genesis
exodus
leviticus
numbers
deuteronomy
joshua
judges
1_samuel
2_samuel
1_kings
2_kings
isaiah
jeremiah
ezekiel
hosea
joel
amos
obadiah
jonah
micah
nahum
habakkuk
zephaniah
haggai
zechariah
malachi
psalms
proverbs
job
songs
ruth
lamentations
ecclesiastes
esther
daniel
ezra
nehemiah
1_chronicles
2_chronicles
romans
1_corinthians
2_corinthians
galatians
ephesians
philippians
colossians
1_thessalonians
2_thessalonians
1_timothy
2_timothy
titus
philemon
hebrews
james
1_peter
2_peter
1_john
2_john
3_john
jude
matthew
mark
luke
acts
john
revelation

genesis

1

pachiyambi allah analenga kumwamba ndi dziko lapansi. dziko lapansi linali losakonzedwa ndi lopanda kanthu. mdima wandiweyani unakuta nyanja ndipo mzimu wa allah unkayendayenda pamwamba pa madziwo. pamenepo allah anati, “kuwale” ndipo kunawaladi. allah anaona kuti kuwalako kunali bwino ndipo iye analekanitsa kuwala ndi mdima. allah anatcha kuwalako “usana” ndipo mdima anawutcha “usiku.” ndipo panali madzulo ndiponso mmawa pa tsiku loyamba. kenaka allah anati, “pakhale thambo pakati pa madzi kuti lilekanitse madzi a mʼmwamba ndi madzi a pansi.” ndipo allah anapanga thambo nalekanitsa madzi amene anali pansi ndi pamwamba pa thambo lija, ndipo zinachitikadi. allah anatcha thambo lija “kumwamba.” ndipo panali madzulo ndiponso mmawa pa tsiku lachiwiri. allah anati, “madzi a pansi pa thambo asonkhane pa malo amodzi kuti mtunda uwoneke,” ndipo zinachitikadi. allah anawutcha mtundawo “dziko,” madzi osonkhana pamodziwo anawatcha “nyanja.” ndipo allah anaona kuti zinali bwino. kenaka allah anati, “dziko libereke zomera zobala mbewu, mitengo yobala zipatso za mbewu, molingana ndi mitundu yake.” ndipo zinachitikadi. dziko linabereka zomera zokhala ndi mbewu monga mwa mitundu yake ndi mitengo yokhala ndi zipatso za mbewu mʼkati mwake monga mwa mitundu yake. ndipo allah anaona kuti zinali bwino. ndipo panali madzulo ndiponso mmawa pa tsiku lachitatu. allah anati, “pakhale zowunikira kuthambo kuti zilekanitse usana ndi usiku. ndipo zimenezi zikhale zizindikiro zoonetsa nyengo, masiku ndi zaka; zikhale kuthambo kuti ziwunikire pa dziko lapansi. ndipo zinachitikadi.” allah anapanga zowunikira zazikulu ziwiri; chachikulu chilamulire usana ndi chachingʼono chilamulire usiku. iye anapanganso nyenyezi. allah anaziyika mlengalenga kuti ziziwunikira pa dziko lapansi, kuti zilamulire usana ndi usiku, ndi kuti zilekanitse kuwala ndi mdima. allah anaona kuti zinali bwino. ndipo panali madzulo ndiponso mmawa pa tsiku lachinayi. allah anati, “mʼmadzi mukhale zamoyo zochuluka ndipo mbalame ziwuluke mlengalenga pamwamba pa dziko lapansi.” choncho allah analenga zamoyo zikuluzikulu za mʼnyanja ndi chamoyo chamtundu uliwonse chokhala mʼmadzi ndi mbalame iliyonse ya mapiko monga mwa mtundu wake. allah anaona kuti zinali bwino. allah anazidalitsa nati, “muswane, ndi kudzaza mʼmadzi a mʼnyanja, ndipo mbalame zichuluke pa dziko lapansi.” ndipo panali madzulo ndiponso mmawa pa tsiku lachisanu. kenaka allah anati, “dziko lapansi litulutse zolengedwa zamoyo monga mwa mitundu yawo: ziweto, zolengedwa zokwawa ndi nyama zakuthengo, iliyonse monga mwa mtundu wake.” ndipo zinaterodi. allah anapanga nyama zakuthengo monga mwa mitundu yawo, nyama zoweta monga mwa mitundu yawo ndi nyama zokwawa monga mwa mitundu yawo. ndipo allah anaona kuti zinali bwino. zitatha izi allah anati, “tipange munthu mʼchifanizo chathu, mofanana ndi ife kuti alamulire nsomba za mʼnyanja, mbalame zamlengalenga, nyama zonse zoweta ndi zonse zokwawa za pa dziko lapansi ndi zamoyo zonse zakutchire.” ndipo allah analenga munthu mʼchifanizo chake. anawalengadi mʼchifanizo cha allah; analenga iwo, mwamuna ndi mkazi. allah anawadalitsa nati kwa iwo, “muberekane, muchulukane, mudzaze dziko lapansi ndipo muligonjetse. mulamulire nsomba zamʼnyanja, mbalame zamlengalenga ndi cholengedwa chamoyo chilichonse chimene chimayenda mokwawa pa dziko lapansi.” kenaka allah anati, “ine ndakupatsani chomera chilichonse cha pa dziko lapansi chimene chili ndi mbewu komanso mtengo uliwonse wobala zipatso zokhala ndi mbewu mʼkati mwake kuti zikhale chakudya chanu. ndaperekanso msipu kwa nyama zonse za pa dziko lapansi ndi kwa mbalame zamlengalenga ndi kwa cholengedwa chamoyo chilichonse chimene chimakwawa, chilichonse chimene chili ndi moyo.” ndipo zinachitikadi. allah anaona zonse zimene anazilenga kuti zinali zabwino kwambiri. ndipo panali madzulo ndiponso mmawa, tsiku lachisanu ndi chimodzi.

2

motero kumwamba, dziko lapansi ndi zonse za mʼmenemo zinatha kulengedwa monga mwa kuchuluka kwawo. pofika tsiku lachisanu ndi chiwiri allah anamaliza ntchito zonse zimene ankagwira ndipo pa tsiku lachisanu ndi chiwiri anapumula ku ntchito zake zonse. ndipo allah anadalitsa tsiku lachisanu ndi chiwiri nalipatula, chifukwa pa tsiku limeneli iye anapumula ku ntchito yonse yolenga imene anayigwira. mbiri ya momwe kumwamba ndi dziko lapansi zinalengedwera pa tsiku lija mavawelomakonsonanti-yeahoh allah ankazilenga ndi iyi: mavawelomakonsonanti-yeahoh allah atapanga dziko lapansi ndi kumwamba, zitsamba zinali zisanamere ndipo chomera chilichonse chinali chisanamerenso popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anali asanagwetse mvula pa dziko lapansi. panalibe munthu wolima nthaka, koma kasupe ankatuluka mʼnthaka ndi kuthirira pa dziko lonse. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anawumba munthu kuchokera ku dothi nawuziramo mpweya wamoyo mʼmphuno mwake ndipo munthuyo anakhala wamoyo. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anatsekula munda wa edeni chakummawa; kumeneko anayikako munthu amene anamupanga uja. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anameretsa mʼmundamo mitengo ya mitundu yonse. inali mitengo yokongola ndi ya zipatso zokoma. pakati pa munda uja panali mtengo wopatsa moyo ndi mtengo wopatsa nzeru zodziwitsa chabwino ndi choyipa. mtsinje wothirira mundawo unkatuluka mu edeni; kuchokera apo unkagawikana kukhala mitsinje inayi. dzina la mtsinje woyamba ndi pisoni; uwu umazungulira dziko lonse la havila, kumene kuli golide. (golide wa ku dziko ili ndi wabwino. kulinso miyala yokongola ya bedola ndi onikisi). dzina la mtsinje wachiwiri ndi gihoni; uwu umazungulira dziko lonse la kusi. dzina la mtsinje wachitatu ndi tigirisi; umayenda chakummawa kwa asiriya. ndipo mtsinje wachinayi ndi yufurate. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anatenga munthu uja ndi kumuyika mʼmunda wa edeni kuti awulime ndi kuwusamalira. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah analamula munthu uja kuti, “uzidya zipatso za mu mtengo wina uliwonse mʼmundamu; koma usadye zipatso za mu mtengo wodziwitsa chabwino ndi choyipa, popeza ukadzadya za mu mtengowu udzafa ndithu.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anati, “sibwino kuti munthu akhale yekha. ndidzamupangira mnzake womuthandiza.” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anawumba ndi dothi nyama zonse zakuthengo ndi mbalame zonse zamlengalenga. ndipo iye anapita nazo kwa munthu uja kuti akazipatse mayina; ndipo dzina lililonse limene adamu anapereka ku chamoyo chilichonse, lomwelo linakhala dzina lake. choncho adamu anazitcha mayina ziweto zonse, mbalame zamlengalenga ndi nyama zakuthengo zonse. komabe munthu uja analibe mnzake womuthandiza. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anamugonetsa munthu uja tulo tofa nato; ali mtulo chomwecho, allah anachotsa imodzi mwa nthiti zake ndi kutseka pamalopo ndi mnofu. motero mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anapanga mkazi ndi nthiti ija imene anatenga kwa munthu uja nabwera naye kwa iye. munthu uja anati, “uyu ndiye fupa lochokera ku mafupa anga ndi mnofu wochokera ku mnofu wanga; adzatchedwa ‘mkazi,’ popeza wachokera mwa mwamuna.” nʼchifukwa chake, mwamuna amasiya abambo ndi amayi ake nakaphatikana ndi mkazi wake ndipo awiriwo amakhala thupi limodzi. munthu uja ndi mkazi wakeyo, onse awiri anali maliseche ndipo analibe manyazi.

3

ndipo njoka inali yochenjera kuposa nyama yakuthengo iliyonse imene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anapanga. njokayo inati kwa mkaziyo, “kodi allah ananenadi kuti, ‘inu musadye zipatso za mtengo uliwonse mʼmundamu?’ ” mkaziyo anati kwa njokayo, “tikhoza kudya zipatso za mʼmitengo ya mʼmundawu, koma allah anati, ‘musadye zipatso za mu mtengo umene uli pakati pa munda, ndipo musadzawukhudze kuti mungadzafe.’ ” “ndithudi simudzafa,” inatero njokayo kwa mkaziyo. “pakuti allah akudziwa kuti tsiku limene mudzadye zipatso za mu mtengowo, maso anu adzatsekuka, ndipo mudzakhala ngati allah, wodziwa zabwino ndi zoyipa.” pamene mkaziyo anaona kuti mtengowo unali wabwino kudya ndi wokongola ndi kuti unali wopatsa nzeru, anatengako zipatso zake nadya. zina anamupatsako mwamuna wake amene anali naye pomwepo ndipo naye anadyanso. kenaka maso awo anatsekuka, ndipo anazindikira kuti anali maliseche. choncho anasoka masamba a mkuyu nadzipangira zovala. kenaka munthu uja ndi mkazi wake anamva mtswatswa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah akuyendayenda mʼmundamo madzulo a tsikulo, ndipo iwo anabisala pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah pakati pa mitengo ya mʼmundamo. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anayitana munthu uja kuti, “uli kuti?” iye anayankha, “ndinakumvani mʼmundamo, ndipo ndimaopa chifukwa ndinali maliseche; choncho ndinabisala.” ndipo anamufunsa, “ndani anakuwuza kuti uli maliseche? kodi wadya zipatso za mtengo umene ndinakulamulira kuti usadye?” koma munthu uja anati, “mkazi amene munandipatsa kuti ndizikhala nayeyu anandipatsako chipatso cha mtengowo ndipo ndinadya.” tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anati kwa mkaziyo, “wachitachi nʼchiyani?” mkaziyo anati, “njoka inandinamiza, ndipo ndinadya.” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anati kwa njokayo, “popeza wachita zimenezi, “ndiwe wotembereredwa kuposa ziweto zonse ndi nyama zakuthengo zonse. udzayenda chafufumimba ndipo udzadya fumbi masiku onse a moyo wako. ndipo ndidzayika chidani pakati pa iwe ndi mkaziyo, pakati pa mbewu yako ndi mbewu yake; iye adzaphwanya mutu wako ndipo iwe udzaluma chidendene chake.” kwa mkaziyo iye anati, “ndidzachulukitsa ululu wako kwambiri pamene uli ndi pakati; ndipo udzamva ululu pa nthawi yako yobereka ana. udzakhumba mwamuna wako, ndipo adzakulamulira.” ndipo kwa adamu allah anati, “chifukwa wamvera mkazi wako ndipo wadya zipatso za mu mtengo umene ndinakulamulira kuti, ‘usadye.’ “nthaka yatembereredwa chifukwa cha iwe, movutikira udzadya zochokera mʼnthakamo masiku onse a moyo wako. mʼnthakamo mudzamera minga ndi nthula ndipo udzadya zomera zakuthengo. kuti upeze chakudya udzayenera kukhetsa thukuta, mpaka utabwerera ku nthaka pakuti unachokera kumeneko; pakuti ndiwe fumbi ku fumbi komweko udzabwerera.” munthu uja anatcha mkazi wake hava, chifukwa iyeyu adzakhala mayi wa anthu onse amoyo. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anapangira adamu ndi mkazi wake zovala zachikopa ndipo anawaveka. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anati, “tsopano munthu uyu wasanduka mmodzi wa ife, wodziwa zabwino ndi zoyipa. iyeyu asaloledwe kutambasula dzanja ndi kutengako zipatso za mu mtengo wopatsa moyo uja kuti angakhale ndi moyo mpaka muyaya.” kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anatulutsa adamu mʼmunda wa edeni kuti azilima mʼnthaka imene anachokera. atamuthamangitsa munthu uja, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayika akerubi mbali ya kummawa kwa munda wa edeni ndi lupanga lamoto limene limayendayenda ponsepo, kuteteza njira ya ku mtengo wopatsa moyo.

4

adamu anagona malo amodzi ndi hava mkazi wake ndipo mkaziyo anakhala woyembekezera nabala kaini, ndipo anati, “ndi thandizo la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndapeza mwana wamwamuna.” kenaka anabereka mʼbale wake abele. abele anali woweta nkhosa ndipo kaini anali mlimi. patapita nthawi, kaini anatenga zipatso za ku munda nakazipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga nsembe. nayenso abele anatenga ana ankhosa oyamba kubadwa pamodzi ndi mafuta ake nakazipereka ngati nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anakondwera ndi abele ndi nsembe yake. koma sanakondwere ndi kaini ndi nsembe yake. kotero kaini anakwiya kwambiri ndipo nkhope yake inagwa. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa kaini, “chifukwa chiyani wakwiya ndipo bwanji nkhope yako yagwa? ukanachita zabwino sindikanakulandira kodi? koma tsopano wachita zoyipa ndipo tchimo likukudikira pa khomo pako, likufuna kukugwira; koma iwe uyenera kugonjetsa tchimolo.” tsiku lina kaini anati kwa mʼbale wake abele, “tiye tipite ku munda.” ndipo ali ku mundako, kaini anawukira mʼbale wake namupha. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamufunsa kaini kuti, “ali kuti mʼbale wako abele?” iye anayankha kuti, “sindikudziwa. kodi ine ndine wosunga mʼbale wanga?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “kodi wachita chiyani? tamvera! magazi a mʼbale wako akulirira kwa ine kuchokera mʼnthaka. ndipo tsopano ndiwe wotembereredwa ndipo wachotsedwa mʼdziko limene nthaka yake inatsekula pakamwa pake kulandira magazi a mʼbale wako amene unakhetsa. udzalima munda koma nthakayo sidzakupatsanso zokolola zake. udzakhala wosakhazikika; womangoyendayenda pa dziko lapansi.” kaini anati kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “chilango changa ndi chachikulu kuposera mphamvu zanga. lero mukundipirikitsa pa dziko ndi pamaso panu; ndidzakhala wosakhazikika, woyendayenda, ndipo aliyense amene adzandipeze adzandipha.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza kuti, “sizidzatero ayi; aliyense amene adzaphe kaini adzalangidwa ndi kulipiritsidwa kasanu ndi kawiri.” pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayika chizindikiro pa kaini kuti aliyense womupeza asamuphe. ndipo kaini anachoka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh nakakhala ku dziko la nodi, kummawa kwa edeni. kaini anagona malo amodzi ndi mkazi wake ndipo mkaziyo anakhala woyembekezera nabala enoki. kaini nthawi imeneyo nʼkuti akumanga mzinda ndipo anawutcha dzina la mwana wake enoki. enoki anabereka iradi; iradi anabereka mehuyaeli, ndipo mehuyaeli anabereka metusela, ndipo metusela anabereka lameki. lameki anakwatira akazi awiri, wina dzina lake linali ada ndi winayo dzina lake linali zila. ada anabereka yabala; iyeyu anali kholo la onse okhala mʼmatenti ndi oweta ziweto. dzina la mʼbale wake linali yubala; iyeyu anali kholo la onse oyimba zeze ndi chitoliro. zila nayenso anali ndi mwana wamwamuna, dzina lake tubala-kaini. iyeyu anali kholo la amisiri onse osula zida za mkuwa ndi chitsulo. mlongo wake wa tubala-kaini anali naama. lameki anawuza akazi akewo kuti, “ada ndi zila, ndimvereni; inu akazi anga imvani mawu anga. ine ndinapha munthu chifukwa anandipweteka. ndinapha mnyamatayo chifukwa anandimenya. ngati wopha kaini amulipsira kasanu nʼkawiri, ndiye kuti wopha ine lameki adzamulipsira kokwanira 77.” adamu anagonanso malo amodzi ndi mkazi wake, ndipo anabereka mwana wamwamuna namutcha seti, kutanthauza kuti, “allah wandipatsa mwana wina mʼmalo mwa abele, popeza kaini anamupha.” seti naye anali ndi mwana wa mwamuna, ndipo anamutcha enosi. pa nthawi imeneyi anthu anayamba kupemphera mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh.

5

ndondomeko ya mibado ya adamu ndi iyi: pamene allah analenga munthu, anamulenga mʼchifaniziro cha allah. iye analenga mwamuna ndi mkazi. anawadalitsa ndipo anawatcha “munthu.” pamene adamu anali ndi zaka 130, anabereka mwana wamwamuna wofanana naye ndipo anamutcha seti. atabadwa seti, adamu anakhala ndi moyo zaka zina 800 ndipo anabereka ana ena aamuna ndi aakazi. zaka zonse za adamu zinali 930 ndipo anamwalira. pamene seti anali ndi zaka 105, anabereka enosi. atabadwa enosi, seti anakhala ndi moyo zaka zina 807 ndipo anabereka ana ena aamuna ndi aakazi. zaka zonse za seti zinali 912 ndipo anamwalira. pamene enosi anali ndi zaka 90, anabereka kenani. atabadwa kenani, enosi anakhala ndi moyo zaka zina 815 ndipo anabereka ana ena aamuna ndi aakazi. zaka zonse za enosi pamodzi zinali 905 ndipo anamwalira. pamene kenani anali ndi zaka 70, anabereka mahalaleli. atabadwa mahalaleli, kenani anakhala ndi moyo zaka zina 840 ndipo anabereka ana ena aamuna ndi aakazi. zaka zonse za kenani zinali 910, ndipo anamwalira. pamene mahalaleli anali ndi zaka 65, anabereka yaredi. atabadwa yaredi, mahalaleli anakhala ndi moyo zaka zina 830 ndipo anabereka ana ena aamuna ndi aakazi. zaka zonse za mahalaleli zinali 895 ndipo anamwalira. pamene yaredi anali ndi zaka 162, anabereka enoki. atabadwa enoki, yaredi anakhala ndi moyo zaka zina 800 ndipo anabereka ana ena aamuna ndi aakazi. zaka zonse za yaredi zinali 962 ndipo anamwalira. pamene enoki anali ndi zaka 65, anabereka metusela. atabadwa metusela, enoki anayenda ndi allah zaka 300 ndipo anabereka ana ena aamuna ndi aakazi. zaka zonse za enoki zinali 365. enoki anayenda ndi allah; ndipo iye sanaonekenso chifukwa allah anamutenga. pamene metusela anali ndi zaka 187, anabereka lameki. ndipo atabadwa lameki, metusela anakhala ndi moyo zaka zina 782 ndipo anabereka ana ena aamuna ndi aakazi. zaka zonse za metusela zinali 969, ndipo anamwalira. pamene lameki anali ndi zaka 182, anabereka mwana wamwamuna. ndipo anamutcha nowa ndipo anati, “iyeyu adzatipumulitsa ku ntchito zathu zolemetsazi, zolima nthaka imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayitemberera.” atabadwa nowa, lameki anakhala zaka zina 595 ndipo anabereka ana ena aamuna ndi aakazi. zaka zonse za lameki zinali 777, ndipo kenaka anamwalira. pamene nowa anali ndi zaka 500, anabereka semu, hamu ndi yafeti.

6

anthu atayamba kuchuluka pa dziko lapansi ndi kubereka ana aakazi, ana aamuna a allah anaona kuti ana aakazi a anthuwo anali okongola. ndipo anakwatira aliyense amene anamusankha. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “sindilola kuti chipwirikiti chikuchitikachi chipitirire mpaka muyaya, pakuti iye ndi munthu; masiku a moyo wake adzakhala zaka 120.” masiku amenewo komanso pambuyo pake, pa dziko lapansi panali anefili, anthu amphamvu ndiponso otchuka. anthuwa ndi amene ankabadwa ana a allah aja atakwatira ana aakazi a anthu. pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh anaona kuti kuyipa kwa munthu pa dziko lapansi kunali kwakukulu ndi kuti nthawi zonse amalingalira ndi kukhumbira kuchita zoyipa zokhazokha, mavawelomakonsonanti-yeahoh anamva chisoni kuti analenga munthu ndi kumuyika pa dziko lapansi, ndipo anawawidwa mtima. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ndidzafafaniza munthu, nyama, zonse zokwawa, ndi mbalame za mu mlengalenga pa dziko lapansi, pakuti ndikumva chisoni kuti ndinazilenga zimenezi.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anamukomera mtima nowa. mbiri ya nowa inali yotere: nowa anali munthu wolungama ndi wopanda tchimo pakati pa anthu a mʼbado wake. ndipo anayenda ndi allah. nowa anabereka ana aamuna atatu: semu, hamu ndi yafeti. chiwawa chinadzaza pa dziko lapansi kotero kuti dziko linakhala lowonongeka pamaso pa allah. allah atayangʼana, anaona kuti dziko layipadi chifukwa cha makhalidwe oyipa a anthu onse pa dziko lapansi. ndipo allah anati kwa nowa, “ndatsimikiza mtima kuti ndiwononge anthu onse, pakuti dziko lapansi ladzaza ndi ntchito zawo zoyipa. ndithudi ndiwawononga pamodzi ndi zonse za pa dziko. tsono udzipangire chombo cha matabwa a mtengo wanjale; mʼkati mwake upange zipinda ndipo upake phula mʼkati ndi kunja. uchipange motere: chombo chikhale mamita 140 mulitali, mamita 23 mulifupi ndi mamita 13 mu msinkhu wake. uchipangire denga ndi kuchimaliza ndi zenera la masentimita makumi asanu. uyike khomo mʼmbali mwa chombocho ndi kupanga zipinda zosanjikana; chapansi, chapakati ndi chapamwamba. ndidzagwetsa mvula ya chigumula pa dziko lapansi kuti ndiwononge zamoyo zonse za pansi pa thambo ndipo chilichonse cha pa dziko lapansi chidzafa. koma ndidzachita pangano langa ndi iwe. iwe, ana ako aamuna, mkazi wako ndi akazi a ana ako nonse mudzalowa mʼchombocho. iwe udzalowa mʼchombocho ndi zolengedwa zamoyo zonse ziwiriziwiri, chachimuna ndi chachikazi, kuti zisungike ndi moyo pamodzi ndi iwe. udzatenga ziwiriziwiri za mitundu yonse ya mbalame, mitundu yonse ya nyama, ndi mitundu yonse ya zokwawa kuti zikhale ndi moyo. udzatengenso chakudya cha mtundu uliwonse ndi kuchisunga kuti inu ndi nyamazo muzidzadya.” nowa anachita zonse monga allah anamulamulira.

7

ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa nowa, “lowa mu chombo iwe ndi banja lako lonse, chifukwa ndaona kuti ndiwe wolungama mu mʼbado uwu. pa mtundu uliwonse wa nyama zoti nʼkudya utengepo zazimuna zisanu ndi ziwiri ndi zazikazi zisanu ndi ziwirinso. koma pa mtundu wa nyama iliyonse yosati nʼkudya utengepo zazimuna ziwiri ndi zazikazi ziwirinso. chimodzimodzinso mbalame, utenge zisanu ndi ziwiri zazimuna ndi zisanu ndi ziwiri zazikazi za mtundu uliwonse kuti mitundu yawo isungike ndi moyo pa dziko lonse lapansi. pakapita masiku asanu ndi awiri ndidzagwetsa mvula pa dziko lapansi kwa masiku makumi anayi usana ndi usiku ndipo ndidzawononga cha moyo chilichonse chimene ndinachipanga pa dziko lapansi.” ndipo nowa anachita zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira. pamene chigumula chinabwera pa dziko lapansi nowa anali ndi zaka 600. ndipo nowa, ana ake aamuna, mkazi wake, pamodzi ndi ana ake aakazi analowa mu chombo chija kuthawa madzi a chigumula. nyama zoti nʼkudya ndi nyama zosadyedwa, mbalame, pamodzi ndi nyama zokwawa zonse zinadza kwa nowa ziwiriziwiri ndi kulowa mʼchombomo. ndipo nowa anatenga ziwiriziwiri, yayimuna ndi yayikazi monga anamulamulira allah. patapita masiku asanu ndi awiri chigumula chinabwera pa dziko lapansi. pa tsiku la 17 la mwezi wachiwiri, nowa ali ndi zaka 600, akasupe onse akuya kwambiri anasefuka ndiponso zitseko za madzi akumwamba zinatsekuka. ndipo mvula inagwa pa dziko lapansi masiku makumi anayi usana ndi usiku. linali tsiku lomwelo pamene nowa ndi ana ake aamuna, semu, hamu ndi yafeti, pamodzi ndi mkazi wake ndi akazi a ana ake atatu aja analowa mu chombo. iwowa analowa mʼchombomo pamodzi ndi nyama iliyonse ya kutchire monga mwa mtundu wake, ziweto zonse monga mwa mitundu yawo, nyama yokwawa iliyonse monga mwa mtundu wake ndi mbalame iliyonse monga mwa mtundu wake. nowa analowa mu chombo muja pamodzi ndi zamoyo zonse. iye analowa nazo zazimuna ndi zazikazi monga mmene allah anamulamulira. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anatseka pa khomo. chigumula chinagwa pa dziko la pansi kwa masiku makumi anayi. madzi anayamba kuchuluka ndipo ananyamula chombo chija ndi kuchiyandamitsa pamwamba pa dziko. madzi anafika mwamphamvu ndipo anachulukirachulukira pa dziko lapansi moti chombo chinayandama pamwamba pa madziwo. madzi a chigumula anabwerabe molimbika motero kuti mapiri ataliatali onse a pa dziko anamizidwa. madzi anakwera namiza mapiri kwa mamita pafupifupi asanu ndi awiri. chamoyo chilichonse choyenda pa dziko lapansi chinafa: mbalame, ziweto, nyama zakuthengo, miyandamiyanda ya zonse zolengedwa za pa dziko lapansi pamodzi ndi anthu. chilichonse chamoyo, chokhala pa mtunda chinafa. chamoyo chilichonse pa dziko lapansi chinawonongedwa, kuyambira munthu, nyama, zokwawa ndi mbalame. nowa yekha ndiye anatsala pamodzi ndi onse amene anali naye. madziwo anadzaza dziko lonse lapansi kwa masiku 150.

8

tsono allah anakumbukira nowa ndi nyama zonse zakuthengo ndi ziweto zimene anali nazo mu chombo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza mphepo pa dziko lapansi ndipo madzi anaphwera. tsono akasupe a madzi ambiri a pansi pa dziko ndi zitseko za madzi a kumwamba zinatsekedwa, ndipo mvula inaleka kugwa. madzi amaphwabe pa dziko lapansi. pakutha pa masiku 150, madzi anatsika, ndipo pa tsiku la 17 la mwezi wachisanu ndi chiwiri, chombo chija chinakakhazikika pa mapiri a ararati. madzi anapitirira kuphwa mpaka mwezi wa khumi, ndipo pa tsiku loyamba la mwezi wa khumiwo msonga za mapiri zinayamba kuonekera. patapita masiku makumi anayi, nowa anatsekula zenera limene anapanga mʼchombomo natulutsa khwangwala, koma khwangwalayo ankangowuluka uku ndi uku mpaka madzi anawuma pa dziko lapansi. kenaka anatulutsa nkhunda kuti aone ngati madzi aphwa pa dziko. koma nkhunda sinapeze poti nʼkutera chifukwa panali madzi ponseponse pa dziko lapansi. choncho inabwerera kwa nowa mʼchombo. nowa anatulutsa dzanja lake kunja ndi kutenga nkhundayo kuyibwezera mʼchombo mmene iye anali. choncho anadikirabe masiku ena asanu ndi awiri ndipo anatulutsanso nkhundayo mʼchombo muja. pamene nkhunda inabwerera madzulo ake, inali itanyamula tsamba laliwisi la mtengo wa olivi. motero nowa anadziwa kuti madzi aphwadi pa dziko lapansi. iye anadikira masiku ena asanu ndi awiri ndipo anatumizanso nkhunda ija, koma nthawi imeneyi sinabwererenso kwa iye. pofika tsiku loyamba la mwezi woyamba wa chaka chimene nowa anakwanitsa zaka 601, madzi anawuma pa dziko lapansi. ndipo nowa anachotsa denga la chombo ndipo anaona kuti kunja kwawuma. pokwana tsiku la 27 la mwezi wachiwiri dziko lapansi linawumiratu. tsono allah anawuza nowa kuti, “iwe, mkazi wako, ana ako pamodzi ndi akazi awo tulukani mʼchombomo. tulutsa zamoyo zonse zili ndi iwe, mbalame, nyama ndi zokwawa zonse kuti ziswane ndi kuchulukana pa dziko lapansi.” nowa anatuluka pamodzi ndi ana ake aamuna, mkazi wake ndi akazi a ana ake. nyama zonse, zokwawa zonse, mbalame zonse, chilichonse choyenda pa dziko lapansi, zinatuluka mʼchombo motsogozana monga mwa mitundu yawo. pamenepo nowa anamanga guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anatengako mtundu uliwonse wa nyama zoti nʼkudya ndi mbalame zoti nʼkudya naperekapo nsembe yopsereza. mavawelomakonsonanti-yeahoh atamva fungo labwino anati mu mtima mwake: “sindidzatembereranso nthaka chifukwa cha munthu, ngakhale kuti maganizo a mu mtima mwake ndi oyipa kuyambira ubwana wake. ndipo sindidzawononganso zolengedwa zonse zamoyo monga ndachitiramu. “nthawi zonse mmene dziko lapansi lidzakhalire, nthawi yodzala ndi nthawi yokolola yozizira ndi yotentha, dzinja ndi chilimwe, usana ndi usiku, sizidzatha.”

9

ndipo allah anadalitsa nowa ndi ana ake aamuna nati kwa iwo, “berekanani ndipo muchulukane ndi kudzaza dziko lapansi. nyama zonse za dziko lapansi, ndi mbalame zonse za mlengalenga, ndi chamoyo chilichonse chokwawa, ndiponso nsomba zonse za ku nyanja; zidzakuopani ndipo ndazipereka kuti muzilamulire. tsopano chamoyo chilichonse chidzakhala chakudya chanu. monga momwe ndinakupatsirani ndiwo zamasamba, tsopano ndikupatsaninso nyama iliyonse. “koma musamadye nyama imene ikanali ndi magazi oyenda. aliyense wopha munthu adzaphedwa, nyama iliyonse yopha munthu idzaphedwa, munthu aliyense wopha munthu mnzake, adzaphedwa. “aliyense wopha munthu, adzaphedwanso ndi munthu; pakuti allah analenga munthu mʼchifanizo chake. inu muberekane ndi kuchulukana kuti mudzaze dziko lonse lapansi ndi kuligonjetsa.” allah anawuza nowa ndi ana ake kuti, “tsopano ine ndapangana ndi iwe ndi zidzukulu zako zamʼtsogolomo, pamodzi ndi zamoyo zonse, mbalame, ziweto ndi nyama zonse za kuthengo, ndi zonse zimene zinatuluka mʼchombo pamodzi ndi iwe. pangano langa ndi ili: ine ndilonjeza kuti sindidzawononganso zamoyo ndi madzi a chigumula. chigumula sichidzawononganso dziko lapansi.” ndipo allah anati, “ine ndikupereka chizindikiro ichi cha pangano langa la pakati pa ine ndi iwe, ana ako, zamoyo zonse, pamodzi ndi mibado ya mʼtsogolo. ndayika utawaleza wanga mʼmitambo, ndipo chidzakhala chizindikiro cha pangano langa ndi dziko lapansi. nthawi zonse pakakhala mitambo mu mlengalenga ndipo utawaleza uwoneka, ndizikumbukira pangano langa pakati pa ine ndi inu ndi zolengedwa zonse. madzi sadzakhalanso chigumula chowononga dziko lapansi. utawaleza ukamadzaoneka mʼmitambo, ndidzawuona ndi kukumbukira pangano losatha pakati pa allah ndi zamoyo zonse pa dziko lapansi.” choncho allah anati kwa nowa, “ichi ndiye chizindikiro cha pangano limene ndalichita pakati pa ine ndi zamoyo zonse pa dziko lapansi.” ana aamuna a nowa amene anatuluka mʼchombo muja anali semu, hamu ndi yafeti. hamu anali abambo ake a kanaani. ana aamuna a nowa amenewa ndiwo anali makolo a anthu onse pa dziko lapansi. nowa anali munthu woyamba kulima munda wamphesa. tsiku lina pamene nowa anamwako vinyo wa zipatso za mʼmundawo analedzera ndipo anavula zovala zake zonse ndi kugona mu tenti yake ali maliseche. hamu, abambo ake a kanaani ataona kuti abambo ake ali maliseche anakawuza abale ake awiri aja omwe anali panja. koma semu ndi yafeti anatenga chofunda nachiyika pa mapewa awo; ndipo anayenda chamʼmbuyo naphimba umaliseche wa abambo awo. anafulatira kuti asaone umaliseche wa abambo awo. nowa atadzuka, kuledzera kutatha, ndikudziwa zimene mwana wake wamngʼono wamwamuna uja anamuchitira, anati, “atembereredwe kanaani! adzakhala kapolo wa pansi kwenikweni kwa abale ake.” anatinso, “atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa semu! kanaani akhale kapolo wa semu. allah akulitse dziko la yafeti; yafeti alandire madalitso pamodzi ndi semu, ndipo kanaani akhale kapolo wawo.” chitatha chigumula, nowa anakhala ndi moyo zaka 350. anamwalira ali ndi zaka 950.

10

nayi mbiri ya ana a nowa, semu, hamu ndi yafeti. ana atatuwa anabereka ana awo chitatha chigumula. ana aamuna a yafeti anali: gomeri, magogi, madai, yavani, tubala, mesaki ndi tirasi. ana aamuna a gomeri anali: asikenazi, rifati ndi togarima. ana aamuna a yavani anali: elisa, tarisisi, kitimu ndi rodanimu. (amenewa ndiwo makolo a anthu okhala mʼmphepete mwa nyanja. awa ndi ana a yafeti monga mwa mafuko a mu mitundu yawo, uliwonse ndi chiyankhulo chake). ana aamuna a hamu anali: kusi, miziraimu, puti ndi kanaani. ana aamuna a kusi anali: seba, havila, sabita, raama ndi sabiteka. ana aamuna a raama anali: seba ndi dedani. kusi anabereka nimurodi amene anali wankhondo wamphamvu kwambiri pa dziko lapansi. iye anali mlenje wamphamvu kwambiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh; nʼchifukwa chake anthu ali ndi chisudzo, chakuti, “ndiwe mlenje wamphamvu kwambiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga nimurodi.” malo oyambirira a ufumu wake anali babeli, ereki, akadi ndi kaline. malo onsewa anali mʼdziko la sinara. atachoka mʼdziko limeneli anapita ku asiriya kumene anakamanga ninive, rehoboti-iri, kala, ndi reseni, mzinda waukulu umene uli pakati pa ninive ndi kala. igupto ndiye kholo la aludi, aanami, alehabu, anafutu, apaturusi, akasilu ndi akafitori (kumene kunachokera afilisti). kanaani anabereka mwana wake wachisamba, sidoni, ndipo anaberekanso ahiti; ayebusi, aamori, agirigasi; ahivi, aariki, asini, aaravadi, azemari ndi ahamati. pambuyo pake, mafuko a akanaani anafalikira ponseponse, mpaka ku malire a kanaani. malirewo anachokera ku sidoni kulowa cha ku gerari mpaka ku gaza, ndi kulowa ku sodomu, gomora, adima ndi zeboimu mpaka ku lasa. amenewa ndiwo ana aamuna a hamu monga mwa mafuko ndi ziyankhulo zawo, mʼmadera omwe amakhala ndi mitundu yawo. semu amene anali mkulu wake wa yafeti nayenso anabereka nakhala kholo la eberi. ana aamuna a semu anali: elamu, asuri, aripakisadi, ludi ndi aramu. ana aamuna a aramu anali: uzi, huri, geteri ndi mesaki. aripakisadi anabereka sela, ndipo selayo anabereka eberi. a eberi anabereka ana aamuna awiri: wina anamutcha pelegi chifukwa pa nthawiyo anthu a pa dziko lapansi anagawikana. dzina la mʼbale wake linali yokitani. yokitani anabereka alimodadi, selefi, hazari-maveti, yera, hadoramu, uzali, dikila, obali, abimaeli, seba, ofiri, havila ndi yobabu. onsewa anali ana aamuna a yokitani. chigawo chimene ankakhala chinayambira ku mesa mpaka ku seferi, ku dera la mapiri chakummawa. amenewa ndiwo ana a semu monga mwa mafuko ndi ziyankhulo zawo, mʼmadera omwe ankakhala ndi mitundu yawo. amenewa ndiwo mafuko a ana aamuna a nowa monga mwa mibado ya mitundu yawo. mitundu yonse ya anthu inatuluka mwa iwowa ndi kufalikira pa dziko lonse lapansi chitatha chigumula chija.

11

nthawi imeneyo anthu onse a pa dziko lapansi ankayankhula chiyankhulo chimodzi ndipo mawu amene ankayankhula anali amodzi. pamene anthu amapita chakummawa anapeza chigwa ku dziko la sinara nakhazikikako. tsono anawuzana kuti, “tiyeni tiwumbe njerwa ndi kuziwotcha bwinobwino.” tsono mʼmalo mwa miyala anagwiritsa ntchito njerwa zowotcha, ndipo mʼmalo mwa matope anagwiritsa ntchito phula. kenaka anati, “tiyeni tidzimangire mzinda wokhala ndi nsanja yoti ikafike kumwamba kuti titchuke. kupanda kutero tibalalikana pa dziko lonse lapansi.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsika kudzaona mzindawo ndi nsanja imene anthu aja ankayimanga. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “anthuwa ndi amodzi, ndipo ali ndi chiyankhulo chimodzi. izi akuchitazi nʼchiyambi chabe cha zomwe akufuna kukwaniritsa kuchita. tiyeni titsikireko tikasokoneze chiyankhulo chawo kuti asamamvetsetsane.” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anabalalitsa anthu aja pa dziko lonse lapansi ndipo analeka kumanga mzindawo. nʼchifukwa chake mzindawo unatchedwa babeli, popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh anasokoneza chiyankhulo cha anthu onse. powachotsa kumeneko, mavawelomakonsonanti-yeahoh anawabalalitsira pa dziko lonse lapansi. nayi mibado yochokera kwa semu. patapita zaka ziwiri chitatha chigumula, semu ali ndi zaka 100, anabereka aripakisadi. atabereka aripakisadi, semu anakhala ndi moyo zaka 500 ndipo anali ndi ana ena aamuna ndi aakazi. pamene aripakisadi anali ndi zaka 35, anabereka sela. atabereka sela, aripakisadi anakhala ndi moyo zaka zina 403 ndipo anali ndi ana ena aamuna ndi aakazi. pamene sela anali ndi zaka makumi atatu, anabereka eberi. atabereka eberi, sela anakhala ndi moyo zaka zina 403 ndipo anali ndi ana ena aamuna ndi aakazi. pamene eberi anali ndi zaka 34 anabereka pelegi. atabereka pelegi, eberi anakhala ndi moyo zaka zina 430 ndipo anali ndi ana ena aamuna ndi aakazi. pamene pelegi anali ndi zaka makumi atatu, anabereka reu. atabereka reu, pelegi anakhala zaka zina 209 ndipo anali ndi ana ena aamuna ndi aakazi. pamene reu anali ndi zaka 32, anabereka serugi. atabereka serugi, reu anakhala ndi moyo zaka zina 207 ndipo anali ndi ana ena aamuna ndi aakazi. pamene serugi anali ndi zaka makumi atatu, anabereka nahori. atabereka nahori, serugi anakhala ndi moyo zaka zina 200 ndipo anali ndi ana ena aamuna ndi aakazi. pamene nahori anali ndi zaka 29, anabereka tera. atabereka tera, nahori anakhala ndi moyo zaka zina 119 ndipo anali ndi ana ena aamuna ndi aakazi. pamene tera anali ndi zaka 70, anabereka abramu, nahori ndi harani. nayi mibado yochokera mwa tera. tera anabereka abramu, nahori ndi harani. ndipo harani anabereka loti. abambo ake a tera akanali ndi moyo, harani anamwalira ku uri wa ku akaldeya kumene anabadwira. abramu ndi nahori onse anakwatira. dzina la mkazi wa abramu linali sarai, ndipo la mkazi wa nahori linali milika. iyeyu ndi isika abambo awo anali harani. sarai analibe ana chifukwa anali wosabereka. tera anatenga mwana wake abramu, mdzukulu wake loti, ndi mpongozi wake sarai, mkazi wa abramu natuluka mzinda wa uri wa ku akaldeya kupita ku kanaani. pamene anafika ku harani, anakhazikika kumeneko. tera anamwalira ku harani ali ndi zaka 205.

12

tsiku lina mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza abramu kuti, “tuluka mʼdziko lako. siya abale ako ndi banja la abambo ako ndipo pita ku dziko limene ndidzakusonyeza. “ndidzakusandutsa kholo la mtundu waukulu wa anthu ndipo ndidzakudalitsa; ndi kukusandutsa wotchuka kotero kuti udzakhala dalitso kwa anthu ambiri. ndidzadalitsa amene adzadalitsa iwe, ndi kutemberera amene adzatemberera iwe; ndipo mafuko onse a pa dziko lapansi adzadalitsika kudzera mwa iwe.” choncho abramu ananyamuka monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuzira, napita pamodzi ndi loti. pamene abramu amachoka ku harani nʼkuti ali ndi zaka 75. abramu anatenga mkazi wake sarai, loti, mwana wamngʼono wake, pamodzi ndi chuma chawo chimene anapeza ndi antchito amene anali nawo ku harani. iwo ananyamuka ulendo mpaka kukafika ku dziko la kanaani. abramu anadutsa mʼdzikomo mpaka kukafika ku sekemu pa mtengo wa thundu wa ku more. nthawi imeneyo akanaani analipobe mʼdzikomo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anadza kwa abramu nati, “kwa zidzukulu zako ndidzapereka dziko limeneli.” choncho abramu anamangira mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anadza kwa iye, guwa lansembe. atachoka pamenepo analowera cha ku mapiri a kummawa kwa beteli namangako tenti yake pakati pa beteli chakumadzulo ndi ai chakummawa. kumeneko anamangira mavawelomakonsonanti-yeahoh guwa lansembe napemphera mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahohyo. kenaka abramu ananyamuka kumalowera cha ku negevi. kunagwa njala yayikulu mʼdzikomo, ndipo abramu anapita ku igupto kukakhala ngati mlendo kwa kanthawi kochepa popeza njalayo inakula kwambiri. atatsala pangʼono kulowa mu igupto, abramu anamuwuza mkazi wake sarai kuti, “ndimadziwa kuti ndiwe mkazi wokongola kwambiri. tsono aigupto akakuona adzanena kuti ‘ameneyu ndi mkazi wake.’ tsono adzandipha ine nakusiya iwe ndi moyo. tsono udzikawawuza kuti iwe ndiwe mlongo wanga. ukatero zidzandiyendera bwino ndipo ndidzapulumuka chifukwa cha iwe.” pamene abramu anafika ku igupto, aigupto aja anaona kuti sarai anali mkazi wokongoladi. pamene akuluakulu a ku nyumba ya farao anamuona, anakamuyamikira pamaso pa farao ndipo ananka naye ku nyumba ya farao. abramu naye zinthu zinkamuyendera bwino chifukwa cha sarai. farao anamupatsa nkhosa, ngʼombe, abulu aamuna ndi abulu aakazi, antchito aakazi pamodzi ndi ngamira. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anabweretsa matenda owopsa pa farao pamodzi ndi banja lake lonse chifukwa cha sarai mkazi wa abramu. choncho farao anayitanitsa abramu namufunsa kuti, “nʼchiyani wandichitirachi? nʼchifukwa chiyani sunandiwuze kuti ameneyu ndi mkazi wako? nʼchifukwa chiyani unati ndi mlongo wako, mpaka ine ndinamutenga kukhala mkazi wanga? eko mkazi wako. mutenge uzipita!” farao analamula asilikali ake ndipo iwo anamutulutsa abramu pamodzi ndi mkazi wake ndi zonse anali nazo.

13

choncho abramu pamodzi ndi mkazi wake ndi zonse anali nazo, anachoka ku igupto kupita ku negevi. loti naye anapita nawo. abramu anali wolemera kwambiri; anali ndi ziweto ndiponso siliva ndi golide. atachoka ku negevi, anayenda malo osiyanasiyana mpaka anafika ku beteli, ku malo a pakati pa beteli ndi ai, kuja kumene anamanga tenti poyamba, ndiponso kumene abramu anamangira mavawelomakonsonanti-yeahoh guwa lansembe kwa nthawi yoyamba ndi kupemphera mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. loti amene ankayendayenda ndi abramu nayenso anali ndi ziweto zosiyanasiyana ndi matenti. motero dziko linayamba kuwachepera kuti onse nʼkukhala pamodzi, popeza katundu wawo anali wochuluka kwambiri moti sakanatha kukhala pamodzi. mikangano inayambika pakati pa abusa a abramu ndi abusa a loti. nthawi imeneyo nʼkuti akanaani ndi aperezi akukhalanso mʼdziko lomwelo. tsono abramu anati kwa loti, “pasakhale mikangano pakati pa iwe ndi ine kapena pakati pa abusa ako ndi anga, popeza ndife abale. kodi dziko lonseli silili pamaso pako? tiye tisiyane. iwe ukalowera kumanzere, ine ndilowera kumanja; ukalowera kumanja, ine ndipita kumanzere.” loti atamwazamwaza maso anaona kuti chigwa chonse cha mtsinje wa yorodani chinali chothiriridwa bwino ngati munda wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kapena ngati dziko la ku igupto mpaka ku zowari. (nthawi iyi nʼkuti mavawelomakonsonanti-yeahoh asanawononge sodomu ndi gomora). choncho loti anadzisankhira yekha chigwa chonse cha yorodani nanyamuka kulowera cha kummawa. choncho anthu awiriwa anasiyana. abramu anakhala mʼdziko la kanaani, pamene loti anakakhala pakati pa mizinda ikuluikulu ya mʼchigwamo. anamanga tenti yake pafupi ndi sodomu. tsono anthu a ku sodomu anali oyipa ndiponso ankachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh kwambiri. loti atachoka, mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa abramu, “kuchokera pamene ulipo tayangʼanayangʼana cha kumpoto, kummwera, kummawa ndi kumadzulo. dziko lonse ukulionalo ndidzalipereka kwa iwe ndi zidzukulu zako mpaka muyaya. ndidzakupatsa zidzukulu zochuluka ngati fumbi lapansi moti amene angathe kuwerenga fumbilo ndiye kuti angathenso kuwerenga zidzukulu zako. dzuka ndipo uyendere dziko lonseli mulitali ndi mulifupi pakuti ndalipereka kwa iwe.” choncho abramu anasamutsa tenti yake napita kukakhala pafupi ndi mitengo ikuluikulu ija ya thundu ya ku mamre ku hebroni, kumene anamangira mavawelomakonsonanti-yeahoh guwa lansembe.

14

pa nthawi imeneyi amarafeli mfumu ya sinara, arioki mfumu ya elasara, kedorilaomere mfumu ya elamu ndi tidala mfumu ya goimu anathira nkhondo bera mfumu ya ku sodomu, birisa mfumu ya gomora, sinabi mfumu ya adima, semeberi mfumu ya ziboimu ndi mfumu ya bela (kumeneko ndi ku zowari). mafumu onse anathiridwa nkhondowa anagwirizana pamodzi kupita ku chigwa cha sidimu (nyanja ya mchere). kwa zaka khumi ndi ziwiri anali pansi pa ulamuliro wa kedorilaomere, koma mʼchaka cha khumi ndi chitatu anamuwukira. mʼchaka cha khumi ndi chinayi, kedorilaomere mogwirizana ndi mafumu ena aja anapita kukagonjetsa arefaiwa ku asiteroti-karanaimu, zuzimu wa ku hamu, aemi wa ku savekiriataimu amene ankakhala ku ahori, ku dziko la mapiri la seiri mpaka ku eli parani kufupi ndi chipululu. kenaka anabwerera napita ku eni-misipati (ku kadesi), ndipo anagonjetsa dera lonse la aamaleki, kuphatikizanso aamori amene ankakhala ku hazazoni tamara. tsono mafumu a ku sodomu, gomora, adima, zeboimu ndi ku bela (ku zowari) anapita ku chigwa cha sidimu kukakonzekera kuthira nkhondo kedorilaomere mfumu ya elamu, tidala mfumu ya goimu, amarafeli mfumu ya sinara ndi arioki mfumu ya elasara. mafumu anayi analimbana ndi mafumu asanu. koma chigwa cha sidimu chinali chodzaza ndi maenje aphula. choncho pamene mafumu a ku sodomu ndi gomora amathawa, ankhondo ena anagweramo ndipo ena anathawira ku mapiri. mafumu anayi aja anatenga katundu yense ndi chakudya chonse cha ku sodomu ndi gomora napita nazo. anatenganso loti, mwana wa mʼbale wake wa abramu pamodzi ndi katundu wake popeza ankakhala mu sodomu. koma munthu wina amene anathawa, anabwera kudzamufotokozera abramu mhebri. tsono abramu ankakhala pafupi ndi mitengo ikuluikulu ya thundu ya mamre wa fuko la aamori, mʼbale wake wa esikolo ndi aneri. onsewa anali pa mgwirizano ndi abramu. abramu atamva kuti loti wagwidwa pa nkhondo, anasonkhanitsa asilikali 318 obadwira mʼbanja lake lomwelo nalondola mpaka ku dani. pa nthawi ya usiku abramu anawagawa asilikali ake kuti athire nkhondo mafumu aja, ndipo anawakantha nawapirikitsa mpaka ku hoba, cha kumpoto kwa damasiko. ndipo anawalanda katundu wawo yense nabwera naye loti, katundu wake yense, pamodzi ndi akazi ndi anthu ena. abramu atabwerera kuchokera kogonjetsa kedorilaomere ndi mafumu amene anali nawo pa mgwirizano, mfumu ya ku sodomu inabwera kudzakumana naye ku chigwa cha save (chimenechi ndicho chigwa cha mfumu). ndipo melikizedeki mfumu ya ku salemu anabweretsa buledi ndi vinyo. iyeyu anali wansembe wa allah wammwambamwamba, ndipo anadalitsa abramu nati, “allah wammwambamwamba, wolenga kumwamba ndi dziko lapansi, akudalitse iwe abramu. ndipo adalitsike allah wammwambamwamba amene anapereka adani ako mʼdzanja lako.” ndipo abramu anamupatsa iye chakhumi cha zonse anali nazo. mfumu ya sodomu inati kwa abramu, “ine undipatse anthu okhawo, koma katundu akhale wako.” koma abramu anawuza mfumu ya sodomu kuti, “ndakweza manja anga kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wammwambamwamba, mlengi wakumwamba ndi dziko lapansi, kulumbira kuti sindidzalandira kanthu kalikonse kako, ngakhale utakhala ulusi chabe kapena chingwe cha nsapato, kuopa kuti ungamanene kuti, ‘ndamulemeretsa abramu.’ sindidzalandira kanthu kalikonse kupatula zokhazo zimene anthu anga adya ndi gawo la katundu la anthu amene ndinapita nawo monga aneri, esikolo ndi mamre. iwowa atenge gawo lawo.”

15

zitatha izi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi abramu mʼmasomphenya nati: “usaope abramu. ine ndili ngati chishango chokutchinjiriza. mphotho yako idzakhala yayikulu.” koma abramu anati, “haa! ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, mukhoza kundipatsa chiyani popeza ndikanali wopanda mwana ndipo amene adzatenge chuma changa ndi eliezara wa ku damasiko? inu simunandipatse ana kotero kuti wantchito wa ku nyumba kwanga ndiye amene adzalowe mʼmalo mwanga.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula naye nati: “munthu uyu sadzalowa mʼmalo mwako, koma mwana wako weniweni wamwamuna, wobereka wekha ndiye adzalowe mʼmalo mwako.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anapita naye abramu panja nati, “tayangʼana kumwambaku, ndipo chifukwa cha chimenechi uwerenge nyenyezi ngati ungathe kuziwerenga.” ndipo anamuwuza kuti, “ndi mmene adzakhalire ana ako ndi zidzukulu zako.” abramu anakhulupirira mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ichi chinamuchititsa kukhala wolungama. ndipo anamuwuza kuti, “ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndinakuchotsa iwe ku mzinda wa uri wa ku akaldeya kuti ndikupatse dziko ili kuti likhale lako.” koma abramu anati, “haa! ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, kodi ndingadziwe bwanji kuti lidzakhaladi langa?” kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa iye, “kanditengere kamsoti kangʼombe ka zaka zitatu, kamsoti ka mbuzi ka zaka zitatu, ndi nkhosa yayimuna ya zaka zitatu pamodzi ndi nkhunda ndi kamwana ka njiwa.” abramu anabweretsadi zonsezi nadula chilichonse pakati nʼkuzindandalika, chidutswa chilichonse kuyangʼanana ndi chinzake; koma njiwa ndi nkhunda sanazidule pakati. pamene miphamba inabwera kuti itole nyama ija, abramu anayipirikitsa. pamene dzuwa limalowa abramu anagona tulo tofa nato ndipo mdima wandiweyani ndi wochititsa mantha unamuphimba. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa iye, “uyenera kudziwa mosakayika kuti zidzukulu zako zidzakhala alendo mʼdziko lachilendo ndipo zidzakhala akapolo ndi kuzunzidwa zaka 400. koma ndidzalanga dziko limene zidzukulu zako zidzagwireko ukapolo ndipo pambuyo pake iwo adzatulukamo ndi chuma chambiri. komabe iweyo udzamwalira mu mtendere ndi kuyikidwa mʼmanda utakalamba bwino. patapita mibado inayi, adzukulu ako adzabwereranso kuno popeza tchimo la aamori silinafike pachimake kuti alangidwe.” dzuwa litalowa ndipo mdima utagwa, panaoneka mʼphika wofuka nthunzi ya moto ndi sakali yoyaka ndipo zinadutsa pakati pa zidutswa za nyama zija. pa tsiku limenelo, mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita pangano ndi abramu nati, “ndikulonjeza kuti ndidzapereka dziko ili kwa zidzukulu zako, kuchokera ku mtsinje wa ku igupto mpaka ku mtsinje waukulu wa yufurate. ndidzakupatsani dziko la akeni, akenizi, akadimoni, ahiti, aperezi, arefaimu, aamori, akanaani, agirigasi ndi ayebusi.”

16

tsono sarai, mkazi wa abramu anali asanamuberekere ana abramuyo. koma anali ndi wantchito wamkazi wa ku igupto dzina lake hagara; ndipo sarai anati kwa abramu, “mavawelomakonsonanti-yeahoh sanalole kuti ine ndikhale ndi ana. bwanji mulowe mwa wantchito wanga wamkaziyu kuti mwina ndingaone ana kudzera mwa iyeyu.” abramu anamvera sarai. tsono sarai anatenga hagara wantchito wake wamkazi wa ku igupto uja namupereka kwa abramu mwamuna wake kuti akhale mkazi wake. izi zinachitika abramu atakhala ku kanaani zaka khumi. abramu atalowana ndi hagara, hagara uja anatenga mimba. pamene hagara anadziwa kuti anali woyembekezera anayamba kunyoza mbuye wake sarai. pamenepo sarai anati kwa abramu, “inu ndinu amene mwandiputira nkhanza zikundichitikirazi. ndinakupatsani wantchito wanga wamkazi kuti akhale mkazi wanu, ndiye tsopano wayamba kundinyoza ine chifukwa wadziwa kuti ndi woyembekezera. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amene aweruze pakati pa inu ndi ine.” abramu anati, “wantchito wakoyu ali mʼmanja mwako. chita naye chilichonse chimene ukuganiza kuti ndi chokukomera.” tsono sarai anazunza hagara mpaka anathawa. mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupeza hagara pafupi ndi chitsime mʼchipululu. chinali chitsime chimene chili mʼmphepete mwa msewu wopita ku suri. ndipo mngeloyo anati, “hagara, iwe wantchito wa sarai, ukuchokera kuti ndipo ukupita kuti?” iye anayankha, “ndikuthawa mbuye wanga sarai.” mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza kuti, “bwerera kwa mbuye wako ndipo ukamugonjere. ndidzakupatsa zidzukulu zambiri zoti munthu sangaziwerenge.” mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uja anamuwuzanso kuti, “ndiwe woyembekezera ndipo udzabala mwana wamwamuna. udzamutcha dzina lake ismaeli, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamva kulira chifukwa cha kuzunzika kwako. iye adzakhala munthu wa khalidwe ngati mʼmbulu wamisala; adzadana ndi aliyense ndipo anthu onse adzadana naye, adzakhala mwaudani pakati pa abale ake onse.” hagara anatcha mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anamuyankhula uja dzina loti: “ndinu allah amene mumandiona,” popeza anati, “ndakumana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh atatha kundikomera mtima.” nʼchifukwa chake chitsime chija chimene chili pakati pa kadesi ndi beredi chinatchedwa beeri-lahai-roi. tsono hagara anamuberekera abramu mwana wamwamuna ndipo abramu anamutcha mwanayo ismaeli. pamene hagara anamubalira ismaeli nʼkuti abramuyo ali ndi zaka 86.

17

pamene abramu anali ndi zaka 99, mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuonekera nati, “ine ndine allah wamphamvuzonse. ukhale munthu wochita zolungama nthawi zonse. ndipo ine ndikulonjeza kuti ndidzakupatsa zidzukulu zambiri.” pomwepo abramu anadziponya pansi ndipo allah anati kwa iye, “pangano langa ndi iwe ndi ili: udzakhala kholo la mitundu yambiri ya anthu. sudzatchedwanso abramu; dzina lako lidzakhala abrahamu, chifukwa ndakusandutsa kukhala kholo la mitundu yambiri ya anthu. ndidzakupatsa zidzukulu zambiri motero kuti mitundu yambiri ya anthu idzatuluka mwa iwe. mafumunso adzatuluka mwa iwe. pangano langa ndi iwe pamodzi ndi zidzukulu za mibado ya mʼtsogolo lidzakhala la muyaya. ndidzakhala allah wako ndi allah wa zidzukulu zako. dziko lonse la kanaani, limene iwe ukukhala tsopano, ndalipereka kwa iwe ndi kwa zidzukulu zako kuti likhale chuma chanu mpaka muyaya. ndipo ine ndidzakhala allah wa zidzukulu zako.” kenaka allah anati kwa abrahamu, “koma iwe pamodzi ndi zidzukulu zako zobwera pambuyo pako mʼmibado ya mʼtsogolomo, sungani pangano langali. iwe pamodzi ndi zidzukulu zako zobwera pambuyo pako muzisunga pangano ili loti mwamuna aliyense pakati panupa azichita mdulidwe. kuyambira tsopano muzichita mdulidwe ndipo ichi chidzakhala chizindikiro cha pangano langa ndi iwe. kuyambira tsopano mpaka mibado ya mʼtsogolomo mwana wamwamuna aliyense pakati panu amene wakwana masiku asanu ndi atatu ayenera kuchita mdulidwe. awa ndi ana obadwa mʼbanja lako, kapena akapolo ochita kugula ndi ndalama, mlendo osakhala wa mʼmbumba yako. achite mdulidwe ndithu mwana wamwamuna aliyense, mbadwa ngakhale kapolo wochita kugula ndi ndalama, ndipo ichi chidzakhala chizindikiro pa thupi lanu cha pangano langa lamuyaya. mwamuna aliyense amene adzakhala wosachita mdulidwe adzachotsedwa pakati pa anthu ake chifukwa sanasunge pangano langa.” allah anatinso kwa abrahamu, “sarai mkazi wako, sudzamutchanso sarai; dzina lake lidzakhala sara. ndidzamudalitsa ndipo adzakubalira mwana wamwamuna. ndidzamudalitsa kuti akhale mayi wa mitundu ya anthu; mafumu a anthuwo adzachokera mwa iye.” abrahamu anadzigwetsa pansi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, iye anaseka nati, “kodi munthu wa zaka 100 nʼkubala mwana? kodi sara adzabereka mwana pa msinkhu wa zaka makumi asanu ndi anayi?” ndipo abrahamu anati kwa allah, “bwanji mumudalitse ismaeli.” koma allah anati, “ayi, koma mkazi wako sara adzakubalira mwana wamwamuna, ndipo udzamutcha isake. ndidzasunga pangano langa losatha ndi iyeyu komanso ndi zidzukulu zobwera pambuyo pake. koma za ismaeli, ndamva. ndidzamudalitsadi, ndipo adzakhala ndi zidzukulu zambiri. iye adzakhala kholo la mafumu khumi ndi awiri ndipo mwa iye mudzatuluka mtundu waukulu wa anthu. koma ndidzasunga pangano langali ndi isake amene sara adzakubalira pofika nthawi ngati ino chaka chamawa.” atatha kuyankhula, allah anamuchokera abrahamu. tsono abrahamu anachita mdulidwe mwana wake ismaeli ndi onse amene anali mʼbanja lake, mbadwa ngakhale kapolo ochita kugula ndi ndalama, monga mmene allah analamulira. abrahamu anali ndi zaka 99 pamene anachita mdulidwe, ndipo mwana wake ismaeli anali ndi zaka khumi ndi zitatu; onse, abrahamu ndi mwana wake ismaeli, anachita mdulidwe tsiku limodzi. aliyense wamwamuna wa pa banja pa abrahamu, kuphatikizapo iwo amene anabadwira pa banja pomwepo kapena akapolo ogula ndi ndalama kwa alendo, anachita mdulidwe.

18

mavawelomakonsonanti-yeahoh anadza kwa abrahamu pafupi ndi mitengo ikuluikulu ya thundu ya ku mamre. abrahamu nʼkuti atakhala pansi pa khoma la tenti yake masana, dzuwa likutentha. tsono abrahamu atakweza maso ake patali anangoona anthu atatu atayima cha potero. atawaona, ananyamuka mofulumira kuti awachingamire. atafika anaweramitsa mutu pansi mwa ulemu nati, “ngati mwandikomera mtima, mbuye wanga, musamulambalale mtumiki wanu. ndikupatseniko timadzi pangʼono kuti nonse musambitse mapazi anu ndi kupumula pansi pa mtengo uwu. tsono ndikutengereniko kachakudya kuti mudye kuti mwina nʼkupezako mphamvu zopitirizira ulendo wanu. inu mwafika kumalo kwa mtumiki wanu.” ndipo iwo anamuyankha nati, “zikomo kwambiri, chita monga wanenera.” choncho abrahamu anafulumira kupita kwa sara mʼtenti nati, “tafulumira, tenga mabeseni atatu a ufa wosalala, ukande ndi kupanga buledi.” kenaka abrahamu anakatenga mwana wangʼombe wonenepa ndi wofewa bwino ndi kupatsa wantchito wake amene anachita changu kukonza ndiwoyo. tsono abrahamu anatenga chambiko, mkaka ndi mwana wangʼombe wokonzedwa uja nazipereka kwa anthu aja. alendowo akudya, abrahamu ankawayangʼana atayimirira pansi pa mtengo. anthuwo anafunsa abrahamu kuti, “mkazi wako sara ali kuti?” iye anati, “ali mu tentimu.” tsono mmodzi mwa iwo anati, “mosakayikira ndidzabweranso pa nthawi ngati yomwe ino chaka chamawa, ndipo sara mkazi wako adzakhala ndi mwana wamwamuna.” koma sara amene anali kumbuyo kwa abrahamu pa khoma la tenti ankamva zonsezi. abrahamu ndi sara anali okalamba kale ndipo anali ndi zaka zambiri. sara nʼkuti atapyola kale pa msinkhu oti nʼkubereka. choncho anangoseka nati mu mtima mwake, “kodi munthu wothayitha ngati ine ndingasangalalenso kugona pamodzi ndi mbuye wanga? mwamuna wanga nayenso ndi wokalamba.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa abrahamu, “nʼchifukwa chiyani sara anaseka nʼkumati, ‘moti ine nʼkudzakhaladi ndi mwana mmene ndakalambiramu?’ kodi pali chimene chikhoza kumukanika mavawelomakonsonanti-yeahoh? pa nthawi yake, ngati yomwe ino chaka chamawa ndidzabweranso, ndipo sara adzabala mwana wamwamuna.” koma sara ndi mantha ananama nati, “sindinaseke.” koma iye anati, “inde iwe unaseka.” kenaka anthu aja ananyamuka ndi kumapita, molunjika ku sodomu. ndipo abrahamu anayenda nawo pamodzi kuwaperekeza. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anati mu mtima mwake, “kodi ndingamubisire abrahamu chimene ndikuti ndichite posachedwa? abrahamu adzakhaladi mtundu wa anthu waukulu ndi wamphamvu, ndipo mitundu yonse ya anthu pa dziko lapansi adzadalitsika kudzera mwa iye. pakuti ndasankha iyeyu kuti adzatsogolere ana ake ndi a pa banja lake, kuti asunge mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh pochita zoyenera ndi zachilungamo. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachita kwa abrahamu chimene anamulonjeza iye.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa abrahamu, “kulirira gomora kwakula ndipo tchimo lawo lafika poyipa kwambiri choncho ndikuti ndipiteko ndikaone ngati zimene achita zilidi zoyipa monga mmene madandawulo andipezera ine. ngati sizili choncho, ndikadziwa.” anthu aja anatembenuka nʼkumapita, kulowera ku sodomu, koma abrahamu anali chiyimirire pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka abrahamu anasendera kufupi ndi iye nati, “kodi mudzawonongera kumodzi wolungama ndi woyipa? nanga bwanji patakhala anthu makumi asanu olungama mu mzindamo? kodi mudzawonongadi onse osausiyako mzindawo chifukwa cha anthu makumi asanu olungama omwe ali mʼmenemo? ndithu simungachite zimenezi, kupha anthu olungama pamodzi ndi oyipa. nʼzosatheka kuti inu nʼkufananitsa olungama ndi oyipa. kodi woweruza wa dziko lapansi nʼkulephera kuchita chilungamo?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “nditapeza anthu makumi asanu olungama mu mzinda wa sodomu, ndidzasiya malo onsewo osawawononga chifukwa cha iwo.” ndipo abrahamu anayankhulanso nati, “tsono poti ndalimba mtima kuyankhula ndi ambuye, ngakhale kuti ndine fumbi ndi phulusa chabe, bwanji anthu olungama atacheperapo ndi asanu pa anthu makumi asanu? kodi mudzawononga mzinda wonse chifukwa cha asanuwo?” iye anati, “nditapezamo anthu 45, sindidzawuwononga.” kenakanso anayankhula kwa iye nati, “bwanji atangopezekamo anthu 40 okha?” iye anayankha, “chifukwa cha anthu 40 amenewa, sindidzatero.” ndipo abrahamu anati, “pepanitu musandipsere mtima ambuye, koma mundilole kuti ndiyankhule. nanga mutapezekamo anthu makumi atatu okha?” iye anayankha, “sindidzatero ngati atapezekamo anthu makumi atatu.” abrahamu anati, “tsono poti ndalimba mtima chonchi kumayankhula ndi ambuye, bwanji atangopezeka anthu makumi awiri okha?” iye anati, “chifukwa cha anthu makumi awiriwo, sindidzawuwononga.” kenaka abrahamu anati, “pepani ambuye musandipsere mtima, ndingoyankhula kamodzi kokhaka basi. bwanji atangopezeka khumi okha mʼmenemo?” iye anayankha nati, “chifukwa cha khumiwo, sindidzawuwononga.” mavawelomakonsonanti-yeahoh atatsiriza kuyankhula ndi abrahamu, anachoka ndipo abrahamu anabwerera ku nyumba yake.

19

angelo awiri aja anafika ku sodomu madzulo ndipo loti anali atakhala pansi pa chipata cha mzindawo. loti atawaona, anayimirira ndi kukakumana nawo ndipo anaweramitsa mutu wake pansi mwaulemu. iye anati, “ambuye wanga, chonde patukirani ku nyumba kwa mtumiki wanu. mukhoza kusambitsa mapazi anu ndi kugona usiku uno kenaka nʼkumapitirira ndi ulendo wanu mmamawa.” iwo anati, “ayi, tigona panja.” koma iye anawawumiriza kwambiri kotero kuti anapita naye pamodzi ku nyumba kwake. anawakonzera chakudya buledi wopanda yisiti ndipo anadya. alendo aja asanapite kogona, amuna onse achinyamata ndi achikulire ochokera mbali zonse za mzinda wa sodomu anazinga nyumba ya loti. iwo anayitana loti namufunsa kuti, “ali kuti amuna aja amene afika kuno usiku womwe uno? atulutse, utipatse kuti tigone nawo malo amodzi.” loti anatuluka panja kukakumana nawo natseka chitseko ndipo anati, “ayi anzanga, musachite zinthu zoyipa zotere. taonani, ine ndili ndi ana anga akazi awiri amene sanagonepo ndi mwamuna. mundilole ndikutulutsireni amenewo ndipo muchite nawo zimene mungafune. koma musachite chilichonse ndi anthuwa, pakuti iwowa ndi alendo anga ndipo ndiyenera kuwatchinjiriza.” iwo anayankha kuti, “tachoka apa tidutse.” ndipo anati, “munthu uyu anabwera kuno ngati mlendo chabe, tsono lero akufuna kuti akhale wotiweruza! tikukhawulitsa kuposa iwowa.” anapitiriza kumuwumiriza loti uja nʼkumasunthira kutsogolo kuti athyole chitseko. koma anthu aja anali mʼkatiwa anasuzumira namukokera loti uja mʼkati mwa nyumba nʼkutseka chitseko. kenaka anawachititsa khungu anthu amene anali panja pa nyumba aja, aangʼono ndi aakulu omwe, kuti asaone pa khomo. anthu awiri aja anati kwa loti, “kodi uli ndi wina aliyense pano, kaya ndi akamwini ako, kaya ndi ana ako aamuna kapena aakazi, kapena aliyense mu mzindamu amene ndi anzako? atulutse onse muno, chifukwa tiwononga malo ano. mavawelomakonsonanti-yeahoh waona kuti kuyipa kwa anthu a mu mzindawu kwakulitsa. choncho watituma kuti tiwuwononge.” choncho loti anatuluka nayankhula ndi akamwini ake amene anali kuyembekezera kukwatira ana ake akazi nati, “fulumirani, tiyeni tichoke pa malo ano chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh watsala pangʼono kuwononga mzindawu.” koma akamwini akewo ankayesa kuti akungoselewula. mmene kumacha, angelo aja anamufulumizitsa loti nati, “nyamuka, tenga mkazi wako ndi ana ako aakazi awiriwo, ndipo mutuluke mu mzindawo kuopa kuti mungaphedwe pamodzi nawo.” koma loti ankakayikabe. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anawachitira chifundo motero kuti anthu aja anagwira mkazi wake ndi ana ake aakazi aja nawatsogolera bwinobwino kuwatulutsa mu mzindawo. atangowatulutsa, mmodzi wa angelowo anati, “thawani kuti mudzipulumutse, musachewuke, musayime pena paliponse mʼchigwamo! thawirani ku mapiri kuopa kuti mungawonongeke!” koma loti anawawuza kuti, “ayi, ambuye anga chonde musatero! taonani, inu mwachitira mtumiki wanu chifundo, ndipo mwaonetsa kukoma mtima kwanu pondipulumutsa. sindingathawire ku mapiri chifukwa chiwonongekochi chikhoza kundipeza ndisanafike ku mapiriko ndipo ndingafe. koma, chapafupi pomwepa pali mudzi woti ndikhoza kuthamanga nʼkukafikako. mundilole ndithawireko, ndi waungʼono kwambiri, si choncho? mukatero, moyo wanga upulumuka.” mngeloyo anati kwa iye, “chabwino, ndavomeranso pempho lako, sindiwononga mudzi ukunenawo. koma uthawireko mofulumira chifukwa sindichita kena kalikonse mpaka utafikako.” (nʼchifukwa chake mudziwo unatchedwa zowari). pamene loti amafika ku zowari, nʼkuti dzuwa litatuluka. ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh anathira sulufule wamoto wochokera kumwamba kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa sodomu ndi gomora. kotero, anawononga mizindayo, chigwa chonse pamodzi ndi onse okhala mʼmizindayo. anawononganso zomera zonse za mʼdzikolo. koma mkazi wa loti anachewuka ndipo anasanduka mwala wa mchere. mmawa mwake, abrahamu ananyamuka nabwerera kumalo kumene anakumana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh kuja. anayangʼana kumunsi ku sodomu, gomora ndi ku dziko lonse la ku chigwa, ndipo anaona chiwutsi chikufuka mʼdzikolo ngati chikuchokera mʼngʼanjo. choncho allah anawononga mizinda ya ku chigwa, koma anakumbukira pemphero la abrahamu natulutsa loti ku sulufule ndi moto zimene zinawononga mizinda ya kumene loti amakhalako. loti ndi ana ake awiri aakazi anachoka ku zowari nakakhala ku mapiri, chifukwa amachita mantha kukhala ku zowari. iye ndi ana ake awiri ankakhala mʼphanga. tsiku lina mwana wake wamkazi wamkulu anawuza mngʼono wake kuti, “abambo athu ndi wokalamba ndipo palibe mwamuna aliyense pano woti atikwatire ndi kubereka ana monga mwa chikhalidwe cha pa dziko lonse lapansi. tiye tiwamwetse vinyo ndipo tigone nawo. tikatero mtundu wathu udzakhalapobe.” usiku umenewo analedzeretsa vinyo abambo awo, ndipo wamkuluyo analowa nagona naye. abambo awo samadziwa kanthu pamene mwanayo anagona naye kapena pamene anadzuka. tsiku linali mwana wamkazi wamkulu uja anati kwa mngʼono wake, “usiku wathawu ine ndinagona ndi abambo anga. tiye tiwaledzeretsenso vinyo usiku uno ndipo iwe upite ndi kugona nawo ndipo mtundu wathu udzakhalapobe.” choncho analedzeranso vinyo abambo awo usiku umenewonso, ndipo mwana wamkazi wamngʼono anapita nagona nawo. abambo awo sanadziwenso kanthu pamene mwanayo anagona naye kapena pamene anadzuka. choncho ana onse awiri a loti aja anatenga pathupi pa abambo awo. mwana wamkazi wamkulu uja anabereka mwana wa mwamuna ndipo anamutcha mowabu. iyeyo ndiye kholo la amowabu onse. mwana wamkazi wamngʼono naye anabereka mwana wamwamuna, ndipo anamutcha iye beni-ammi. iyeyu ndiye kholo la aamoni onse.

20

abrahamu anachokako kumeneko napita ku negevi ndipo anakakhala ku dziko la gerari, limene lili pakati pa mzinda wa kadesi ndi mzinda wa suri. anakhala ku gerari kwa kanthawi, ndipo abrahamu ankawawuza za sara kuti, “iyeyu ndi mlongo wanga.” choncho abimeleki, mfumu wa ku gerari anamutenga sara uja. koma usiku, allah anafika kwa abimeleki kutulo nati, “ufatu iwe chifukwa cha mkazi amene watengayu popeza ndi wokwatiwa.” nthawi imeneyi nʼkuti abimeleki asanamukhudze mkaziyo, kotero kuti anati, “ambuye, kodi mudzawonongadi mtundu wolungama? kodi abrahamu sanandiwuze kuti iyeyu ndi mlongo wake? ndiponso mkaziyu ankanena kuti abrahamu ndi mlongo wake. choncho ine pochita izi, ndinkachita moona mtima ndiponso mopanda chinyengo.” tsono kumaloto komweko allah anati kwa iye, “inde ndikudziwa kuti wachita izi moona mtima, ndipo ine sindinafune kuti undichimwire. nʼchifukwa chake sindinakulole kuti umukhudze. tsopano kabwezere mkaziyo kwa mwamuna wake. iyeyu ndi mneneri, ndipo adzakupempherera kuti ukhale ndi moyo. koma ukapanda kukamupereka, udziwiretu kuti udzafa pamodzi ndi onse a pa banja pako.” mmamawa mwake abimeleki anayitanitsa akuluakulu ake onse, ndipo atawafotokozera zimene zinachitika, iwo aja anachita mantha kwambiri. kenaka abimeleki anayitana abrahamu ndipo anati, “kodi wachita chiyani? ndakulakwira chiyani kuti undibweretsere ine pamodzi ndi anthu anga chilango chachikulu chotere? wandichitira zinthu zimene sizinayenera kuchitika.” ndipo abrahamu anafunsa abimeleki kuti, “chifukwa chiyani wachita zimenezi?” abrahamu anayankha nati, “ndinkaganiza kuti kuno kulibiretu munthu woopa allah. ndiye ndimati mwina adzandipha chifukwa cha mkazi wanga. komabe kunena zoona, iyeyu ndi mlongo wangadi, mwana wamkazi wa abambo anga ngakhale kuti si ife a mayi mmodzi. tsono akhoza kukhala mkazi wanga. ndiye pamene allah anati ndichoke ku nyumba ya abambo anga, ndinawuza mkazi wangayu kuti, ‘kuti uwonetse kuti ndiwe mkazi wokoma mtima, uziwuza anthu kulikonse kumene tingapite kuti ndine mlongo wako.’ ” tsono abimeleki anapereka nkhosa, ngʼombe ndi antchito aamuna ndi aakazi kwa abrahamu. ndipo anamubwezeranso abrahamu sara, mkazi wake. tsono abimeleki anati kwa abrahamu, “dziko langa ndi limene ukulionali; ukhale paliponse pamene ufuna.” ndipo kwa sara, iye anati, “ndikumupatsa mlongo wakoyu makilogalamu khumi ndi awiri a siliva kutsimikiza kuti iwe ndi wosalakwa pamaso pa onse amene ali ndi iwe; ulibedi mlandu.” tsono abrahamu anapemphera kwa allah ndipo allahyo anachiritsa abimeleki, mkazi wake pamodzi ndi adzakazi ake kuti athenso kubereka ana. paja mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼkuti atatseka akazi onse a mʼbanja la abimeleki kuti asabereke ana chifukwa cha sara, mkazi wa abrahamu.

21

mavawelomakonsonanti-yeahoh anakomera mtima sara monga ananenera, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahohyo anachita monga momwe analonjezera. sara anakhala ndi pathupi ndipo anamuberekera abrahamu mwana wamwamuna mu ukalamba wake, pa nyengo imene allah anamulonjeza. abrahamu anapereka dzina loti isake kwa mwana wamwamuna amene sara anamuberekera. isake atakwanitsa masiku asanu ndi atatu, abrahamu anamuchita mdulidwe monga allah anamulamulira. abrahamu anali ndi 100 pamene mwana wake isake anabadwa. sara anati, “allah wandibweretsera mseko, ndipo aliyense amene adzamva zimenezi adzaseka nane pamodzi.” ndipo anawonjezera kuti, “ndani akanamuwuza abrahamu kuti sara nʼkudzayamwitsako ana? chonsecho ndamubalira mwana wamwamuna kuwukalamba wake.” mwana uja anakula mpaka kumuletsa kuyamwa. tsiku lomuletsa isake kuyamwa, abrahamu anakonza phwando lalikulu. koma sara anaona kuti mwana wamwamuna amene hagara mwigupto anamuberekera abrahamu amamuseka, ndipo anati kwa abrahamu, “muchotse mdzakazi ndi mwana wake wamwamunayu, pakuti mwana wa kapolo sadzagawana chuma ndi mwana wanga isake.” nkhaniyi inamumvetsa chisoni kwambiri abrahamu chifukwa imakhudza mwana wake. koma allah anamuwuza abrahamu kuti, “usamve chisoni motero ndi mnyamatayu ndi mdzakazi wakoyu. mvetsera chilichonse chomwe sara akukuwuza, chifukwa zidzukulu zako zidzachokera mwa isake. mwana wa mdzakazi wakoyu ndidzamusandutsa mtundu wa anthu chifukwa ndi mwana wako.” mmamawa wake, abrahamu anatenga chakudya ndi botolo la madzi nazipereka kwa hagara. anasenzetsa hagara nawaperekeza pangʼono ndi mnyamatayo. hagara ananyamuka nayendayenda mʼchipululu cha beeriseba. madzi atatha mʼbotolo muja, anamuyika mnyamatayo pansi pa zitsamba. kenaka hagara anachoka nakakhala pansi cha pakatalipo, pafupifupi mamita makumi asanu ndi anayi, popeza mʼmaganizo mwake amati, “sindingaonerere mwanayu akufa.” ndipo anakhala pansi cha poteropo nʼkumalira. allah anamva mnyamatayo akulira ndipo mngelo wa allah anayankhula kwa hagara kuchokera kumwamba nati, “chavuta nʼchiyani hagara? usachite mantha; allah wamva kulira kwa mnyamatayo pamene wagonapo. munyamule mnyamatayo ndipo umugwire dzanja pakuti ndidzamupanga kukhala mtundu waukulu.” kenaka allah anatsekula maso a hagara ndipo anaona chitsime cha madzi. choncho anapita nadzaza botolo lija ndi madzi ndi kumupatsa mnyamatayo kuti amwe. allah anali ndi mnyamatayo pamene ankakula. anakhala ku chipululu nakhala katswiri wolasa uta. akukhala ku chipululu cha parani, mayi ake anamupezera mkazi wochokera ku igupto. pa nthawiyo, abimeleki ndi fikolo wamkulu wankhondo wake anati kwa abrahamu, “allah ali nawe pa chilichonse umachita. tsopano undilumbirire ine pano pamaso pa allah kuti sudzachita mwa chinyengo ndi ine kapena ana anga kapena zidzukulu zanga. undionetse ine pamodzi ndi dziko limene ukukhalamo ngati mlendo, kukoma mtima kokhala ngati kumene ndinakuonetsa ine.” abrahamu anati, “ine ndikulumbira.” kenaka abrahamu anadandaula kwa abimeleki pa za chitsime chimene antchito a abimeleki analanda. koma abimeleki anati, “ine sindikudziwa amene anachita zimenezi. iwe sunandiwuze, ndipo ndazimva lero zimenezi.” choncho abrahamu anabweretsa nkhosa ndi ngʼombe nazipereka kwa abimeleki, ndipo anthu awiriwo anachita pangano. abrahamu anapatulako ana ankhosa aakazi asanu ndi awiri kuchoka pagulu la nkhosa zina, ndipo abimeleki anafunsa abrahamu, “kodi tanthauzo lake la ana ankhosa aakazi asanu ndi awiri amene wawapatula pawokhawa nʼchiyani?” iye anayankha kuti, “landirani ana ankhosa aakazi kuchokera mʼdzanja langa ngati umboni kuti ndinakumba chitsime ichi.” kotero malo amenewo anatchedwa beeriseba, chifukwa anthu awiriwo analumbirirapo malumbiro. atatha kuchita pangano pa beeriseba, abimeleki ndi fikolo mkulu wankhondo wake anabwerera ku dziko la afilisti. abrahamu anadzala mtengo wa bwemba ku beeriseba, ndipo anapemphera pamenepo mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wamuyaya. ndipo abrahamu anakhala mʼdziko la afilisti kwa nthawi yayitali.

22

nthawi ina zitatha izi, allah anamuyesa abrahamu. iye anati, “abrahamu!” ndipo iye anayankha kuti, “ee ambuye.” ndipo allah anati, “tenga isake, mwana wako yekhayo amene umamukonda ndi kupita naye ku dziko la moriya. ukamupereke iye ngati nsembe yopsereza pa limodzi la mapiri a kumeneko limene ndidzakuwuza.” abrahamu anadzuka mmamawa wake namangirira chokhalira pa bulu. atadula nkhuni zokwanira zowotchera nsembe yopsereza, abrahamu, antchito ake awiri pamodzi ndi isake ananyamuka kupita kumalo kumene allah anamuwuza abrahamu. pa tsiku lachitatu, abrahamu anakweza maso ake ndipo anaona malowo chapatali. ndipo abrahamu anati kwa antchito ake aja, “bakhalani pano ndi buluyu. ine ndi mnyamatayu tipita uko kukapemphera, koma tibweranso.” abrahamu anatenga nkhuni za nsembe yopsereza zija namusenzetsa mwana wake isake, ndipo iye mwini anatenga moto ndi mpeni. pamene awiriwo amayendera pamodzi, isake anati kwa abambo ake abrahamu, “abambo?” abrahamu anayankha, “ee mwana wanga.” isake anafunsa, “moto ndi nkhuni zilipo, koma nanga mwana wankhosa wa nsembe yopsereza ali kuti?” abrahamu anayankha, “mwana wanga, allah adzipezera yekha mwana wankhosa wa nsembe yopsereza.” ndipo awiriwo anapitiriza ulendo. atafika pamalo pamene allah anamuwuza paja, abrahamu anamangapo guwa lansembe nayika nkhuni pamwamba pa guwapo. kenaka anamumanga mwana wake isake namugoneka paguwapo, pamwamba pa nkhuni paja. kenaka abrahamu anatambasula dzanja lake natenga mpeni kuti aphe mwana wake. koma mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anayitana abrahamu kuchokera kumwamba nati, “abrahamu! abrahamu!” iye anayankha kuti, “ee ambuye.” mngeloyo anati, “usatambasulire mwanayo dzanja lako kuti umuphe, pakuti tsopano ndadziwa kuti iwe umaopa allah. iwe sunandimane mwana wako mmodzi yekhayo.” abrahamu anatukula maso ake ndipo anaona nkhosa yamphongo itakoledwa ndi nyanga zake mu ziyangoyango. iye anapita nakatenga nkhosa ija ndikuyipha ngati nsembe yopsereza mʼmalo mwa mwana wake. choncho abrahamu anatcha malo amenewa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh-yire (wopereka). ndipo mpaka lero amatchula malowo kuti ndi “pa phiri la mavawelomakonsonanti-yeahoh wopereka.” mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anayitana abrahamu kuchokera kumwamba kachiwiri ndipo anati, “ndikulumbira mwa ine ndekha kuti popeza wachita zimenezi, wosandikaniza mwana wako mmodzi yekhayu, ndidzakudalitsa ndithu ndipo ndidzakupatsa zidzukulu zochuluka ngati nyenyezi zamlengalenga komanso ngati mchenga wa mʼmphepete mwa nyanja. zidzukulu zako zidzalanda mizinda ya adani awo, ndipo kudzera mwa chidzukulu chako, mitundu yonse ya anthu pa dziko lapansi idzadalitsika, chifukwa iwe wandimvera.” kenaka abrahamu anabwerera kumene anasiya antchito ake kuja nanyamukira nawo pamodzi kupita ku beeriseba. ndipo abrahamu anakhala ku beeriseba. patapita nthawi, abrahamu anamva kuti, “milika nayenso anaberekera nahori, mʼbale wake ana. woyamba anali huzi ndipo kenaka mʼbale wake buzi. anaberekanso kemueli, amene anali abambo ake a aramu. ana ena ndi kesede hazo, pilidasi, yidilafi ndi betueli.” betueli anabereka rebeka. milika anaberekera nahori, mʼbale wake wa abrahamu, ana aamuna asanu ndi atatu amenewa. mkazi wake wachiwiri, dzina lake reuma, anamubaliranso nahori ana awa: teba, gahamu, tahasi ndi maaka.

23

sara anakhala ndi moyo zaka 127. anamwalirira ku kiriyati-araba, kumeneku ndi ku hebroni, mʼdziko la kanaani, ndipo abrahamu anapita kukakhuza maliro a sara, namulirira. kenaka abrahamu ananyamuka pamene panali mtembo wa mkazi wakepo kupita kukayankhula ndi anthu a ku hiti. ndipo anati, “ine ndine mlendo wongoyendayenda kwanu kuno. bwanji mundigulitse malo woti akhale manda kuti ndiyikepo thupi la mkazi wanga.” anthu a ku hiti aja anamuyankha abrahamu kuti, “tatimverani mbuye wathu, inu ndinu mwana wa mfumu wamkulu pakati pathu. chonde ikani thupi la mkazi wanu mʼmanda aliwonse amene mungafune. palibe mmodzi wa ife amene adzakukanizani manda ake kuti musayike mkazi wanu.” tsono abrahamu anayimirira naweramira anthu a dziko la hiti aja nati, “ngati mwaloladi kuti ndiyike mkazi wanga kuno, ndiye ndimvereni. mundipemphere kwa efroni mwana wa zohari kuti andigulitse phanga la makipela, limene lili kumapeto kwa munda wake. mumupemphe kuti andigulitse pamtengo wake ndithu inu mukuona kuti akhale manda.” pamenepo nʼkuti efroni mhiti ali pomwepo pakati pa anthuwo amene anabwera ku chipata cha mzindawo. ndipo onse akumva anamuyankha abrahamu nati, “ayi mbuye wanga tandimverani, ine ndikukupatsani mundawo ndiponso phanga limene lili mʼmenemo. ndikukupatsani malowa pamaso pa anthu a mtundu wanga. chonde ikani mtembo wamkazi wanu.” apo abrahamu anaweramanso mwaulemu pamaso pa anthu a mʼdzikolo ndipo anthu onse akumva abrahamu anati kwa efroni, “ngati kungatheke, chonde ndimvereni. ine ndichita kugula mundawu. landirani ndalama za mundawu kuti ine ndiyike mkazi wanga mʼmenemo.” koma efroni anamuyankha abrahamu nati, “mundimvere mbuye wanga; mundawo mtengo wake ndi masekeli asiliva okwana 400. koma zimenezo nʼchiyani pakati pa ine ndi inu? ikani mtembo wa mkazi wanu.” abrahamu anavomera mtengo umene ananena efroni ahiti onse akumva ndipo anamuwerengera masekeli asiliva okwana 400 monga mwa mtengo wa ndalama umene amalonda a nthawi imeneyo ankagwiritsa ntchito. choncho munda wa efroni wa ku makipela umene unali kufupi ndi mamre, kuphatikiza munda, phanga linali mʼmenemo pamodzi ndi mitengo yonse ya mʼmundamo, zinaperekedwa kwa abrahamu ngati chuma chake pamaso pa anthu onse a ku hiti amene anabwera ku chipata cha mzindawo. zitatha izi, abrahamu anayika mkazi wake sara mʼphanga la mʼmunda wa ku makipela, kufupi ndi ku mamre (kumene ndi ku hebroni) mʼdziko la kanaani. choncho ahiti anapereka munda pamodzi ndi phanga la mʼmenemo kwa abrahamu kuti akhale manda.

24

tsopano abrahamu anali atakalamba kwambiri, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamudalitsa mu zonse anachita. tsiku lina abrahamu anawuza wantchito wake wamkulu amene ankayangʼanira zonse anali nazo, kuti “ika dzanja lako pansi pa ntchafu yanga. ndikufuna kuti ulumbire pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wakumwamba ndi dziko lapansi, kuti sudzamupezera mwana wanga mkazi pakati pa atsikana achikanaani a kuno kumene ndikukhala, koma kuti udzapita ku dziko la kwathu ndi kukamupezera mkazi mwana wanga isake pakati pa abale anga.” wantchito uja anafunsa kuti, “nanga atakhala kuti mkaziyo sakufuna kubwera nane kuno? kodi ine ndingadzatenge mwana wanu ndi kubwerera naye ku dziko kumene munachokera?” abrahamu anati, “uwonetsetse kuti usadzabwerere naye mwana wanga kumeneko. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wakumwamba amene ananditenga kwa makolo anga nanditulutsa mʼdziko lobadwira, ameneyo anayankhula nane molumbira kuti, ‘kwa zidzukulu zako ndidzapereka dziko ili.’ iyeyu adzatumiza mngelo wake kuti akutsogolere kumeneko kukapezera mwana wanga mkazi. ngati mkaziyo adzakana kubwerera nawe ndiye kuti udzakhala womasuka ku lumbiro langa. koma usadzamutenge mwana wanga ndi kubwerera naye kumeneko.” choncho wantchitoyo anayika dzanja lake pansi pa ntchafu ya mbuye wake abrahamu nalumbira kwa iye kuti adzachitadi monga mwa mawu a abrahamu. tsono wantchito uja anatengapo ngamira khumi mwa ngamira za mbuye wake pamodzi ndi zinthu zabwino za mitundumitundu. ndipo ananyamuka kupita ku mzinda wa nahori, mʼdziko la mesopotamiya. atafika, anagwaditsa pansi ngamira zija pafupi ndi chitsime chimene chinali kunja kwa mzinda uja. awa anali madzulo ndithu, nthawi imene amayi amapita kukatunga madzi. ndipo wantchito uja anapemphera nati, “haa, mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa mbuye wanga abrahamu, mulole kuti zinthu zindiyendere ine lero, ndipo muonetseni mbuye wanga abrahamu kukoma mtima kwanu kosasinthika. taonani ndayima pambali pa chitsimechi, ndipo atsikana a mu mzindawu akubwera kudzatunga madzi. ine ndipempha mtsikana wina kuti, ‘chonde tula mtsuko wako kuti ndimweko madzi.’ tsono iye akayankha kuti ‘imwani,’ ndipo ndidzapatsanso ngamira zanu madziwo, ameneyo akhale mkazi amene mwasankhira mtumiki wanu isake.” zimenezi zikachitika, ndidzadziwa kuti mwaonetsadi kukoma mtima kwanu kosasinthika kwa mbuye wanga. asanatsirize kupemphera, anangoona rebeka watulukira atasenza mtsuko wake pa phewa. iyeyu anali mwana wa betueli mwana wa milika, mkazi wa nahori mʼbale wake wa abrahamu. mtsikanayo anali wokongola kwambiri, namwali amene sanadziwe mwamuna. iye anatsikira ku chitsime nadzaza mtsuko nakweranso ku mtunda. wantchito uja anathamanga kukakumana naye nati, “chonde patseko madzi pangʼono a mu mtsuko wakowo kuti ndimwe.” mtsikanayo anati, “imwani mbuye wanga.” ndipo mofulumira anatsitsa mtsuko uja nawuyika mʼmanja ndi kumupatsa kuti amwe. atatha kupereka madzi akumwa kwa mlendo uja, mtsikanayo anati, “ndikatungiranso ngamira madzi kuti zimwe mpaka zitakwana.” choncho anafulumira kukhuthula madzi a mu mtsuko aja momwera ziweto, nathamanga kubwerera ku chitsime kukatunga madzi ena, ndipo anatunga okwanira ngamira zake zonse. modekha, munthu uja anayangʼanitsitsa kwambiri mtsikana uja kuti adziwedi ngati mavawelomakonsonanti-yeahoh anamutsogolera pa ulendo wake uja kapena ayi. ngamira zija zitatha kumwa, mlendo uja anatulutsa chipini chagolide cholemera theka la sekeli ndi zibangiri zagolide ziwiri zolemera masekeli 100. kenaka anafunsa namwaliyo kuti, “chonde tandiwuza, kodi ndiwe mwana wa yani? ndipo kodi malo alipo kwanu woti ife nʼkugona?” anamuyankha kuti, “ine ndine mwana wa betueli, mwana amene milika anaberekera nahori.” ndipo anapitiriza kunena kuti, “chakudya chodyetsa nyamazi chilipo kwathu ndipo malo woti mugone aliponso.” kenaka munthuyo anawerama pansi napembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh, nati, “alemekezeke mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa mbuye wanga abrahamu, amene waonetsa kukoma mtima kwake kosasintha ndi kukhulupirika kwake kwa mbuye wanga. mavawelomakonsonanti-yeahoh wanditsogolera pa ulendo wanga mpaka ndafika ku nyumba kwa abale ake a mbuye wanga.” mtsikana uja anathamanga nakafotokozera zimenezi anthu a kwa amayi ake. tsono rebeka anali ndi mlongo wake dzina lake labani. iyeyu atangoona chipini pa mphuno ndi zibangiri pa mikono ya mlongo wake komanso kumva zimene mlendo uja ananena kwa rebekayo, anathamangira kwa mlendo uja, ndipo anamupeza atangoyima ndi ngamira zake pafupi ndi chitsime. iye anati, “tiyeni kwathu, ndinu munthu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wamudalitsa. bwanji mwangoyimirira panja pano? ine ndakukonzerani malo ogona inu ndi ngamira zanu.” choncho munthu uja analowa mʼnyumba. labani anatsitsa katundu anali pa ngamira uja. kenaka anazipatsa ngamira zija chakudya, ndiponso anapereka madzi wosamba mapazi kwa mlendo uja ndi anthu ena onse. chakudya chitabwera mlendo uja anati, “sindidya mpaka nditakuwuzani zimene ndadzera kuno.” labani anati, “yankhulani.” motero iye anati, “ine ndine wantchito wa abrahamu. mavawelomakonsonanti-yeahoh wadalitsa mbuye wanga kwambiri, ndiponso walemera. wamupatsa nkhosa ndi ngʼombe, siliva ndi golide, antchito aamuna ndi antchito aakazi, komanso ngamira ndi abulu. sara, mkazi wa mbuye wanga anamubalira iye mwana wamwamuna ngakhale kuti sarayo anali wokalamba. tsono mbuye wanga wamupatsa mwanayo chuma chonse. tsono mbuye wanga anandilumbiritsa kuti ndisunge mawu ake akuti, ‘usadzamupezere mwana wanga mkazi kuchokera mwa atsikana a dziko lino la kanaani, koma upite ku banja la abambo anga ndi kwa abale anga kuti ukamupezere mkazi mwana wanga.’ ” “ndipo ine ndinati kwa mbuye wanga, ‘nanga mkaziyo akakapanda kubwera nane pamodzi?’ “iye anayankha, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndakhala ndikumumvera nthawi zonse, adzatumiza mngelo wake kuti akuperekeze ndipo adzakuthandiza mpaka ukamupezere mwana wanga mkazi kuchokera ku mtundu wanga, wa fuko langa. ukadzachita zimenezi udzakhala mfulu wosamangidwa ndi lumbiro langali. koma tsono ukadzafika kwa fuko langa, ndipo ngati sadzalola kukupatsa mbeta ya mwana wanga, aponso udzamasuka ku lumbiro langali.’ ” “tsono lero lino pamene ndafika pa chitsime, ndinapempha kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa mbuye wanga, abrahamu, ngati inu mwandidalitsadi pa ulendowu, taonani ndayima pambali pa chitsime ichi; ndipo ndidzati kwa namwali amene atabwere kudzatunga kuti, chonde nditamwako madzi a mu mtsuko wakowu,’ ndipo ngati adzandiyankha kuti, ‘imwani ndipo ndizimwetsanso madzi ngamira zanuzi,’ ameneyo akhale yemwe mavawelomakonsonanti-yeahoh wamusankhira mwana wa mbuye wanga.” “ndisanatsirize kupemphera, ndinangoona rebeka akutulukira mtsuko wake uli pa phewa. anatsetserekera ku chitsime kukatunga madzi ndipo ndinati kwa iye, ‘chonde patseko madzi akumwa.’ “mofulumira, anatsitsa mtsuko wake pa phewa pake nati, ‘imwani ndiponso ndizimwetsa madzi ngamira zanuzi.’ kotero ine ndinamwa ndipo anamwetsanso ngamirazo. “ndinamufunsa kuti, ‘ndiwe mwana wa yani?’ “iye anati, ‘ndine mwana wa betueli mwana wa nahori, amene milika anamuberekera.’ “tsono ndinayika chipini pa mphuno yake ndi kumveka zibangiri mʼmikono yake, kenaka ndinawerama pansi ndi kupembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo ndinatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa mbuye wanga abrahamu, amene anandilondolera mokhulupirika njira yanga. iye wandifikitsa kwa mʼbale wake kumene ndapezera mbeta mwana wa mbuye wanga. tsono ngati mukufuna kuonetsa kukoma mtima kwanu kwa mbuye wanga, ndikuonetsa kukhulupirika kwanu, ndiwuzeni; ndipo ngati si choncho ndiwuzeninso kuti ndidziwe chochita.” labani ndi betueli anayankha nati, “izi ndi zochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ife sitinganenepo kanthu. nayu rebeka, mutengeni muzipita naye kuti akakhale mkazi wa mwana wa mbuye wanu, monga mavawelomakonsonanti-yeahoh wanenera.” wantchito wa abrahamu uja atamva zimene anawerama pansi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka wantchitoyo anatulutsa ziwiya zagolide ndi zasiliva ndi zovala nazipereka kwa rebeka. anaperekanso mphatso zina za mtengowapatali kwa mlongo wake ndi amayi ake a rebeka. tsono wantchito uja ndi anthu amene anali naye anadya, kumwa nagona komweko. kutacha mmawa wake, wantchito uja anati, “mundilole ndibwerere kwa mbuye wanga.” koma mlongo wake ndi amayi ake a rebeka anayankha kuti, “muloleni mtsikanayu abakhala nafe masiku khumi kapena kupyolerapo, kenaka mukhoza kupita.” koma iye anawawuza kuti, “chonde musandichedwetse. mavawelomakonsonanti-yeahoh wandithandiza kale pa ulendo wanga. mundilole ndibwerere kwa mbuye wanga.” koma iwo anati, “bwanji timuyitane mtsikanayo ndipo timufunse ngati afuna kupita nanu panopa.” choncho iwo anamuyitana rebeka uja namufunsa kuti, “kodi ukufuna kupita ndi munthuyu panopa?” iye anayankha kuti, “ndipita.” kotero anamulola rebeka pamodzi ndi mlezi wake kuti apite ndi wantchito wa abrahamu pamodzi ndi anthu amene anali naye. ndipo iwo anadalitsa rebeka ndi kumuwuza kuti, “iwe ndiwe mlongo wathu, allah akudalitse iwe, ukhale mayi wa anthu miyandamiyanda; ndi kuti zidzukulu zako zidzalanda mizinda ya adani awo.” kenaka rebeka ndi antchito ake ananyamuka kukakwera ngamira zawo ndipo anapita naye pamodzi munthu uja. choncho wantchito uja anatenga rebeka nʼkumapita. pa nthawiyi nʼkuti isake atafika kuchokera ku chitsime cha wamoyo wondipenya (beeri-lahai-roi), popeza tsopano ankakhala ku negevi. tsiku lina chakumadzulo, isake anatuluka kukayendayenda ku munda, ndipo atakweza maso anaona ngamira zikubwera. rebeka nayenso anatukula maso naona isake. ndipo anatsika pa ngamira yake nafunsa wantchito uja kuti, “kodi munthu uyo ndi ndani akuyenda mʼmundamo kubwera kudzakumana nafe?” wantchitoyo anayankha, “ndiye mbuye wanga.” choncho rebeka anatenga nsalu ndi kufunda kumaso. tsono wantchito uja anawuza isake zonse zimene anazichita. isake analowa naye rebeka mu tenti ya amayi ake sara, ndipo anakhala mkazi wake. isake anamukonda kwambiri rebeka mkazi wake motero kuti zimenezi zinamutonthoza imfa ya amayi ake.

25

abrahamu anakwatira mkazi wina dzina lake ketura. iyeyu anamubalira zimurani, yokisani, medani, midiyani, isibaki ndi suwa. yokisani anabereka seba ndi dedani ndipo zidzukulu za dedani ndiwo aasuri, aletusi, ndi aleumi. ana aamuna a midiyani anali, efai, eferi, hanoki, abida ndi elida. onsewa anali zidzukulu za ketura. abrahamu anasiyira isake chilichonse anali nacho. koma pamene anali ndi moyo, abrahamu anapereka mphatso kwa ana aakazi ake ena onse. kenaka anawatumiza ku dziko la kummawa kuti akhale kutali ndi mwana wake isake. abrahamu anakhala ndi moyo zaka 175. abrahamu anamwalira atakalamba kwambiri ndipo anakakhala ndi anthu a mtundu wake. ana ake, isake ndi ismaeli anamuyika mʼphanga la makipela pafupi ndi mamre, mʼmunda umene kale unali wa efroni mwana wa zohari mhiti, uwu ndi munda umene abrahamu anagula kwa ahiti. kumeneko abrahamu anakayikidwa pamodzi ndi mkazi wake sara. atamwalira abrahamu, allah anadalitsa mwana wake isake, amene ankakhala pafupi ndi beeri-lahai-roi (chitsime cha wamoyo wondipenya). nazi zidzukulu za ismaeli, mwana wa abrahamu amene wantchito wa sara, hagara mwigupto uja, anaberekera abrahamu. awa ndi mayina a ana a ismaeli monga mwa mndandanda wa mabadwidwe awo: nebayoti ndiye anali mwana woyamba wa ismaeli; kenaka kedara, adibeeli, mibisamu, misima, duma, masa, hadadi, tema, yeturi, nafisi ndi kedema; amenewa ndi ana a ismaeli ndi mayina awo monga mwa midzi ndi misasa yawo. anali olamulira mafuko khumi ndi awiri. ismaeli anakhala ndi moyo zaka 137. iye anamwalira ndipo anakakhala ndi anthu a mtundu wake. zidzukulu za ismaeli zinkakhala mʼdera la pakati pa havila ndi suri, kummwera kwa igupto, mukamapita cha ku asuri. choncho anakhala kummawa kwa abale awo. iyi ndi mbiri ya isake mwana wa abrahamu. abrahamu anabereka isake ndipo isake anali ndi zaka makumi anayi pamene anakwatira rebeka mwana wa betueli mwaramu wa ku padanaramu mlongo wa labani mwaramu. isake anapempherera mkazi wake kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh popeza iye anali wosabereka. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha pemphero lake ndipo mkazi wake rebeka anatenga pathupi. koma pamene anawo amalimbana mʼmimba mwake, iye anati, “bwanji zikundichitikira zoterezi?” choncho anapita kukafunsa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa iye, “udzabala mafuko awiri a anthu olimbana, ndipo magulu awiri a anthu ochokera mwa iwe adzasiyana; fuko limodzi lidzakhala la mphamvu kuposa linzake, ndipo wamkulu adzatumikira wamngʼono.” pamene nthawi inakwana yakuti abeleke, rebeka anaberekadi mapasa. woyamba kubadwa anali wofiira, ndipo thupi lake lonse linali ngati chovala cha ubweya; choncho anamutcha esau. kenaka mʼbale wake anabadwa atagwira chidendene cha esau; choncho anamutcha yaqobo. isake anali ndi zaka 60 pamene rebeka anabereka mapasawa. anyamatawo anakula ndipo esau anakhala katswiri wosaka, munthu wamʼthengo, pamene yaqobo anali munthu wofatsa, wokonda kukhala pa nyumba. isake ankakonda esau chifukwa cha nyama za kutchire zomwe ankakonda kudya, koma rebeka ankakonda yaqobo. tsiku lina pamene yaqobo ankaphika chakudya, esau anabwera kuchokera kuthengo ali wolefuka ndi njala. iye anati kwa yaqobo, “tandipatsako phala lofiiralo, ndimwe! ndalefuka ndi njala.” (nʼchifukwa chake amatchedwanso edomu). yaqobo anayankha, “choyamba undigulitse ukulu wako.” esau anati, “chabwino, ine ndatsala pangʼono kufa, ukulu undithandiza chiyani?” koma yaqobo anati, “lumbira kwa ine choyamba.” kotero esau analumbiradi, ndipo anagulitsa ukulu wake kwa yaqobo. choncho yaqobo anamupatsa esau buledi ndi phala lofiira lija. iye anadya ndi kumwa, nanyamuka kumapita. motero esau anapeputsa ukulu wake wachisamba uja.

26

tsono kunagwa njala ina mʼdzikomo kuwonjezera pa ija ya poyamba ya nthawi ya abrahamu ndipo isake anapita kwa abimeleki mfumu ya afilisti ku gerari. mavawelomakonsonanti-yeahoh anadza kwa isake nati, “usapite ku igupto; koma ukhale mʼdziko limene ndidzakuwuza kuti ukakhalemo. khala mʼdziko lino ndipo ndidzakhala nawe ndi kukudalitsa. pakuti kwa iwe ndi zidzukulu zako ndidzapereka mayiko onsewa. choncho ndidzakwaniritsa pangano limene ndinalumbira kwa abrahamu, abambo ako. zidzukulu zako ndidzazichulukitsa ngati nyenyezi za mu mlengalenga ndi kuzipatsa mayiko onsewa. ndiponso anthu onse a pa dziko lapansi adzadalitsika kudzera mwa zidzukulu zako, chifukwa abrahamu anandimvera, nasunga malamulo anga onse.” choncho isake anakhala ku gerari. anthu akumaloko atafunsa isake za mkazi wake, iye anati, “ndi mlongo wanga ameneyu.” iye anaopa kunena kuti, “ndi mkazi wanga ameneyu,” popeza ankaganiza kuti anthu akumeneku akhoza kumupha ndi kukwatira mkazi wake popeza rebeka anali wokongola. isake atakhalako kumeneko nthawi yayitali, abimeleki mfumu ya afilisti, anasuzumira pa zenera kuyangʼana kunja, ndipo anaona isake akugwiragwira rebeka, mkazi wake. choncho abimeleki anamuyitanitsa isake nati, “uyu ndi mkazi wako ndithu! nanga bwanji umati, ‘ndi mlongo wanga’?” ndipo isake anamuyankha kuti, “ine ndimaganiza kuti ndingataye moyo wanga chifukwa cha iyeyu.” tsono abimeleki anati, “nʼchiyani chimene watichitira? mmodzi mwa anthuwa anatsala pangʼono kugona ndi mkazi wako ndipo ukanatisandutsa ife kukhala olakwa.” choncho abimeleki analamula anthu ake onse nati, “aliyense amene avutitse munthu uyu pamodzi ndi mkazi wake adzaphedwa ndithu.” isake anadzala mbewu mʼmunda, ndipo chaka chomwecho anakolola zinthu zambiri chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anamudalitsa. isake analemera. chuma chake chinkachulukirachulukira mpaka anasanduka munthu wolemera kwambiri. anali ndi nkhosa, ngʼombe ndi antchito ambiri mwakuti afilisti anamuchitira nsanje. nthawi iyi nʼkuti afilisti atakwirira ndi dothi zitsime zonse zimene antchito abambo ake abrahamu anakumba mu nthawi ya abambo akewo. ndipo abimeleki anati kwa isake, “muchoke pakati pathu chifukwa mwasanduka wamphamvu kuposa ife.” choncho isake anachokako kumeneko nakakhala ku chigwa cha gerari kumene anakhazikikako. isake anafukulanso zitsime zija zimene zinakumbidwa mu nthawi ya abambo ake abrahamu. atamwalira abrahamu, afilisti anakwirira zitsimezi. tsono anazitcha mayina omwewo amene abambo ake anazitcha. antchito a isake anakumba mʼchigwamo ndipo anapezamo kasupe wa madzi. koma abusa a ku gerari anakangana ndi abusa a isake nati, “madziwa ndi athu.” motero iye anachitcha chitsimecho mkangano chifukwa anakangana naye. kenaka iwo anakumba chitsime china, koma anakangananso chifukwa cha chitsimecho. choncho anachitcha dzina lakuti chidani. anachokapo pamenepo nakakumba china. koma apa sanakanganiranenso ndi munthu. iye anachitcha kutakasuka, nati, “tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh watipatsa ife malo otakasukirako ndipo tilemera muno.” kenaka isake anachoka ku malo kuja kupita ku beeriseba. usiku umenewo mavawelomakonsonanti-yeahoh anadza kwa isake nati, “ine ndine allah wa abambo ako abrahamu. usachite mantha popeza ine ndili ndi iwe. ndidzakudalitsa ndipo ndidzakupatsa zidzukulu zambiri chifukwa cha mtumiki wanga abrahamu.” isake anamanga guwa lansembe pamenepo ndipo anapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh. pomwepo anamanga tenti yake, ndipo antchito ake anakumba chitsime. abimeleki pamodzi ndi ahuzati mlangizi wake ndi fikolo mkulu wa ankhondo ake anabwera kwa isake kuchokera ku gerari. tsopano isake anawafunsa kuti, “bwanji mwabwera kwa ine, popeza munandichitira nkhanza ndi kundithamangitsa?” iwo anayankha, “tsopano tadziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anali ndi iwe; ndiye taganiza kuti inu ndi ife tichite lumbiro. ife tichite pangano ndi inu kuti inu simudzatichitira zoyipa monga ifenso sitinakuchitireni nkhondo. ife tinakuchitirani zabwino zokhazokha, ndipo tinakulolani kuti musamuke kuchoka kwathu mu mtendere. tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh wakudalitsani.” tsono isake anawakonzera phwando, ndipo anadya ndi kumwa. mmawa wake aliyense analumbira pangano kwa mnzake. tsono isake anawalola kuti anyamuke ndipo anamusiya mu mtendere. tsiku limenelo, antchito a isake anabwera namuwuza za chitsime chimene anakumba. iwo anati, “tawapeza madzi!” iye chitsimecho anachitcha pangano. nʼchifukwa chake mzindawu umatchedwa beeriseba mpaka lero. pamene esau anali ndi zaka 40, anakwatira yuditi mwana wamkazi wa beeri mhiti. anakwatiranso basemati mwana wa mkazi wa eloni mhiti. akazi awiriwa anasandutsa isake ndi rebeka kukhala ndi moyo wa madandawulo nthawi zonse.

27

isake atakalamba maso ake anachita khungu mwakuti sankatha kuona. iye anayitana mwana wake wamkulu esau nati kwa iye, “mwana wanga.” iye anayankha, “ine abambo.” isake anati, “tsopano ine ndakalamba, ndipo sindidziwa tsiku langa lakufa. tsono tenga zida zako, muvi wako ndi uta, pita kuthengo ukandiphere nyama. undikonzere chakudya chabwino monga muja ndimakonderamu ndipo ubwere nacho kwa ine kuti ndidye ndi kuti ndikudalitse ndisanamwalire.” koma rebeka amamvetsera pamene isake amayankhula ndi mwana wake esau. esau atanyamuka kupita kuthengo kukaphera abambo ake nyama, rebeka anati kwa mwana wake yaqobo, “taona ndamva abambo ako akuwuza mʼbale wako esau kuti, ‘bweretsere nyama yakutchire ndipo undikonzere chakudya chokoma kuti ndidye; kuti ndikudalitse pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndisanamwalire.’ tsopano mwana wanga, mvetsetsa ndipo uchite zimene ndikuwuze: pita ku khola, ukatenge ana ambuzi abwino awiri, kuti ndikonzere abambo ako chakudya chokoma monga amakondera. kenaka upite nacho chakudyacho kwa abambo ako kuti adye ndi kukudalitsa asanafe.” koma yaqobo anati kwa rebeka amayi ake, “komatu mʼbale wanga esau ndi munthu wa khungu la ubweya zedi, ndipo ine ndine munthu wa khungu losalala. mwina abambo anga adzandikhudza, ndipo ndidzaoneka kuti ndawapusitsa. tsono ndizadzitengera temberero mʼmalo mwa madalitso.” amayi ake anati kwa iye, “mwana wanga, temberero limenelo ligwere ine. iwe ungochita zimene ine ndikukuwuza; pita kanditengere timbuzito.” choncho anapita nakatenga timbuzito ndi kubwera nato kwa amayi ake. choncho rebeka anaphika chakudya chokoma monga momwe isake amakondera. tsono rebeka anatenga zovala zabwino kwambiri za esau mwana wake wamkulu zimene zinali mʼnyumba namuveka yaqobo. anamuvekanso manja ake ndi khosi lake ndi zikopa za mwana wambuzi. kenaka, anamupatsa yaqobo chakudya chokoma chija chimene anaphika pamodzi ndi buledi. yaqobo anapita kwa abambo ake ndipo anati, “abambo anga.” ndipo anayankha, “eya, kodi ndiwe mwana wanga uti?” yaqobo anati kwa abambo ake, “ndine esau mwana wanu woyamba. ndachita monga munandiwuzira. chonde dzukani ndi kukhala tsonga kuti mudyeko nyama ndakukonzeraniyi kuti tsono mundidalitse.” isake anafunsa mwana wake, “wayipeza msanga chotere bwanji mwana wanga?” iye anayankha, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anandithandiza kuti ndiyipeze.” pamenepo isake anati kwa yaqobo, “tabwera pafupi ndikukhudze mwana wanga, kuti ndidziwedi ngati uli mwana wanga esau kapena ayi.” yaqobo anasendera kufupi ndi abambo ake isake ndipo anamukhudza nati, “mawuwa ndi mawu a yaqobo koma mikonoyi ndi mikono ya esau.” sanamuzindikire, popeza mikono yake inali ndi ubweya ngati ya mʼbale wake esau; choncho anamudalitsa. isake anafunsa, “kodi ndiwedi mwana wanga esau?” yaqobo anayankha, “inde ndine.” ndipo iye anati, “mwana wanga, patseko nyama yakoyo ndidye kuti ndikudalitse.” yaqobo anabwera ndi nyama ija kwa isake ndipo anadya. kenaka anamupatsanso vinyo ndipo anamwa. tsono isake anati kwa yaqobo, “bwera kuno mwana wanga undipsompsone.” choncho anapita namupsompsona. apa isake anamva fungo la zovala zake, ndipo anamudalitsa nati, “haa, fungo la mwana wanga lili ngati fungo la munda umene mavawelomakonsonanti-yeahoh waudalitsa. allah akugwetsere mame akumwamba ndipo minda yako ibale tirigu wambiri ndi vinyo watsopano. mitundu ya anthu ikutumikire iwe ndipo anthu akugwadire iwe. ukhale wolamula abale ako, ndipo ana aamuna a amayi ako akugwadire. amene akutemberera iwe atembereredwe ndipo amene adalitsa iwe adalitsike.” isake atatsiriza kudalitsa yaqobo, atangochoka pamaso pa abambo akewo, esau anabwera kuchokera kosaka kuja. nayenso anakonza chakudya chokoma nabwera nacho kwa abambo ake. ndipo anati kwa iye, “chonde abambo, dzukani mukhale tsonga kuti mudye nyamayi ndi kuti mundidalitse.” abambo ake, isake, anamufunsa kuti, “ndiwe yani?” iye anayankha, “ndine mwana wanu woyamba esau.” isake ananjenjemera kwambiri nati, “nanga ndani uja anakapha nyama kutchire nʼkudzandipatsa? ine ndadya kale, ndadya nyamayo iwe utangotsala pangʼono kubwera ndipo ndamudalitsa ndipo adzakhaladi wodalitsika.” esau atamva mawu a abambo ake, analira mokweza ndi mowawidwa mtima nati kwa abambo ake, “inenso dalitseni abambo anga!” koma iye anati, “mʼbale wako anabwera mwachinyengo ndipo watenga madalitso ako.” esau anati, “kodi nʼchifukwa chake iyeyu dzina lake lili yaqobo eti? aka nʼkachiwiri kundinyenga: anatenga ukulu wanga, pano watenga madalitso anga!” kenaka anafunsa, “kodi simunandisungireko ena madalitsowo?” koma isake anamuyankha nati, “ndamudalitsa iye kuti akhale wokulamulira iwe. ndaperekanso abale ake onse kuti akhale omutumikira iye, ndipo ndamudalitsa ndi tirigu wambiri, ndi vinyo watsopano. ndiye ndingakuchitirenso chiyani mwana wanga?” esau anati kwa abambo ake, “kodi muli ndi dalitso limodzi lokhali, abambo anga? inenso mundidalitse chonde abambo anga!” pomwepo esau analira mokuwa. tsono isake abambo ake anamuyankha kuti, “malo ako okhalapo sadzabala dzinthu, ndipo mvula sidzagwa pa minda yako. udzakhala ndi moyo podalira lupanga ndipo udzatumikira mʼbale wako. koma idzafika nthawi pamene udzakhala mfulu udzachotsa goli lake mʼkhosi mwako.” ndipo esau anamusungira chiwembu yaqobo chifukwa cha madalitso amene abambo ake anamupatsa. esau anati kwa iye yekha, “masiku olira abambo anga ayandikira; pambuyo pake ndidzamupha mʼbale wangayu yaqobo.” pamene rebeka anamva zimene mwana wake wamkulu esau ankaganiza, anayitanitsa yaqobo nati kwa iye, “mʼbale wako esau akulingalira zakuti akuphe kuti akulipsire. tsopano mwana wanga, chita zimene ndinene: nyamuka tsopano, uthawire kwa mlongo wanga labani ku harani. ukakhale naye kwa kanthawi mpaka mkwiyo wa mʼbale wako utatsika. tsono mkwiyo wa mʼbale wakoyo ukadzatsika ndi kuyiwala zonse wamuchitirazi, ndidzatuma munthu kuti adzakutenge. nanga nditayirenji nonse awiri nthawi imodzi?” tsono rebeka anati kwa isake, “ine sindikukondwera nawo anamwali a chihiti. ndipo ngati yaqobo angapeze mbeta kuno mwa anamwali a chihitiwa, ndiye kuli bwino kungofa.”

28

choncho isake anayitanitsa yaqobo namudalitsa nʼkumuwuzitsa kuti, “usakwatire mkazi wa kuno ku kanaani. panopo upite ku padanaramu, ku nyumba kwa betueli abambo a amayi akowa, kumeneko ukakwatire mmodzi mwa ana aakazi a labani, mlongo wa amayi akowa. allah wamphamvuzonse akudalitse iwe nakupatse ana ambiri mpaka udzasanduke gulu lalikulu la mitundu ya anthu. allahyo akudalitse iwe monga mmene anamudalitsira abrahamu kuti zidzukulu zako zidzalandira dziko limene ukukhalamo ngati mlendo kuti lidzakhale lawo. ili ndi dziko limene allah anapereka kwa abrahamu.” ndipo isake anamulola yaqobo kuti anyamuke kupita ku padanaramu kwa labani mwana wa betueli mwaramu. labani anali mlongo wa rebeka, mayi wa yaqobo ndi esau. tsopano esau anadziwa kuti isake anadalitsa yaqobo ndi kumutumiza ku padanaramu kuti akakwatire kumeneko. anawuzidwanso kuti, “usakwatire mkazi wa ku kanaani.” yaqobo anamvera abambo ake ndi amayi ake ndi kupita ku padanaramu. ndiye pamenepo esau anazindikira kuti abambo ake isake sankakondwera ndi akazi a ku kanaani; anapita kwa ismaeli mwana wa abrahamu nakwatira mahalati mwana wa ismaeli, mlongo wake wa nebayoti. anatero kuwonjezera akazi amene anali nawo kale. yaqobo ananyamuka pa ulendo kuchoka ku beeriseba kupita ku harani. atafika pa malo pena, anayima kuti agonepo chifukwa dzuwa linali litalowa. anatenga mwala wina pomwepo natsamiritsapo mutu wake, ndipo anagona. mʼmaloto, anaona makwerero oyimikidwa pansi ndipo anakafika kumwamba. angelo a allah amakwera ndi kutsika pa makwereropo. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anayimirira pambali pake, nati, “ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa abrahamu kholo lake la isake abambo ako. ndidzakupatsa iwe ndi zidzukulu zako dziko limene ukugonamolo. zidzukulu zako zidzachuluka ngati fumbi la pa dziko lapansi ndipo zidzabalalikira kumadzulo ndi kummawa, kumpoto ndi kummwera. anthu onse adzalandira madalitso kudzera mwa iwe ndi zidzukulu zako. ine ndili nawe pamodzi ndipo ndidzakuyangʼanira kulikonse upiteko, ndipo ndidzakubwezera ku dziko lino. sindidzakusiya mpaka nditachita zimene ndakulonjezazi.” yaqobo atadzidzimuka, anati, “zoonadi mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pa malo ano, ndipo ine sindinadziwe.” tsono anachita mantha ndipo anati, “malo ano ndi woopsa ndithu. zoonadi pano ndi pa nyumba ya allah ndi khomo la kumwamba.” mmamawa mwake yaqobo anatenga mwala umene anatsamira mutu wake uja nawuyimika ngati chipilala ndi kuthira mafuta pamwamba pake iye anawatcha malowo beteli, ngakhale kuti poyamba mzindawo ankawutcha luzi. pamenepo yaqobo analumbira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nati, “ngati inu allah mukhala ndi ine, kundiyangʼanira pa ulendo wangawu ndi kundipatsa chakudya ndi chovala; ngati inu mudzandibweretsa kwathu mu mtendere, ndiye kuti mudzakhala allah wanga, ndipo mwala uwu ndawuyimikawu udzakhala nyumba ya allah. ine ndidzakupatsani chakhumi cha zinthu zonse zimene mudzandipatse.”

29

yaqobo anapitiriza ulendo wake kupita ku dziko la anthu a kummawa. atafika kumeneko anaona chitsime ku busa ndipo panali magulu atatu a nkhosa zitagona pafupi ndi chitsimecho chifukwa nkhosazo zimamwetsedwa madzi ochokera mʼchitsimecho. pamwamba pa chitsimecho panali mwala waukulu. amati nkhosa zonse zikasonkhana, abusawo ankagudubuza mwalawo, kuwuchotsa ndi kumwetsa madzi nkhosazo. kenaka ankawubwezera mwalawo pamalo pake, pakamwa pa chitsimepo. yaqobo anafunsa abusawo kuti, “abale anga, mwachokera kuti?” iwo anayankha, “tachokera ku harani.” iye anawafunsanso kuti, “kodi labani, mdzukulu wa nahori mukumudziwa?” iwo anayankha, “inde tikumudziwa?” ndipo yaqobo anawafunsanso, “kodi ali bwino?” iwo anati, “inde ali bwino. nayu rakele mwana wake akubwera apoyu ndi nkhosa.” iye anati, “taonani, dzuwa likanalipo ndipo nthawi yosonkhanitsa nkhosa sinakwane. bwanji osazimwetsa madzi nkhosazi.” iwo anayankha, “ayi sitingatero. tidikira mpaka nkhosa zonse zisonkhane. zikatero, tigubuduza mwalawu kuwuchotsa pamwamba pa chitsimepo, kenaka nʼkuzimwetsa madzi nkhosazo.” ali chiyankhulire nawo, rakele anafika ndi nkhosa za abambo ake popeza ndiye amene ankaweta nkhosazo. yaqobo ataona rakele mwana wa labani, mlongo wa amayi ake, ali ndi nkhosa za labani, anapita nawugudubuza mwala uja nazimwetsa madzi nkhosa za amalume akezo. kenaka yaqobo anapsompsona rakele nayamba kulira mokweza. kenaka yaqobo anawuza rakele kuti iye ndi mwana wa rebeka, mlongo wa abambo a rakele uja. choncho rakele anathamanga nakawuza abambo ake. labani atamva za yaqobo, mwana wa mlongo wake, anafulumira kukakumana naye. anamukupatira napsompsona, napita naye ku nyumba kwake. yaqobo anafotokozera labani zonse zinachitika. ndipo, labani anati kwa iye, “iwe ndiwe ndithu fupa ndi mnofu wanga.” yaqobo anakhala ndi labani mwezi umodzi. tsono labani anawuza yaqobo kuti, “zoona iwe ndi ife ndi abale. koma suyenera kundigwirira ntchito popanda malipiro. ndiwuze kuti malipiro ako azikhala wotani?” tsono labani anali ndi ana aakazi awiri; dzina la wamkulu linali leya, ndipo dzina la wamngʼono linali rakele. leya anali ndi maonekedwe wofowoka koma rakele anali wa maonekedwe wokongola kwambiri. yaqobo anakonda rakele ndipo anati, “ndidzakugwirirani ntchito kwa zaka zisanu ndi ziwiri chifukwa cha mwana wanu wamngʼono, rakele.” labani anati, “kuli bwino kuti ndimupereke kwa iwe ameneyu kusiyana ndi munthu wina. khala ndi ine kuno.” choncho yaqobo anagwira ntchito zaka zisanu ndi ziwiri chifukwa cha rakele. koma kwa iye zaka zonsezi zinakhala ngati masiku wochepa chifukwa anamukonda rakele. kenaka yaqobo anati kwa labani, “nthawi yanga ndakwanitsa, ndipatseni mwana wanu kuti ndimukwatire.” pamenepo labani anakonza phwando la ukwati, nayitana anthu onse a pamalopo. koma pokwana usiku, labani anatenga mwana wake wamkazi leya namupatsa yaqobo, ndipo yaqobo anagona naye. ndipo labani anapereka wantchito wake wamkazi zilipa kwa leya kuti akhale wantchito wake. pakucha mmawa, yaqobo anaona kuti anagona ndi leya. choncho yaqobo anafunsa labani, “nʼchiyani mwandichitirachi? kodi ine sindinakugwirireni ntchito chifukwa cha rakele? bwanji mwandinyenga?” labani anayankha, “si mwambo wathu kuno kupereka wamngʼono ku banja, wamkulu asanakwatiwe. yamba watsiriza sabata ya chikondwerero cha ukwati wa leya; kenaka ndidzakupatsanso rakele. koma udzayenera kundigwirira ntchito zaka zisanu ndi ziwiri.” yaqobo anachitadi momwemo. anamaliza sabata ya chikondwerero cha leya, ndipo labani anamupatsa rakele kuti akhale mkazi wake. labani anapereka wantchito wake wamkazi biliha kwa rakele kuti akhale wantchito wake. yaqobo analowana ndi mkazi wake rakele, ndipo yaqobo anakonda rakele kuposa leya. ndipo anamugwirira ntchito labani zaka zina zisanu ndi ziwiri chifukwa cha rakele. pamene allah anaona kuti yaqobo sankamukonda leya kwambiri, iye analola kuti leya uja akhale ndi ana, ndi kuti rakele akhale wosabala. leya anakhala ndi pathupi ndipo anabereka mwana wamwamuna. anamutcha rubeni pakuti anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh waona kusauka kwanga. zoonadi, mwamuna wanga adzandikonda tsopano.” anakhalanso ndi pathupi ndipo pamene anabereka mwana wamwamuna anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh anamva kuti mwamuna wanga sakundikonda, choncho wandipatsanso mwana winayu.” ndipo anamutcha dzina lake simeoni. anatenganso pathupi kachitatu, ndipo pamene anabereka mwana wamwamuna anati, “pano pokha tidzaphatikana kwambiri ndi mwamuna wanga, chifukwa ndamubalira ana aamuna atatu.” kotero anamutcha dzina lake levi. anatenganso pathupi pena, ndipo pamene anabereka mwana wamwamuna, iye anati, “nthawi ino ndidzalemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh.” choncho anamutcha yuda. kenaka analeka kubereka.

30

rakele ataona kuti sakumuberekera yaqobo ana, anayamba kumuchitira nsanje mʼbale wake. choncho anati kwa yaqobo, “undipatse ana kapena apo ayi ndingofa!” yaqobo anapsera mtima rakele ndipo nati, “kodi ine ndalowa mʼmalo mwa allah amene wakulepheretsa iwe kukhala ndi ana?” pamenepo rakele anati kwa yaqobo, “mdzakazi wanga biliha nayu. lowana naye kuti mwina nʼkundibalira mwana, ndipo kudzera mwa iyeyu nanenso nʼkukhala ndi ana.” ndipo anamupatsa yaqobo wantchito wake biliha kuti alowane naye. choncho yaqobo analowana ndi biliha, ndipo bilihayo anatenga pathupi namubalira yaqobo mwana wamwamuna. pamenepo rakele anati, “allah waweruza mondikomera mtima, wamva kupempha kwanga ndipo wandipatsa mwana wa mwamuna.” choncho anamutcha dani. biliha, wantchito wa rakele, anatenganso pathupi nabalira yaqobo mwana wa mwamuna wachiwiri. pamenepo rakele anati, “ndakhala ndikulimbana kwambiri ndi mʼbale wanga ndipo ndapambana.” choncho anamutcha nafutali. pamene leya anaona kuti waleka kubereka ana, iye anatenga wantchito wake zilipa namupereka kwa yaqobo kuti alowane naye. zilipa, wantchito wa leya, anaberekera yaqobo mwana wamwamuna. pamenepo leya anati, “mwayi wangawo!” choncho anamutcha gadi. zilipa, wantchito wa leya anamubalira yaqobo mwana wa mwamuna wachiwiri. pamenepo leya anati, “ndakondwa bwanji! amayi adzanditcha ine wokondwa.” choncho anamutcha aseri. pa nthawi yokolola tirigu, rubeni anapita ku munda ndipo anapezako zipatso za mankhwala wobereketsa. tsono anatengerako mayi wake leya. rakele anati kwa leya, “chonde patseko mankhwala wakupezera mwana wakowo.” koma iye anati kwa rakele, “kodi sizinakukwanire kulanda mwamuna wanga? ukuti utengenso mankhwala a mwana wangawa.” iye anati, “chabwino, agone ndi iwe usiku uno kuti tisinthane ndi mankhwala a mwana wakowo.” choncho pamene yaqobo ankabwera kuchokera ku munda madzulo, leya anapita kukakumana naye nati, “lero mukagona ku nyumba chifukwa ndakubwerekani ndi mankhwala wobereketsa a mwana wanga.” choncho usiku umenewo yaqobo anakalowa kwa leya. allah anamva pemphero la leya ndipo anatenga pathupi nabalira yaqobo mwana wa mwamuna wachisanu. pamenepo leya anati, “allah wandipatsa mphotho chifukwa chopereka wantchito wanga kwa mwamuna wanga.” choncho anamutcha isakara. leya anatenganso pathupi nabalira yaqobo mwana wa mwamuna wachisanu ndi chimodzi. pamenepo leya anati, “allah wandipatsa mphatso yapamwamba. tsopano mwamuna wanga adzandilemekeza chifukwa ndamubalira ana aamuna asanu ndi mmodzi.” choncho anamutcha zebuloni. patapita nthawi leya anabereka mwana wamkazi ndipo anamutcha dina. kenaka, allah anakumbukira rakele namva pemphero lake ndi kulola kuti akhale ndi mwana. rakele anatenga pathupi nabala mwana wamwamuna ndipo anati, “allah wandichotsera manyazi anga.” iye anamutcha mwanayo yosefe, ndipo anati, “allah andipatsenso mwana wina.” rakele atabereka yosefe, yaqobo anati kwa labani, “ndimasuleni kuti ndizipita ku dziko la kwathu. patseni akazi anga ndi ana anga, amene ndinakugwirirani ntchito, ndipo ndidzanyamuka ulendo. inu mukudziwa ntchito imene ndakugwirirani.” koma labani anati kwa iye, “chonde, ngati mungandikomere mtima musapite chifukwa ndadziwa kudzera mwa kuwombeza kwanga kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wandidalitsa chifukwa cha inu.” anapitiriza kunena kuti, “tchula malipiro ako ndipo ndidzakupatsa.” koma yaqobo anati kwa iye, “inu mukudziwa mmene ine ndakugwirirani ntchito ndi mmene ziweto zanu zaswanira pamene ine ndimazisamalira. poyamba munali nazo zochepa ine ndisanabwere, koma tsopano zachuluka. mavawelomakonsonanti-yeahoh wakudalitsani chifukwa cha ine. ndi nthawi tsopano kuti nane ndisamalire banja langa.” labani anafunsa, “ndikupatse chiyani?” yaqobo anayankha, “musandipatse kanthu. koma mungondichitira izi ndipo ndidzapitiriza kusamalira nkhosa zanu ndi kuziyangʼanira: mundilole ndiyendeyende pakati pa ziweto zanu lero ndi kuchotsamo mwana wankhosa wamkazi aliyense wakuda, mbuzi iliyonse yamathothomathotho ndi yamawangamawanga. zimenezi ndiye zikhale malipiro anga. ndipo chilungamo changa chidzaoneka mʼtsogolo, pamene inu mudzabwere kudzaona malipiro angawo. ngati mudzapeza mbuzi mʼgulu langa imene si yamawangamawanga, kapena mwana wankhosa wamkazi amene si wakuda ndiye kuti zimenezo zidzakhala kuti ndinakuberani.” labani anati, “ndavomera, zikhale monga mmene wayankhuliramu.” tsiku lomwelo labani anachotsa atonde onse ndi mbuzi zazikazi zonse zimene zinali ndi mawangamawanga kapena zamathothomathotho, ndiponso zonse zabanga loyera. anachotsa ana onse ankhosa aakazi akuda, napereka ziweto zonsezi kwa ana ake aamuna kuti aziweta. kenaka labani anayenda mtunda wa masiku atatu kutalikirana ndi yaqobo koma yaqobo anapitiriza kuweta nkhosa zina zonse za labani. tsono yaqobo anatenga nthambi zaziwisi za mitengo ya mkundi, alimoni ndi puleni nazisenda kuchotsa makungwa ake mpaka mtengo woyera wamʼkati kuonekera. atatero anayika nthambi zija mʼmagome omwera madzi molunjika ziweto zija kuti pakumwa madziwo ziweto zazikazi ziziyangʼana nthambi zija popeza kuti pakumwa madzi ziweto zija zinkakwerana. ndiye kuti nkhosa zija zinkatenga mawere pakumwa madzi molunjika nthambi zija, ndipo zinkaswa ana a mawangamawanga kapena a mathothomathotho. yaqobo anayika padera ana a ziweto zija. koma ziweto zina anaziyika kuti ziyangʼanane ndi za labani, zimene zinali za mawangamawanga ndi zakuda. motero anapeza ziweto zakezake, ndipo sanazisakanize ndi za labani. yaqobo ankayika nthambi zija momwera madzi pamene ziweto zamphamvu zazikazi zinkakweredwa pofuna kuti zitenge mawere pakumwa madzi moyangʼanana ndi nthambi zija. koma sankayika nthambizo pamene ziweto zofowoka zazikazi zinkakweredwa pakumwa madzi. choncho ziweto zofowoka zonse zinakhala za labani, ndi ziweto zamphamvu zinakhala za yaqobo. mwa njira imeneyi, yaqobo analemera kwambiri ndipo anali ndi ziweto zochuluka kwambiri, antchito aakazi ndi aamuna, ngamira ndi abulu.

31

yaqobo anamva zimene ana aamuna a labani ankanena kuti, “yaqobo watenga chilichonse cha abambo athu ndipo wapeza chuma chonsechi pogwiritsa ntchito chuma cha abambo athu.” choncho yaqobo anaona kuti labani sankamuonetsanso nkhope yabwino monga kale. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yaqobo, “bwerera ku dziko la makolo ako ndi kwa abale ako, ndipo ine ndidzakhala nawe.” choncho yaqobo anatumiza mawu kukayitana rakele ndi leya kuti abwere ku busa kumene ankaweta ziweto zake. iye anawawuza kuti, “abambo anu sakundionetsanso nkhope yabwino monga kale, koma allah wa makolo anga wakhala ali nane. inu mukudziwa kuti ndagwirira ntchito abambo anu ndi mphamvu zanga zonse, chonsecho abambo anu akhala akundinyenga posintha malipiro anga kakhumi konse. komabe allah sanalole kuti andichitire choyipa pamene abambo anu anati, ‘zamawangamawanga zidzakhala malipiro ako,’ ziweto zonse zinaswa ana amawangamawanga; ndipo pamene anati, ‘zamichocholozi zidzakhala malipiro ako,’ ziweto zonse zinaswa ana a michocholozi. motero allah walanda abambo anu ziweto zawo ndi kundipatsa. “pa nthawi imene ziweto zimatenga mawere ndinalota maloto, ndipo ndinaona kuti atonde onse amene ankakwerawo anali amichocholozi, amawangamawanga kapena amathothomathotho kutulo komweko, mngelo wa allah anati, ‘yaqobo.’ ine ndinayankha, ‘ee, ambuye.’ ndipo iye anati, ‘tayangʼana ndipo taona kuti atonde onse okwerana ndi ziweto ali amichocholozi, amawangamawanga kapena a mathothomathotho, popeza ndaona zonse zimene labani wakhala akukuchitira. ine ndine allah amene ndinadza kwa iwe pa beteli paja. beteli ndi kumalo kuja kumene unayimika mwala ndi kuwudzoza mafuta, komanso kulumbira kwa ine. tsopano choka mʼdziko lino msanga ndi kubwerera ku dziko la kwanu.’ ” pamenepo rakele ndi leya anayankha, “kodi ngati ife tilinso ndi gawo ngati cholowa pa chuma cha abambo athu? kodi abambo athu samationa ife ngati alendo? iwo anatigulitsa ndi kuwononga ndalama zonse anazipeza pa ifezo. chuma chonse chimene allah walanda abambo athu, ndi chathu ndi ana athu. tsono inu chitani zimene allah wakuwuzani.” pamenepo yaqobo anakonzeka nakweza ana ake ndi akazi ake pa ngamira, anakusa ziweto zake zonse patsogolo natenga katundu wake yense amene anamupeza ku padanaramu, ndipo ananyamuka kupita ku kanaani, ku dziko la abambo ake, isake. labani atachoka pa khomo kupita kukameta nkhosa, mʼmbuyomu rakele anaba timafano ta milungu ta abambo ake. komanso nthawi iyi nʼkuti yaqobo atamunamiza labani mwaramu posamuwuza zoona kuti afuna kuthawa. choncho anathawa ndi zonse anali nazo. ananyamuka nawoloka mtsinje wa yufurate kupita cha ku giliyadi, dziko la mapiri. patapita masiku atatu, labani anawuzidwa kuti yaqobo wathawa. pomwepo anatengana ndi abale ake namulondola yaqobo kwa masiku asanu ndi awiri ndipo anakamupezera ku giliyadi, dziko la mapiri. koma allah anabwera kwa labani, mwaramu kutulo usiku nati kwa iye, “samala kuti usamuopseze yaqobo mwa njira iliyonse.” pamene labani amamupeza yaqobo, nʼkuti yaqobo atamanga matenti ake ku mapiri a dziko la giliyadi. nayenso labani ndi abale ake anamanga matenti awo komweko. tsono labani anati kwa yaqobo, “kodi ndakuchita chiyani kuti iwe undinamize ndi kutenga ana anga ngati anthu ogwidwa ku nkhondo? chifukwa chiyani unandinamiza ndi kuthawa mozemba wosandiwuza? ukanandiwuza, bwezi titatsanzikana mwa chisangalalo ndi kuyimba nyimbo ndi zisekese ndi azeze. sunandilole kuti ndingopsompsona adzukulu anga ndi ana anga aakazi motsanzikana nawo. unachita zopusa. ndili nayo mphamvu yakukuchita choyipa; koma usiku wapitawu, allah wa abambo ako wandiwuza ine kuti, ‘usamuopseze yaqobo mwa njira iliyonse.’ ndikudziwa kuti unachoka chifukwa unapukwa kufuna kubwerera kwanu kwa abambo ako. koma nʼchifukwa chiyani unaba milungu yanga?” yaqobo anayankha labani kuti, “ine ndinkaopa chifukwa ndinkaganiza kuti mukhoza kundilanda anawa. koma mukapeza wina aliyense ndi milungu yanu, ameneyo sakhala ndi moyo. anthu onse akupenya, lozani chilichonse chanu chimene chili ndi ine, ndipo ngati muchipeze tengani. koma yaqobo sankadziwa kuti rakele anabadi milunguyo.” choncho labani analowadi mu tenti ya yaqobo, ya leya ndi mʼmatenti a adzakazi awiri aja, koma sanapeze kalikonse. atatuluka mu tenti ya leya, analowa ya rakele. koma rakele anatengadi milungu ija ndi kuyiika mʼkati mwa chokhalira cha pa ngamira, iye nʼkukhalapo. choncho labani anafunafuna mu tenti monse koma wosapeza kanthu. rakele anati kwa abambo ake, “pepanitu musandikwiyire mbuye wanga chifukwa choti sinditha kuyimirira pamaso panu chifukwa ndili kumwezi.” choncho labani anafunafuna koma sanayipeze milungu ija. yaqobo anapsa mtima nafunsa labani mwaukali kuti, “kodi ndalakwa chiyani? ndi tchimo lanji limene ndachita kuti muchite kundisaka chonchi? chifukwa chiyani mwafunyulula katundu wanga? ndipo mwapeza chiyani cha inu pamenepa? chimene mwapezapo chiyikeni poyera pamaso pa abale anu ndi anga kuti atiweruze. “ndakhala nanu kwa zaka makumi awiri tsopano ndipo nkhosa ndi mbuzi zanu sizinapoloze, kapena ine kudyapo nkhosa za mʼkhola mwanu. chiweto chikakhadzulidwa ndi chirombo, sindinkabwera nacho kwa inu. ineyo ndinkalipira. inuyo munkandilipiritsa kalikonse kobedwa masana kapena usiku. moyo wanga unali wotere: dzuwa limanditentha masana ndipo usiku ndimazunzika ndi kuzizira. tulo sindimalipeza konse. zinthu zinali chonchi kwa zaka makumi awiri zimene ndinali mʼnyumba mwanu. ndinakugwirirani ntchito kwa zaka khumi ndi zinayi chifukwa cha ana anu aakazi awiri ndipo zaka zina zisanu ndi chimodzi chifukwa cha ziweto zanu, ndipo munandisinthira malipiro kakhumi konse. akanapanda kukhala nane allah wa abambo anga, allah wa abrahamu ndi allah amene isake ankamuopa, mosakayika inu mukanandichotsa chimanjamanja. koma allah waona zovuta zanga ndi kulimbikira ntchito kwanga, ndipo usiku wapitawu anakudzudzulani.” labani anayankha yaqobo nati, “ana aakaziwa ndi anga, ana awo ndi anganso. ziwetozi ndi zanga. chilichonse ukuona apa ndi changa. koma tsopano ndingachite chiyani ndi ana anga aakaziwa kapena ndi ana awo? tsono, tiye tichite pangano pakati pa iwe ndi ine, ndipo likhale mboni pakati pathu.” choncho yaqobo anayimiritsa mwala ngati chipilala. nati kwa abale ake, “tutani miyala ina.” choncho anawunjika miyalayo, ndipo anadya chakudya atakhala pa mbali pa muluwo. labani anawutcha muluwo yegara-sahaduta, ndipo yaqobo anawutcha galeeda. labani anati, “mulu uwu ndi mboni pakati pa inu ndi ine lero.” ndi chifukwa chake unatchedwa galeeda. unatchedwanso mizipa, chifukwa iye anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh aonetsetsa kuti palibe mmodzi mwa ife adzaswe panganoli ngakhale titatalikirana. ngati ukazunza ana anga kapena kukwatira akazi enanso, ngakhale kuti palibe wina amene ali nafe pano, koma kumbukira kuti allah ndiye mboni pakati pathu.” labani anatinso kwa yaqobo, “taona pano pali miyala ndi chipilala chimene ndayimika pakati pa iwe ndi ine. mulu wa miyala uwu ndi chipilalachi ndi mboni. ine sindidzadutsa mulu wa miyalawu kudzalimbana ndi iwe. iwenso usadzadutse mulu wa miyalawu kudzalimbana nane. allah wa abrahamu ndi allah wa nahori ndiye adzatiweruze.” choncho yaqobo analumbira mʼdzina la allah amene isake, abambo ake ankamuopa. yaqobo anapereka nsembe pa phiri paja, ndipo anayitana abale ake kuti adzadye chakudya. atadya chakudya anagona pa phiri pomwepo. mmamawa wake, labani anapsompsona zidzukulu zake ndi ana ake nawadalitsa. kenaka ananyamuka kubwerera ku mudzi.

32

nayenso yaqobo analowera njira yake, ndipo angelo a allah anakumana naye. pamene yaqobo anawaona anati, “ili ndi gulu la allah.” choncho anawatcha malowo mahanaimu. yaqobo anatumiza amithenga ake kwa mʼbale wake esau ku dera la seiri, dziko la edomu. anawalangiza kuti, “zimene mukanene ndi izi kwa mbuye wanga esau: ‘mtumiki wanu yaqobo akuti, ine ndakhala ndi kukhala ndi labani mpaka tsopano. ndili ndi ngʼombe, abulu, nkhosa ndi mbuzi, antchito aamuna ndi aakazi. tsopano ndikutumiza mawu amenewa kwa mbuye wanga, kuti mundikomere mtima.’ ” pamene amithenga aja anabwerera kwa yaqobo, anati, “tinapita kwa mʼbale wanu esau, ndipo tsopano iye akubwera kudzakumana nanu. ali ndi anthu 400.” yaqobo anali ndi mantha ndi nkhawa yayikulu kwambiri. tsono anagawa anthu onse amene anali naye, ndiponso nkhosa, mbuzi, ngʼombe ndi ngamira mʼmagulu awiri. mʼmaganizo ake iye ankanena kuti, “ngati esau atabwera ndi kuthira nkhondo gulu limodzi, gulu lina lotsalalo likhoza kupulumuka.” pamenepo yaqobo anapemphera, “haa, allah wa kholo langa abrahamu, allah wa abambo anga isake, aa mavawelomakonsonanti-yeahoh amene munati kwa ine, ‘bwerera ku dziko la kwanu ndi kwa abale ako, ndipo ndidzakuchitira zabwino.’ ine siwoyenera kulandira kukoma mtima kwanu ndi kukhulupirika kwanu kumene mwaonetsa wantchito wanu. ndinali ndi ndodo yokha pamene ndinawoloka yorodani uyu koma tsopano ndili ndi magulu awiri. ndipulumutseni mʼdzanja la mʼbale wanga esau, popeza ndikuopa kuti mwina akubwera kudzandithira nkhondo pamodzi ndi akazi ndi ana omwe. paja inu munandilonjeza kuti simudzalephera kundichitira zabwino ndi kuti zidzukulu zanga zidzakhala zosawerengeka ngati mchenga wa ku nyanja.” iye anagona pomwepo usiku umenewo. pambuyo pake anasankhula pa chuma chimene anali nacho zinthu izi ngati mphatso za esau, mʼbale wake: anasankhula mbuzi zazikazi 200 ndi atonde makumi awiri, nkhosa zazikazi 200 ndi nkhosa zazimuna makumi awiri, ngamira za mkaka 30 ndi ana awo, ngʼombe zazikazi 40 ndi zazimuna khumi, ndipo abulu aakazi makumi awiri ndi abulu aamuna khumi. iye anazipereka kwa antchito ake kuti azikuse, gulu lililonse pa lokha, ndipo anati kwa antchito akewo, “tsogolani ndipo muonetsetse kuti pali mpata pakati pa gulu ndi gulu linzake.” anawuza mnyamata wa gulu loyamba kuti, “ngati ukumana naye mʼbale wanga esau nakufunsa kuti, ‘ndinu antchito a yani, ndipo mukupita kuti? nanga ziweto zonse zili patsogolo pakozi ndi za yani?’ pamenepo ukayankhe kuti, ‘zimenezi ndi za wantchito wanu, yaqobo, ndipo wazipereka kwa inu, esau, mbuye wake ngati mphatso. mtumiki wanuyu akubwera mʼmbuyo mwathumu.’ ” anawuza mawu omwewo kwa wachiwiri, wachitatu ndi ena onse amene ankayenda motsogoza ziwetozo kuti, “inunso munene zomwezo kwa esau mukakumana naye. muzikanena kuti, ‘wantchito wanu yaqobo akubwera mʼmbuyo mwathumu.’ ” popeza anaganiza kuti, “ndidzamutsitsa mtima ndi mphatso ndazitsogozazi. apo tsono ndikadzakumana naye, mwina adzandilandira bwino.” choncho mphatso za yaqobo zinatsogola, koma iye mwini anagona pa msasa pomwepo usiku umenewo. usiku umenewo yaqobo anauka natenga akazi ake awiri, antchito ake awiri ndi ana ake aamuna khumi ndi mmodzi nawoloka pa dooko la mtsinje wa yaboki. atatha kuwawolotsa pa mtsinjewo anawolotsanso katundu wake yense. tsono yaqobo anatsala yekha. tsono munthu wina anadzalimbana naye mpaka mʼmbandakucha. pamene munthuyo anaona kuti sangathe kumugonjetsa, anakhudza nyungʼunyu ya pa ntchafu ya yaqobo ndipo inaguluka polimbanapo. kenaka munthuyo anati, “ndisiye ndizipita, popeza kunja kukucha.” koma yaqobo anayankha, “sindikulolani kupita pokhapokha mutandidalitsa.” munthu uja anamufunsa yaqobo kuti, “kodi dzina lako ndiwe yani?” iye anayankha, “ndine yaqobo.” pamenepo munthuyo anati, “dzina lako silidzakhalanso yaqobo koma isreali, chifukwa walimbana ndi allah ndi anthu ndipo wapambana.” yaqobo anati, “chonde, uzeni dzina lanu.” koma munthuyo anati, “chifukwa chiyani ukundifunsa dzina?” kenaka anamudalitsa pomwepo. choncho yaqobo anawatcha malowo penueli, popeza anati, “ndinaonana ndi allah maso ndi maso koma sindinafe.” dzuwa linamutulukira yaqobo pamene amachoka pa penueli. tsono ankayenda chotsimphina chifukwa cha nyungʼunyu yake ija. nʼchifukwa chake mpaka lero aisraeli sadya nyama ya pa nyungʼunyu chifukwa yaqobo anakhudzidwa pa nyungʼunyu.

33

yaqobo atakweza maso ake anaona esau akubwera ndi anthu ake 400. choncho ana ake anawagawira leya, rakele ndi antchito awiri aja. anayika antchito ndi ana awo patsogolo, kenaka nʼkubwera leya ndi ana ake, ndipo pambuyo pawo rakele ndi yosefe. iye mwini anakhala patsogolo nawerama mpaka kukhudza pansi kasanu ndi kawiri pamene amayandikira mʼbale wake. koma esau anathamanga kukakumana ndi yaqobo ndipo anamukupatira namupsompsona. onse awiri ankangolira. kenaka esau ataona amayi ndi ana awo anamufunsa yaqobo kuti, “kodi anthu amene uli nawowa ndi a ndani?” yaqobo anayankha kuti, “awa ndi ana amene allah, mwa kukoma mtima kwake, wapereka kwa mtumiki wanune.” tsono antchito aja anayandikira naweramitsa mitu pansi. kenaka, leya ndi ana ake anabwera. nawonso anaweramitsa mitu pansi. potsiriza pa onse anabwera yosefe ndi rakele naweramitsanso mitu yawo pansi. esau anafunsa kuti, “kodi gulu la ziweto ndakumana nalo lija ndi layani?” yaqobo anayankha nati, “mbuye wanga, gulu lija ndi lanu kuti mundikomere mtima.” koma esau anati, “mʼbale wanga, ine ndili nazo kale zambiri. zinthu zakozi sunga.” yaqobo anati, “chonde musatero. ngati mwandikomera mtima, landirani mphatso yangayi kuchokera kwa ine. pakuti ndi mmene mwandirandira bwinomu, ine ndikamaona nkhope yanu ndikuchita ngati ndikuona nkhope ya allah. chonde, landirani mphatso imene ndakutengeraniyi, popeza allah wandikomera mtima kwambiri moti ndili ndi zonse zimene ndizifuna.” ndipo popeza kuti yaqobo anamuwumiriza, esau analandira. ndipo esau anati, “tiyeni tizipita; nditsagana nanu.” koma yaqobo anati kwa iye, “mbuye wanga, inu mudziwa kuti anawa ndi a nthete ndiponso ndiyenera kusamalira nkhosa ndi ngʼombe zimene zikuyamwitsa ana awo. ngati ndizimenya kuti zifulumire, tsiku limodzi lokha nyamazo zidzafa. choncho, mbuye wanga lolani kuti mutsogole. ine ndiziyenda pangʼonopangʼono pambuyo pa ziwetozi ndi anawa mpaka ndikafika ku seiri.” esau anati, “ndiye bwanji ndikusiyireko ena mwa anthu anga.” koma yaqobo anati, “koma muchitiranji zimenezi? chachikulu nʼkuti mwandilandira bwino, mbuye wanga.” choncho tsiku limenelo esau anayamba ulendo wobwerera ku seiri. komabe yaqobo anapita ku sukoti. kumeneko anamanga nyumba yake ndi makola a ziweto zake. nʼchifukwa chake malowa amatchedwa sukoti. mmene ankabwerera kuchokera ku padanaramu, yaqobo anafika ku salemu, mzinda wa sekemu ku kanaani. anamanga msasa pamalopo moyangʼanana ndi mzindawo. malo amenewo anagula kwa zidzukulu za hamori, abambo a sekemu ndi ndalama 100 zasiliva. pamalopo anamanganso guwa lansembe, nalitcha eli elohe isreali.

34

tsopano dina, mwana amene leya anaberekera yaqobo, anapita kukacheza ndi akazi ena a mʼdzikolo. pamene sekemu mwana wa hamori mhivi, mfumu ya deralo, anamuona, anamugwirira. koma sekemu anamukondadi namwali uja, dina, mwana wa yaqobo motero kuti anamuyankhula mawu womutonthoza. choncho sekemu anati kwa abambo ake hamori, “mundipezere mtsikana uyu kuti akhale mkazi wanga.” yaqobo anamva kuti mwana wake dina wagwiriridwa, koma sanachitepo kanthu msanga kudikira mpaka ana ake amuna omwe anali ku busa atabwerako. kenaka hamori, abambo a sekemu, anapita kukakambirana ndi yaqobo. pa nthawi iyi nʼkuti ana a yaqobo atabwererako ku busa kuja. iwo atangomva zimene zinachitika, anawawidwa mtima. iwo anapsa mtima kwambiri kuti sekemu nʼkuchita chonyansa choterechi mu dziko la isreali, kumugwirira dina, mwana wa yaqobo. koma hamori anawawuza kuti, “mwana wanga sekemu wamukonda kwambiri mwana wanu. chonde muloleni kuti akhale mkazi wake. tiyeni tichite mgwirizano wa ukwati kuti ife tidzikwatira ana anu ndi inu mudzikwatira ana athu. khazikikani pakati pathu. mukhoza kupeza malo wokhala kulikonse kumene mufuna. mukhozanso kuchita malonda momasuka ndi kupeza chuma.” pamenepo sekemu anati kwa abambo ndi alongo ake a dina, “inu mundikomere mtima, ndipo ndidzakupatsani chilichonse munganene. tchulani mtengo wamalowolo umene ndiyenera kupereka, ndipo ndipereka. ndidzakupatsani chilichonse chimene mukufuna malingana inu mukandipatsa namwaliyu kuti ndimukwatire.” ana a yaqobo anayankha sekemu ndi abambo ake, hamori mwachinyengo chifukwa mlongo wawo, dina anali atayipitsidwa. iwo anati, “sitingachite zimenezo, kupereka mlongo wathu kwa munthu wosachita mdulidwe. chimenecho ndi chinthu cha manyazi kwa ife. tikuvomerani pokhapokha mutakhala ngati ife, mutachita mdulidwe ana anu onse aamuna. kenaka tidzakulolani kuti mukwatire ana athu, ifenso tizikwatira ana anu. choncho tidzakhala pakati panu ndipo tidzakhala anthu amodzi. koma ngati simuvomereza kuchita mdulidwe titenga mlongo wathu ndi kupita.” mawu amenewa anakondweretsa hamori ndi mwana wake sekemu. mnyamata uja amene anali wolemekezeka kwambiri pa banja lake lonse, sanachedwe kuchita mdulidwe popeza anamukonda kwambiri mwana wa yaqobo. choncho hamori ndi mwana wake sekemu anapita ku chipata cha mzinda wawo kukayankhula ndi anthu a mu mzindawo. iwo anati, “anthu awa ndi a mtendere. aloleni kuti akhale mʼdziko mwathu muno nachitamo malonda. dzikoli lili ndi malo ambiri woti iwo nʼkukhalamo. tingathe kukwatira ana awo aakazi ndipo angathe kukwatira ana athu aakazi. komatu anthuwa adzavomereza kukhala amodzi a ife pokhapokha ngati amuna onse pakati pathu atachita mdulidwe monga alili iwo. tikatero, ndiye kuti ziweto zawo zonsezi, katundu wawo yenseyu ndi ziweto zawo zina zonsezi zidzakhala zathu. choncho tiyeni tiwavomereze ndipo adzakhazikika pakati pathu.” amuna onse amene anatuluka ku chipata cha mzinda anavomerezana ndi hamori ndi mwana wake sekemu, ndipo aliyense wamwamuna mu mzindamo anachita mdulidwe. patapita masiku atatu, amuna onse akumvabe ululu wa kuchita mdulidwe uja, ana awiri a yaqobo, simeoni ndi levi, alongo ake a dina, anatenga malupanga ndi kulowa mu mzindawo mwakachetechete napha amuna onse. anapha hamori ndi sekemu. anakatenga dina ku nyumba kwa sekemu nanyamuka. ana a yaqobo anafika kwa anthu ophedwawo ndi kututa katundu mu mzindawo chifukwa anagwiririra mlongo wawo. analanda nkhosa zawo, ngʼombe zawo, abulu awo ndi china chilichonse chawo mu mzindamo pamodzi ndi za ku minda. anawatengera chuma chawo chonse, akazi ndi ana awo, pamodzi ndi zonse zimene zinapezeka mʼnyumba zawo. zonsezi zinayesedwa ngati zolandidwa ku nkhondo. pamenepo yaqobo anati kwa simeoni ndi levi, “mwandiputira mavuto, ndi kundiyipitsira dzina pakati pa anthu a mʼdziko lino, akanaani ndi aperezi. ife ndife owerengeka, ndipo atati aphatikizane kudzandithira nkhondo, ndiye kuti ine ndi banja langa tidzawonongeka.” koma iwo anayankha kuti, “pepani, nanga achite kumusandutsa mlongo wathu ngati mkazi wachiwerewere?”

35

tsono allah anati kwa yaqobo, “nyamuka uchoke kuno kupita ku beteli. kumeneko ukamange guwa lansembe la allah amene anadza kwa iwe pamene umathawa esau, mʼbale wako.” choncho yaqobo anawuza a pa banja pake ndi onse amene anali naye kuti, “chotsani milungu yachilendo imene muli nayo, ndipo mudziyeretse nokha ndi kusintha zovala zanu. tiyeni tinyamuke kuchoka kuno kupita ku beteli. kumeneko ndikamumangira guwa lansembe allah amene anandithandiza pa nthawi za masautso anga, komanso amene wakhala nane mʼmayendedwe anga onse.” choncho anamupatsa yaqobo milungu yachilendo yonse imene anali nayo pamodzi ndi ndolo. iye anazikwirira pansi pa mtengo wa thundu ku sekemu. pamenepo ananyamuka, ndipo mtima woopa allah unagwera anthu onse a mʼmizinda yozungulira, kotero kuti palibe aliyense amene anatsatira banja la yaqobo. yaqobo ndi anthu onse anali naye aja anafika ku luzi (ku beteli) mu dziko la kanaani. kumeneko anamanga guwa lansembe nalitcha eli beteli, chifukwa kunali kumeneko kumene allah anadziwulula yekha kwa yaqobo pamene ankathawa mʼbale wake. debora mlezi wa rakele anamwalira komweko nayikidwa mʼmanda pansi pa mtengo wa thundu cha kumunsi kwa beteli. choncho panatchedwa aloni-bakuti (mtengo wamaliro). yaqobo atabwera kuchokera ku padanaramu, allah anabweranso kwa iye namudalitsa. allah anati kwa iye, “dzina lako ndiwe yaqobo, koma sudzatchedwanso yaqobo; koma udzatchedwa isreali.” choncho anamutcha iye isreali. ndipo allah anati kwa iye, “ine ndine allah wamphamvuzonse; berekanani ndi kuchulukana. mtundu wa anthu, inde, mitundu yambiri ya anthu idzatuluka mwa iwe, ndipo ena mwa zidzukulu zako adzakhala mafumu. dziko limene ndinapereka kwa abrahamu ndi isake ndiliperekanso kwa iwe. lidzakhala lako ndi la zidzukulu zako.” kenaka allah anamusiya yaqobo. yaqobo anayika mwala wachikumbutso pa malo pamene allah anayankhula naye paja. iye anathirapo nsembe yachakumwa ndi yamafuta. yaqobo anawatcha malo amene allah anayankhula naye aja kuti beteli. kenaka anachoka ku beteli. koma ali pafupi kufika ku efurata nthawi yakuti rakele aone mwana inakwana. iye anavutika pobereka. akanali chivutikire choncho, mzamba anamulimbikitsa nati, “usaope pakuti ubala mwana wina wamwamuna.” tsono pamene rakele ankapuma wefuwefu (popeza ankamwalira) iye anatcha mwana uja kuti beni-oni. koma abambo ake anamutcha kuti benjamini. choncho rakele anamwalira ndipo anayikidwa pa njira yopita ku efurata (kumeneko ndiye ku betelehemu). pa manda ake, yaqobo anayimika mwala wachikumbutso wa pa manda ndipo ulipobe mpaka lero. isreali (yaqobo) anasunthanso nakamanga tenti yake kupitirira nsanja ya ederi. isreali akanali mʼderali, rubeni anapita nakagonana ndi biliha, mdzakazi wa abambo ake. yaqobo uja anazimva zimenezi. yaqobo anali ndi ana aamuna khumi ndi awiri: ana a leya ndi awa: rubeni anali mwana woyamba wa yaqobo, simeoni, levi, yuda, isakara, ndi zebuloni. ana a rakele ndi awa: yosefe ndi benjamini. ana a biliha, wantchito wa rakele ndi awa: dani ndi nafutali. ana a zilipa wantchito wa leya ndi awa: gadi ndi aseri. awa ndiwo ana a yaqobo amene anabadwira ku padanaramu. yaqobo anafika ku mudzi kwa abambo ake isake ku mamre, (kumene kunkatchedwa ku kiriyati-ariba kapenanso hebroni) kumene abrahamu ndi isake anakhalako kale. isake anakhala ndi moyo zaka 180. anamwalira ali wokalamba kwambiri ndipo anakakhala ndi anthu a mtundu wake. ndipo ana ake esau ndi yaqobo anamuyika mʼmanda.

36

nazi zidzukulu za esau amene ankatchedwanso edomu: esau anakwatira akazi atatu a ku kanaani. iwowa ndiwo ada mwana wa eloni mhiti; oholibama mwana wa ana amene anali mwana wa zibeoni mhivi ndi basemati mwana wa ismaeli, amenenso anali mlongo wa nabayoti. ada anaberekera esau, elifazi; basemati anabereka reueli; ndipo oholibama anabereka yeusi, yolamu ndi kora. amenewa anali ana a esau amene anabadwira ku kanaani. esau anatenga akazi ake, ana ake aamuna ndi aakazi ndi ena onse a pa banja pake. anatenganso ziweto zake ndi ziweto zake zonse pamodzi ndi katundu wake yense amene anamupata ku kanaani, ndipo anachoka ku dziko la kanaani kupatukana ndi mʼbale wake yaqobo. iwo anatero chifukwa dziko limene ankakhalamo silikanakwanira awiriwo. iwowa anali ndi ziweto zochuluka motero kuti sakanatha kukhala pamodzi. choncho esau (amene ndi edomu) anakakhazikika ku dziko la mapiri ku seiri. nazi zidzukulu za esau, kholo la aedomu amene ankakhala ku seiri. awa ndi mayina a ana aamuna a esau: elifazi, mwana wa ada, mkazi wa esau, ndi reueli, mwana wamwamuna wa basemati, mkazi wa esau. awa ndi mayina a ana a elifazi: temani, omari, zefo, gatamu ndi kenazi. timna anali mzikazi wa elifazi, mwana wa esau. iyeyo anaberekera elifazi mwana dzina lake amaleki. amenewa ndiwo zidzukulu za ada, mkazi wa esau. awa ndi ana a reueli: nahati, zera, sama ndi miza. amenewa ndi ana a basemati, mkazi wa esau. ana aamuna a oholibama, mkazi wa esau, mwana wa ana ndi mdzukulu wa zebeoni ndi awa: yeusi, yolamu ndi kora. nawa mafumu a zidzukulu za esau: mwa ana a elifazi, mwana woyamba wa esau panali mafumu awa: temani, omari, zefo, ndi kenazi, kora, gatamu, ndi amaleki. awa anali mafumu mwa ana a elifazi ku edomu ndipo onsewa anali zidzukulu za ada. mwa ana a reueli, mwana wa esau munali mafumu awa: nahati, zera, sama ndi miza. awa anali mafumu mwa ana a reueli ku edomu. iwowa anali zidzukulu za basemati mkazi wa esau. mwa ana a oholibama, mkazi wa esau munali mafumu awa: yeusi, yolamu, ndi kora. amenewa anali mafumu mwa ana a mkazi wa esau, oholibama, mwana wa ana. amenewa ndiwo zidzukulu za esau (amene ndi edomu) ndiponso mafumu awo. awa ndi ana a seiri mhori, amene ankakhala mʼdzikomo: lotani, sobala, zibeoni, ana, disoni, ezeri ndi disani. amenewa ndiwo ana a seiri a ku edomu ndipo analinso mafumu a ahori. ana aamuna a lotani anali awa: hori ndi homamu. timna anali mlongo wake wa lotani. ana aamuna a sobala anali awa: alivani, manahati, ebala, sefo ndi onamu. ana aamuna a zibeoni anali awa: ayiwa ndi ana. uyu ndi ana amene anapeza akasupe a madzi amoto mʼchipululu pamene ankadyetsa abulu abambo wake zibeoni. ana a ana anali: disoni ndi oholibama mwana wake wamkazi. ana aamuna a disoni anali awa: hemudani, esibani, itirani ndi kerani. ana aamuna a ezeri anali awa: bilihani, zaavani ndi akani. ana aamuna a disani anali awa: uzi ndi arani. mafumu a ahori anali awa: lotani, sobala, zibeoni, ana, disoni, ezeri ndi disani. amenewa ndiwo mafumu a ahori, monga mwa mafuko awo, mʼdziko la seiri. awa ndi mafumu amene ankalamulira dziko la edomu, mfumu iliyonse ya isreali isanayambe kulamulira kumeneko: bela mwana wa beori anakhala mfumu ya ku edomu. mzinda wake ankawutcha dinihaba. bela atamwalira, yobabu mwana wa zera wochokera ku bozira analowa ufumu mʼmalo mwake. atafa yobabu, husamu wochokera ku dziko la atemani, analowa mʼmalo mwake ngati mfumu. husamu atamwalira, hadadi mwana wa bedadi, amene anagonjetsa amidiyani mʼdziko la mowabu, analowa ufumu mʼmalo mwake. mzinda wake unkatchedwa aviti. hadadi atamwalira, samila wochokera ku masireka, analowa ufumu mʼmalo mwake. samila atamwalira, sauli wochokera ku rehoboti wa ku mtsinje, analowa ufumu mʼmalo mwake. sauli atamwalira, baala-hanani, mwana wa akibori analowa ufumu mʼmalo mwake. pamene baala-hanani mwana wa akibori anamwalira, hadari analowa ufumu mʼmalo mwake. mzinda wake unkatchedwa pau, ndipo dzina la mkazi wake linali mehatabeli, mwana wamkazi wa matiredi, mwana wamkazi wa me-zahabu. mayina a mafumu ochokera mwa zidzukulu za esau malingana ndi mafuko awo ndi malo a fuko lililonse anali awa: timna, aliva, yeteti, oholibama, ela, pinoni, kenazi, temani, mibezari, magidieli ndi iramu. awa anali mafumu a ku edomu molingana ndi malo awo okhala mʼdzikomo. umenewu ndi mndandanda wa mʼbado wa esau, kholo la aedomu.

37

yaqobo ankakhala mʼdziko la kanaani kumene abambo ake ankakhala. mbiri ya banja la yaqobo ndi iyi: yosefe, mnyamata wa zaka 17 ankaweta nkhosa ndi abale ake, pamodzi ndi ana a biliha ndi zilipa, akazi a abambo ake. tsono yosefe ankabwera kudzawuza abambo ake zoyipa za abale ake. tsono isreali ankakonda yosefe koposa ana ake ena onse, chifukwa anali mwana wobadwa muukalamba wake. ndipo anamusokera mkanjo wa manja aatali. pamene abale ake anaona kuti abambo awo ankakonda yosefe kuposa aliyense wa iwo, anayamba kumuda yosefe ndipo sankayankhula naye zamtendere. tsiku lina yosefe analota maloto ndipo pamene anawuza abale ake za malotowo, iwo anawonjeza kumuda. iye anawawuza kuti, “tamvani maloto amene ndinalota: ife timamanga mitolo ya tirigu ku munda ndipo mwadzidzidzi mtolo wanga unayimirira chilili, pamene mitolo yanu inazungulira mtolo wangawo nʼkumawugwadira.” abale ake aja anamufunsa nati, “kodi ukuyesa kuti ungakhale mfumu yathu? ungadzatilamuliredi iweyo?” ndipo anamuda kuposa kale chifukwa cha maloto ake ndi zimene ankakonda kunena kwa abambo awo. tsiku lina analotanso maloto ena, ndipo anafotokozera abale ake za malotowo. iye anati, “tamverani, ndinalotanso maloto ena. ulendo uno dzuwa ndi mwezi pamodzi ndi nyenyezi khumi ndi imodzi zimandigwadira.” atawuza abambo ake ndi abale ake malotowa, abambo ake anamukalipira nati, “ndi maloto anji umalotawa? kodi uganiza kuti ine, amayi ako pamodzi ndi abale ako onsewa tingadzabwere kudzakugwandira iwe?” abale ake anamuchitira nsanje, koma abambo ake anasunga nkhaniyi mu mtima. tsono abale ake anapita kukadyetsa ziweto za abambo awo ku sekemu, ndipo isreali anati kwa yosefe, “tsono, ndikufuna kukutuma kwa abale ako.” iye anayankha nati, “chabwino.” choncho anati kwa iye, “pita ukaone ngati abale ako ali bwino. ukaonenso nkhosa ngati zili bwino. kenaka ubwere udzandiwuze.” choncho isreali anatuma yosefe kuchokera ku chigwa cha hebroni. yosefe atafika ku sekemu, munthu wina anamupeza akungozungulirazungulira mʼmunda ndipo anamufunsa, “ukufunafuna chiyani?” iye anayankha, “ndikufuna abale anga. mungandiwuze kumene akudyetsa ziweto zawo?” munthuyo anayankha nati, “anasamukako kuno. ndinawamva akuti, ‘tiyeni tipite ku dotani.’ ” choncho yosefe analondola abale ake ndipo anakawapeza ku dotani. abale ake aja anamuonera patali. ndipo asanafike nʼkomwe kumene kunali iwo kuja, anayamba kale kumupangira chiwembu choti amuphe. iwo anawuzana nati, “uyo akubwera apo wamaloto uja. tsono tiyeni timuphe ndi kuponya thupi lake mu chimodzi mwa zitsime izi ndipo tidzati anadyedwa ndi nyama zakuthengo zolusa. tsono timuonera zomwe ziti zichitike ndi maloto ake aja.” koma rubeni atamva izi, anapulumutsa yosefe. iye anati kwa abale ake, “ayi, tisamuphe, tisakhetse magazi. tiyeni timuponye mʼchitsime ku chipululu konkuno. koma tisamuvulaze nʼkomwe. rubeni ananena zonsezi kuti apulumutse yosefe ndi kuti pambuyo pake akamupereke kwa abambo awo.” choncho yosefe atafika kwa abale ake, iwo anamuvula mkanjo wake wamanja aatali uja umene anavala ndipo anamutenga namuponya mʼchitsime chopanda madzi komanso mopanda chilichonse. atakhala pansi kuti adye chakudya, anatukula maso naona gulu la aismaeli akubwera kuchokera ku giliyadi. ngamira zawo zinanyamula zonunkhiritsa bwino zakudya zamitundumitundu, ndipo zimenezi ankapita nazo ku igupto. yuda anafunsa abale ake nati, “kodi tidzapindula chiyani tikapha mʼbale wathuyu ndi kuphimbitsa magazi ake? bwanji timugulitse kwa aismaeliwa, koma ife tisamuchite kanthu kalikonse. ameneyu ndi mʼbale wathu thupi limodzi ndi ife.” abale ake anavomereza zimenezi. amalonda ena a ku midiyani ankadutsa pomwepo. tsono abale ake a yosefe anamutulutsa yosefe uja mu chitsime chija ndipo anamugulitsa kwa aismaeli aja pamtengo wa masekeli makumi awiri. choncho anapita naye yosefe ku igupto. rubeni atabwerera ku chitsime kuja anapeza kuti yosefe mulibe mʼchitsimemo. pamenepo iye anangʼamba zovala zake nabwerera kwa abale ake nati, “mnyamata uja mulibemo! nanga ndilowere kuti ine tsopano?” tsono anapha kamwana ka mbuzi, natenga mkanjo wa yosefe ndi kuwunyika mʼmagazi ake. iwo anatenga mkanjo uja nabwerera nawo kwa abambo awo nati, “ife tapeza mkanjowu. tawuyangʼanitsitsani muone ngati uli wa mwana wanu.” iye anawuzindikira ndipo anati, “ndi mkanjo wa mwana wanga umenewu! nyama yakuthengo yolusa yamudya. mosakayika, mwana wanga yosefe wakhadzulidwa.” pamenepo yaqobo anangʼamba zovala zake, navala chisaka mʼchiwuno mwake. iye analira maliro a mwana wake masiku ambiri. ngakhale kuti ana ake onse aamuna ndi aakazi anasonkhana kudzamutonthoza, iye anakana kutonthozedwa. iye anati, “ayi. ndidzalira mpaka ndidzapite kwa mwana wanga ku manda.” choncho isreali anapitirirabe kulira mwana wake. amidiyani aja anagulitsa yosefe kwa potifara, mmodzi mwa nduna za farao ku igupto. potifarayu anali mkulu wa asilikali olonda nyumba ya farao.

38

pa nthawi imeneyi, yuda anasiyana ndi abale ake napita kukakhala ndi munthu wina wa ku adulamu wotchedwa hira. kumeneko, yuda anaona mwana wamkazi wa munthu wina wa chikanaani wotchedwa suwa. anamukwatira nagona naye malo amodzi. iye anatenga pathupi, nabala mwana wamwamuna amene anamutcha eri. anatenganso pathupi nabala mwana wa mwamuna ndipo anamutcha onani. anaberekanso mwana wina wamwamuna ndipo anamutcha sela. ameneyu anabadwa yuda ali ku kezibi. yuda anamupezera mkazi mwana wake woyamba uja eri, ndipo dzina la mkaziyo linali tamara. koma ntchito zoyipa za eri, mwana wachisamba wa yuda zinayipira mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho allah anamulanga ndi imfa. pamenepo yuda anati kwa onani, “kwatira mkazi wamasiye wa mʼbale wako. ulowe chokolo kuti mʼbale wako akhale ndi mwana.” koma onani anadziwa kuti mwanayo sadzakhala wake. choncho nthawi zonse pamene amagona naye mkaziyo, ankatayira umuna pansi kuti asamuberekere mwana mʼbale wake. zimene ankachitazi zinayipira mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho anamulanganso ndi imfa. kenaka yuda anati kwa mpongozi wake tamara, “bwererani ku nyumba ya abambo anu ndi kukhala kumeneko ngati wamasiye mpaka mwana wanga sela atakula.” ananena izi chifukwa ankaopa kuti sela angafenso ngati abale ake aja. choncho tamara anapita kukakhala ku nyumba ya abambo ake. patapita nthawi yayitali, batishua, mkazi wa yuda anamwalira. yuda atatha kulira maliro a mkazi wake, anapita, iyeyu pamodzi ndi bwenzi lake hira, mwadulamu uja, ku timna kumene ankameta nkhosa zawo. tamara atamva kuti apongozi ake akupita ku timna kukameta nkhosa, iye anavula zovala zake za umasiye, nadziphimba nkhope ndi nsalu kuti asadziwike, ndipo anakhala pansi pa chipata cha ku enaimu popita ku timna. tamara anachita izi chifukwa anaona kuti ngakhale selayo anali atakula tsopano, iye sanaperekedwe kuti amulowe chokolo. yuda atamuona anangomuyesa mkazi wadama chabe, chifukwa anadziphimba nkhope. tsono anapita kwa mkaziyo pamphepete pa msewu paja nati, “tabwera ndigone nawe.” apa yuda sankadziwa kuti mkazi uja anali mpongozi wake. ndiye mkazi uja anamufunsa yuda nati, “mudzandipatsa chiyani kuti ndigone nanu?” iye anati, “ndidzakutumizira kamwana kambuzi ka mʼkhola mwanga.” mkaziyo anayankha kuti, “chabwino, ndavomera, koma mungandipatse chikole mpaka mutanditumizira mbuziyo?” iye anati, “ndikupatse chikole chanji?” mkaziyo anayankha, “mundipatse mphete yanuyo, chingwe chanucho pamodzi ndi ndodo imene ili mʼdzanja lanulo.” choncho anazipereka kwa iye nagona naye ndipo anatenga pathupi. kenaka tamara anachoka, navula nsalu anadziphimba nayo ija, navalanso zovala zake za umasiye zija. tsono yuda anatuma bwenzi lake mwadulamu uja ndi kamwana kambuzi kaja kuti akapereke kwa mkazi wadama uja, ndi kuti akatero amubwezere chikole chake chija. koma atafika sanamupezepo. anawafunsa anthu a komweko, “kodi mkazi wadama uja amene ankakhala pambali pa msewu wa ku enaimu, ali kuti?” iwo anayankha, “sipanakhalepo mkazi wa dama aliyense pano.” choncho anabwerera kwa yuda nati, “sindinamupeze mkazi uja. kuwonjeza apo, anthu a kumeneko amati, ‘sipanakhalepo mkazi wadama pano.’ ” pamenepo yuda anati, “mulekeni atenge zinthuzo zikhale zake, kuopa kuti anthu angatiseke. ine sindinalakwe, ndinamutumizira kamwana kambuzika, koma simunamupeze.” patapita miyezi itatu, yuda anawuzidwa kuti, “mpongozi wanu tamara anachita zadama, ndipo zotsatira zake nʼzakuti ali ndi pathupi.” yuda anati, “kamutulutseni ndipo mukamutenthe kuti afe!” akumutulutsa, iye anatuma mawu kwa apongozi ake. anati, “ndili ndi pathupi pa munthu amene ndi mwini wake wa zinthu izi. taziyangʼanitsitsani, kodi mwini wa khoza, chingwe ndi ndodo yoyenderayi ndi yani?” yuda anazizindikira zinthuzo ndipo anati, “uyu ndi wolungama kuposa ine, chifukwa sindinamupereke kwa mwana wanga sela.” ndipo yuda sanagone nayenso. pamene tamara nthawi inamukwanira yoti abeleke, mʼmimbamo munali mapasa. pamene ankabereka, mmodzi wa iwo anatulutsa dzanja lake. choncho mzamba anatenga kawulusi kofiira nakamangirira pa mkono pa mwanayo nati, “uyu ndiye anayamba kubadwa.” koma pamene anabweza mkonowo, mʼbale wake anabadwa ndipo mzamba anati, “wachita kudziphotcholera wekha njira chonchi!” ndipo anamutcha perezi. pambuyo pake mʼbale wake amene anali ndi ulusi wofiira pa mkono wake uja anabadwa ndipo anapatsidwa dzina lakuti zera.

39

tsopano yosefe anatengedwa kupita ku igupto. potifara mwigupto amene anali mmodzi wa akuluakulu a farao ndiponso mkulu wa asilikali olonda ku nyumba kwa farao, anagula yosefe kwa aismaeli amene anapita naye kumeneko. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anali ndi yosefe ndipo zake zonse zimayenda bwino. iye ankakhala mʼnyumba ya mbuye wake wa ku igupto. mbuye wake anaona kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anali naye yosefe ndi kuti pa chilichonse chimene anachita mavawelomakonsonanti-yeahoh ankaonetsetsa kuti achite bwino. potifara anakondwera ndi yosefe chifukwa cha matumikiridwe ake. choncho anamusandutsa woyangʼanira nyumba yake ndi zonse za mʼnyumba yake. kuchokera pa nthawi imene anamuyika kukhala woyangʼanira wa nyumbayo ndi zonse za mʼnyumbamo, mavawelomakonsonanti-yeahoh anadalitsa nyumba ya mwiguptoyo chifukwa cha yosefe. madalitso a mavawelomakonsonanti-yeahoh anali pa chilichonse chimene potifara anali nacho, za mʼnyumba komanso za ku munda. choncho anasiyira mʼmanja mwa yosefe chilichonse chomwe anali nacho, kotero kuti samadandaula ndi chilichonse kupatula chakudya chimene ankadya. tsopano yosefe anali wa thupi labwino ndi wokongola. patapita kanthawi, mkazi wa mbuye wake anayamba kusirira yosefe nati, “bwanji ugone nane!” koma iye anakana namuwuza kuti, “inu mukuona kuti mbuye wanga sadandaula ndi kena kalikonse mʼnyumba muno, ndipo chawo chilichonse anachiyika mʼmanja mwanga. motero kuti palibe wina wamkulu kuposa ine mʼnyumba muno. ndipo palibe chilichonse chimene mbuye wanga sanachipereke kwa ine kupatula inuyo, chifukwa ndinu mkazi wake. tsono ndingachite bwanji choyipa choterechi ndi kuchimwira allah?” ndipo ngakhale kuti iye anayankhula mawu omwewa ndi yosefe tsiku ndi tsiku, yosefe sanalole kugona naye ngakhale kukhala naye pafupi. tsiku lina yosefe analowa mʼnyumbamo kukagwira ntchito zake, ndipo munalibe wina aliyense wantchito mʼnyumbamo. mkazi uja anamugwira mkanjo yosefe nati, “tiye ugone nane!” koma yosefe anasiya mkanjo wake mʼmanja mwa mkaziyo nathawira kunja kwa nyumba. pamene mkazi uja anaona kuti yosefe wamusiyira mkanjo wake mʼmanja mwake nathawira kunja kwa nyumba, iye anayitana antchito ake a mʼnyumba nati, “taonani mwamuna wanga anabwera ndi mhebri uyu mʼnyumba muno kuti adzagone nane. iyeyu analowa ku chipinda kwanga kuti adzagone nane ndipo ine ndinakuwa kwambiri. atandimva ndikukuwa, anandisiyira mkanjo wakewu nʼkuthawira kunja.” tsono mkazi wa potifara uja anasunga mkanjowo mpaka mbuye wake wa yosefe atabwera ku nyumba. tsono anamuwuza nkhaniyi nati: “wantchito wachihebri amene munatibweretsera uja anabwera kuti adzagone nane. koma pamene ndinakuwa, iye anandisiyira mkanjo wake nathawira kunja.” mbuye wake wa yosefe atamva nkhani imene mkazi wake anamuwuza kuti, “ndi zimene anandichitira wantchito wanu,” anapsa mtima kwambiri. tsono iye anatenga yosefe namuyika mʼndende mmene ankasungiramo amʼndende a mfumu. ndipo yosefe anakhala mʼndendemo koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anali naye, ndipo anamuonetsa kukoma mtima kwake, kotero kuti woyangʼanira ndende anakondwera ndi yosefe. choncho woyangʼanira ndende uja anamuyika yosefe kukhala woyangʼanira onse amene anayikidwa mʼndende. ndiponso anamupatsa udindo woyangʼanira zonse zochitika mʼndendemo. woyangʼanira ndende uja sankayangʼaniranso china chilichonse chimene chinali mu ulamuliro wa yosefe, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anali ndi yosefe. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anaonetsetsa kuti chilichonse chimene yosefe ankachita chimuyendere bwino.

40

patapita nthawi, woperekera zakumwa ndi wopanga buledi a ku nyumba kwa mfumu ya ku igupto analakwira mbuye wawoyo. farao anapsa mtima ndi akuluakulu awiriwa, ndipo anakawatsekera mʼndende, nakawayika mʼmanja mwa mkulu wa asilikali olonda ku nyumba kwa mfumu kuja, mʼndende momwe yosefe ankasungidwamo. mkulu wa alonda aja anawapereka mʼmanja mwa yosefe, ndipo iye anawasamalira. iwo anakhala mʼndendemo kwa kanthawi. usiku wina, aliyense wa anthu awiriwa, wopereka zakumwa pamodzi ndi wopanga buledi wa ku nyumba ya mfumu ya ku igupto aja, amene ankasungidwa mʼndende, analota maloto. malotowo anali ndi tanthauzo lake. mmawa wake, yosefe atabwera, anaona kuti nkhope zawo zinali zakugwa. choncho anafunsa akuluakulu a kwa farao amene anali naye mʼndende muja kuti, “bwanji nkhope zanu zili zachisoni lero?” iwo anayankha, “tonse awiri talota maloto, koma palibe wotitanthauzira malotowo.” pamenepo yosefe anawawuza kuti, “ndi allah yekha amene amapereka matanthauzo a maloto. uzeni ine maloto anu.” choncho mkulu wa operekera zakumwa uja anamuwuza yosefe maloto ake. anati, “mʼmaloto anga ndinaona mtengo wa mpesa, unali ndi nthambi zitatu. mpesawo utangophukira, unachita maluwa ndipo maphava ake anabereka mphesa zakupsa. chikho cha farao chinali mʼmanja mwanga, ndipo ndinatenga mphesa, kupsinyira mu chikho cha farao ndi kuchipereka mʼmanja mwake.” yosefe anati kwa iye, “tanthauzo lake ndi ili: nthambi zitatuzo ndi masiku atatu. pakangopita masiku atatu, farao adzakutulutsa muno. udzaperekera zakumwa kwa farao monga momwe umachitira poyamba. koma zako zikakuyendera bwino, udzandikumbukire ndi kundikomera mtima. chonde ukandipepesere kwa farao kuti anditulutse muno. popezatu ine anangochita mondiba kubwera nane kuno kuchokera ku dziko la ahebri, ndipo ngakhale kunoko, ine sindinalakwe kali konse kuti ndizipezeka mʼdzenje muno.” mkulu wa opanga buledi ataona kuti yosefe wapereka tanthauzo labwino, anati kwa yosefe, “inenso ndinalota nditasenza nsengwa zitatu za buledi. mu nsengwa yapamwamba munali zakudya zamitundumitundu za farao, koma mbalame zimadya zakudyazo.” yosefe anati, “tanthauzo lake ndi ili: nsengwa zitatuzo ndi masiku atatu. pakangotha masiku atatu farao adzakutulutsa muno koma adzakupachika. ndipo mbalame zidzadya mnofu wako.” tsono tsiku lachitatulo linali lokumbukira kubadwa kwa farao, ndipo anawakonzera phwando akuluakulu ake onse. anatulutsa mʼndende mkulu wa operekera zakumwa ndi mkulu wa ophika buledi, ndipo anawayimiritsa pamaso pa nduna zake. tsono farao anamubwezera mkulu wa operekera zakumwa uja pa udindo wake, kotero kuti anayamba kuperekeranso zakumwa kwa farao, koma mkulu wa ophika buledi anamupachika, mofanana ndi mmene yosefe anatanthauzira maloto. koma mkulu wa operekera zakumwa uja sanamukumbukire yosefe ndipo anamuyiwaliratu.

41

patapita zaka ziwiri zathunthu, farao analota atayimirira mʼmbali mwa mtsinje wa nailo, ndipo anangoona ngʼombe zazikazi zisanu ndi ziwiri zooneka bwino ndi zonenepa zikutuluka mu mtsinje muja ndi kuyamba kudya msipu wa mu mawango. kenaka ngʼombe zina zazikazi zisanu ndi ziwiri zosaoneka bwino ndi zowonda zinatulukanso mu mtsinje wa nailo ndipo zinayimirira pambali pa zina zija zimene zinali mʼmphepete mwa mtsinje uja. ndipo ngʼombe zosaoneka bwino ndi zowonda zija zinadya ngʼombe zonenepa zija. kenaka farao anadzidzimuka. posakhalitsa anagonanso ndipo analota kachiwiri: analota ngala zisanu ndi ziwiri za tirigu zathanzi labwino zitabala pa phata limodzi. kenaka ngala zina zisanu ndi ziwiri zinaphuka. izi zinali zowonda ndi zowauka ndi mphepo ya kummawa. ngala zowonda zija zinameza ngala zathanzi ndi zonenepa zija. farao anadzidzimuka ndipo anaona kuti anali maloto chabe. mmawa, farao anavutika mu mtima kotero anayitanitsa amatsenga ndi anzeru onse a mu igupto. iwo atabwera, iye anawawuza maloto ake, koma panalibe ndi mmodzi yemwe amene anatha kutanthauzira malotowo kwa farao. ndipo mkulu wa operekera zakumwa anati kwa farao, “lero ndakumbukira kulephera kwanga. paja nthawi ina farao anapsera mtima antchito akefe, ndipo anatitsekera (ine ndi mkulu wa ophika buledi) mʼndende, mʼnyumba ya mkulu wa alonda. tsiku lina tonse awiri tinalota maloto, ndipo loto lililonse linali ndi tanthauzo lake. tsono momwemo munali mnyamata wina wachihebri, wantchito wa mkulu wa alonda. ife tinamufotokozera maloto athu, ndipo anatitanthauzira malotowo. munthu aliyense anamupatsa tanthauzo la loto lake. ndipo zinthu zinachitikadi monga mmene anatitanthauzira. ine anandibwezera pa ntchito yanga ndipo winayo anapachikidwa.” choncho farao anamuyitanitsa yosefe, ndipo mofulumira anabwera naye kuchokera mʼdzenje muja. ndipo atameta, ndi kusintha zovala, anapita kwa farao. farao anati kwa yosefe, “ndinalota maloto ndipo palibe amene watha kunditanthauzira. tsono ndawuzidwa kuti iwe ukamva loto umadziwanso kulimasulira.” yosefe anamuyankha farao kuti, “sindingathe koma allah apereka yankho limene farao akufuna.” ndipo farao anati kwa yosefe, “ndinalota nditayimirira mʼmphepete mwa mtsinje wa nailo, ndipo ngʼombe zisanu ndi ziwiri zonenepa ndi zooneka bwino zinatuluka mu mtsinje muja ndi kumadya msipu wa mu mawango. kenaka, ngʼombe zina zisanu ndi ziwiri zinatuluka. izi zinali zosaoneka bwino ndiponso zowonda ndipo sindinaonepo ngʼombe zosaoneka bwino chonchi mʼdziko lonse la igupto. ngʼombe zosaoneka bwino ndi zowonda zija zinadya zisanu ndi ziwiri zonenepa zimene zinatuluka poyamba zija. koma ngakhale ngʼombezi zinadya zinazo, palibe amene akanatha kuzindikira kuti zinatero popeza zinali zosaonekabe bwino monga poyamba. ndipo ndinadzidzimuka. “nditagonanso kachiwiri, ndinalota ngala zisanu ndi ziwiri za tirigu zathanzi ndi zonenepa zitabala pa phata limodzi. kenaka panaphukanso ngala zina zisanu ndi ziwiri zofota, zowonda ndi zowauka ndi mphepo ya kummawa. ngala zowondazo zinameza ngala zisanu ndi ziwiri zabwino zija. ndinawawuza amatsenga koma palibe ndi mmodzi yemwe anatha kundimasulira.” ndipo yosefe anati kwa farao, “maloto awiriwa ndi ofanana ndipo ali ndi tanthauzo limodzi. allah waululira farao chimene atachite. ngʼombe zisanu ndi ziwiri zabwinozo ndi zaka zisanu ndi ziwiri. ndipo ngala zisanu ndi ziwiri zabwinozo ndi zaka zisanu ndi ziwiri. kutanthauza kwa maloto nʼkumodzi. ngʼombe zisanu ndi ziwiri zowonda ndi zosaoneka bwino zimene zinatuluka pambuyozo ndiponso ngala zisanu ndi ziwiri zachabechabe, zowauka ndi mphepo ya kummawa zija ndi zaka zisanu ndi ziwiri za njala. “tsono ndi monga ndafotokozeramu kuti allah wakuwuziranitu zimene adzachite. zaka zisanu ndi ziwiri za zokolola zochuluka zikubwera mu dziko lonse la igupto, koma zidzatsatana ndi zaka zina zisanu ndi ziwiri za njala. chakudya chochuluka cha mu igupto chija chidzayiwalika ndipo njalayo idzawononga dziko. zakudya zochuluka za mʼdzikomo zija sizidzakumbukirikanso chifukwa njala imene iti idzabwereyo idzakhala yoopsa. popeza kuti malotowa aperekedwa kwa inu mfumu kawiri, ndiye kuti allah watsimikiza kuti adzachitadi zimenezi posachedwapa. “tsopano farao apezeretu munthu wozindikira ndi wanzeru ndipo amuyike kukhala woyangʼanira dziko lonse la igupto. asankhenso akuluakulu a mʼdziko lino. iwowa azitenga ndi kuyika padera limodzi la magawo asanu aliwonse a zokolola za mʼdziko muno mu zaka zonse zisanu ndi ziwiri za chakudya chochuluka. iwo asonkhanitse zakudya zonse za mʼzaka zabwino zikubwerazi. pansi pa ulamuliro wa farao, akuluakuluwo asonkhanitse ndi kusunga bwino tirigu mʼmizinda yonse. chakudya chimenechi chisungidwe kuti chidzagwiritsidwe ntchito mʼzaka zisanu ndi ziwiri za njala imene ikubwerayo mu igupto, kuti anthu a mʼdzikoli asadzafe ndi njalayo.” farao ndi nduna zake anagwirizana nawo malangizo a yosefe. choncho farao anafunsa nduna zake nati, “kodi tingathe kumupeza munthu wina ngati uyu, amene ali ndi mzimu wa allah?” farao anati kwa yosefe, “pakuti allah wakudziwitsa iwe zonsezi, palibe wina wodziwa zinthu ndi wanzeru ngati iwe. iwe ukhala nduna yayikulu mu dziko langa ndipo anthu onse adzamvera zimene walamula. ine ndekha ndiye amene ndidzakuposa mphamvu chifukwa ndimakhala pa mpando waufumu.” choncho farao anati kwa yosefe, “ine ndikukuyika iwe kukhala nduna yoyangʼanira dziko lonse la igupto.” ndipo farao anavula mphete ku chala chake nayiveka ku chala cha yosefe. anamuvekanso mkanjo wonyezimira ndi nkufu wagolide mʼkhosi mwake. anamukweza yosefe pa galeta ngati wachiwiri pa ulamuliro. ndipo anthu anafuwula pamaso pake nati, “mʼgwadireni!” motero anakhala nduna yayikulu ya dziko lonse la igupto. kenaka farao anati kwa yosefe, “ine ndine farao; tsono iwe ukapanda kulamula, palibe amene akhoza kuchita chilichonse ngakhale kuyenda kumene mʼdziko lonse la igupto.” farao anamupatsa yosefe dzina lakuti zafenati-panea ndipo anamupatsanso asenati mwana wa mkazi wa potifara, wansembe wa oni, kuti akhale mkazi wake. choncho yosefe anayendera dziko lonse la igupto. yosefe anali ndi zaka 30 pamene amayamba ntchito kwa farao, mfumu ya ku igupto. ndipo yosefe anachoka pa maso pa farao nayendera dziko lonse la igupto. mʼzaka zisanu ndi ziwiri za zokolola zambiri zija, anthu mʼdzikomo anakolola zochuluka. yosefe anasonkhanitsa zakudya zonse zokololedwa mʼzaka zisanu ndi ziwiri zija ndipo anazisunga mʼmizinda. mu mzinda uliwonse anayikamo chakudya chimene chinalimidwa mʼminda yozungulira komweko. yosefe anasunga tirigu wochuluka kwambiri ngati mchenga wa ku nyanja. kunali tirigu wochuluka kwambiri motero kuti analeka nʼkulembera komwe. zisanafike zaka zanjala, yosefe anabereka ana aamuna awiri mwa asenati mwana wa mkazi wa potifara, wansembe wa oni. yosefe anamutcha mwana wake woyamba, manase popeza anati, “allah wandiyiwalitsa zovuta zanga zija ndiponso banja la abambo anga.” mwana wachiwiri wa mwamuna anamutcha efereimu popeza anati, “allah wandipatsa ana mʼdziko la masautso anga.” zaka zisanu ndi ziwiri za zokolola zochuluka zija zinatha, ndipo zaka zisanu ndi ziwiri za njala zija zinayamba monga ananenera yosefe. njalayi inafika ku mayiko ena onse koma ku dziko lonse la igupto kunali chakudya. pamene njala ija inakwanira dziko lonse la igupto anthu analilira farao kuti awapatse chakudya. koma farao anawawuza kuti, “pitani kwa yosefe ndipo mukachite zimene akakuwuzeni.” pamene njala inafalikira dziko lonse, yosefe anatsekula nkhokwe za zakudya namagulitsa tirigu kwa anthu a ku igupto aja, pakuti njala inafika poyipa kwambiri mu igupto monse. anthu ankabwera ku igupto kuchokera ku mayiko ena onse kudzagula tirigu kwa yosefe, chifukwa njala inafika poyipa kwambiri pa dziko lonse lapansi.

42

yaqobo atamva kuti ku igupto kuli tirigu, anati kwa ana ake, “nʼchifukwa chiyani mukungoyangʼanana wina ndi mnzake? ine ndamva kuti ku igupto kuli tirigu. pitani kumeneko mukatigulireko kuti tisafe ndi njala.” choncho abale ake khumi a yosefe anapita kukagula tirigu ku igupto. koma yaqobo sanamulole benjamini mngʼono wake wa yosefe kuti apite nawo chifukwa anaopa kuti choyipa chingamuchitikire. choncho ana a isreali aja anapita pamodzi ndi gulu la anzawo kukagula tirigu pakuti ku kanaani kunalinso njala. pakuti yosefe anali nduna yayikulu yolamulira dziko la igupto, ndiye kuti analinso amene ankagulitsa tirigu kwa anthu onse. choncho abale ake a yosefe nawonso anabwera, ndipo anamugwadira pansi. yosefe atangowaona abale ake anawazindikira, koma ananamizira kukhala ngati mlendo nawayankhula mwaukali kuwafunsa kuti, “mwachokera kuti?” iwo anayankha, “ku dziko la kanaani, tikudzagula chakudya.” ngakhale yosefe anawazindikira abale ake, koma iwo sanamuzindikire. pamenepo anakumbukira maloto aja amene analota za iwo ndipo anati, “inu ndinu akazitape! mwabwera kudzazonda dziko lathu kuti muone pamene palibe chitetezo.” iwo anayankha, “ayi mbuye wathu, antchito anufe tabwera kudzagula chakudya. tonse ndife ana a munthu mmodzi. ndife antchito anu okhulupirika osati akazitape.” iye anawawuza kuti, “ayi! inu mwabwera kudzaona pamene palibe chitetezo mʼdziko muno.” koma iwo anayankha, “tinalipo ana aamuna khumi ndi awiri. abambo athu ndi mmodzi, ndipo kwathu ndi ku kanaani. panopo wotsiriza ali ndi abambo athu ndipo wina anamwalira.” yosefe anawawuza kuti, “ndi momwe ndaneneramo: inu ndinu akazitape. ndiye ndikuyesani motere: ine ndikulumbira pali farao ndithu, inuyo simudzachoka malo ano mpaka wotsirizayo atabwera kuno. tumizani mmodzi wa inu akamutenge mʼbale wanuyo ndipo ena nonsenu musungidwa mʼndende, kuti titsimikize ngati zimene mukunenazi ndi zoona. apo ayi, pali farao ndithu, inu ndinu akazitape!” ndipo onse anawayika mʼndende kwa masiku atatu. pa tsiku lachitatu yosefe anawawuza kuti, “popeza ine ndimaopa allah, ndipo inuyo ngati mukufuna kukhala ndi moyo muchite izi: ngati muli anthu achilungamo, mmodzi wa inu atsale mʼndende, pamene ena nonse mupite kwanu kuti muwatengere chakudya anthu akwanu kuli njalako. mukabwere naye kuno mngʼono wanu wotsirizayo kuti titsimikizire zimene munanena kuti musafe.” ndipo anachita zomwezo. iwo anati kwa wina ndi mnzake, “ndithu ife tinalakwira mʼbale wathu uja popeza kuti ngakhale tinaona kuvutika kwake ndi kumva kulira kwake pamene ankatidandaulira kuti timuchitire chifundo, koma ife sitinamvere. nʼchifukwa chake masautso awa atigwera.” rubeni anayankha, “kodi sindinakuwuzeni kuti musamuchite kanthu mnyamata uja? koma inu simunamvere! tsopano tikulandira malipiro a magazi ake.” koma sanadziwe kuti yosefe ankawamva popeza kuti ankagwiritsa ntchito wotanthauzira poyankhula naye. yosefe anapita pambali payekha kukalira. kenaka anabweranso nadzayankhula nawo. iye anatenga simeoni namumanga iwo akuona. yosefe analamula kuti awadzazire matumba awo ndi tirigu, awayikiremo ndalama zawo momwemo ndiponso awapatse chakudya cha panjira. izi anawachitiradi. abale a yosefe aja anasenzetsa abulu awo tirigu amene anagula uja ndipo ananyamuka ulendo wawo. atafika pamalo pena poti agone, mmodzi mwa iwo anatsekula thumba lake kuti atapemo chakudya cha bulu wake. atangomasula anaona kuti ndalama zake zili pakamwa pa thumba. iye anati kwa abale akewo, “ndalama zanga andibwezera, izi zili mʼthumba mwangamu.” mitima yawo inachita ngati yachokamo ndipo anali ndi mantha ambiri, nati, “ndi chiyani chimene allah watichitira?” atafika kwa abambo awo yaqobo mʼdziko la kanaani anafotokoza zonse zimene zinawachitikira nati, “nduna yayikulu ya mʼdzikomo inatiyankhula mwa ukali kwambiri ndipo inkatiyesa kuti ndife akazitape. koma tinamuwuza kuti, ‘ndife anthu woona mtima osati akazitape. ife tonse tinalipo ana aamuna khumi ndi awiri, abambo mmodzi. mmodzi anamwalira, ndipo wamngʼono ali ndi abambo athu ku kanaani.’ ” ndipo nduna ija inati kwa ife, “kuti ndidziwedi kuti ndinu anthu owona mtima muchite izi: mmodzi mwa inu atsale ndi ine kuno, ndipo enanu mutenge chakudya ndi kubwerera kwanu kumene kuli njalako. koma mundibweretsere wotsirizayo kuti ndidziwedi kuti sindinu akazitape koma anthu achilungamo. kenaka ndidzakubwezerani mʼbale wanuyu ndipo mukhoza kuchita malonda mʼdzikoli.” pamene amakhuthula matumba awo a tirigu aliyense anapeza kuti kathumba kake ka ndalama kali momwemo. ataona zimenezi, iwo pamodzi ndi abambo awo anachita mantha kwambiri. abambo awo yaqobo anawawuza kuti, “mwandilanda ana anga ine. yosefe anamwalira ndipo simeoni palibenso, ndiye tsopano mukufuna mutengenso benjamini. zonsezi zandigwera ine!” koma rubeni anati kwa abambo ake, “ngati sindidzabwera naye kwa inu, mudzaphe ana anga aamuna awiri. muperekeni mʼmanja mwangamu ndipo ndidzamusamala ndi kubwera naye kwa inu.” koma yaqobo anati, “mwana wanga sapita nanu kumeneko; mkulu wake anamwalira ndipo watsala yekha. ngati choyipa chitamuchitikira pa ulendo mukupitawu, ndiye kuti ndi mmene ndakalambiramu inu mudzandipha ndi chisoni chotere.”

43

njala inakula kwambiri mʼdzikomo. tsono atatha kudya tirigu yense amene anakatenga ku igupto, yaqobo anati kwa ana ake aja, “pitani kuti mukatigulire chakudya china pangʼono.” koma yuda anati kwa iye, “munthu uja anatichenjeza monenetsa kuti, ‘simudzandionanso ine pokhapokha mutabwera ndi mngʼono wanu.’ mukalola kuti mngʼono wathuyu apite nafe, ndiye ife tidzapita kukakugulirani chakudya. koma mukapanda kumulola, ife sitipita, chifukwa munthuyo anatiwuza kuti, ‘simudzandionanso pokhapokha mutabwera ndi mngʼono wanuyo.’ ” tsono isreali anafunsa kuti, “bwanji inu munandiputira mavuto oterewa pomuwuza munthuyo kuti muli ndi mʼbale wanu wina?” iwo anayankha, “munthuyo ankangofunsafunsa za ife ndi za banja lathu. iye anatifunsa kuti, ‘kodi abambo anu akanali ndi moyo? kodi muli ndi mʼbale wanu wina?’ ife tinkangoyankha mafunso ake. ife tikanadziwa bwanji kuti adzanena kuti, ‘mubwere naye kuno mʼbale wanu’?” ndipo yuda anati kwa isreali abambo ake, “muloleni mnyamatayo apite ndi ine, ndipo tinyamuka nthawi yomweyo, kuti ife ndi inu pamodzi ndi ana athu tikhale ndi moyo. ine ndidzipereka kuti ndikhale chikole cha moyo wa mnyamatayu. ine ndidzamuteteza. ngati sindibwera naye ndi kumupereka kwa inu, ndidzakhala wolakwa pamaso panu moyo wanga wonse. mmene zililimu, tikanapanda kuchedwa, bwenzi titapita ndi kubwerako kawiri.” tsono abambo awo isreali anawawuza kuti, “ngati pafunika kutero, ndiye muchite izi: ikanimo zipatso zabwino kwambiri za dziko lino mʼmatumba mwanu ndi kumutengera munthuyo ngati mphatso. mumutengere mafuta wopaka pangʼono, uchi pangʼono, mafuta wonunkhiritsa chakudya, mule, mtedza ndi alimoni. mutenge ndalama zokwanira. ndalama zina nʼzokamubwezera zija anakuyikirani mʼmatumba anu zija. mwina anangolakwitsa. mutengeninso mngʼono wanuyu ndi kubwerera kwa munthuyo msanga. ndipo allah wamphamvuzonse akuchitireni chifundo pamaso pa munthuyo kuti akamulole mʼbale wanu wina uja ndi benjamini kuti abwerere ndi inu. kukakhala kulira, ndine wolira basi.” choncho abale aja anatenga mphatso, ndalama zokwanira ndi benjamininso. iwo anafulumira kupita ku igupto ndipo anakaonekera kwa yosefe. yosefe ataona benjamini ali pamodzi ndi abale ake, anati kwa wantchito wa mʼnyumba mwake, “atengereni anthu awa ku nyumba kwanga, ndipo uphe nyama ndi kukonza bwino chakudya popeza amenewa adya ndi ine masana ano.” wantchitoyo anachita monga momwe yosefe ananenera, ndipo anawatengera abale aja ku nyumba kwa yosefe. tsono anthu aja anachita mantha ataona kuti akuwatengera ku nyumba kwa yosefe. mʼmaganizo awo ankanena kuti, “atibweretsa kuno chifukwa cha ndalama zija zinabwezeredwa mʼmatumba athu poyamba paja. ameneyu akufuna kuti atipanikize ndi kutigwira ukapolo natilanda abulu athu.” choncho atafika pa khomo la nyumba ya yosefe anamuyandikira wantchito wa yosefe nayankhula naye kuti, “pepani mbuye wathu, ife tinabweranso ulendo woyamba kudzagula chakudya koma titafika pa malo ena kuti tigone, tinatsekula matumba athu ndipo aliyense wa ife anapeza ndalama zake momwe zinalili zili pakamwa pa thumba lake. ndiye tabwerera nazo. tabweretsanso ndalama zina kuti tigule chakudya. sitikudziwa kuti kaya ndani anayika ndalamazo mʼmatumba athu.” koma iye anati, “mitima yanu ikhale pansi ndipo musachite mantha. allah wanu, allah wa abambo anu, anakuyikirani chumacho mʼmatumba anu. ine ndinalandira ndalama zanu.” ndipo anakawatulutsira simeoni. wantchito uja anawalowetsa anthuwo mʼnyumba ya yosefe, nawapatsa madzi kuti asambe mapazi awo. anadyetsanso abulu awo. abale aja anakonzeratu mphatso zawo zija kuti adzapereke kwa yosefe, popeza anamva kuti yosefe adzadya komweko masana. yosefe atafika ku nyumbako, iwo anapereka mphatso zija namuweramira pansi. yosefe anawafunsa za moyo wawo kenaka anati, “kodi abambo anu wokalamba amene munkandiwuza aja ali bwanji? ali ndi moyobe?” iwo anayankha kuti, “mtumiki wanu abambo athu akanali ndi moyo ndipo ali bwino.” ndipo anamugwadira namuweramira pansi. pomwazamwaza maso yosefe anaona benjamini, mʼbale wake weniweni wa bere limodzi, ndipo anafunsa, “kodi uyu ndiye mʼbale wanu wamngʼono kwambiri amene munkandiwuza uja?” kenaka anati, “ambuye akukomere mtima mwana wanga.” kenaka yosefe anafulumira kutuluka chifukwa mtima wake unadzaza ndi chifundo cha mngʼono wake ndipo anafuna kulira. tsono anakalowa mʼchipinda chakechake nakalira kumeneko. atatha kupukuta misozi mʼmaso mwake anatuluka, ndipo modzilimbitsa analamula kuti chakudya chibwere. anamupatsira yosefe chakudya payekha, abale ake aja pawokha, ndiponso aigupto amene ankadya pamodzi ndi iye nawonso pawokha. izi zinali choncho chifukwa aigupto ankanyansidwa kudya pamodzi ndi ahebri. abale aja anawakhazika patsogolo pa yosefe. iwo anawakhazika monga mwa mabadwidwe awo kuyambira woyamba kubadwa mpaka wotsirizira; ndipo ankangoyangʼanitsitsana modabwa. tsono ankawagawira chakudya kuchokera pa tebulo la yosefe. koma chakudya cha benjamini chinkaposa cha ena onsewa kasanu. motero anadya ndi kumwa mpaka kukhuta, ndipo anasangalala pamodzi ndi yosefe.

44

pambuyo pake yosefe analamulira wantchito wa mʼnyumba mwake kuti, “adzazire chakudya anthuwa mʼmatumba mwawo monga mmene anganyamulire, ndipo uwayikire ndalama zawo pakamwa pa matumba awowo. tsono uyike chikho changa cha siliva chija, pakamwa pa thumba la wamngʼono kwambiriyu pamodzi ndi ndalama zake za chakudya” ndipo iye anachita monga yosefe ananenera. mmawa kutacha anthu aja analoledwa kuti apite ndi abulu awo. atangotuluka mu mzinda muja, koma asanapite patali, yosefe anati kwa wantchito wake, “nyamuka atsatire anthu aja msanga. ndipo ukawapeza, uwafunse kuti, ‘bwanji mwabwezera zoyipa ndi zabwino? mwaberanji chikho chimene mbuye wanga amamweramo ndi kugwiritsa ntchito akafuna kuwombeza? chimene mwachitachi ndi chinthu choyipa.’ ” wantchito uja atawapeza ananena mawu anawuzidwa aja. koma iwo anati kwa iye, “kodi mbuye wanga mukuneneranji zimenezi? sizingatheke ndi pangʼono pomwe kuti antchito anufe nʼkuchita zoterozo ayi! paja ife pobwera kuchokera ku kanaani tinatenga ndalama kubwezera zimene tinazipeza mʼmatumba mwathu. ndiye pali chifukwa chanji kuti tikabe siliva kapena golide mʼnyumba mwa mbuye wanu? ngati wantchito wanu wina pano atapezeka nacho chikhocho, ameneyo aphedwe ndipo ena tonsefe tidzakhala akapolo anu, mbuye wathu.” iye anati, “chabwino, tsono zikhale monga mwaneneramu. komatu aliyense amene angapezeke nacho chikhocho adzakhala kapolo wanga, ndipo ena nonsenu muzipita mwaufulu.” tsono onse anafulumira kutsitsa pansi aliyense thumba lake ndi kulitsekula. kenaka anayamba kufufuza, kuyambira pa wamkulu mpaka pa wamngʼono. ndipo chikhocho chinapezeka mʼthumba mwa benjamini. apo onse anangʼamba zovala zawo ndi chisoni. ndipo anasenzetsa abulu katundu wawo nabwerera ku mzinda konkuja. pamene yuda ndi abale ake ankafika ku nyumba kwa yosefe nʼkuti yosefe akanali komweko. ndipo anadzigwetsa pansi pamaso pake. yosefe anafunsa kuti, “nʼchiyani mwachitachi? kodi simudziwa kuti munthu ngati ine ndikhoza kuona zinthu mwakuwombeza?” yuda anayankha, “kodi tinganenenji kwa mbuye wanga? tinena chiyani? tingadzilungamitse bwanji? allah waulula kulakwa kwa antchito anu. ndipo tsopano ndife akapolo a mbuye wanga, ife tonse pamodzi ndi amene wapezeka ndi chikhocho.” koma yosefe anati, “sindingachite choncho ayi! yekhayo amene wapezeka ndi chikhocho ndi amene akhale kapolo wanga. ena nonsenu, bwererani kwa abambo anu mu mtendere.” ndipo yuda anamuyandikira iye nati, “chonde mbuye wanga mulole kapolo wanune ndinene mawu pangʼono kwa mbuye wanga. musandipsere mtima, kapolo wanune, popeza inu muli ngati farao yemwe. mbuye wanga munafunsa akapolo anufe kuti, ‘kodi muli ndi abambo anu kapena mʼbale wanu?’ ndipo ife tinayankha, ‘inde mbuye wathu, ife tili ndi abambo athu wokalamba, ndipo pali mwana wamwamuna wamngʼono amene anabadwa abambo athu atakalamba kale. mʼbale wake anafa ndipo ndi yekhayo mʼmimba mwa amayi ake amene watsala ndipo abambo ake amamukonda.’ “ndipo inu munatiwuza kuti, ‘mubwere naye kwa ine kuti ndidzamuone ndekha.’ ife tinati, ‘mbuye wathu, mnyamatayo sangasiye abambo ake, akawasiya ndiye kuti abambo akewo adzafa.’ koma inu munatichenjeza kuti, ‘pokhapokha mutabwera naye mʼbale wanu wamngʼono kwambiri, simudzandionanso.’ ndiye pamene tinafika kwa kapolo wanu, abambo athu tinawawuza zonse zimene munanena. “abambo athu anatiwuza kuti, ‘pitaninso mukagule kachakudya pangʼono.’ koma tinati, ‘sitingathe kupitanso. sitingapite pokhapokha mngʼono wathuyu apite nafe chifukwa munthu uja anati sitingaonane naye ngati mngʼono wathuyu sakhala nafe.’ “koma kapolo wanu, abambo athu anatiwuza kuti, ‘inu mukudziwa kuti mkazi wanga anandiberekera ana aamuna awiri. mmodzi wa iwo anandisiya. ine ndimati anadyedwa ndi chirombo popeza sindinamuonenso mpaka lero. tsopano mukanditengeranso uyu, nakaphedwa mu njira ndiye kuti mudzandikankhira ku manda ndi chisoni.’ “tsono ngati tizibwerera kwa mtumiki wanu, abambo athu popanda mnyamatayu, amene moyo wa abambo ake uli pa iyeyu, ndipo akakaona kuti mnyamatayu palibe, basi akafa. ife tidzakhala ngati takankhira abambo athu ku manda ndi chisoni. ndiponsotu ine ndinadzipereka kwa abambo anga kukhala chikole chotsimikiza kuti mnyamatayu ndidzamuteteza, ndipo ndinati, ‘ngati sindibwerera naye mnyamatayu kwa inu, ndiye kuti ndidzakhala wochimwira inu abambo anga moyo wanga wonse.’ “tsono, chonde mulole kuti ine kapolo wanu nditsalire kuno kukhala kapolo wa mbuye wathu mʼmalo mwa mnyamatayu. koma iye apite pamodzi ndi abale akewa. ndingabwerere bwanji kwa abambo anga ngati sindingapite ndi mnyamatayu? ayi! sindifuna kukaona tsoka limene lingakagwere abambo anga.”

45

tsono yosefe sanathenso kuwugwira mtima kuti asalire pamaso pa antchito ake ndipo anafuwula kuti, “aliyense achoke pamaso panga!” motero panalibe wina aliyense pamene yosefe anadziwulula kwa abale ake. ndipo analira mokweza mwakuti aigupto anamva. onse a ku nyumba kwa farao anamvanso za zimenezi. yosefe anati kwa abale ake, “ine ndine yosefe! kodi abambo anga akanali ndi moyo?” koma abale ake sanathe kumuyankha chifukwa anali ndi mantha kwambiri pamaso pake. ndipo yosefe anati kwa abale ake, “senderani pafupi nane.” atasendera iye anati, “ine ndine mʼbale wanu yosefe amene munamugulitsa ku igupto! ndipo tsopano, musawawidwe mtima kapena kudzipsera mtima chifukwa choti munandigulitsa ine kuno, popeza allah ananditsogoza ine kuti adzapulumutse miyoyo yanu. kwa zaka ziwiri tsopano, kwakhala kuli njala mʼdziko muno, ndipo kwa zaka zisanu zikubwerazi, anthu sadzalima kapena kukolola. koma allah ananditsogoza kuti adzakusungeni ndi moyo ndi kuti mudzakhale ndi zidzukulu pa dziko lapansi. “motero, si inu amene munanditumiza kuno koma allah. iye anandisandutsa kukhala nduna yayikulu ya farao, ndipo zonse za mʼnyumba mwake zili mʼmanja mwangamu. komanso amene akulamulira dziko lonse la igupto ndi ine. tsono fulumirani mubwerere kwa abambo anga ndi kuwawuza kuti, ‘mwana wanu yosefe akuti, allah anandisandutsa kukhala mbuye wa dziko lonse la igupto. ndiye bwerani kuno musachedwe. ndipo inu, ana anu, zidzukulu zanu, pamodzi ndi nkhosa ndi ngʼombe zanu ndi antchito anu amene muli nawo muzidzakhala mʼdziko la goseni pafupi ndi ine. ine ndizidzakupatsani zakudya kumeneko chifukwa zaka zisanu za njala zikubwera ndithu. kupanda kutero, inu ndi mabanja anu pamodzi ndi anthu anu onse mudzasowa chakudya.’ “tsono inu nonse pamodzi ndi mʼbale wangayu benjamini, mukuona kuti ndi inedi amene ndikuyankhula nanu. mukawawuze abambo anga kuti ndili pa ulemerero ku dziko la igupto kuno ndi zonse zimene mwaziona. tsopano fulumirani kuti mukabwere nawo kuno abambo anga.” kenaka yosefe anakhumbatira benjamini, mngʼono wake uja nayamba kulira. nayenso benjamini anayamba kulira atamukumbatira. atatero, yosefe anapsompsona abale ake onse aja, akulira. pambuyo pake abale ake aja anacheza ndi yosefe. akunyumba kwa farao atamva kuti abale ake a yosefe abwera, farao pamodzi ndi nduna zake zonse anakondwera. farao anati kwa yosefe, “uwawuze abale ako kuti, ‘senzetsani nyama zanu katundu ndi kubwerera ku dziko la kanaani. mukabwere nawo abambo anu ndi mabanja anu kuno, ndipo ine ndidzakupatsani dera lachonde kwambiri mʼdziko la igupto. mudzadya zokoma za mʼdzikoli.’ ” “uwawuzenso kuti, ‘tengani ngolo zingapo za kuno ku igupto kuti mukakwezepo ana anu, akazi anu pamodzi ndi abambo ako ndi kubwera nawo kuno. musadandaule zosiya katundu komweko chifukwa dziko lachonde la kuno ku igupto lidzakhala lanu.’ ” choncho ana a isreali anachita zimenezo. yosefe anawapatsa ngolo monga farao analamulira, ndipo anawapatsanso chakudya cha paulendo wawo. anaperekanso kwa aliyense zovala zatsopano, koma kwa benjamini anapereka siliva wolemera pafupifupi makilogalamu anayi ndi zovala zisanu. ndipo abambo ake anawatumizira izi: abulu khumi osenza zinthu zabwino kwambiri za ku igupto, ndi abulu aakazi khumi osenza tirigu, buledi ndi zakudya zina za pa ulendo wake. kenaka anawalola abale ake aja kuti azipita, ndipo akunyamuka, iye anawawuza kuti, “osakangana mʼnjira!” ndipo anachoka ku igupto nafika kwa abambo awo yaqobo mʼdziko la kanaani. iwo anawuza abambo awo kuti, “yosefe akanali ndi moyo! ndiponsotu, ndiye akulamulira dziko la igupto.” yaqobo anangoti kakasi osankhulupirira. komabe atamufotokozera zonse zimene yosefe anawawuza ndipo ataona ngolo zimene yosefe anatumiza kuti adzakweremo popita ku igupto, mtima wa yaqobo, abambo awo unatsitsimuka. ndipo isreali anati, “ndatsimikizadi! mwana wanga yosefe akanali ndi moyodi. ndipita ndikamuone ndisanafe.”

46

isreali anasonkhanitsa zonse anali nazo napita ku beeriseba kukapereka nsembe kwa allah wa abambo ake isake. ndipo allah anayankhula ndi isreali mʼmasomphenya usiku nati, “yaqobo! yaqobo!” iye anayankha, “ee, ambuye.” allah anati, “ine ndine allah. allah wa abambo ako. usachite mantha kupita ku igupto, pakuti ndidzachulukitsa zidzukulu zako kumeneko moti zidzakhala mtundu waukulu. ine ndidzapita ku igupto pamodzi ndi iwe ndipo mosakayika konse zidzukulu zako ndidzazibweretsa konkuno. yosefe adzakhalapo pa nthawi yako yomwalira.” yaqobo anachoka ku beeriseba, ndipo ana ake anakweza abambo awo, ana awo, pamodzi ndi akazi awo pa ngolo zimene farao anatumiza kuti adzakwerepo. iwo anatenganso ziweto zawo ndi katundu wawo amene anali naye ku kanaani, ndipo yaqobo pamodzi ndi ana ndi zidzukulu zake anapita ku igupto. ndiye kuti popita ku igupto yaqobo anatenga ana aamuna, zidzukulu zazimuna, ana aakazi ndi zidzukulu zazikazi. nawa ana a isreali (ndiye kuti yaqobo ndi ana ake) amene anapita ku igupto: rubeni mwana woyamba wa yaqobo. ana aamuna a rubeni ndi awa: hanoki, palu, hezironi ndi karimi. ana aamuna a simeoni ndi awa: yemueli, yamini, ohadi, yakini, zohari ndi shaulo amene mayi wake anali wa ku kanaani. ana aamuna a levi ndi awa: geresoni, kohati ndi merari. ana aamuna a yuda ndi awa: eri, onani, sela, perezi ndi zera. koma eri ndi onani anamwalira mʼdziko la kanaani. ana a perezi anali hezironi ndi hamuli. ana aamuna a isakara ndi awa: tola, puwa, yobi ndi simironi. ana aamuna a zebuloni ndi awa: seredi, eloni ndi yahaleeli. amenewa ndi ana aamuna a leya amene anamubalira yaqobo ku padanaramu. panali mwana wamkazi dzina lake dina. ana onse analipo 33. ana aamuna a gadi ndi awa: zifioni, hagi, suni, eziboni, eri, arodi ndi areli. ana aamuna a aseri ndi awa: imuna, isiva, isivi, beriya ndi sera mlongo wawo. ana aamuna a beriya ndi awa: heberi ndi malikieli. amenewa ndi zidzukulu za yaqobo mwa zilipa amene labani anapereka kwa mwana wake, leya. onse pamodzi analipo 16. ana aamuna a rakele mkazi wa yaqobo anali: yosefe ndi benjamini. ku igupto, asenati mwana wa potifara wansembe wa oni, anamuberekera yosefe ana awa: manase ndi efereimu. ana aamuna a benjamini ndi awa: bela, bekeri, asibeli, gera, naamani, ehi, rosi, mupimu, hupimu ndi aridi. amenewa ndi zidzukulu za yaqobo mwa mkazi wake rakele. onse analipo khumi ndi anayi. mwana wa mwamuna wa dani anali: husimu. ana aamuna a nafutali ndi awa: yahazeeli, guni, yezeri ndi silemu. amenewa ndi zidzukulu za yaqobo mwa biliha amene labani anapereka kwa mwana wake rakele. onse pamodzi analipo asanu ndi awiri. onse amene anapita ndi yaqobo (iwo amene anali akeake, osawerengera akazi a ana ake), analipo 66. pophatikiza ana awiri a yosefe obadwira ku igupto, anthu a pa banja la yaqobo amene anapita ku igupto, onse pamodzi analipo 70. tsopano yaqobo anatumiza yuda kwa yosefe kukamupempha kuti akakumane naye ku goseni. iwo atafika ku chigawo cha goseni, yosefe anakonza galeta nakwerapo ndi kupita ku goseni kukakumana ndi abambo ake, isreali. yosefe atangofika pamaso pa abambo ake, anawakumbatira nalira kwa nthawi yayitali. isreali anati kwa yosefe, “tsopano ndikhoza kumwalira poti ndaona nkhope yako kuti ukanali ndi moyo.” ndipo yosefe anati kwa abale ake pamodzi ndi a pa banja la abambo ake, “ndipita kwa farao ndipo ndikamuwuza kuti, ‘abale anga pamodzi ndi onse a mʼnyumba ya abambo anga amene amakhala mʼdziko la kanaani abwera kuno kwa ine. anthuwa ndi abusa; amaweta ziweto zawo ndipo abwera ndi nkhosa ndi ngʼombe zawo, pamodzi ndi antchito awo.’ tsono farao akakuyitanani nakufunsani kuti, ‘kodi mumagwira ntchito yanji?’ muyankhe kuti, ‘ife, bwana ndife oweta ziweto kuyambira ubwana wathu mpaka tsopano. takhala tikuweta ziweto monga mmene ankachitira makolo athu.’ mukadzayankha choncho, ndiye kuti mudzakhala mʼdziko la goseni chifukwa anthu a ku igupto amanyansidwa nawo anthu oweta ziweto.”

47

yosefe anapita kukamuwuza farao kuti, “abambo anga, abale anga pamodzi ndi nkhosa, ngʼombe zawo, ndi antchito awo abwera kuchokera ku dziko la kanaani ndipo tsopano ali ku goseni.” iye anapita kwa farao kuja ndi abale ake asanu, kukawaonetsa. farao anafunsa abale akewo kuti, “mumagwira ntchito yanji?” iwo anamuyankha kuti, “ife, bwana ndife oweta ziweto, monga ankachitira makolo athu. ife tabwera kudzakhala kuno kwa kanthawi chifukwa njala yafika poopsa ku kanaani motero kuti kulibe msipu wodyetsera ziweto. ndiye bwana tiloleni kuti tikhale ku goseni.” farao anati kwa yosefe, “abambo ako ndi abale ako abwera kwa iwe. dziko lonse la igupto lili mʼdzanja lako. uwakhazike abambo ako ndi abale ako mʼmalo achonde kwambiri. akhale ku goseni. ndipo ngati ukudziwapo ena mwa iwo amene ali akatswiri pa kuweta ziweto, uwapatse udindo woyangʼanira ziweto zanga.” kenaka yosefe anapita ndi abambo ake kwa farao kukawaonetsa, ndipo yaqobo anadalitsa faraoyo. atatero, farao anafunsa yaqobo kuti, “muli ndi zaka zingati?” yaqobo anayankha kuti, “zaka za maulendo anga zakwana 130. zaka za moyo wanga ndi zowerengeka, komanso zakhala zaka za masautso. zaka za moyo wanga sizingafanane ndi zaka za moyo wa makolo anga.” atatha kumudalitsa farao uja, yaqobo anatsanzika nʼkunyamuka. choncho yosefe anakhazika abambo ake aja ndi abale ake mʼdziko la igupto. iye anawapatsa dera la ramesesi limene linali dziko lachonde kwambiri monga analamulira farao. yosefe anaperekanso chakudya kwa abambo ake, kwa abale ake ndi kwa onse a mʼnyumba ya abambo ake monga mwa chiwerengero cha ana awo. njala inakula kwambiri motero kuti chakudya chinasowa mʼdziko lonse. anthu a ku igupto ndi ku kanaani analefuka nayo njalayo. yosefe anasonkhanitsa ndalama zonse zimene anthu a mu igupto ndi kanaani ankapereka pogula tirigu, ndipo anabwera nazo ku nyumba kwa farao. anthu a ku igupto ndi kanaani ndalama zitawathera, aigupto onse anabwera kwa yosefe nati, “tipatseni chakudya. nanga tiferenji pamaso panu? ndalama zathu zatha.” ndipo yosefe anawayankha kuti, “bwerani ndi ziweto zanu ndipo tidzasinthana ndi chakudya poti mukuti ndalama zanu zatha.” choncho anthu anabwera ndi ziweto zawo monga akavalo, nkhosa, mbuzi, ngʼombe ndi abulu ndipo yosefe anawapatsa zakudya. chitatha chaka chimenecho, anthu anapitanso kwa yosefe chaka chinacho nati, “ife sitingakubisireni mbuye wathu kuti ndalama zathu zatithera ndipo ziweto zathu zili ndi inu, palibenso choti nʼkukupatsani mbuye wathu kupatula matupi athu ndi dziko lathu. tiferenji ife ndi dziko lathu inu mukuona? mutipatse chakudya ndipo tidzigulitsa ife ndi minda yathu yomwe. ife tidzakhala akapolo a farao. tipatseni mbewuzo kuti tikhale ndi moyo tisafe ndipo dziko lisachite bwinja.” choncho yosefe anamugulira farao dziko lonse la igupto. aliyense mu igupto anagulitsa munda wake chifukwa njala inakula kwambiri. dziko lonse linasanduka la farao, ndipo yosefe anawasandutsa anthu onse kukhala akapolo a farao, kuchokera ku malire a mbali ina ya igupto kukafika ku malire a mbali ina ya dzikolo. komabe, sanagule minda ya ansembe chifukwa farao ankawapatsa thandizo lokwanira. nʼchifukwa chake sanagulitse minda yawo. yosefe anati kwa anthuwo, “tsono poti ndakugulani inu ndi minda yanu, kugulira farao. nayi mbewu kuti mudzale mʼminda yanu. koma podzakolola, mudzapereka gawo limodzi la magawo asanu aliwonse kwa farao. magawo anayi enawo adzakhala anu. zina mudzasunge mbewu ndi zina mudzadye inuyo, mabanja anu ndi ana anu.” iwo anati, “mwatipulumutsa potichitira zabwinozi, mbuye wathu, tsono tidzakhala akapolo a farao.” choncho yosefe anakhazikitsa lamulo limene lilipobe mpaka lero mʼdziko lonse la igupto kuti limodzi la magawo asanu a zokolola ndi la farao. ndi minda ya ansembe yokha imene sinatengedwe kukhala ya farao. tsono aisraeli anakhazikika mʼdziko la igupto ku chigawo cha goseni. kumeneko anapeza chuma ndipo anaberekana nachuluka kwambiri. yaqobo anakhala ku igupto zaka 17 ndipo zaka za moyo wake zinali 147. nthawi itayandikira yoti isreali amwalire, anayitanitsa mwana wake yosefe nati kwa iye, “ngati ukundikondadi monga abambo ako, ika dzanja lako pansi pa ntchafu yanga ndipo ulonjeze kuti udzaonetsa kukoma mtima ndi kukhulupirika kwako kwa ine kuti sudzayika mtembo wanga kuno ku igupto. ine ndikagona pamodzi ndi makolo anga. choncho ndikadzamwalira udzanditulutse mu igupto muno ndipo ukayike mtembo wanga kumene anayikidwa makolo anga.” yosefe anati, “ndidzachita monga mwanenera.” yaqobo anati, “lumbira kwa ine.” yosefe analumbira kwa iye, ndipo isreali anapembedza allah atatsamira ndodo yake.

48

patapita kanthawi yosefe anawuzidwa kuti, “abambo ako akudwala.” choncho anatenga ana ake awiri aja manase ndi efereimu ndi kupita nawo kwa yaqobo. yaqobo atawuzidwa kuti, “mwana wanu yosefe wabwera,” isreali anadzilimbitsa nadzuka kukhala tsonga pa bedi pake. yaqobo anati kwa yosefe, “allah wamphamvuzonse anandionekera ku luzi mʼdziko la kanaani, ndipo anandidalitsa, nati kwa ine, ‘ndidzakupatsa ana ambiri ndipo zidzukulu zako zidzasanduka mitundu yambiri ya anthu. ndidzapereka dziko ili kwa zidzukulu zako zobwera pambuyo pako kuti likhale lawo mpaka muyaya.’ “tsopano ana ako aamuna awiri amene anabadwa ine ndisanabwere kuno adzakhala ana anga. efereimu ndi manase adzakhala anga monga mmene alili rubeni ndi simeoni. koma amene ati adzabadwe pambuyo pa iwowa adzakhala ako ndipo cholowa chawo chidzadziwika ndi mayina a abale awo. pamene ndimabwerera kuchoka ku parani, mwachisoni rakele, amayi ako anamwalira mʼdziko la kanaani, tikanali mʼnjira, mtunda wokafika ku efurata ukanalipo. ndipo ndinawayika kumeneko mʼmphepete mwa msewu wa ku efurata” (amene ndi betelehemu). isreali ataona ana a yosefe anafunsa kuti, “anyamatawa ndi a yani?” yosefe anati kwa abambo ake, “awa ndi ana anga amene allah wandipatsa kuno.” ndipo isreali anati, “bwera nawo kuno kuti ndiwadalitse.” koma maso a isreali anali ofowoka chifukwa cha kukalamba moti sankaona nʼkomwe. tsono yosefe anabwera nawo ana ake aja pafupi ndi abambo ake ndipo abambo ake anawapsompsona nawakumbatira. isreali anati kwa yosefe, “ine sindinali kuyembekeza kuti nʼkudzaonanso nkhope yako, ndipo tsopano allah wandilola kuti ndionenso ngakhale ana ako.” tsono yosefe anawachotsa ana aja pa mawondo a isreali ndipo anamuweramira nkhope pansi. yosefe anawagwira ana onse awiri padzanja, efereimu ku dzanja lake lamanja kulunjika dzanja lamanzere la isreali ndipo manase ku dzanja lamanzere kulunjikitsa dzanja lamanja la isreali, ndipo anawayandikiza kwa yaqobo. koma isreali anapinganitsa mikono motero kuti anayika dzanja lake lamanja pamutu pa efereimu ngakhale kuti iyeyo anali wamngʼono ndi dzanja lake lakumanzere analisanjika pamutu pa manase ngakhale kuti iyeyu ndiye anali mwana woyamba. kenaka anadalitsa yosefe nati, “allah amene makolo anga abrahamu ndi isake anamutumikira, allah amene wakhala ali mʼbusa wanga moyo wanga wonse kufikira lero, mngelo amene wandipulumutsa ine ku zovuta zonse, ameneyo adalitse anyamata awa. kudzera mwa iwowa dzina langa ndi mayina a makolo anga, abrahamu ndi isake, adzamveka. iwowa adzakhala ndi ana ambiri nadzasanduka mtundu waukulu pa dziko lapansi.” yosefe ataona kuti abambo ake ayika dzanja lamanja pa efereimu, sanakondwere. choncho anagwira dzanja la abambo ake kuti alichotse pamutu pa efereimu ndi kuliyika pamutu pa manase, nati kwa abambo ake, “ayi, abambo anga, uyu ndiye woyamba kubadwa, ikani dzanja lanu lamanja pamutu pake.” koma abambo ake anakana nati, “ndikudziwa, mwana wanga, ndikudziwa. adzukulu a iyeyunso adzakhala mtundu waukulu. komabe mʼbale wake wamngʼonoyu adzakhala wamkulu kuposa iye, ndipo zidzukulu zake zidzakhala mitundu yayikulu ya anthu.” tsono iye anawadalitsa tsiku limenelo nati, “aisraeli adzagwiritsa ntchito dzina lanu podalitsa nadzati: allah akudalitseni monga efereimu ndi manase.” choncho anayika efereimu patsogolo pa manase. kenaka isreali anati kwa yosefe, “ine ndatsala pangʼono kufa, koma allah adzakhala ndipo adzakutenganinso kubwerera nanu ku dziko la makolo anu. ndiponso iwe wekha ndikupatsa moposera abale ako, malo woonjezera, sekemu, malo amene ndinalanda kwa aamori ndi lupanga ndi uta wanga.”

49

pambuyo pake yaqobo anayitanitsa ana ake aamuna nati: sonkhanani pamodzi kuti ndikuwuzeni zimene zidzakuchitikireni mʼmasiku a mʼtsogolo. “bwerani ndipo imvani mawu anga, inu ana a yaqobo; mverani abambo anu isreali. “rubeni, ndiwe woyamba kubadwa; mphamvu yanga ndiponso chizindikiro choyamba cha mphamvu zanga, wopambana pa ulemerero ndi mphamvu. wokokoma ngati madzi a chigumula, koma sudzakhalanso wopambana, iwe unagona pa bedi la abambo ako, ndithu unayipitsa bedi la mdzakazi wake. “simeoni ndi levi ndi pachibale pawo, anachitira nkhanza anthu amene anachita nawo pangano. iwe moyo wanga, usakhale nawo pa misonkhano yawo ya mseri, kapena kugwirizana nawo mʼmabwalo awo, pakuti anapha anthu mu mkwiyo wawo ndipo anapundula ngʼombe zamphongo monga kunawakomera. matemberero awagwere chifukwa cha mkwiyo wawo woopsa chonchi ndi ukali wawo wankhanza choterewu! ine ndidzawabalalitsa mʼdziko la yaqobo ndi kuwamwaza iwo mʼdziko la isreali. “yuda, ndiwe amene abale ako adzatamanda; dzanja lako lidzagwira pa khosi pa adani ako; abale ako adzakugwadira iwe. yuda ali ngati mwana wa mkango; umabwerera ku malo ako ndi zofunkha, mwana wanga. monga mkango, amadziwongola ndi kugona pansi, ndipo ngati mkango waukazi, ndani angalimbe mtima kumudzutsa? ndodo yaufumu sidzachoka mwa yuda, udzawupanirira ulamuliro motero kuti palibe amene adzawuchotse, mpaka mwini wake weniweni atabwera ndipo mitundu yonse ya anthu idzamumvera. ndiye amene amamangirira bulu wake wamkazi kumtengo wa mpesa, ndi mwana wa bulu ku nthambi ya mpesa wabwino. ndi iye amene amachapa zovala zake mu vinyo; ndi mkanjo wake mu vinyo wofiira ngati magazi. maso ake adzakhala akuda chifukwa cha vinyo, mano ake woyera chifukwa cha mkaka. “zebuloni adzakhala mʼmphepete mwa nyanja; adzakhala pa dooko la sitima zapamadzi; malire ake adzafika ku sidoni. “isakara ali ngati bulu wamphamvu wogona pansi pakati pa makola. ataona ubwino wake wa pamalo pake popumira ndi kukongola kwa dziko lake, iye anaweramutsa msana kuti anyamule katundu wake ndipo anasanduka wogwira ntchito ya ukapolo. “dani adzaweruza mwachilungamo anthu ake monga limodzi mwa mafuko a anthu a mu isreali. dani adzakhala ngati njoka ya mʼmphepete mwa msewu, songo yokhala mʼnjira imene imaluma chidendene cha kavalo kuti wokwerapoyo agwe chagada. “ndikuyembekeza chipulumutso chanu mavawelomakonsonanti-yeahoh. “gadi adzachitidwa chiwembu ndi gulu la amaliwongo, koma iye adzawathamangitsa. “dziko la aseri lidzabereka chakudya chokoma, ndipo iye adzapereka chakudya kwa mafumu. “nafutali ali ngati mbawala yayikazi yokhala ndi ana okongola kwambiri. “yosefe ali ngati mtengo wobereka zipatso, mtengo wobereka zipatso pafupi ndi kasupe, nthambi zake zimayanga pa chipupa cha mwala. alenje a uta anamuchita chiwembu mwankhanza; anamuthamangitsa ndi mauta awo. koma uta wake sunagwedezeke, ndi manja ake amphamvu aja analimbika, chifukwa cha mphamvu za allah wamphamvu wa yaqobo, chifukwa ali mʼbusa ndi thanthwe la isreali. chifukwa cha allah wa makolo ako amene amakuthandiza; chifukwa cha allah wamphamvu, amene amakudalitsa ndi mvula yochokera kumwamba, ndi madzi otumphuka pansi pa nthaka, ndipo amakudalitsa pokupatsa ana ambiri ndi ngʼombe zambiri. madalitso a kholo lako ndi amphamvu kuposa madalitso a mapiri akale oposa zabwino za ku zitunda zamgonagona. zonse izi zikhale pamutu pa yosefe, pa mphumi pa wopatulika uja amene anapatulidwa pakati pa abale ake. “benjamini ali ngati mʼmbulu wolusa; umene mmawa umapha ndi kudya zofunkha, ndipo madzulo umagawa zofunkhazo,” onse awa ndi mafuko khumi ndi awiri a isreali, ndipo zimenezi ndi zomwe abambo awo ananena pamene anawadalitsa, kuwapatsa aliyense madalitso ake womuyenera iye. kenaka yaqobo analamula ana ake nati: “ine ndatsala pangʼono kufa. tsono mukandiyike pamodzi ndi makolo anga mʼphanga la mʼmunda wa efroni mhiti. ili ndi phanga la mʼmunda wa makipela, pafupi ndi mamre mʼdziko la kanaani. abrahamu anagula phangalo pamodzi ndi munda womwe kwa efroni mhiti kuti pakhale manda. kumeneko kunayikidwa abrahamu ndi mkazi wake sara, isake ndi mkazi wake rebeka ndipo ndinayikakonso leya. munda ndi manda amene ali mʼmenemo zinagulidwa kwa ahiti.” yaqobo atamaliza kupereka malangizo kwa ana ake, anabwezera miyendo yake pa bedi, namwalira ndipo anakakhala ndi anthu a mtundu wake.

50

kenaka yosefe anadzigwetsa pa nkhope ya abambo ake, nawapsompsona kwinaku akulira. ndipo yosefe analamula antchito ake a chipatala kuti akonze thupi la isreali ndi mankhwala kuti lisawole. kotero antchitowo anakonzadi thupilo. antchito aja zinawatengera masiku 40 kuti akonze mtembo uja popeza ntchito ngati imeneyi inafunikira masiku monga amenewa. ndipo aigupto anamulira yaqobo kwa masiku makumi asanu ndi awiri. yosefe atatha kulira maliro a abambo ake, anayankhula kwa nduna za farao nati, “ngati mungandikomere mtima, chonde mundiyankhulire kwa farao kumuwuza kuti, ‘abambo anga anandilumbiritsa ndipo anati, ‘ndatsala pangʼono kumwalira, ukandiyike mʼmanda amene ndinakumba ndekha mʼdziko la kanaani.’ tsono mundilole ndikayike abambo anga, ndipo ndikabweranso.’ ” farao anati, “pita ukayike abambo ako monga anakulumbiritsa kuti uchite.” kotero yosefe anapita kukayika abambo ake. nduna zonse za farao, akuluakulu a bwalo lake ndi akuluakulu a ku igupto, anapita naye pamodzi. anapitanso onse a pa banja la yosefe ndi abale ake ndi onse amene anali a pa banja la abambo ake. ana awo okha, nkhosa ndi ngʼombe zinatsala ku goseni asilikali okwera pa magaleta ndi asilikali a pa akavalo anapita nayenso pamodzi. linali gulu lalikulu. atafika pa goreni ha-atadi, pafupi ndi yorodani, anachita mwambo waukulu wa maliro. choncho yosefe analira maliro a abambo ake masiku asanu ndi awiri. akanaani amene ankakhala ku goreni ha-atadi ataona mwambo wa maliro anati, “aigupto ali ndi mwambo wa maliro a akulu.” ndi chifukwa chake malo amenewo a pafupi ndi yorodani amatchedwa abeli-mizraimu. choncho ana a yaqobo anachita monga momwe abambo awo anawalamula: ndiye kuti ana a yaqobo anamunyamula kupita naye ku kanaani kuti akamuyike mʼphanga limene lili mʼmunda wa makipela pafupi ndi mamre. abrahamu anagula mundawo kwa efroni mhiti kuti pakhale manda. atatha kuyika abambo ake, yosefe anabwerera ku igupto, pamodzi ndi abale ake ndi onse amene anapita nawo kukayika abambo ake. abale ake a yosefe ataona kuti abambo awo amwalira, anati, “nanga tidzatani ngati yosefe anatisungira mangawa nafuna kutibwezera pa zoyipa zonse zimene tinamuchitira?” motero anatumiza mawu kwa yosefe kuti, “abambo anu anasiya malangizo asanafe nati: ‘zimene mudzayenera kunena kwa yosefe ndi izi: ndikukupempha kuti uwakhululukire abale ako cholakwa chawo ndi machimo awo, popeza anakuchitira zoyipa.’ ndiye tsopano chonde tikhululukireni zolakwa zimene ife akapolo a allah wa abambo anu tinachita.” yosefe atangomva mawu amenewa anayamba kulira. kenaka abale ake anabwera nadzigwetsa pansi pamaso pake, nati, “ife ndife akapolo anu.” koma yosefe anawawuza kuti, “musachite mantha. kodi ine ndalowa mʼmalo mwa allah? inu munafuna kundichitira zoyipa, koma allah anasandutsa zoyipazo kuti zikhale zabwino kuti zikwaniritsidwe zimene zikuchitika panozi, zopulumutsa miyoyo yambiri. kotero, musachite mantha. ine ndidzasamalira inu pamodzi ndi ana anu omwe.” tsono iye anawalimbitsa mtima powayankhula moleza mtima. yosefe anakhala mu igupto pamodzi ndi banja lonse la abambo ake. anakhala ndi moyo zaka 110 ndipo anaona mʼbado wachitatu wa ana a efereimu. yosefe anatenganso ana a makiri, mwana wa manase kukhala ngati ana a mʼbanja lake. kenaka yosefe anati kwa abale ake, “ine ndatsala pangʼono kufa. koma mosakayika allah adzakuyangʼanirani nadzakutengani kukutulutsani mʼdziko lino kupita ku dziko limene iye analonjeza kwa abrahamu, isake ndi yaqobo.” ndipo yosefe analumbiritsa ana a isreali lumbiro nati, “lonjezani kuti allah akadzakusungani mudzanyamula mafupa anga kuwachotsa ku malo kuno.” choncho yosefe anafa ali ndi zaka 110. motero iwo atakonza thupi lake ndi mankhwala kuti lisawole, analiyika mʼbokosi ku igupto.

exodus

1

awa ndi mayina a ana a isreali amene anapita ku igupto pamodzi ndi yaqobo abambo awo, aliyense ndi banja lake: rubeni, simeoni, levi, yuda; isakara, zebuloni, benjamini; dani, nafutali; gadi ndi aseri. anthu onse obadwa mwa yaqobo analipo 70. yosefe nʼkuti ali kale ku igupto. tsono yosefe ndi abale ake onse ndiponso mʼbado wawo wonse anamwalira. koma aisraeli anaberekana ndi kuchuluka kwambiri nakhala amphamvu kwambiri, kotero kuti anadzaza dzikolo. pambuyo pake mfumu yatsopano imene sinkamudziwa yosefe, inayamba kulamulira dziko la igupto. iyo inati kwa anthu ake, “taonani, aisraeli achuluka ndipo ndi amphamvu kwambiri kuposa ife. tiyeni tiwachenjerere. tikapanda kutero adzachuluka kuposa ife, ndipo ngati kutakhala nkhondo, adzadziphatika kwa adani athu nadzamenyana nafe, kenaka nʼkudzachoka mʼdziko muno.” kotero anayika akapitawo kuti aziwazunza ndi kuwagwiritsa ntchito yolemetsa mokakamiza. iwo anamangira farao mizinda ya pitomu ndi ramesesi kumene ankasungirako chakudya. koma pamene ankawazunza kwambiri, aisraeli ndiye ankachulukirachulukira mpaka kubalalikira mʼdziko lonse. kotero aigupto anayamba kuopa aisraeliwo ndipo anawagwiritsa ntchito mwankhanza kwambiri. aigupto anachititsa moyo wa aisraeli kukhala owawa kwambiri powagwiritsa ntchito yakalavulagaga yowumba njerwa ndi kuponda dothi lomangira, pamodzi ndi ntchito zina zosiyanasiyana zamʼminda. iwo anakakamiza aisraeli mwankhanza kuti agwire ntchito yowawayi. mfumu ya igupto inati kwa azamba a chihebri omwe mayina awo anali sifira ndi puwa, “mukamathandiza amayi a chihebri pa mwala wochirira, muzionetsetsa kuti akabadwa mwana wamwamuna muzipha, koma akakhala wamkazi muzimuleka akhale ndi moyo.” koma azambawo ankaopa allah ndipo sanachite zimene mfumu ya igupto inawawuza kuti achite. iwo analeka ana aamuna kuti akhale ndi moyo. kenaka mfumu ya igupto inayitanitsa azamba aja ndi kuwafunsa kuti, “chifukwa chiyani mwachita zimenezi? bwanji mwasiya ana aamuna kuti akhale ndi moyo?” azambawo anamuyankha farao kuti, “amayi a chihebri sali ngati amayi a chiigupto; iwo ndi amphamvu ndipo amachira azamba asanafike.” kotero allah anawakomera mtima azambawo, ndipo aisraeli anapitirirabe kuchulukana nakhala amphamvu kwambiri. pakuti azambawo ankaopa allah, iye anawapatsa mabanja awoawo. pamenepo farao analamulira anthu ake onse kuti, “mwana wamwamuna aliyense akabadwa, mukamuponye mu mtsinje wa nailo, koma wamkazi mulekeni akhale ndi moyo.”

2

ndipo munthu wina wa fuko la levi anakwatira mkazi wa fuko lomwelo. mkaziyo anatenga pathupi ndipo anabereka mwana wamwamuna. ataona kuti mwanayo anali wokongola, anamubisa kwa miyezi itatu. koma mwanayo atafika pa msinkhu woti sakanathanso kubisidwa, amayi ake anatenga kadengu kopangidwa ndi bango nakamata phula. kenaka anayika mwanayo mʼmenemo ndi kukamuyika pa mabango mu mtsinje wa nailo. mlongo wake wa mwanayo anayima pataliko kuti aone chimene chidzamuchitikira mwanayo. mwana wamkazi wa farao anapita ku mtsinje wa nailo kukasamba ndipo adzakazi ake ankayenda mʼmbali mwa mtsinjewo. tsono mwana wa farao uja anaona kadenguko pakati pa mabango ndipo anatuma mdzakazi wake kuti akakatenge. iye atavundukula anaona mwana wamwamuna akungolira. iye anamva naye chisoni mwana uja, nati, “ameneyu ndi mmodzi mwa ana a chihebri.” kenaka mlongo wake wa mwanayo anafunsa mwana wa farao kuti, “ndingapite kukakupezerani mmodzi mwa amayi a chihebri kuti azikakulererani mwanayu?” iye anayankha kuti, “inde, pita.” ndipo mtsikanayo anapita nakayitana amayi a mwanayo. mwana wa farao anati, “tengani mwanayu mukandilerere, ndidzakulipirani.” mayiyo anatenga mwanayo kukamulera. mwanayo atakula anakamupereka kwa mwana wa farao ndipo anakhala mwana wake. iye anamutcha dzina lake mose, popeza anati, “ndinamuvuwula mʼmadzi.” tsiku lina, mose atakula, anapita kumene kunali anthu a mtundu wake ndipo anawaona akugwira ntchito yowawa. iye anaona mwigupto akumenya mhebri, mmodzi mwa anthu a mtundu wake. atayangʼana uku ndi uku, naona kuti panalibe wina aliyense, mose anamupha mwiguptoyo ndipo anamukwirira mu mchenga. mmawa mwake mose anapita ndipo anaona anthu awiri a chihebri akumenyana. iye anafunsa amene anali wolakwa kuti, “chifukwa chiyani ukumenya mhebri mnzako?” munthu uja anati, “kodi ndani anakuyika kuti ukhale wotilamulira ndi wotiweruza? kodi ukufuna kundipha monga momwe unaphera mwigupto uja?” mose anachita mantha ndipo anati mu mtima mwake, “chimene ndinachita chija chadziwika.” farao atamva zimenezi anafuna kuti aphe mose, koma mose anathawa ndipo anapita kukakhala ku midiyani. ali kumeneko, tsiku lina anakhala pansi pafupi ndi chitsime. wansembe wa ku midiyaniko anali ndi ana aakazi asanu ndi awiri. iwowa anabwera kudzatunga madzi ndi kudzaza mu zomwera kuti amwetse nkhosa za abambo awo. koma kunabwera abusa ena amene anathamangitsa atsikana aja. ndiye mose anayimirira nawathandiza atsikana aja ndi kumwetsa nkhosa zawo. atsikana aja atabwerera kwa abambo awo reueli, iye anawafunsa kuti, “chifukwa chiyani lero mwabwera msanga?” atsikanawo anayankha kuti, “mwigupto wina ndiye watilanditsa kwa abusa. ndiponso anatitungira madzi ndi kumwetsa ziweto zathu.” tsono reueli anafunsa ana ake kuti, “ndiye ali kuti munthuyo? chifukwa chiyani mwamusiya? kamuyitaneni kuti adzadye.” mose anavomera kukhala ndi reueli, ndipo anamupatsa zipora kuti akhale mkazi wake. zipora anabereka mwana wa mwamuna amene mose anamutcha geresomu, popeza anati, “ndakhala mlendo mʼdziko la eni.” nthawi yonseyo nʼkuti ana a isreali akulira chifukwa cha ukapolo wawo uja. iwo anafuwula kupempha thandizo, ndipo kulira kwawoko kunafika kwa allah. allah anamva kubuwula kwawo ndipo anakumbukira pangano lake ndi abrahamu, isake ndi yaqobo. allah ataona aisraeli aja ndi masautso awo, iye anawamvera chifundo.

3

tsono mose amaweta ziweto za mpongozi wake yetero, wansembe uja wa ku midiyani. tsiku lina iye anazitsogolera kupita ku chipululu ndipo anafika ku phiri la allah lotchedwa horebu. kumeneko mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anaonekera kwa iye mʼmalawi amoto mʼchitsamba. mose anaona kuti ngakhale chitsambacho chimayaka koma sichimanyeka. tsono mose anati mu mtima mwake, “ine ndipita komweko ndikaone zodabwitsazi, chitsamba sichikunyeka chifukwa chiyani?” mavawelomakonsonanti-yeahoh ataona kuti mose anapatuka kuti adzaonetsetse, allah anamuyitana mose kuchokera mʼchitsambamo nati, “mose! mose!” ndipo anayankha, “wawa.” allah anati, “usayandikire kuno. vula nsapato zako, pakuti malo amene wayimapo ndi opatulika.” allah anati, “ine ndine allah wa makolo ako, allah wa abrahamu, allah wa isake, ndi allah wa yaqobo.” atamva zimenezi, mose anaphimba nkhope yake chifukwa anaopa kuona allah. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ine ndaona ndithu mazunzo a anthu anga amene ali ku igupto. ndamva kulira kwawo chifukwa cha anthu amene akuwapsinja, ndipo ndakhudzidwa ndi masautso awo. choncho ndabwera kuti ndiwapulumutse mʼdzanja la aigupto, kuwatulutsa mʼdzikolo ndi kukawalowetsa mʼdziko labwino ndi lalikulu, dziko loyenda mkaka ndi uchi, kwawo kwa akanaani, ahiti, aamori, aperezi, ahivi ndi ayebusi. ine ndamva ndithu kulira kwa aisraeli, ndipo ndaona mmene aigupto akuwazunzira. kotero tsopano, pita. ine ndikukutuma kwa farao kuti ukatulutse anthu anga, aisraeli mʼdziko la igupto.” koma mose anafunsa allah, “ine ndine yani kuti ndipite kwa farao ndi kukatulutsa aisraeli mʼdziko la igupto?” ndipo allah anati, “ine ndidzakhala nawe, ndipo ichi chidzakhala chizindikiro kwa iwe kuti ndine amene ndakutuma; ukadzatulutsa anthu anga mʼdziko la igupto, udzapembedza allah pa phiri lino.” mose anati kwa allah, “ngati ndipita kwa aisraeli ndi kukawawuza kuti, ‘allah wa makolo anu wandituma kwa inu,’ ndipo iwo nʼkukandifunsa kuti ‘dzina lake ndi ndani?’ tsono ine ndikawawuze chiyani?” allah anati kwa mose, “ndine amene ndili. izi ndi zimene ukanene kwa aisraeli: ‘ndine wandituma kwa inu.’ ” allah anatinso kwa mose, “ukanene kwa aisraeli kuti ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo anu, allah wa abrahamu, allah wa isake, ndi allah wa yaqobo, wandituma kwa inu.’ ili ndilo dzina langa mpaka muyaya, ndipo mibado ya mʼtsogolomo izidzanditchula ndi dzina limeneli. “pita, ukawasonkhanitse akuluakulu a isreali ndipo ukati kwa iwo, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo anu, allah wa abrahamu, isake ndi yaqobo, anandionekera ndipo akuti iye wadzakuyenderani ndipo waona mmene aigupto akukuzunzirani. choncho wanenetsa kuti adzakutulutsani mʼdziko la igupto, dziko la masautsoli kupita ku dziko la akanaani, ahiti, aamori aperezi, ahivi ndi ayebusi, dziko loyenda mkaka ndi uchi.’ “akuluakulu a isreali akakumvera. kenaka iwe ndi akuluakuluwo mukapite kwa mfumu ya igupto ndipo mukanene kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa ahebri, wakumana nafe. tsono tikukupemphani kuti mutilole tipite pa ulendo wa masiku atatu mʼchipululu kuti tikapereke nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu.’ koma ine ndikudziwa kuti mfumu ya igupto sikakulolani kuti mupite pokhapokha ine nditayikakamiza. tsono ine ndidzatambasula dzanja langa ndi kukantha aigupto ndi zodabwitsa zanga zimene ndidzazichita pakati pawo. zikadzatha izi, iye adzakulolani kuti mupite. “ndipo ine ndidzafewetsa mtima wa aigupto pa anthu anga, kotero kuti mukadzatuluka simudzapita wopanda kanthu. mkazi aliyense adzapemphe mwigupto woyandikana naye ndiponso mkazi amene akukhala mʼnyumba yake, kuti amupatse ziwiya za siliva ndi golide ndiponso zovala zimene mudzaveka ana anu aamuna ndi aakazi. ndipo potero mudzawalanda zonse aiguptowo.”

4

mose anayankha, “aisraeliwo sakandikhulupirira ndipo sakandimvera. iwowo adzati, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh sanakuonekere iwe.’ ” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamufunsa nati, “nʼchiyani chili mʼdzanja lakolo?” mose anayankha kuti, “ndodo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “tayiponya pansi.” mose anayiponya pansi ndipo inasanduka njoka ndipo anayithawa. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa iye, “igwire mtchira.” ndipo mose anayigwira mchira njokayo ndipo inasandukanso ndodo mʼdzanja lake. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ukachite zimenezi ndipo akakukhulupirira kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo, allah wa abrahamu, allah wa isake ndi allah wa yaqobo, wakuonekera iwe.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anatinso, “pisa dzanja lako mʼmalaya akowo.” choncho mose anapisa dzanja lake mʼmalaya ake ndipo pamene analitulutsa, linali la khate kuchita kuti mbuu ngati ufa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “tsopano pisanso dzanja lako mʼmalaya.” mose anapisanso dzanja lakelo mʼmalaya ake ndipo atalitulutsa, linali labwinobwino, ngati thupi lake lonse. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anati “akakapanda kukukhulupirira, osalabadira chozizwitsa choyambacho, akakhulupirira ndithu chifukwa cha chozizwitsa chachiwiricho. koma ngati sakakhulupirira zizindikiro ziwiri izi kapena kukumvera, ukatunge madzi a mu mtsinje wa nailo ndi kuwathira pa mtunda powuma ndipo madziwo adzasanduka magazi.” mose anati kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “chonde ambuye, chikhalire ine ndakhala munthu wosatha kuyankhula bwino. ngakhale tsopano pamene mukundiyankhula, lilime langa ndi lolemera. ndine wachibwibwi.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa iye, “kodi anapatsa munthu pakamwa ndani? ndani amasandutsa munthu kuti akhale wosayankhula kapena wosamva? ndani amapanga munthu kukhala wopenya kapena wosaona? kodi si ine mavawelomakonsonanti-yeahoh? tsopano pita, ine ndidzakuthandiza kuyankhula ndipo ndidzakulangiza zoti ukanene.” koma mose anati, “chonde ambuye, pepani, tumani wina kuti akachite zimenezi.” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupsera mtima mose ndipo anati, “kodi suli ndi mʼbale wako aaroni wa fuko la levi? ine ndikudziwa kuti iye amayankhula bwino. iye wanyamuka kale kudzakumana nawe ndipo adzasangalala akadzakuona. iwe udzayankhula naye ndi kumuwuza mawu oti akanene. ine ndidzakuthandizani kuyankhula nonse awirinu ndi kukulangizani zoti mukachite. iye akayankhula kwa anthu mʼmalo mwako. iye adzakhala wokuyankhulira ndipo iweyo udzakhala ngati allah kwa iye. koma utenge ndodo imene ili mʼdzanja lakoyo kuti ukachite nayo zizindikiro zozizwitsa.” tsono mose anabwerera kwa yetero, mpongozi wake ndipo anati kwa iye, “chonde ndiloleni kuti ndibwerere ku igupto kwa anthu anga kuti ndikaone ngati ali moyo.” yeteri anati, “pitani mu mtendere.” nthawiyi mavawelomakonsonanti-yeahoh anali atamuwuza kale mose ku midiyani kuti, “bwerera ku igupto, pakuti anthu onse amene amafuna kukupha aja anamwalira.” kotero mose anatenga mkazi wake ndi ana ake aamuna, ndipo anawakweza pa bulu nayamba ulendo wobwerera ku igupto. ndipo anatenga ndodo ya allah ija mʼdzanja lake. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “ukaonetsetse kuti wachita pamaso pa farao zodabwitsa zonse zimene ndayika mphamvu mwa iwe kuti ukachite. koma ine ndidzawumitsa mtima wake kotero kuti sadzalola anthuwo kuti apite. ndipo iwe ukati kwa farao, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, isreali ali ngati mwana wanga wachisamba.’ choncho ndikuti, ‘mulole mwana wanga apite kuti akandipembedze. koma ngati ukana, ine ndidzapha mwana wako wachisamba.’ ” pambuyo pake mose ali mʼnjira, pamalo wogona, mavawelomakonsonanti-yeahoh anakumana naye, ndipo anafuna kumupha. koma zipora anatenga mwala wakuthwa nachita mdulidwe mwana wake ndipo khungulo analikhudzitsa pa mapazi a mose. iye anati “zoonadi, kwa ine ndiwe mkwati wamagazi.” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuleka mose wosamupha. pa nthawiyo, zipora anati, “mkwati wa magazi,” ponena za mdulidwe. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa aaroni, “pita ku chipululu ukakumane ndi mose.” iye anapitadi nakakumana ndi mose pa phiri la allah namupsompsona. kenaka mose anamufotokozera aaroni chilichonse chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamutuma kuti akanene. anamufotokozera za zizindikiro zozizwitsa zimene anamulamulira kuti akazichite. mose ndi aaroni anapita kukasonkhanitsa pamodzi akuluakulu onse a aisraeli. ndipo aaroni anawafotokozera zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kwa mose. anachita zizindikirozo pamaso pa anthu onse, ndipo anakhulupirira. iwo atamva kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anadzawayendera ndi kuti waona mmene akuzunzikira, anaweramitsa mitu pansi napembedza.

5

zitachitika izi, mose ndi aaroni anapita kwa farao ndipo anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, ‘aloleni anthu anga apite, kuti akachite chikondwerero cha ine mʼchipululu.’ ” koma farao anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndani kuti ine ndimumvere ndi kulola aisraeli kuti apite? ine mavawelomakonsonanti-yeahoh sindikumudziwa ndipo sindilola kuti aisraeli apite.” ndipo iwo anati, “allah wa ahebri anakumana nafe. chonde tiloleni tipite ulendo wa masiku atatu ku chipululu kuti tikapereke nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, ngati sititero iye adzatipweteka ndi miliri kapena lupanga.” koma mfumu ya igupto inati, “mose ndi aaroni, chifukwa chiyani mukuchititsa anthuwa kuti asagwire ntchito zawo? bwererani ku ntchito zanu!” ndiponso farao anati, “taonani, anthuwa mʼdziko muno alipo ochuluka, ndipo inu mukuwaletsa kugwira ntchito.” pa tsiku lomwelo farao analamulira akapitawo a thangata ndi anzawo a chiisraeli amene ankayangʼanira anthu kuti “inu musawapatsenso udzu wopangira njerwa monga mumachitira kale, iwo azipita ndi kukatenga udzu wawo. koma musawachepetsere chiwerengero cha njerwa chomwe munawalamulira kale kuti aziwumba. iwowa ndi aulesi. nʼchifukwa chake akulira kuti, ‘tiloleni tipite tikapereke nsembe kwa allah wathu.’ muwakhawulitse ndi ntchito anthu amenewa kuti azitanganidwa, asakhale ndi mpata omvera zabodza.” choncho akapitawo a thangata ndi anzawo a chiisraeli amene ankayangʼanira anthu anapita kwa anthu aja nati, “ ‘farao akuti sadzakupatsaninso udzu. mʼmalo mwake mupite mukadzimwetere udzu kulikonse kumene mungawupeze. komabe ntchito yanu sichepetsedwa.’ ” kotero anthuwo anamwazikana mʼdziko lonse la igupto kukamweta udzu. akapitawo a thangata aja anawafulumiza anthu aja nati, “malizani kugwira ntchito yanu ya tsiku ndi tsiku monga mmene zinalili pamene munkapatsidwa udzu.” akapitawo a thangata a farao ankawamenya oyangʼanira anzawo a chiisraeli aja nawapanikiza kuti, “chifukwa chiyani lero simunawumbe chiwerengero chovomerezeka cha njerwa monga chakale chija?” pamenepo oyangʼanira anzawo a chiisraeli aja anapita kukadandaula kwa farao kuti, “chifukwa chiyani mwachitira antchito anu zotere? antchito anu sakupatsidwa udzu, komabe akutiwuza kuti, ‘umbani njerwa!’ antchito anu akumenyedwa, koma cholakwa sichili ndi anthu anu.” farao anati, “ulesi, inu ndinu alesi! nʼchifukwa chake mukumanena kuti, ‘mutilole tipite kukapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ pitani tsopano kuntchito. simudzapatsidwanso udzu komabe muyenera kuwumba muyeso wanu wovomerezeka wa njerwa.” oyangʼanira anzawo a chiisraeli anazindikira kuti ali pa mavuto pamene anawuzidwa kuti, “musachepetse chiwerengero cha njerwa chimene muyenera kuwumba tsiku lililonse.” atachoka pamaso pa farao, anakumana ndi mose ndi aaroni akuwadikira, ndipo iwo anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akupenyeni ndi kukuweruzani popeza mwachititsa farao ndi nduna zake kuti anyansidwe nafe ndipo mwayika lupanga mʼmanja mwawo kuti atiphe.” mose anabwerera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anati, “chonde ambuye, chifukwa chiyani mukuzunza anthu anu? kodi munanditumira zimenezi? chipitireni changa kwa farao kukamuyankhula mʼdzina lanu, iye wakhala akuzunza anthuwa, ndipo inu simunawapulumutse konse anthu anu.”

6

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “tsopano udzaona zimene ndimuchite farao: chifukwa cha dzanja langa lamphamvu adzalola anthu anga kuti atuluke. chifukwa cha dzanja langa lamphamvu adzawatulutsa mʼdziko lake.” allah anatinso kwa mose, “ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndinaonekera kwa abrahamu, kwa isake ndi kwa yaqobo monga allah wamphamvuzonse, koma sindinawadziwitse dzina langa kuti ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndinakhazikitsa pangano langa ndi iwo kuwalonjeza kuti ndidzawapatsa dziko la kanaani kumene anakhalako kale ngati alendo. ndamvanso kubuwula kwa aisraeli, amene aigupto awayesa akapolo ndipo ndakumbukira pangano langa.” “nʼchifukwa chake nena kwa aisraeli kuti, ‘ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndidzakutulutsani mʼgoli la aigupto. ndidzakumasulani mu ukapolo, ndidzakuwombolani ndi dzanja langa lotambasuka ndi kuchita ntchito zachiweruzo. ndidzakutengani kukhala anthu anga, ndipo ine ndidzakhala allah wanu. pamenepo inu mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amene ndinakutulutsani mʼgoli la aigupto. ndipo ndidzakufikitsani ku dziko limene ndinalumbira kuti ndidzalipereka kwa abrahamu, kwa isake ndi kwa yaqobo. ndidzakupatsani dziko limenelo kuti likhale lanu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” mose anawafotokozera aisraeli zimenezi, koma iwo sanamumvere chifukwa cha kukhumudwa ndi goli lankhanza. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “pita ukawuze farao mfumu ya igupto kuti awalole aisraeli atuluke mʼdziko lake.” koma mose ananena kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ngati aisraeli sanandimvere, farao akandimvera chifukwa chiyani, pajatu sinditha kuyankhula bwino?” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula mose ndi aaroni kuti awuze aisraeli ndi farao mfumu ya igupto kuti aisraeli ayenera kutuluka mʼdziko la igupto. atsogoleri a mafuko awo anali awa: ana a rubeni mwana wachisamba wa isreali anali hanoki, palu, hezironi ndi karimi. awa anali mafuko a rubeni. ana a simeoni anali yemueli, yamini, ohadi, yakini, zohari ndi saulo mwana wa kwa mkazi wa chikanaani. awa anali mafuko a simeoni. mayina a ana a levi pamodzi ndi zidzukulu zawo anali awa: geresoni, kohati ndi merari. levi anakhala ndi moyo kwa zaka 137. ana a geresoni, mwa mafuko awo, anali libini ndi simei. ana a kohati anali amramu, izihari, hebroni ndi uzieli. kohati anakhala ndi moyo zaka 133. ana a merari anali mali ndi musi. awa anali mafuko a levi monga mwa mibado yawo. amramu anakwatira yokobedi mlongo wa abambo ake, amene anabereka aaroni ndi mose. amramu anakhala ndi moyo kwa zaka 137. ana a izihari anali kora, nefegi ndi zikiri. ana a uzieli anali misaeli, elizafani ndi sitiri. aaroni anakwatira eliseba, mwana wamkazi wa aminadabu, mlongo wa nasoni ndipo iye anabereka nadabu, abihu, eliezara ndi itamara. ana a kora anali asiri, elikana ndi abiasafu. awa ndiwo mafuko a kora. eliezara mwana wa aaroni anakwatira mmodzi mwa ana aakazi a putieli, ndipo anabereka finehasi. awa anali atsogoleri a mabanja a levi, monga mwa mafuko awo. aaroni ndi mose ndi aja amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawawuza kuti, “tulutsani aisraeli mu igupto mʼmagulu awo.” mose ndi aaroni ndiwo amene anayankhula ndi farao mfumu ya igupto kuti atulutse aisraeli mu igupto. tsopano pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kwa mose mu igupto, anati, “ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. umuwuze farao mfumu ya igupto zonse zimene ine ndikuwuze iwe.” koma mose anati kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “farao akandimvera bwanji, pakuti ine sinditha kuyankhula bwino?”

7

ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “taona ine ndakuyika kuti ukhale ngati allah kwa farao, ndipo mʼbale wako aaroni adzakhala mneneri wako. iwe ukanene zonse zimene ndakulamulirazi, ndipo aaroni mʼbale wako ndiye akaziyankhule kwa farao kuti atulutse ana a isreali mʼdziko la igupto. koma ndidzawumitsa mtima wa farao, ndipo ngakhale nditachulukitsa zizindikiro zozizwitsa ndi zodabwitsa mu igupto, iyeyo sadzakumverani. choncho ndidzakantha igupto, ndipo ndi ntchito zachiweruzo ndidzatulutsa magulu anga, anthu anga aisraeli kuwachotsa mʼdziko la igupto. ndipo aigupto adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndikadzatambasula dzanja langa kukantha igupto ndi kutulutsa aisraeli mʼdzikomo.” mose ndi aaroni anachita monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalamulira. mose anali ndi zaka 80, ndipo aaroni anali ndi zaka 83 pamene anakayankhula kwa farao. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose ndi aaroni, “ngati farao adzati kwa inu, ‘chitani chozizwitsa,’ iwe mose udzati kwa aaroni, ‘tenga ndodo yako ndipo uyiponye pamaso pa farao,’ ndipo idzasanduka njoka.” kotero mose ndi aaroni anapita kwa farao ndi kuchita monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalamulira. aaroni anaponya ndodo yake pansi patsogolo pa farao ndi nduna zake ndipo inasanduka njoka. naye farao anayitanitsa anthu ake anzeru ndi amatsenga, ndipo nawonso amatsenga a chiigupto anachita zinthu zomwezo mwa matsenga awo. aliyense wa iwo anaponya ndodo yake pansi ndipo inasanduka njoka. koma ndodo ya aaroni inameza ndodo zawo. koma mtima wa farao unawuma ndipo sanawamvere monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh ananenera. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “farao ndi wowuma mtima. akukana kulola anthu anga kuti apite. upite kwa farao mmawa pamene azidzapita ku madzi. ukamudikire mʼmbali mwa nailo kuti ukakumane naye ndipo unyamule ndodo imene inasanduka njoka ija mʼdzanja lako. ndipo ukamuwuze farao kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa ahebri wandituma kuti ndikuwuzeni kuti: lolani anthu anga apite kuti akandipembedze mʼchipululu. koma mpaka tsopano inu simunandimvere. izi ndi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena: ndi ndodo imene ili mʼdzanja langa ndidzamenya madzi a mu nailo, ndipo madzi adzasanduka magazi. ndikadzachita ichi udzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh: nsomba za mu nailo zidzafa, mtsinje udzanunkha ndipo aigupto sadzatha kumwa madzi ake.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “uza aaroni kuti, ‘tenga ndodo yako uyilozetse ku madzi a mu igupto pa mitsinje, pa ngalande, pa zithaphwi ndi pa madambo, ndipo onse adzasanduka magazi.’ mʼdziko lonse la igupto mudzakhala magazi, ngakhale mʼzotungira madzi zopangidwa ndi mitengo ndi miyala.” mose ndi aaroni anachita monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira. anakweza ndodo yake pamaso pa farao ndi akuluakulu ake ndipo anamenya madzi a mu nailo, ndipo madzi onse anasanduka magazi. nsomba za mu nailo zinafa ndipo mtsinje unanunkha kwambiri kotero kuti aigupto sanathe kumwa madzi ake. magazi anali ponseponse mu igupto. koma amatsenga a chiigupto anachita zinthu zomwezo mwa matsenga awo. choncho farao anawumabe mtima, ndipo sanamvere zonena za mose ndi aaroni monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh ananeneratu. mʼmalo mwake iye anatembenuka ndi kupita ku nyumba yake yaufumu ndipo zimenezi sanazilabadire. anthu onse a ku igupto anayamba kukumba mʼmbali mwa mtsinje wa nailo kuti apeze madzi akumwa, chifukwa sanathe kumwa madzi a mu mtsinjemo. panapita masiku asanu ndi awiri mavawelomakonsonanti-yeahoh atamenya madzi a mu mtsinje wa nailo.

8

kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “ukamuwuze farao kuti, lolani anthu anga kuti apite, akandipembedze. ndipo ngati simulola kuti apite ine ndidzalanga dziko lonse la igupto polidzaza ndi achule. mtsinje wa nailo udzadzaza ndi achule. achulewo adzatuluka ndi kukalowa mʼnyumba yaufumu, ku chipinda chogona ndi pa bedi lako, mʼnyumba za nduna zako ndi pa anthu ako ndi mophikira buledi ndiponso mopangira bulediyo. achulewo adzakulumphira iwe ndi anthu ako ndiponso nduna zako.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “uza aaroni kuti, ‘loza ndodo yako ku mitsinje, ku ngalande ndi ku zithaphwi ndipo pakhale achule pa dziko lonse la igupto.’ ” kotero aaroni analoza dzanja lake pa madzi a ku igupto, ndipo achule anatuluka nadzaza dziko lonse la igupto. koma amatsenga anachita zinthu zomwezo mʼmatsenga awo. iwonso anatulutsa achule mʼdziko lonse la igupto. kenaka, farao anayitanitsa mose ndi aaroni ndipo anati, “pemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti achulewa achoke kwa ine ndi anthu anga, ndipo ine ndidzalola kuti anthu anu apite kukapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mose anati kwa farao, “inu mungonditchulira nthawi imene mukufuna kuti ndikupempherereni, nduna zanu pamodzi ndi anthu anu kuti achule achoke mʼnyumba zanu ndi kuti atsale okhawo ali mu mtsinje wa nailo.” farao anati, “mawa.” mose anamuyankha kuti, “chabwino zidzakhala monga mwaneneramu, kuti mudzadziwe kuti palibe wina wofanana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu. achule adzachoka mʼnyumba yanu, mʼnyumba za nduna zanu pamodzi ndi za anthu anu. koma adzatsala mu mtsinje wa nailo basi.” mose ndi aaroni anachoka, ndipo mose anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti achotse achule amene anatumiza kwa farao. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita zomwe mose anapempha. achule amene anali mʼnyumba, mʼmabwalo ndi mʼminda anafa aigupto anawunjika achulewo milumilu ndipo dziko linanunkha. koma farao ataona kuti zinthu zinayambanso kukhala bwino, anawumitsanso mtima wake ndipo sanamverenso mawu a mose ndi aaroni, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh ananenera. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “uza aaroni kuti akweze ndodo yake ndi kumenya fumbi la pa nthaka, ndipo fumbilo lidzasanduka nsabwe pa dziko lonse la igupto.” iwo anachita momwemo, ndipo pamene aaroni anakweza ndodo yake ndi kumenya fumbi, nsabwe zinafika pa munthu aliyense ndi pa ziweto. fumbi lonse la mʼdziko la igupto linasanduka nsabwe. koma amatsenga atayesa kupanga nsabwe mwa matsenga awo, analephera. ndipo nsabwezo zinali pa munthu aliyense ndi pa ziweto zawo. amatsenga anati kwa farao, “izi wachita ndi allah.” koma mtima wa farao unali wowumabe ndipo sanamvere zonena za mose ndi aaroni monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh ananenera. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “mmawa, upite ukakumane ndi farao maso ndi maso pamene azidzapita ku madzi ndipo ukanene kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, lola anthu anga kuti apite akandipembedze. koma ngati suwalola anthu anga kuti apite, ine ndidzatumiza pa iwe ntchentche zoluma ndi pa nduna zako ndi anthu ako ndi mʼnyumba zanu. mʼnyumba za aigupto mudzadzaza ntchentche zoluma. ngakhale pa nthaka pamene akhalapo padzadzaza ndi ntchentche zoluma.’ ” “koma pa tsikulo ndidzapatula dera la goseni, kumene kumakhala anthu anga, motero kuti sikudzakhala ntchentche zoluma. choncho iwe udzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi amene ndikulamulira dziko lino. ndidzasiyanitsa pakati pa anthu anga ndi anthu ako. chizindikiro chozizwitsa ichi chidzachitika mawa.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita zimenezi: ntchentche zoluma zochuluka zinalowa mʼnyumba yaufumu ya farao ndi nyumba za nduna zake. choncho ntchentche zolumazi zinawononga dziko lonse la igupto. kenaka farao anayitanitsa mose ndi aaroni nati, “pitani kaperekeni nsembe kwa allah wanu mʼdziko lomwe lino.” koma mose anati, “sitingathe kutero pakuti nsembe zathu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah ndi zowayipira aigupto. ngati tipereke nsembe zowayipira aigupto mʼmaso mwawo, adzatiponya miyala kuti tife. ife tiyenera kuyenda ulendo wa masiku atatu kupita ku chipululu kukapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu monga anatilamulira.” farao anati, “ine ndikulolani kuti mupite ku chipululu kukapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, koma musapite kutali kwambiri. tsopano ndipempherereni.” mose anayankha kuti, “ine ndikangochoka pano, ndikapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mawa lomweli ntchentche zoluma zidzachoka kwa farao, nduna zake pamodzi ndi anthu ake. koma farao, onetsetsani kuti musachitenso zachinyengo ndi kuwakaniza anthu kuti asakapereke nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” choncho mose anasiyana ndi farao nakapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita zomwe mose anapempha: ntchentche zoluma zinachoka kwa farao ndi nduna zake ndiponso kwa anthu ake. palibe ngakhale imodzi yomwe inatsala. koma nthawi imeneyinso farao anawumitsa mtima wake ndipo sanalole kuti anthu atuluke.

9

kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “pita kwa farao ndipo ukamuwuze kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa ahebri akuti alole anthu anga apite kuti akandipembedze. koma ngati ukana kuti apite ndi kupitiriza kuwaletsa, dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh lidzakantha ziweto zako zimene zili ku munda, pamodzi ndi akavalo, abulu, ngamira, ngʼombe, nkhosa ndi mbuzi ndi mliri woopsa kwambiri. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh adzasiyanitsa pakati pa ziweto za isreali ndi ziweto za igupto, kotero kuti palibe chiweto nʼchimodzi chomwe cha aisraeli chimene chidzafe.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayika nthawi ndipo anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachita zimenezi mmawa mʼdziko muno.” ndipo mmawa mwake mavawelomakonsonanti-yeahoh anachitadi zimenezi. ziweto zonse za aigupto zinafa, koma palibe chiweto ndi chimodzi chomwe cha aisraeli chomwe chinafa. farao anatuma anthu kuti akafufuze ndipo anapeza kuti palibe chiweto chilichonse cha aisraeli chomwe chinafa. komabe mtima wake sunagonje ndipo iye sanalole kuti anthu apite. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose ndi aaroni, “tapani phulusa la pa moto lodzaza dzanja ndipo mose aliwaze mmwamba pamaso pa farao. phulusalo lidzasanduka fumbi pa dziko lonse la igupto. tsono fumbilo lidzasanduka zithupsa zomaphulika nʼkukhala zilonda pa munthu aliyense ndi pa nyama zomwe mʼdziko lonse la igupto.” kotero anatenga phulusa la pa moto ndi kuyima pamaso pa farao. mose analiwaza mmwamba, ndipo panabuka zotupa zophulika zokha pa munthu aliyense ndi pa ziweto. amatsenga sanathe kumuyandikira mose chifukwa nawonso anali ndi zithupsa monga mmene analili aigupto ena onse. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anawumitsa mtima wa farao ndipo iye sanamvere mose ndi aaroni monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuzira mose. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “mawa mmawa upite ukakumane ndi farao maso ndi maso ndipo ukamuwuze kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa ahebri akuti ulole anthu anga apite kuti akandipembedze. ngati suwalola, tsopano ndidzagwetsa miliri yanga yonse pa iwe ndi nduna zako ndiponso pa anthu ako, kuti udziwe kuti palibe wina wofanana nane pa dziko lonse lapansi. pakuti ndikanakhala nditatukula kale dzanja langa ndikupheratu iwe pamodzi ndi anthu ako onse pa dziko lapansi. koma ndakuyika kukhala mfumu ndi cholinga choti ndionetse mphamvu zanga kwa iwe ndiponso kuti dzina langa litchuke pa dziko lonse lapansi. komabe iwe ukudzitukumula pa anthu anga osawalola kuti atuluke. nʼchifukwa chake mawa, nthawi ngati ino, ndidzagwetsa matalala amphamvu amene sanagwepo pa igupto, kuyambira pachiyambi mpaka lero. tsopano lamula kuti ziweto zanu zonse ndi zinthu zonse zomwe zili ku minda kuti zilowetsedwe mʼkhola, chifukwa matalala adzagwera munthu aliyense ndi chiweto chilichonse chimene sichidzalowetsedwa mʼkhola ndipo zimene zidzakhala zili ku munda zidzafa.” nduna za farao zinachita mantha ndi mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo zinalowetsa antchito awo ndi ziweto zawo mʼnyumba. koma iwo amene ananyozera mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh anasiya akapolo ndi ziweto zawo panja. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “kweza dzanja lako kumwamba kuti matalala agwe pa dziko lonse la igupto, pa munthu aliyense, pa ziweto ndi pa zonse zomera mʼminda ya igupto.” mose ataloza ndodo yake kumwamba, mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza mabingu ndi matalala ndi ziphaliwali zongʼanima pa nthaka. kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anagwetsa matalala pa dziko la igupto. matalala anagwa ndipo ziphaliwali zinangʼanima. inali mphepo ya mkuntho yoopsa kwambiri imene sinakhaleponso mʼdziko lonse la igupto chiyambire pamene aigupto anakhala mtundu woyima pa okha. matalala anawononga dziko lonse la igupto, munthu aliyense pamodzi ndi ziweto. matalala aja anawononga zomera zonse za mʼmunda ndi kukhadzula mtengo uliwonse. ku malo kokhako kumene matalala sanafikeko ndi dera la goseni kumene kunali aisraeli. kenaka farao anayitanitsa mose ndi aaroni nati kwa iwo, “tsopano ndachimwa, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wolungama, ine ndi anthu anga ndife olakwa. upemphere kwa allah chifukwa mabingu ndi matalala atikwana. ine ndidzakulolani kuti mupite. simuyenera kukhalabe kuno.” mose anayankha, “ndikangotuluka mu mzinda muno, ine ndidzakweza manja anga kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kupemphera. mabingu ndi matalalawa adzaleka ndipo inu mudzadziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye akulamulira dziko lapansi. koma ine ndikudziwa kuti inu ndi nduna zanu simukuopabe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah.” thonje ndi barele zinawonongeka, popeza barele anali atakhwima ndi thonje linali ndi maluwa. koma tirigu ndi mchewere sizinawonongeke chifukwa zimakhwima mochedwa. mose anasiyana ndi farao natuluka mu mzindawo. iye anakweza manja ake kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mabingu ndi matalala zinaleka, ndipo mvula inalekeratu kugwa mʼdzikolo. farao ataona kuti mvula, matalala ndi mabingu zaleka, anachimwanso. iye ndi nduna zake anawumitsanso mitima yawo. choncho farao sanalole kuti aisraeli apite monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuzira mose.

10

kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “pita kwa farao, pakuti ine ndawumitsa mtima wake ndi mitima ya nduna zake kuti ndichite zizindikiro zozizwitsa pakati pawo kuti inu mudzawuze ana ndi zidzukulu zanu za mmene ndinawakhawulitsira aigupto ndi zizindikiro zozizwitsa zimene ndinachita pakati pawo ndiponso kuti inu mudziwe kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo mose ndi aaroni anapita kwa farao ndi kukanena kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa ahebri, akuti: ‘kodi udzakanabe kudzichepetsa pamaso panga mpaka liti? alole anthu anga apite kuti akandipembedze. ngati ukana kuwalola, ndigwetsa dzombe mʼdziko lako lino mawa. dzombeli lidzakuta nthaka yonse moti sidzaoneka konse. lidzadya kalikonse kakangʼono kamene sikanawonongedwe ndi matalala aja, kuphatikizapo mitengo yonse imene ikumera mʼminda yanu. dzombeli lidzadzaza nyumba zako ndi za nduna zako ndiponso za aigupto onse, chinthu chimene ngakhale makolo anu kapena makolo awo sanachionepo kuyambira tsiku limene anakhala mʼdzikoli mpaka lero.’ ” ndipo mose ndi aaroni anatembenuka ndi kumusiya farao. nduna za farao zinamufunsa kuti, “kodi munthu uyu adzativutitsa mpaka liti? aloleni anthuwa apite, kuti akapembedze mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo. kodi simukuona kuti dziko la igupto lawonongeka?” choncho mose ndi aaroni anayitanidwanso kwa farao ndipo anati, “pitani kapembedzeni mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. koma ndani amene adzapite?” mose anayankha kuti, “ife tidzapita tonse pamodzi; angʼonoangʼono ndi akuluakulu, ana athu aamuna ndi aakazi, ndiponso ziweto zathu ndi ngʼombe chifukwa tikakhala ndi chikondwerero cha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” farao anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akhale ndi inu ngati ndingakuloleni kupita pamodzi ndi akazi ndi ana anu! zikuoneka kuti mwakonzeka kuchita choyipa. ndakana! amuna okha ndiwo apite ndi kukapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti izi ndi zimene mwakhala mukupempha.” kenaka mose ndi aaroni anathamangitsidwa pamaso pa farao. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “tambalitsa dzanja lako pa dziko la igupto kuti dzombe lidze pa dziko la igupto ndi kuwononga chilichonse chimene chikumera mʼminda ndi chilichonse chimene chinatsala pa nthawi ya matalala.” kotero mose anakweza ndodo yake pa dziko la igupto, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawutsa mphepo ya kummawa imene inawomba pa dziko usana ndi usiku wonse. mmene kumacha nʼkuti mphepoyo itabweretsa dzombe. dzombelo linafika pa dziko lonse la igupto ndi kukhala dera lililonse la dzikolo. dzombe lambiri ngati limenelo silinakhaleponso nʼkale lonse ndipo silidzakhalapo ngakhale mʼtsogolo. dzombelo linaphimba nthaka yonse mpaka kuoneka kuti bii. linadya zonse zimene zinatsala nthawi ya matalala, zomera za mʼmunda ndi zipatso. panalibe chobiriwira chilichonse chimene chinatsala pa mtengo kapena pa chomera chilichonse mʼdziko lonse la igupto. mwamsangamsanga, farao anayitanitsa mose ndi aaroni ndipo anati, “ine ndachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndiponso inu. tsopano ndikhululukirenso tchimo langa kano konkha ndipo pempherani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu kuti andichotsere mliri wosakazawu.” mose anachoka kwa farao nakapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anasintha mphepo ija kuti ikhale ya mphamvu yochokera ku madzulo, ndipo inanyamula dzombe lija nʼkulikankhira mʼnyanja yofiira. panalibe dzombe ndi limodzi lomwe limene linatsala mu igupto. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anawumitsa mtima wa farao, ndipo sanalole kuti aisraeli apite. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “tambasulira dzanja lako kumwamba kuti kukhale mdima umene udzaphimba dziko lonse la igupto, mdima wandiweyani.” choncho mose anakweza dzanja lake kumwamba ndipo mdima wandiweyani unaphimba dziko lonse la igupto kwa masiku atatu. palibe amene anatha kuona mnzake kapena kuchoka pa khomo pake kwa masiku atatu. koma kumalo kumene kumakhala aisraeli kunali kowala. kenaka farao anayitanitsa mose ndi aaroni nati, “pitani kapembedzeni mavawelomakonsonanti-yeahoh. ngakhale akazi ndi ana anu apite pamodzi ndi inu. koma musatenge ziweto zanu ndi ngʼombe zanu.” koma mose anati, “ndiye inu mutipatse nsembe zopsereza zoti tikapereke kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu. koma ayi, ife tipita ndi ziweto zathu. palibe chiweto chilichonse chimene chitatsale kuno, popeza tikasankha komweko ziweto zokapembedzera mavawelomakonsonanti-yeahoh. sitingadziwe zimene tikagwiritse ntchito popembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh mpaka titakafika kumeneko.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anawumitsa mtima wa farao ndipo sanafune kuwalola kuti apite. farao anati kwa mose, “choka pamaso panga! uwonetsetse kuti usadzaonekerenso pamaso panga! tsiku limene ndidzakuonenso udzafa.” mose anayankha kuti, “monga momwe mwaneneramu, ine sindidzaonekeranso pamaso panu.”

11

tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “ine ndidzalanga farao pamodzi ndi aigupto onse ndi mliri umodzi wotsiriza. zikadzachitika izi iye adzakulolani kuti mutuluke mʼdziko lino. ndithu pamene azidzakutulutsani adzachita ngati akukuyingitsani. awuze anthu kuti mwamuna aliyense ndi mkazi aliyense apemphe kwa mnansi wake ziwiya zasiliva ndi golide.” tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anachititsa aigupto kuti akomere mtima aisraeli. komanso mose anali wotchuka kwambiri mʼdziko la igupto, pamaso pa nduna za farao ndi anthu onse. tsono mose anawuza farao kuti, “pakati pa usiku, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzayenda pakati pa anthu a ku igupto. ndipo mwana aliyense wamwamuna wachisamba adzafa, kuyambira mwana wamwamuna wa farao amene amakhala pa mpando waufumu, mpaka mwana wamwamuna wachisamba wa mdzakazi wake amene ali naye pa mtondo, komanso ana oyamba a ziweto. kudzakhala kulira kwakukulu mʼdziko lonse la igupto, kumene sikunachitikepo ndipo sikudzachitikanso. koma pakati pa aisraeli, ngakhale galu sadzawuwa munthu aliyense kapena chiweto!” kotero mudzadziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye wasiyanitsa pakati pa igupto ndi isreali. nduna zanu zonse zidzabwera kwa ine, kugwada pamaso panga ndi kunena kuti, “pita iwe ndi anthu ako onse amene akukutsatirawa! zimenezi zikadzachitika ine ndidzachoka.” ndipo mose anachoka kwa farao atakwiya kwambiri. mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kwa mose kuti, “farao adzakana kukumvera, kuti zodabwitsa zanga zichuluke mʼdziko la igupto.” mose ndi aaroni anachita zodabwitsa zonsezi pamaso pa farao koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anawumitsa mtima wa farao, ndipo sanalole kuti aisraeli atuluke mʼdziko lake.

12

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kwa mose ndi aaroni mʼdziko la igupto kuti, “mwezi uno uzikhala mwezi wanu woyamba wa chaka. muliwuze khamu lonse la isreali kuti pa tsiku la khumi la mwezi uno, munthu aliyense asankhire banja lake mwana wankhosa mmodzi. banja lililonse litenge mwana wankhosa mmodzi. ngati banja lili lochepa moti silingathe kudya nyama yonse ya nkhosa, ligawane ndi banja lomwe layandikana nalo nyumba. mabanja adziwiretu chiwerengero cha anthu amene alipo pokonzekera zimenezi. muwerengere kuchuluka kwa nyama imene anthu adzadye potengera mmene munthu mmodzi angadyere. ziweto zimene musankhe ziyenera kukhala zazimuna za chaka chimodzi, zopanda chilema, ndipo zikhale nkhosa kapena mbuzi. muzisunge mpaka tsiku la khumi ndi chinayi la mwezi, pamene gulu lonse la aisraeli lidzaphe nyamazo madzulo. ndipo adzatengeko magazi anyamazo ndi kuwaza pa mphuthu ziwiri za chitseko ndiponso pamwamba pa chitseko cha nyumba mmene adzadyeremo ana ankhosawo. adzawotche nyamayo ndi kudya usiku womwewo, ndipo adzayidye ndi buledi wophikidwa popanda yisiti pamodzi ndi masamba wowawa. musadzadye yayiwisi kapena yophika, koma mudzawotche yonse, mutu, miyendo ndi zamʼmimba. musadzasiye nyama ina mpaka mmawa, ngati ina idzatsala mpaka mmawa, mudzayitenthe. muzidzadya nyamayo mutavala chotere, pokonzekera ulendo: mudzazimangirire lamba mʼchiwuno, nsapato zanu kuphazi ndi ndodo yanu kumanja. mudzadye mofulumira. imeneyi ndi paska ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. “usiku umenewo ine ndidzadutsa mʼdziko la igupto ndipo ndidzapha chilichonse choyamba kubadwa kuyambira mwana wa munthu aliyense mpaka ana aziweto. ndidzalanganso milungu yonse ya igupto. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. magazi amene mudzawaze pa mphuthu za zitseko ndi pamwamba pa zitseko aja adzakhala ngati chizindikiro. ine ndikadzaona magaziwo ndidzakudutsani, ndipo ndikadzamakantha anthu a igupto, mliri wosakazawu sudzakukhudzani. “ili ndi tsiku la chikumbutso. tsiku limeneli muzidzachita chikondwerero, kupembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh. mibado yonse imene ikubwera izidzakumbukira tsiku limeneli ngati lamulo lamuyaya ndi kuti pa tsikuli azidzachita chikondwerero cholemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh. kwa masiku asanu ndi awiri muzidya buledi wopanda yisiti. tsiku loyamba muzichotsa yisiti mʼnyumba zanu, ngati aliyense adzadya kanthu kalikonse kali ndi yisiti kuyambira tsiku loyamba mpaka tsiku lachisanu ndi chiwiri, munthu ameneyo adzayenera kuchotsedwa mʼgulu la isreali. pa tsiku loyamba muzichita msonkhano wopatulika, ndipo winanso uzikhala pa tsiku lachisanu ndi chiwiri. musamagwire ntchito masiku onsewa, koma ntchito yokonza chakudya yokha kuti aliyense adye. izi ndi zimene muzichita. “muzichita chikondwerero cha buledi wopanda yisiti, chifukwa ndi pa tsiku limeneli ndinatulutsa magulu anu mʼdziko la igupto. muzikondwerera tsiku limeneli pa mibado yonse ngati lamulo lamuyaya. mwezi woyamba muzidzadya buledi wopanda yisiti kuyambira madzulo tsiku la 14 la mweziwo mpaka tsiku la 21 mwezi womwewo. yisiti asamapezeka mʼnyumba zanu kwa masiku asanu ndi awiri. ndipo aliyense amene adya chakudya chimene muli yisiti, munthu ameneyo ayenera kuchotsedwa mʼgulu la aisraeli, kaya iyeyo ndi mlendo kapena mbadwa. musadye chilichonse chokhala ndi yisiti. kulikonse kumene mukukhala, muyenera kudya buledi wopanda yisiti.” ndipo mose anasonkhanitsa akuluakulu onse a isreali nati, “pitani msanga kukasankha nkhosa zokwanira pa mabanja anu, ndipo muziphe ngati paska. mutengenso nthambi ya chitsamba cha hisope, muchiviyike mʼmagazi amene mwawayika mʼbeseni ndipo muwaze ena mwa magaziwo pamwamba ndi mʼmbali mwa mphuthu za chitseko. palibe aliyense wa inu amene adzatuluke mʼnyumba yake mpaka mmawa. pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzadutsa mʼdziko kudzakantha aigupto, nʼkuona magazi pamwamba ndi mʼmbali mwa mphuthu za chitseko, iye adzadutsa khomo limenelo ndipo sadzalola woonongayo kuti alowe mʼnyumba zanu kuti akukantheni. “muzimvera malamulo amenewa kwa muyaya, inu ndi zidzukulu zanu. mukakalowa mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupatseni monga analonjeza, mukasunge mwambo umenewu. ndipo ana anu akakakufunsani kuti, ‘mwambo umenewu ukutanthauza chiyani?’ inu mukawawuze kuti, ‘ndi nsembe ya paska ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, popeza pamene ankakantha nyumba za aigupto anasiya nyumba zathu.’ ” kenaka anthu anawerama napembedza. aisraeli anachita monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose ndi aaroni. pakati pa usiku mavawelomakonsonanti-yeahoh anakantha ana onse oyamba kubadwa mʼdziko la igupto, kuyambira woyamba kubadwa wa farao, amene amakhala pa mpando waufumu wa faraoyo, mpaka mwana woyamba kubadwa wa munthu amene anali mʼdzenje, pamodzinso ndi ana oyamba kubadwa a ziweto zawo. farao ndi nduna zake zonse ndiponso aigupto onse anadzuka pakati pa usiku, ndipo kunali kulira kwakukulu mʼdziko lonse la igupto, pakuti panalibe nyumba imene munalibe munthu wakufa. pakati pa usiku farao anayitanitsa mose ndi aaroni ndipo anati, “nyamukani! asiyeni anthu anga, inu ndi aisraeli! pitani, kapembedzeni mavawelomakonsonanti-yeahoh monga munapempha. tengani ziweto ndi ngʼombe zanu ndipo pitani kapembedzeni allah wanu monga munanenera kuti ine ndidalitsike.” aigupto anawawumiriza anthuwo kuti atuluke mofulumira ndi kusiya dziko lawo. iwo anati, “ngati sitiwalola kutero, tonse tidzafa.” motero anthuwo ananyamula ufa wawo wopangira buledi asanathiremo yisiti ndipo anasenza pa mapewa awo pamodzi ndi zokandiramo buledi atazikulunga mu nsalu. aisraeli anachita monga anawawuzira mose kuti apemphe kwa aigupto zozikongoletsera zasiliva ndi zagolide ndi zovala. mavawelomakonsonanti-yeahoh anafewetsa mtima aigupto kuti akomere mtima aisraeliwo ndipo anawapatsa zimene anawapempha. motero aisraeli anawalanda zinthu aigupto. aisraeli anayenda ulendo kuchokera ku ramesesi mpaka kukafika ku sukoti. anthu aamuna oyenda pansi analipo 600,000 osawerengera akazi ndi ana. anthu enanso ambiri anapita nawo, kuphatikizanso gulu lalikulu la ziweto, mbuzi, nkhosa pamodzi ndi ngʼombe. iwo anapanga buledi wopanda yisiti ndi ufa umene anachoka nawo ku igupto. ufawo unalibe yisiti chifukwa anachita kuthamangitsidwa ku igupto ndipo analibe nthawi yokonzera chakudya chawo. ndipo aisraeli anakhala ku igupto kwa zaka 430. pa tsiku lomwelo limene anakwanitsa zaka 430, magulu onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh anatuluka mʼdziko la igupto. usiku wonse mavawelomakonsonanti-yeahoh anachezera kutulutsa ana a isreali mʼdziko la igupto. nʼchifukwa chake pa tsiku limeneli aisraeli onse azichezera usiku wonse kulemekeza allah kamba ka mibado yonse ya mʼtsogolo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose ndi aaroni, “malamulo a paska ndi awa: “mlendo asadye paska. kapolo aliyense amene munagula angadye ngati atayamba wachita mdulidwe. koma amene mukukhala naye kwa kanthawi kapena waganyu asadye paska. “muzidyera paska mʼnyumba imodzi. musatulutse nyama iliyonse kunja kwa nyumba. musaswe mafupa aliwonse. gulu lonse la isreali lizichita mwambo wachikondwererochi. “ngati mlendo wokhala pakati panu angafune kuchita nawo mwambo wa chikondwerero cha paska, cha mavawelomakonsonanti-yeahohchi, amuna onse a mʼnyumba mwake ayenera kuchita mdulidwe. akatero muzimutenga ngati mbadwa pakati panu. koma aliyense wosachita mdulidwe asadye paska. lamulo limeneli likhudza mbadwa ngakhalenso alendo wochita mdulidwe wokhala pakati panu. “aisraeli onse anachita monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose ndi aaroni. ndipo tsiku lomwelo mavawelomakonsonanti-yeahoh anatulutsa gulu lonse la ana a isreali mʼdziko la igupto.”

13

mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “ana onse aamuna oyamba kubadwa uwapatule, ndi anga. aliyense woyamba kubadwa pakati pa aisraeli ndi wanga, kaya ndi wa munthu kapena wa chiweto.” ndipo mose anati kwa anthu, “muzikumbukira tsiku lino, tsiku limene munatuluka mʼdziko la igupto, dziko la ukapolo chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anakutulutsani ndi dzanja lake lamphamvu. musadye kalikonse kamene kali ndi yisiti. pa tsiku la lero mwezi uno wa abibu, mukutuluka mʼdziko la igupto. mavawelomakonsonanti-yeahoh akadzakulowetsani mʼdziko la akanaani, ahiti, aamori, ahivi ndi ayebusi, dziko loyenda mkaka ndi uchi, muzikachita mwambo uwu mwezi uno. muzidzadya buledi wopanda yisiti kwa masiku asanu ndi awiri ndipo tsiku lachisanu ndi chiwirilo muzichita chikondwerero cha mavawelomakonsonanti-yeahoh. mudye buledi wopanda yisiti masiku asanu ndi awiri. pasapezeke chinthu chilichonse chokhala ndi yisiti pakati panu, kapena paliponse mʼdziko lanu. tsiku limenelo muzidzawuza ana anu kuti, ‘ine ndimachita zimenezi chifukwa cha zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anandichitira pamene ndimatuluka mʼdziko la igupto.’ lamulo ili lidzakhala ngati chizindikiro chomangidwa pa dzanja lanu ndi chikumbutso choyikidwa pamphumi panu kuti malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh asachoke pakamwa panu. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anakutulutsani mʼdziko la igupto ndi dzanja lake lamphamvu. muzichita mwambo uwu pa nthawi yake chaka ndi chaka. “mavawelomakonsonanti-yeahoh akadzakulowetsani ndi kukupatsani dziko la kanaani monga analonjezera kwa inu ndi makolo anu, muzikapereka kwa ambuye ana onse oyamba kubadwa. ziweto zonse zazimuna zoyamba kubadwa ndi za ambuye. koma mwana woyamba kubadwa wa bulu muzikamuwombola ndi mwana wankhosa, koma ngati simukamuwombola, muzikamuthyola khosi. mwana wamwamuna woyamba kubadwa muzikamuwombola. “mʼtsogolomo mwana wanu akakafunsa kuti, ‘zimenezi zikutanthauza chiyani?’ mukamuwuze kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh anatitulutsa mʼdziko la igupto, dziko la ukapolo ndi dzanja lamphamvu. farao atakanitsitsa kuti asatitulutse, mavawelomakonsonanti-yeahoh anapha aliyense woyamba kubadwa mʼdziko la igupto, kuyambira ana a anthu ndi ziweto zomwe. nʼchifukwa chake ine ndimapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, chachimuna chilichonse choyamba kubadwa ndipo mwana wamwamuna woyamba kubadwa ndimamuwombola.’ ndipo chidzakhala kwa inu ngati chizindikiro chomangidwa pa dzanja lanu ndi pamphumi panu kuonetsa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anakutulutsani mʼdziko la igupto ndi dzanja lake lamphamvu.” farao atalola anthu aja kuti atuluke, allah sanawadzeretse njira yodutsa dziko la afilisti, ngakhale kuti inali yachidule popeza allah anati, “ngati anthuwa atadzakumana ndi nkhondo angadzakhumudwe ndi kubwerera ku igupto.” choncho allah anawadzeretsa anthuwo njira yozungulira ya mʼchipululu kulowera ku nyanja yofiira. komabe aisraeli anatuluka mʼdziko la igupto atakonzekera nkhondo. mose ananyamula mafupa a yosefe chifukwa yosefe anawalumbiritsa ana a isreali. iye anawawuza kuti, “allah adzabwera ndithu kudzakuthandizani, ndipo mudzanyamule mafupa anga pochoka ku malo ano.” atachoka ku sukoti anakagona ku etamu mʼmphepete mwa chipululu. nthawi yamasana mavawelomakonsonanti-yeahoh amakhala patsogolo pa anthu kuwatsogolera njira ndi chipilala cha mtambo, ndipo usiku mavawelomakonsonanti-yeahoh ankawatsogolera ndi chipilala cha moto, kuwawunikira njira kuti athe kuyenda masana ndi usiku. usana, chipilala cha mtambo ndi usiku, chipilala cha moto zinali patsogolo kuwatsogolera anthu aja.

14

kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “uza aisraeli abwerere ndi kukagona pafupi ndi pihahiroti, pakati pa migidoli ndi nyanja. inu mumange zithando mʼmbali mwa nyanja moyangʼanana ndi baala-zefoni. farao adzaganiza kuti ‘aisraeli asokonezeka nʼkumangozungulirazungulira mu dzikomo, chipululu chitawazinga.’ ndidzawumitsa mtima wa farao ndipo adzathamangira aisraeliwo. choncho ndikadzagonjetsa farao ndi gulu lake lonse la nkhondo, ine ndidzalemekezedwa.” choncho aisraeli aja anachita zimenezi. farao, mfumu ya igupto atamva kuti anthu aja athawa, iye pamodzi ndi nduna zake anasintha maganizo awo pa isreali ndipo anati, “ife tachita chiyani? tawalola aisraeli kuti apite ndi kuleka kutitumikira?” choncho anakonzetsa galeta lake ndipo ananyamuka pamodzi ndi ankhondo ake. iye anatenga magaleta 600 abwino kwambiri pamodzi ndi magaleta ena a dziko la igupto. anatenganso akuluakulu onse ankhondo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawumitsa mtima wa farao mfumu ya dziko la igupto, kotero iye anawathamangira aisraeli amene ankachoka mʼdzikomo mosavutika. aigupto aja (kutanthauza akavalo ndi magaleta onse a farao, okwera akavalowo pamodzi ndi gulu lonse la nkhondo) analondola aisraeli aja ndipo anakawapeza pamalo pamene anamanga zithando paja, mʼmbali mwa nyanja, pafupi ndi pihahiroti, moyangʼanana ndi baala-zefoni. tsono farao anayandikira. ndipo aisraeli ataona kuti aigupto akuwatsatira, anachita mantha aakulu ndipo anafuwula kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo anafunsa mose kuti, “kodi nʼchifukwa chakuti kunalibe manda ku dziko la igupto kuti iwe utibweretse muno mʼchipululu kuti tidzafe? chimene watichitachi nʼchiyani, kutitulutsa mʼdziko la igupto? kodi sindizo zimene tinakuwuza mʼdziko la igupto? ife tinati, ‘tileke titumikire aigupto?’ zikanatikomera kutumikira aigupto kulekana ndi kufa mʼchipululu muno.” mose anayankha anthu kuti, “musachite mantha. imani, ndipo muone chipulumutso chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akuchitireni lero. aigupto amene mukuwaona lerowa simudzawaonanso. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakumenyerani nkhondo. inu mungokhala chete.” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “chifukwa chiyani ukufuwulira kwa ine? uwuze aisraeli aziyenda. nyamula ndodo yako ndi kutambasula dzanja lako kuloza ku nyanja, kugawa madzi kuti aisraeli awoloke powuma. ine ndidzawumitsa mitima ya aigupto kotero kuti adzatsatirabe aisraeli. ndipo ine ndikadzagonjetsa farao ndi asilikali ake onse ankhondo, okwera magaleta ndi akavalo, ndidzapeza ulemerero. aigupto adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh akadzaona mmene ndipambanire farao ndi magaleta ndi owayendetsa ake.” ndipo mngelo wa allah amene amayenda patsogolo pa gulu lankhondo la isreali anachoka ndi kupita kumbuyo kwawo. chipilala cha mtambo chinasunthanso kuchoka kutsogolo ndi kupita kumbuyo kwawo. choncho mtambowo unakhala pakati pa asilikali ankhondo a dziko la igupto ndi a dziko la isreali. choncho panali mdima motero kuti magulu awiri ankhondowa sanathe kuyandikizana usiku wonse. kenaka mose anatambalitsa dzanja lake pa nyanja, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh pogwiritsa ntchito mphepo yamphamvu ya kummawa imene inawomba usiku wonse anabweza madzi ndi kuwumitsa nyanja ija. choncho nyanja ija inagawanika. ndipo aisraeli anawoloka pakati pa nyanja powuma, madzi atasanduka khoma kumanja ndi kumanzere kwawo. aigupto onse, farao, ndi onse okwera pa magaleta ndi akavalo anawalondola ndipo analowa mʼmadzi. kutatsala pangʼono kucha, mavawelomakonsonanti-yeahoh ali mu chipilala chamoto ndi chamtambo, anayangʼana asilikali ankhondo a igupto ndipo anabweretsa chisokonezo pakati pawo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anamanga matayala a magaleta kotero kuti ankavutika kuyenda. ndipo aigupto anati, “tiyeni tiwathawe aisraeli! mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwamenyera nkhondo kulimbana nafe.” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “tambasula dzanja lako pa nyanja kuti madzi amize aigupto ndi magaleta awo ndi okwera pa akavalo.” mose anatambasula dzanja lake pa nyanja, ndipo mmene kumacha nyanja inabwerera mʼmalo mwake. aigupto pothawa anakumana nayo, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawakokera mʼnyanja momwemo. madzi anabwerera ndi kumiza magaleta ndi okwera akavalo, asilikali ankhondo onse amene anatsatira aisraeli mʼnyanja, palibe ndi mmodzi yemwe amene anapulumuka. koma aisraeli aja anawoloka nyanja pansi pali powuma, madzi atachita khoma kumanja ndi kumanzere kwawo. tsiku limeneli mavawelomakonsonanti-yeahoh anapulumutsa isreali mʼmanja mwa aigupto ndipo isreali anaona aigupto ali lambalamba mʼmbali mwa nyanja atafa choncho aisraeli anaona dzanja lamphamvu la mavawelomakonsonanti-yeahoh limene linagonjetsa aigupto aja, ndipo iwo anaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumukhulupirira pamodzi ndi mtumiki wake mose.

15

ndipo mose ndi aisraeli anayimbira mavawelomakonsonanti-yeahoh nyimbo iyi: “ine ndidzayimbira mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti wakwezeka mʼchigonjetso. kavalo ndi wokwera wake, iye wawaponya mʼnyanja. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mphamvu yanga ndi nyimbo yanga; ndiye chipulumutso changa. iye ndiye allah wanga, ndipo ndidzamutamanda, allah wa makolo anga, ine ndidzamukweza. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wankhondo; mavawelomakonsonanti-yeahoh ndilo dzina lake. magaleta a farao ndi asilikali ake ankhondo iye wawaponya mʼnyanja. akatswiri ankhondo amphamvu a farao amizidwa mʼnyanja yofiira. nyanja yakuya inawaphimba; iwo anamira pansi ngati mwala.” mavawelomakonsonanti-yeahoh, dzanja lanu lamanja ndi laulemerero chifukwa cha mphamvu zake. ndithu mavawelomakonsonanti-yeahoh, dzanja lanu lamanja linaphwanya mdani. ndi ulemerero wanu waukulu, munagonjetsa okutsutsani. inu munatumiza mkwiyo wanu waukulu; ndipo unawapsereza ngati udzu. ndi mpweya wotuluka mʼmphuno mwanu madzi anawunjikana pamodzi. nyanja yakuya ija inasanduka madzi owuma gwaa kufika pansi. mdaniyo anati, “ine ndidzawalondola, ndipo ndidzawagwira. ndidzagawa chuma chawo; ndiye chokhumba changa chidzakwaniritsidwa. ine ndidzasolola lupanga langa, ndi mkono wanga ndidzawawononga.” koma inu munawuzira mphepo yanu, ndipo nyanja inawaphimba. iwo anamira ngati chitsulo mʼmadzi amphamvu. ndithu mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakati pa milungu, ndani afanana nanu? inu amene muli woyera, ndiponso wotamandika wolemekezeka, chifukwa cha ntchito zanu, zazikulu ndi zodabwitsa? munatambasula dzanja lanu lamanja ndipo dziko linawameza. ndi chikondi chanu chosasinthika mudzatsogolera anthu amene munawawombola. ndi mphamvu zanu munawatsogolera ku malo anu woyera. anthu amitundu ina anamva za mbiriyi ndipo ananjenjemera ndi mantha, mantha woopsa agwira anthu a dziko la filisiti. tsopano mafumu a ku edomu agwidwa ndi mantha aakulu, otsogolera a dziko la mowabu akunjenjemera ndi mantha, ndipo anthu a ku kanaani asungunuka ndi mantha. onse agwidwa ndi mantha woopsa. popeza anaona mphamvu zanu zazikulu, iwo ayima chilili ngati mwala mpaka anthu anu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh atadutsa; inde mpaka atadutsa anthu amene munawagula. inu mudzawalowetsa ndi kuwakhazikitsa pa phiri lanu. pa malo pamene inu mavawelomakonsonanti-yeahoh munawapanga kuti muzikhalapo; malo wopatulika amene inu ambuye munawakonza ndi manja anu. “mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalamula mpaka muyaya.” akavalo a farao, magaleta ndi oyendetsa akavalo atalowa mʼnyanja, mavawelomakonsonanti-yeahoh anawabwezera madziwo mʼnyanja ndi kuwamiza, koma aisraeli anawoloka nyanjayo powuma. ndipo miriamu mneneri wamkazi, mlongo wa aaroni anatenga zoyimbira ndipo akazi onse anamutsatira pambuyo, akuyimba ndi zoyimbira ndi kuvina. miriamu anawayimbira nyimbo iyi: “imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa iye wapambana. kavalo ndi wokwerapo wake iye wawamiza mʼnyanja.” ndipo mose anatsogolera isreali kuchoka ku nyanja yofiira ndi kupita ku chipululu cha suri. anayenda mʼchipululu masiku atatu wosapeza madzi. ndipo anafika ku mara. koma sanathe kumwa madzi akumeneko chifukwa anali owawa. (ndi chifukwa chake malowo amatchedwa mara). tsono anthu aja anadandaulira mose ndi kumufunsa kuti, “kodi tikumwa chiyani?” ndipo mose anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuonetsa kamtengo. iye anakaponya mʼmadzimo ndipo madzi anakhala abwino. kumeneko mavawelomakonsonanti-yeahoh anawayikira lamulo ndi maweruziro. kumenekonso mavawelomakonsonanti-yeahoh anawayesa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ngati inu mudzamvetsa bwino mawu anga, kuchita zolungama, kumvera malamulo anga ndi kusamalitsa zimene ndikukuwuzani ndiye kuti ine sindidzayika pa inu matenda amene ndinayika pa anthu a ku igupto popeza ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndimakuchiritsani.” kenaka anafika ku elimu, kumene kunali akasupe khumi ndi awiri ndi mitengo ya migwalangwa makumi asanu ndi awiri, ndipo anamanga misasa yawo kumeneko pafupi ndi madzi.

16

pambuyo pake gulu lonse la aisraeli linachoka ku elimu, ndipo pa tsiku la khumi ndi chisanu mwezi wachiwiri chichokere mʼdziko la igupto, anafika ku chipululu cha sini chimene chinali pakati pa elimu ndi sinai. mʼchipululumo gulu lonse linadandaulira mose ndi aaroni kuti, “kukanakhala bwino mavawelomakonsonanti-yeahoh akanatiphera mʼdziko la igupto! kumeneko timadya nyama ndi buledi mpaka kukhuta, koma inu mwabwera nafe ku chipululu kudzapha mpingo wonsewu ndi njala!” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “ine ndidzakupatsani buledi wogwa kuchokera kumwamba ngati mvula. anthu azituluka tsiku lililonse kukatola buledi wokwanira tsiku limenelo. ine ndidzawayesa mʼnjira imeneyi kuti ndione ngati adzatsatira malangizo anga. pa tsiku lachisanu ndi chimodzi, pamene azidzakonza buledi amene abwera naye, adzapeza kuti ndi wokwanira masiku awiri.” kotero mose ndi aaroni anati kwa aisraeli onse, “nthawi yamadzulo inu mudzadziwa kuti ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anakutulutsani mʼdziko la igupto. ndipo mmawa mudzaona ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti wamva kudandaula kwanu. kodi ife ndi yani kuti muzitidandaulira?” mose anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupatsani nyama madzulo aliwonse ndi buledi mmawa uliwonse kuti mukhute chifukwa iye wamva madandawulo anu. nanga ife ndi yani? kudandaula kwanu simudandaulira ife, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh.” kenaka mose anawuza aaroni kuti, “uza gulu lonse la aisraeli kuti, ‘bwerani pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti wamva kudandaula kwanu.’ ” pamene aaroni amayankhula ndi gulu lonse la aisraeli, iwo anayangʼana ku chipululu, ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh umaoneka mu mtambo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “ine ndamva kudandaula kwa aisraeli. awuze kuti, ‘madzulo mudzadya nyama ndipo mmawa mudzakhuta buledi. pamenepo mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.’ ” madzulo amenewo panatuluka zinziri zimene zinali ponseponse pa misasa yawo, ndipo mmawa panali mame kuzungulira misasa yawo. mamewo atachoka, pa nthaka mʼchipululumo panaoneka tinthu tina topyapyala komanso totuwa ngati chipale. aisraeli atationa anafunsana wina ndi mnzake nati, “kodi timeneti nʼchiyani?” popeza sanatidziwe. mose anawawuza kuti, “uyu ndi buledi amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wakupatsani kuti mudye. mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula kuti, ‘aliyense atole zomukwanira kudya, malita awiri pa munthu mmodzi molingana ndi chiwerengero cha anthu amene ali mu tenti yanu.’ ” aisraeli anachita zonse anawawuza. ena anatola zambiri ena zochepa. ndipo iwo atayeza ndi muyeso wa malita awiri, iye amene anatola zambiri sizinamutsalireko ndipo amene anatola pangʼono sizinamuchepere. aliyense anatola zomukwanira kudya. ndipo mose anawawuza kuti, “wina aliyense asasunge mpaka mmawa.” komabe ena sanamvere mose, anasungako mpaka mmawa. koma mmawa mwake tonse tinali mphutsi zokhazokha. kotero mose anawapsera mtima. mmawa uliwonse aliyense amatola zimene amazifuna, ndipo dzuwa likatentha zimasungunuka. tsiku lachisanu ndi chimodzi anatuta malita anayi munthu aliyense, ndipo atsogoleri a mpingo wonse anabwera kudzawuza mose za zimenezi. iye anawawuza kuti, “izi ndi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula, ‘mawa ndi tsiku lopumula, sabata loyera la mavawelomakonsonanti-yeahoh, choncho wotchani ndi kuphika zimene mukufuna. sungani zotsala mpaka mmawa.’ ” choncho anasunga mpaka mmawa monga mose anawalamulira, ndipo sananunkhe kapena kuchita mphutsi. mose anati, “idyani lero chifukwa lero ndi sabata la mavawelomakonsonanti-yeahoh. lero simukapeza chilichonse kunjaku. muzitola chakudya masiku asanu ndi limodzi koma tsiku la chisanu ndi chiwiri ndi la sabata, simukapeza chilichonse kunjaku.” komabe anthu ena anapita kuti akatole chakudya tsiku lachisanu ndi chiwiri, koma sanapeze kanthu. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anafunsa mose nati, “kodi inu muzipitirira kukana kusunga malamulo ndi malangizo anga mpaka liti? taonani, popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh wakupatsani sabata nʼchifukwa chake tsiku lachisanu ndi chimodzi amakupatsani chakudya cha masiku awiri. aliyense azikhala pamene ali pa tsiku lachisanu ndi chiwiri, pasapezeke wotuluka kunja.” kotero anthu anapuma tsiku lachisanu ndi chiwiri. aisraeli anatchula chakudyacho mana. chakudyacho chinkaoneka ngati mbewu zamapira, zoyera. ndipo chinkakoma ngati chothira uchi. mose anati, “chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula ndi ichi: ‘tengani muyeso wa malita awiri a mana ndi kusungira mibado imene ikubwera, kuti iwo adzaone chakudya chimene ine ndinakupatsani kuti mudye mʼchipululu pamene ndinakutulutsani mʼdziko la igupto.’ ” choncho mose anati kwa aaroni, “tenga mtsuko ndipo uyikemo malita awiri a mana. ndipo uyike manawo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kusungira mibado imene ikubwera.” monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose, aaroni anayika mtsuko uja pafupi ndi bokosi la chipangano kuti manawo asungike. aisraeli anadya mana zaka 40, mpaka pamene anafika ku dziko kumene amati akakhazikeko. iwo anadya mana mpaka pamene anafika mʼmalire a kanaani. (malita awiri amafanana ndi gawo lakhumi la efa).

17

gulu lonse la aisraeli linachoka ku chipululu cha sini, ndi kumayenda malo ndi malo monga momwe anawalamulira mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo anamanga misasa yawo ku refidimu koma kunalibe madzi woti anthu onse ndi kumwa. kotero iwo anakangana ndi mose nati, “tipatse madzi akumwa.” mose anayankha kuti, “chifukwa chiyani mukukangana ndi ine? chifukwa chiyani mukumuyesa mavawelomakonsonanti-yeahoh?” koma anthu anali ndi ludzu pamenepo ndipo anangʼungʼudza pamaso pa mose namufunsa kuti, “kodi nʼchifukwa chiyani unatitulutsa mʼdziko la igupto kuti ife, ana athu pamodzi ndi ziweto zathu tife ndi ludzu?” ndipo mose anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “kodi ndichite chiyani ndi anthu awa? iwo atsala pangʼono kundigenda ndi miyala.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “pita patsogolo pa anthuwo. tenga ndodo imene unamenyera nyanja ya nailo pamodzi ndi akuluakulu ena a isreali ndi kunyamuka. ine ndidzayima patsogolo pako pafupi ndi thanthwe la ku horebu. ukamenye thanthwelo, madzi adzatuluka kuti anthu amwe.” motero mose anachita zimenezi pamaso pa akuluakulu a isreali. ndipo iye anatcha malowo masa ndi meriba chifukwa aisraeli anakangana ndi kuyesa mavawelomakonsonanti-yeahoh ponena kuti, “kodi pakati pathu pali mavawelomakonsonanti-yeahoh kapena palibe?” amaleki anabwera ku refidimu kudzamenyana ndi aisraeli. mose anati kwa yeahoswa, “sankha amuna amphamvu ndipo upite ukamenyane ndi amaleki. mawa ndidzayima pamwamba pa phiri nditagwira ndodo ya allah.” ndipo yeahoswa anachitadi monga mose anamulamulira. iye anapita kukamenyana ndi aamaleki ndipo mose, aaroni ndi huri anapita pamwamba pa phiri. mose ankati akakweza manja ake, aisraeli amapambana, koma akatsitsa manja akewo amaleki amapambana. manja a mose atatopa, aaroni ndi huri anatenga mwala ndi kuyika pansi ndipo mose anakhalapo. aaroni ndi huri anagwirizitsa manja a mose wina mbali ina winanso mbali ina. choncho manja a mose analimba mpaka kulowa kwa dzuwa. kotero yeahoswa anagonjetsa asilikali ankhondo a amaleki ndi lupanga. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “lemba izi mʼbuku kuti zidzakumbukirike ndipo uwonetsetse kuti yeahoswa amve zimenezi, chifukwa ine ndidzafafaniziratu amaleki pa dziko lapansi, kotero kuti palibe amene adzawakumbukire.” mose anamanga guwa lansembe ndipo analitcha mavawelomakonsonanti-yeahoh chipambano changa (mavawelomakonsonanti-yeahoh nisi). ndipo anati, “kwezani mbendera ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachitabe nkhondo ndi mibado yonse ya aamaleki.”

18

yetero wansembe wa ku midiyani amenenso anali mpongozi wa mose, anamva zonse zimene allah anachitira mose ndi anthu ake a aisraeli ndi mmene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawatulutsira mʼdziko la igupto. mose atamubweza zipora, mkazi wake, yetero, mpongozi wake anamulandira mwana wake wamkaziyo pamodzi ndi ana ake aamuna awiri. mose anamupatsa mwana wachisamba dzina loti geresomu popeza anati, “ndakhala mlendo mʼdziko lachilendo.” ndipo mwana wake wachiwiri anamupatsa dzina loti eliezara, pakuti anati, “allah wa makolo anga anali thandizo langa. iye anandipulumutsa ku lupanga la farao.” yetero, mpongozi wa mose pamodzi ndi ana a mose aamuna awiri ndi mkazi wake anabwera kwa mose ku chipululu pa phiri la allah kumene mose anamanga misasa. yetero anali atatumiza uthenga kwa mose kuti, “ine yetero, mpongozi wako, ndikubwera ndi mkazi wako ndi ana ake awiri.” kotero mose anatuluka kukakumana ndi mpongozi wake ndipo anawerama ndi kupsompsona. atalonjerana anakalowa mu tenti mose anafotokozera mpongozi wake zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuchita farao ndi aigupto chifukwa cha isreali komanso zowawa zonse anakumana nazo mʼnjira. mose anafotokozanso momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapulumutsira. yetero anakondwa kwambiri atamva zabwino zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachitira aisraeli powapulumutsa mʼdzanja la aigupto. iye anati, “alemekezeke mavawelomakonsonanti-yeahoh amene wakupulumutsani mʼdzanja la aigupto ndi farao. wapulumutsanso anthuwa mʼdzanja la aigupto. tsopano ndikudziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wopambana milungu ina yonse, pakuti anachita izi kwa amene ananyoza isreali.” ndipo yetero, mpongozi wa mose anapereka nsembe yopsereza ndi nsembe zina kwa allah. aaroni ndi akuluakulu onse a isreali anabwera kudzadya chakudya pamodzi ndi mpongozi wa mose pamaso pa allah. mmawa mwake, mose anakhala pa mpando kuti aweruze milandu ya anthu. anthu anayima momuzungulira kuyambira mmawa mpaka madzulo. mpongozi wa mose ataona zonse zimene iye amawachitira anthu anati, “nʼchiyani chimene mukuwachitira anthuwa? nʼchifukwa chiyani mulipo nokha woweruza, pamene anthu onsewa ayimirira kuyambira mmawa mpaka madzulo?” mose anamuyankha kuti, “chifukwa anthuwa anabwera kwa ine kudzafunsa zimene allah akufuna. ngati munthu akangana ndi mʼbale wake, onse awiri amabwera kwa ine, ndipo ine ndimawaweruza. ndimawawuzanso malamulo a allah ndi malangizo ake.” mpongozi wa mose anayankha kuti, “zimene mukuchitazi si zabwino. ntchitoyi ndi yayikulu kuposa mphamvu zanu. inu simungathe kuyigwira nokha. inu pamodzi ndi anthuwa amene amabwera kwa inu mudzatopa. tsono tamverani ndikulangizeni, ndipo allah akhale nanu. inu muziwayimirira anthuwa pamaso pa allah, ndipo mikangano yawo muzibwera nayo kwa iye. aphunzitseni mawu ndi malangizo a allah. aphunzitseni mmene ayenera kukhalira ndi zimene ayenera kuchita. koma sankhani amuna odziwa ntchito yawo, anthu owopa allah, anthu odalirika amene amadana ndi kupeza phindu mwachinyengo. tsono muwayike kuti akhale oyangʼanira anthu motere: atsogoleri a anthu 1,000, ena a anthu 100, ena a anthu 50 ndi ena a anthu khumi. tsono amenewa aziweruza anthu nthawi zonse. mlandu uliwonse waukulu azibwera nawo kwa inu, koma mlandu waungʼono aziweruza okha. izi zidzachititsa kuti ntchito yanu ipepuke, popeza mudzagwira ntchito mothandizana. ngati mutsatira malangizowa monga mmene allah wakulamulirani ndiye kuti simudzafowoka ndipo anthu onsewa adzapita kwawo mu mtendere.” mose anamvera mpongozi wake ndi kuchita zonse zimene iye ananena. iye anasankha amuna odziwa bwino ntchito zawo ndipo anawayika kuti akhale atsogoleri, oyangʼanira anthu motere: atsogoleri a anthu 1,000, ena a anthu 500, ena a anthu makumi asanu ndi ena a anthu khumi. iwowa ankaweruza anthu nthawi zonse. milandu yovuta ankabwera nayo kwa mose, koma yosavuta ankayiweruza okha. kenaka mose analola kuti mpongozi wake, yetero anyamuke kubwerera ku dziko la kwawo.

19

ana a isreali aja anafika ku chipululu cha sinai pa tsiku loyamba la mwezi wachitatu chichokere mʼdziko la igupto. atachoka ku refidimu, anafika ku sinai, ndipo aisraeli anamangako misasa yawo moyangʼanana ndi phirilo. mose anakwera ku phiri kukakumana ndi allah ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyitana nati, “ukawuze zidzukulu za yaqobo, ana onse a isreali kuti, ‘inu eni munaona zimene ndinawachitira aigupto ndiponso mmene ndinakunyamulirani, monga mmene chiwombankhanga chimanyamulira ana ake pa mapiko,’ ndikukubweretsani kwa ine. tsopano, ngati mumveradi mawu anga ndi kusunga pangano langa, mudzakhala chuma changa chapamtima pakati pa mitundu yonse. ngakhale kuti dziko lonse lapansi ndi langa, inu mudzakhala ansembe achifumu ndi mtundu woyera mtima. awa ndi mawu amene uyenera kuwawuza aisraeli.” ndipo mose anabwerera ndi kuyitanitsa akuluakulu. atabwera anawafotokozera mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira kuti adzanene. anthu onse anayankha pamodzi kuti, “ife tidzachita zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wanena.” choncho mose anabweza yankho lawo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “ine ndibwera kwa iwe mu mtambo wakuda kuti anthu adzandimve ndikuyankhula ndi iwe. choncho adzakukhulupirira nthawi zonse.” kenaka mose anawuza mavawelomakonsonanti-yeahoh zimene anthu ananena. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “pita kwa anthu onse ndi kuwayeretsa lero ndi mawa. achape zovala zawo ndipo akhale atakonzeka pofika tsiku lachitatu, chifukwa tsiku limenelo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatsika pa phiri la sinai anthu onse akuona. uwalembere malire anthuwo kuzungulira phirilo ndipo uwawuze kuti, ‘samalani musakwere phirilo kapena kukhudza tsinde lake. aliyense wokhudza phiri adzaphedwa ndithu. aliyense wokhudza phiri adzaphedwa ndi miyala kapena kumulasa ndi mivi. palibe amene adzamukhudze. palibe munthu amene adzaloledwa kukhala ndi moyo ngakhale nyama. iwo adzayenera kuphedwa.’ koma anthu adzapita ku phirilo akadzamva kulira kwa lipenga la nyanga yankhosa.” tsono mose anatsika phiri lija nafika kwa anthu aja ndi kuwayeretsa. iwo anachapa zovala zawo. kenaka iye anati kwa anthu, “konzekerani tsiku lachitatu, musagone pamodzi ndi mkazi.” mʼmamawa wa tsiku lachitatu kunali mabingu, ziphaliwali ndi mtambo wakuda umene unaphimba phiri, ndiponso lipenga lolira kwambiri. aliyense ku misasa kuja ananjenjemera ndi mantha. ndipo mose anatsogolera anthu kutuluka mʼmisasa kukakumana ndi allah, ndipo anayima mʼmunsi mwa phiri. phiri la sinai linakutidwa ndi utsi, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsika ndi moto pa phiripo. utsi unakwera ngati wochokera mʼngʼanjo yamoto ndipo phiri lonse linagwedezeka kwambiri. liwu la lipenga linkakulirakulira. tsono mose anayankhula ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankha ndi mabingu. mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsika nafika pamwamba pa phiri la sinai, ndipo anayitana mose kuti apite pa phiripo. choncho mose anakwera, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa iye, “tsika ukawachenjeze anthu kuti asayesere kudutsa malire kuti adzandione chifukwa ambiri a iwo adzafa. ngakhale ansembe amene amatumikira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ayenera kudziyeretsa kuopa kuti ndingadzawalange.” mose anati kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “anthu sangakwere phiri la sinai chifukwa inu munatichenjeza. lembani malire kuzungulira phiri ndipo mulipatule kuti likhale loyera.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha, “tsika ukamutenge aaroni. koma ansembe ndi anthu asayesere kubzola malire kuti abwere kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa iye adzawalanga.” ndipo mose anatsika ndi kukawawuza anthuwo.

20

ndipo allah anayankhula mawu onse awa nati: “ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako amene ndinakutulutsa ku igupto, mʼdziko la ukapolo. “usakhale ndi milungu ina koma ine ndekha.” “usadzipangire chofanizira chinthu chilichonse chakumwamba kapena cha pa dziko lapansi kapena cha mʼmadzi a pansi pa dziko. usazigwadire kapena kuzipembedza, pakuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako, ndine allah wansanje, wolanga ana chifukwa cha tchimo la makolo awo mpaka mʼbado wachitatu ndi wachinayi wa iwo amene amadana nane. koma ndimaonetsa chikondi chosasinthika ku mibado miyandamiyanda ya anthu amene amandikonda, ndi kusunga malamulo anga. “usagwiritse ntchito molakwika dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamutenga kukhala wochimwa aliyense amene akugwiritsa ntchito dzina lakelo molakwika. “uzisunga tsiku la sabata kuti likhale lopatulika. uzigwira ntchito zako zonse masiku asanu ndi limodzi. koma tsiku lachisanu ndi chiwiri ndi sabata, tsiku loperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako. tsiku limeneli musagwire ntchito iliyonse, inuyo kapena mwana wanu wamwamuna kapena mwana wanu wamkazi, wantchito wanu wamwamuna kapena mdzakazi wanu, ziweto zanu kapena mlendo amene akukhala mʼmudzi mwanu. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anapanga kumwamba ndi dziko lapansi, nyanja ndi zonse zimene zili mʼmenemo mʼmasiku asanu ndi limodzi. iye anapuma pa tsiku lachisanu ndi chiwiri. kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anadalitsa tsiku la sabata kuti likhale loyera. “lemekeza abambo ako ndi amayi ako kuti ukhale ndi moyo wautali mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako akukupatsa. “usaphe. “usachite chigololo. “usabe. “usapereke umboni womunamizira mnzako. “usasirire nyumba ya mnzako. usasirire mkazi wa mnzako kapena wantchito wake wamwamuna kapena mdzakazi wake, ngʼombe yake kapena bulu wake, kapena chilichonse cha mnzako.” pamene anthu ankamva mabingu ndi kuona ziphaliwali ndi kumvanso lipenga ndi kuona utsi umene umafuka mʼphiri, ananjenjemera ndi mantha. ndipo iwo anayima patali. ndipo anati kwa mose, “iwe utiyankhule ndipo tidzamvera. koma usalole kuti allah atiyankhule, tingafe.” koma mose anati kwa anthuwo, “musachite mantha. allah wabwera kudzakuyesani kuti mukhale ndi mtima woopa allah kuti musamuchimwire.” anthu aja anayima patali koma mose anayandikira mtambo wakuda kumene kunali allah. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “awuze izi aisraeli: ‘inu mwaona nokha kuti ine ndakuyankhulani kuchokera kumwamba. choncho musadzipangire milungu yasiliva kapena yagolide kuti muziyipembedza pamodzi ndi ine.’ ” mundimangire guwa ladothi ndipo muziperekapo nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano, nkhosa, mbuzi ndi ngʼombe zanu. pamalo paliponse pamene ine ndidzakonza kuti muzinditamandirapo, ndidzabwera ndi kukudalitsani. ngati mudzandimangira guwa lansembe lamiyala, musagwiritse ntchito miyala yosema, pakuti mudzalidetsa mukadzagwiritsa ntchito zida. musamakwere pa makwerero popita pa guwa langa lansembe kuti mungaonetse maliseche anu.

21

“uwawuze aisraeli malamulo awa: “mukagula kapolo wa chihebri, azikugwirirani ntchito zaka zisanu ndi chimodzi. koma mʼchaka cha chisanu ndi chiwiri muzimumasula, ndipo asalipire kanthu. ngati anabwera yekha, amasulidwenso yekha. koma ngati anali ndi mkazi pamene ankabwera, mkaziyo apite nayenso. ngati bwana wake amupatsa mkazi ndipo mkaziyo anabereka ana aamuna kapena aakazi, mkazi ndi anawo adzakhala a bwanayo ndipo mwamuna yekhayo ndiye adzamasulidwe. “koma ngati kapoloyo alengeza kuti, ‘ine sindikufuna kumasulidwa chifukwa ndimakonda mbuye wanga, mkazi wanga ndi ana,’ mbuye wakeyo abwere naye kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. abwere naye pa chitseko kapena pa mphuthu zachitseko ndipo abowole khutu lake ndi chitsulo. ndipo iye adzakhala kapolo wake moyo wake wonse. “ngati munthu agulitsa mwana wake wamkazi kukhala mdzakazi, mwanayo asamasulidwe monga achitira ndi akapolo aamuna. koma ngati mkaziyo sakukondweretsa bwana wake amene wamusankha kuti amukwatire, amulole kuti awomboledwe. bwanayo alibe mphamvu zomugulitsa kwa anthu achilendo, chifukwa iyeyo waphwanya pangano lake lomukwatira iye. ngati anamusankha kuti akhale mkazi wa mwana wake, ayenera kumusunga ngati mwana wake wamkazi. ngati akwatira mkazi wina, asamumane woyambayo chakudya ngakhale chovala ndipo apiritirize kugona naye ngati mkazi wake. koma ngati sangathe kumuchitira zonsezi, ndiye amuleke apite popanda kulipira kanthu. “munthu aliyense amene amenya mnzake namupha, iyenso ayenera kuphedwa. koma ngati sanachite dala, ndipo allah analola kuti zichitike, iyeyo athawire ku malo kumene ndidzakupatsani. koma ngati munthu akonza chiwembu ndi kupha mnzake mwadala, ameneyo muchotseni ngakhale ku guwa langa lansembe ndipo aphedwe. “munthu aliyense amene amenya abambo ake kapena mayi ake ayenera kuphedwa. “munthu aliyense amene aba munthu mnzake, ndi kukamugulitsa, kapena kumangomusunga, ayenera kuphedwa. “aliyense amene atemberera abambo ake kapena amayi ake ayenera kuphedwa. “ngati anthu awiri akangana ndipo wina amenya mnzake ndi mwala kapena nkhonya koma wosamupha, womenyedwayo akadwala nagona pa bedi, kenaka nachira ndi kuyamba kuyenda ndi ndodo kutuluka kunja kwa nyumba yake, ndiye kuti womenya mnzakeyo sadzayimbidwa mlandu. komabe adzayenera kulipira womenyedwayo chifukwa cha nthawi imene anagona pa bedi ija, ndiponso ayenera kumusala mpaka atachiritsitsa. “ngati munthu amenya kapolo wake wamwamuna kapena mdzakazi ndi ndodo, kapolo uja ndikufa chifukwa cha kumenyedwako, munthuyo ayenera kulangidwa. koma ngati kapolo uja akhala ndi moyo tsiku lonse kapena masiku awiri, ndiye kuti mbuye uja asalangidwe chifukwa kapolo ndi chuma chake. “ngati anthu akumenyana ndi kupweteka mayi woyembekezera, mayiyo napita padera, koma osavulala, wolakwayo ayenera kulipira chilichonse chimene mwamuna wake wa mkaziyo adzalamula ndipo bwalo lamilandu lavomereza. koma ngati wavulazidwa kwambiri, ndiye malipiro ake adzakhala motere: moyo kulipa moyo, diso kulipira diso, dzino kulipira dzino, mkono kulipa mkono, phazi kulipa phazi. kutentha ndi moto kulipa kutentha ndi moto, bala kulipa bala, mkwingwirima kulipa mkwingwirima. “ngati munthu amenya wantchito wake wa mwamuna kapena mdzakazi wake pa diso ndi kuliwononga, wantchitoyo amasulidwe ngati malipiro a diso lake. ndipo ngati agulula dzino la wantchito wamwamuna kapena mdzakazi, wantchitoyo amasulidwe ngati malipiro a dzino lake. “ngati ngʼombe ipha munthu wamwamuna kapena wamkazi ndi nyanga yake, iponyedwe miyala ndipo nyama yake isadyedwe. ndipo mwini ngʼombeyo asayimbidwe mlandu. koma ngati ngʼombeyo inali ndi chizolowezi chogunda anthu ndipo mwini wakeyo anachenjezedwa koma iye sanayimange ndipo yapha mwamuna kapena mkazi, ngʼombeyo iponyedwe miyala ndipo mwini wakeyo aphedwenso. koma ngati wauzidwa kuti alipire, iye apereke zimene wauzidwazo kuti awombole moyo wake. lamulo ili ligwirenso ntchito ngati ngʼombeyo yagunda mwana wamwamuna kapena wamkazi. ngati ngʼombeyo yagunda kapolo wamwamuna kapena mdzakazi, mwini ngʼombeyo apereke masekeli makumi atatu a siliva kwa mwini kapoloyo, ndipo ngʼombeyo iponyedwe miyala. “munthu akasiya dzenje lapululu kapena akakumba dzenje koma wosaphimbapo, ndipo ngʼombe kapena bulu nʼkugweramo, mwini dzenjelo amulipire mwini chiweto chakufacho koma iye atenge chiwetocho. “ngati ngʼombe ya munthu wina ipha ngʼombe ya mnzake, ngʼombe yamoyo ija igulitsidwe ndipo anthu awiriwo agawane pakati ndalama yake. achite chimodzimodzi ndi ngʼombe yakufa ija. koma zikadziwika kuti ngʼombeyo inali ndi khalidwe logunda, ndipo mwini wake samayitsekera mʼkhola, mwini ngʼombeyo alipire ngʼombe ina yamoyo koma atenge yakufayo.”

22

“ngati munthu aba ngʼombe kapena nkhosa ndi kuyipha kapena kuyigulitsa, iye abweze ngʼombe zisanu pa ngʼombe imodzi ndi nkhosa zinayi pa nkhosa imodzi. “ngati mbala ipezeka ikuthyola nyumba ndipo imenyedwa nʼkufa, amene wapha mbalayo sanalakwe. koma akayipha dzuwa litatuluka, woyiphayo ali ndi mlandu wakupha. “mbala iyenera kubweza ndithu koma ngati ilibe kalikonse igulitsidwe, kulipira zomwe yabazo. “ngati chiweto chobedwacho chipezeka chamoyo mʼmanja mwake, kaya ndi ngʼombe kapena bulu kapena nkhosa, mbalayo ibwezere ziweto ziwiri pa chiweto chobedwacho. “ngati munthu alekerera ziweto zake kukalowa mʼmunda wa munthu wina kukadya mbewu zake, munthuyo amubwezere mwini mundawo mbewu zina zabwino kapena mpesa wina wabwino kwambiri. “ngati munthu ayatsa moto, motowo ndikukafika mpaka ku munda ndi kuwotcha mulu wa tirigu kapena tirigu wosadula, kapena munda wonse, ndiye kuti munthu amene anayatsa motoyo alipire. “ngati munthu asungitsidwa ndi mnzake ndalama kapena katundu, ndipo zinthu zija nʼkubedwa mʼnyumba mwake, wakubayo ngati agwidwa, ayenera kubwezera kawiri chobedwacho. koma ngati mbalayo sipezeka, mwini nyumbayo ayenera kukaonekera ku bwalo lamilandu kuti akamve ngati anaba katundu wa mnzakeyo. ngati pali kukangana kokhudza ngʼombe, bulu, nkhosa, zovala kapena kanthu kalikonse kotayika, ndipo mmodzi ndikunena kuti chinthucho nʼchake, awiriwo abwere nawo mlandu wawowo pamaso pa allah ndipo amene mlandu umugomere adzayenera kumulipira mnzakeyo kawiri. “ngati munthu wina anasungitsa mnzake bulu, ngʼombe, nkhosa, kapena chiweto chilichonse ndipo chiweto chija nʼkufa kapena kupweteka kapena kutengedwa popanda wina kuona, ndiye kuti anthu awiriwo ayenera kulumbira pamaso pa allah kuti asatenge chinthu cha mnzake. zikatero mwini katundu uja avomereze zimenezi ndipo asabwezeredwe kanthu. koma ngati chiwetocho chinabedwa, iye ayenera kubwezera mwini wakeyo. ngati chinagwidwa ndi zirombo, iye ayenera kubweretsa zotsalira ngati umboni ndipo sadzalipira kanthu. “ngati munthu abwereka chiweto cha mnzake ndipo chiweto chija nʼkuvulala kapena kufa chikanali ndi iyebe, wobwerekayo ayenera kulipira. koma ngati mwini wakeyo ali ndi chiwetocho, wobwerekayo sadzalipira. ngati anapereka ndalama pobwereka chiwetocho, ndalama anaperekazo zilowa mʼmalo mwa chiweto chakufacho. “ngati munthu anyenga namwali wosadziwa mwamuna amene sanapalidwe ubwenzi ndi kugona naye, munthuyo ayenera kulipira malowolo ndipo adzakhala mkazi wake. ngati abambo ake akanitsitsa kwamtuwagalu kumupereka kuti amukwatire, munthuyo aperekebe malowolo woyenera namwaliyo. “musayilole mfiti yayikazi kuti ikhale ndi moyo. “aliyense wogonana ndi chiweto ayenera kuphedwa. “aliyense wopereka nsembe kwa mulungu wina osati mavawelomakonsonanti-yeahoh awonongedwe. “musazunze mlendo kapena kumuchitira nkhanza, pakuti inu munali alendo mʼdziko la igupto. “musazunze mkazi wamasiye kapena mwana wamasiye. ngati muwazunza ndipo iwo nʼkulirira kwa ine, ndidzamva kulira kwawo. ine ndidzakukwiyirani ndipo ndidzakuphani ndi lupanga. akazi anu adzakhala amasiye ndiponso ana anu adzakhala wopanda abambo. “ngati mukongoza ndalama kwa mʼbale wanu amene ndi mʼmphawi pakati panu, musadzamuchite monga zimene amachita wokongoza ndalama. musadzamuyikire chiwongoladzanja. mukatenga chovala cha mnzanu kuti chikhale chikole mumubwezere dzuwa lisanalowe chifukwa chovala chimene amadzifundira nacho nʼchomwecho. nanga usiku adzafunda chiyani? tsonotu ngati adzandilirira, ine ndidzamva pakuti ndine wachifundo. “musachite chipongwe allah wanu kapena kutemberera mtsogoleri wa anthu anu. “musachedwe kupereka kwa ine zokolola zanu zochuluka ndi vinyo wanu wochuluka. “mundipatse ana anu achisamba aamuna. muchite chimodzimodzi ndi ngʼombe zanu ndi nkhosa zanu. mwana woyamba kubadwa azikhala ndi amayi ake masiku asanu ndi awiri. koma pa tsiku lachisanu ndi chitatu mwanayo muzimupereka kwa ine. “inu mukhale anthu anga opatulika. choncho musadye nyama ya chiweto chimene chaphedwa ndi zirombo. nyamayo muwaponyere agalu.”

23

“usafalitse mbiri yabodza. usathandize munthu wolakwa pomuchitira umboni wonama. “usatsate gulu la anthu ndi kuchita choyipa. pamene ukupereka umboni mʼbwalo lamilandu, usakhotetse mlandu chifukwa chofuna kukondweretsa anthu ambiri. ndipo poweruza mlandu wa munthu wosauka usamukondere. “ngati ukumana ndi ngʼombe kapena bulu wa mdani wako zitasochera, uwonetsetse kuti wazitenga kupita nazo kwa mwini wakeyo. ngati uwona bulu wa munthu wina amene amakuda atagwa ndi katundu, usamusiye pomwepo, uwonetsetse kuti wamuthandiza. “usakhotetse milandu ya anthu osauka. upewe zabodza ndipo usaphetse munthu wosalakwa ndi wolungama, chifukwa ine sindidzakhululukira wochimwa. “musamalandire chiphuphu, pakuti chiphuphu chimadetsa mʼmaso anthu oweruza ndi kusintha mawu awo kuti mlandu uyipire osalakwa. “usamuzunze mlendo, pakuti inu nomwe mukudziwa mmene amamvera mlendo chifukwa nanunso munali alendo mʼdziko la igupto. “muzidzala mbewu zanu mʼmunda ndi kumakolola mbewuzo kwa zaka zisanu ndi chimodzi. koma chaka chachisanu ndi chiwiri muzisiya osalima mindayo kuti anthu osauka pakati panu azipezamo chakudya, ndipo nyama zakuthengo zizidya zotsalazo. muzichita chimodzimodzi ndi minda ya mpesa ndi mitengo ya olivi. “muzigwira ntchito masiku asanu ndi limodzi koma tsiku lachisanu ndi chiwiri musagwire ntchito kuti ngʼombe yanu ndi bulu wanu apume ndiponso kuti kapolo wobadwira mʼnyumba yanu ndi mlendo yemwe apezenso mphamvu. “samalani pochita zonse zimene ine ndanena. musamapemphere kwa milungu ina ndipo mayina awo musamawatchule. “muzichita zikondwerero zolemekeza ine katatu pa chaka. “muzichita chikondwerero cha buledi wopanda yisiti. kwa masiku asanu ndi awiri muzidya buledi wopanda yisiti monga ndinakulamulirani. muzichita zimenezi mwezi wa abibu pa nthawi yomwe ndayika, pakuti mʼmwezi umenewu munatuluka mʼdziko la igupto. “pasapezeke munthu wobwera pamaso panga wopanda kanthu mʼmanja. “muzichita chikondwerero cha masika pogwiritsa ntchito zipatso zoyambirira kucha zimene munadzala mʼmunda. “muzichitanso chikondwerero cha zokolola pakutha pa chaka, pamene mukututa zokolola zanu mʼmunda. “amuna onse azionekera pamaso pa ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh katatu pa chaka. “musapereke magazi anyama ngati nsembe kwa ine pamodzi ndi chilichonse chimene chili ndi yisiti. “ndipo musasunge mafuta anyama yansembe ya pa chikondwerero mpaka mmawa. “muzibwera ndi zipatso zoyambirira kucha zabwino kwambiri ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. “musamaphike kamwana kambuzi mu mkaka wa mayi wake. “taona ine ndikutuma mngelo wanga patsogolo panu kuti akutetezeni mʼnjiramo ndi kukakufikitsani ku malo amene ndakonza. muzimumvera ndi kumvetsetsa zimene akunena. musamuwukire chifukwa sadzakhululuka kuwukira kwanu, pakuti akuchita zimenezi mʼdzina langa. ngati mudzamvera iyeyu ndi kuchita zonse zimene ine ndikunena, ine ndidzakhala mdani wa adani anu ndipo ndidzatsutsana ndi onse otsutsana nanu. mngelo wanga adzakhala patsogolo panu ndipo adzakufikitsani mʼdziko la aamori, ahiti, aperezi, akanaani, ahivi ndi ayebusi, ndipo ndidzawapheratu onsewo. musagwadire milungu yawo kapena kuyipembedza. ndipo musatsatire zinthu zomwe amachita. koma inu mukawononge milungu yawo ndi kuphwasula malo amene amapembedzerapo. muzipembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndipo adzakudalitsani ndi chakudya ndi madzi ndiponso ndidzachotsa nthenda pakati panu. palibe mkazi amene adzapite padera kapena kukhala wosabereka mʼdziko mwanu. ndidzakupatsani moyo wautali. “ine ndidzawachititsa mantha ndi kusokoneza anthu onse amene adzalimbana ndi inu ndipo adani anu onse adzakuthawani. ahivi, akanaani ndi ahiti adzathawa ngati kuti ndawatumizira mavu. komabe sindidzawachotseratu onse mʼchaka chimodzi chifukwa dziko lingadzakhale lopanda anthu ndipo nyama zakuthengo zidzakuchulukirani. ndidzawathamangitsa pangʼonopangʼono mpaka inu mutachuluka kokwanira mwakuti nʼkutenga dzikolo. “malire a dziko lanu adzakhala kuyambira ku nyanja yofiira mpaka ku nyanja ya afilisti, ndiponso kuyambira ku chipululu mpaka ku mtsinje wa yufurate. anthu onse okhala mʼdziko limeneli ndidzawapereka mʼmanja mwanu ndipo mudzawathamangitsa. musachite pangano ndi iwo kapena ndi milungu yawo. asadzakhale mʼdziko lanu chifukwa angadzakuchimwitseni ndi kuyamba kupembedza milungu yawo. mukadzatero ndiye kuti mwakodwa mu msampha.”

24

ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “bwera ku phiri kuno kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwe pamodzi ndi aaroni, nadabu, abihu ndi akuluakulu a isreali makumi asanu ndi awiri. enanu mundipembedze muli chapatali. koma mose yekha ayandikire mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo enawo asayandikire. komanso anthu ena onse asakwere nawe ku phiri kuno.” tsono mose anapita kukawuza anthu mawu onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi malamulo onse, ndipo anthu onse anayankha mogwirizana kuti, “tidzachita zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wanena.” ndipo mose analemba zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena. mmawa mwake mose anadzuka nayamba kumanga guwa lansembe mʼmunsi mwa phirilo ndipo anayimika miyala khumi ndi iwiri ngati zipilala kuyimira mafuko khumi ndi awiri a isreali. kenaka mose anatuma aisraeli achinyamata kuti aphe ndi kukapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nsembe zopsereza zachiyanjano. mose anatenga theka la magazi ndi kuyika mʼmbale, ndipo theka linalo analiwaza pa guwa lansembe. anatenganso buku la chipangano ndi kuwerengera anthu. anthuwo anayankha kuti, “zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wanena tamva, ndipo tidzazichita.” kenaka mose anatenga magazi, nawaza anthuwo ndipo anati, “awa ndi magazi a pangano limene mavawelomakonsonanti-yeahoh wapanga ndi inu molingana ndi mawu ake onsewa.” kenaka mose pamodzi ndi aaroni, nadabu, abihu ndi akuluakulu makumi asanu ndi awiri a isreali aja anakwera ku phiri, ndipo anaona allah wa isreali. pansi pa mapazi ake panali njira yoyendamo yopangidwa ndi mwala wa safiro woyalidwa bwino wa maonekedwe owala ngati thambo. ngakhale anaona mavawelomakonsonanti-yeahoh koma sanafe, mʼmalo mwake anadya ndi kumwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “bwera kwa ine ku phiri kuno, ndipo udikire konkuno. ndidzakupatsa miyala imene ndalembapo malemba kuti ndiwaphunzitse.” ndipo anayamba ulendo wopita ku phiri la allah pamodzi ndi womuthandiza wake yeahoswa. apa nʼkuti mose atawawuza akuluakulu aja kuti, “mudikire pano mpaka titabweranso. aaroni ndi huri ali nanu, aliyense amene ali ndi milandu apite kwa iwo.” mose atakwera ku phiri kuja mtambo unaphimba phirilo. ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unakhala pa phiri la sinai, ndipo mtambo unaphimba phirilo kwa masiku asanu ndi limodzi. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri mavawelomakonsonanti-yeahoh anayitana mose kuchokera mu mtambowo. ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uja unkaoneka ngati malawi a moto pamwamba pa phirilo. ndipo mose analowa mʼmitambo nakwera phiri. iye anakhala ku phiriko 40 usana ndi usiku.

25

mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kwa mose kuti, “uza aisraeli kuti abweretse chopereka kwa ine. iwe ulandire choperekacho mʼmalo mwanga kuchokera kwa munthu amene akupereka mwakufuna kwake. zopereka zimene ulandire kwa anthuwo ndi izi: golide, siliva ndi mkuwa. nsalu zobiriwira, zapepo, zofiira, nsalu zofewa, ubweya wambuzi; zikopa za nkhosa zazimuna za utoto wofiira ndi zikopa za akatumbu; matabwa amtengo wa mkesha; mafuta anyale a olivi, zonunkhiritsa mafuta odzozera ndi zopangira lubani wonunkhira; miyala yokongola ya mtundu wa onikisi ndi ina yabwino yoyika pa efodi ndi pa chovala cha pachifuwa. “iwo andipangire malo wopatulika, ndipo ine ndidzakhala pakati pawo. umange chihema ndiponso ziwiya zamʼkatimo monga momwe ine ndidzakuonetsere. “tsono apange bokosi lamatabwa amtengo wa mkesha, ndipo kutalika kwake kukhale masentimita 114, mulifupi mwake masentimita 69, msinkhu wake masentimita 69. bokosilo ulikute ndi golide wabwino kwambiri, mʼkati mwake ndi kunja komwe, ndipo upange mkombero wagolide kuzungulira bokosilo. upange mphete zinayi zagolide ndipo uzimangirire ku miyendo yake inayi ya bokosilo, mbali ina ziwiri ndi mbali inanso ziwiri. kenaka upange mizati yamtengo wa mkesha ndi kuzikuta ndi golide. ndipo ulowetse nsichizo mʼmphete zija za mbali zonse ziwiri za bokosilo kuti azinyamulira. nsichizo zizikhala mʼmphete za bokosilo nthawi zonse, zisamachotsedwe. ndipo udzayike mʼbokosilo miyala iwiri yolembedwapo malamulo imene ine ndidzakupatse. “upange chivundikiro cha bokosilo cha golide wabwino kwambiri, kutalika kwake masentimita 114, mulifupi mwake masentimita 69. ndipo upange akerubi awiri agolide osula ndi nyundo, uwayike mbali ziwiri za chivundikirocho, kerubi mmodzi mbali ina ndi wina mbali inayo. akerubiwa uwapangire limodzi ndi chivundikirocho mʼmapeto mwa mbali ziwirizo. mapiko a akerubiwo adzatambasukire pamwamba pa chivundikiro cha bokosilo kuti achiphimbe. akerubiwo adzakhale choyangʼanana, aliyense kuyangʼana chivundikirocho. uyike chivundikirocho pamwamba pa bokosi ndipo mʼbokosilo uyikemo miyala ya malamulo, imene ndidzakupatse. ndizidzakumana nawe pamenepo, pamwamba pa chivundikiro cha bokosilo, pakati pa akerubi awiriwo, ndikumadzakupatsa malamulo onse okhudzana ndi aisraeli. “upange tebulo la matabwa amtengo wa mkesha, mulitali mwake masentimita 91, mulifupi mwake masentimita 46, msinkhu wake masentimita 69. tebulolo ulikute ndi golide wabwino kwambiri ndipo upange mkombero wagolide mʼmbali mwake. upange feremu yozungulira tebulo, mulifupi mwake ngati chikhatho cha dzanja, ndipo uyike mkombero wagolide kuzungulira feremuyo. upange mphete zinayi zagolide, ndipo uzilumikize ku ngodya zake zinayi, kumene kuli miyendo yake inayi. mphetezo uziyike kufupi ndi feremu kuti azikolowekamo nsichi zonyamulira tebuloyo. upange nsichi zamtengo wa mkesha ndi kuzikuta ndi golide kuti azinyamulira tebulolo. upange mbale ndi zipande zagolide wabwino, pamodzinso ndi mitsuko ndi mabeseni zogwiritsa ntchito popereka nsembe. pa tebulopo uyikepo buledi woperekedwa kosalekeza, kuti azikhala pamaso panga nthawi zonse. “upange choyikapo nyale chagolide wabwino kwambiri. tsinde lake ndi mphanda zake zikhale zosulidwa ndi nyundo. zikho zake zokhala ndi mphukira ndi maluwa ake zipangidwire kumodzi. mʼmbali mwake mukhale mphanda zisanu ndi imodzi, zitatu mbali iliyonse. zikho zitatu zokhala ngati za maluwa amtowo, mphukira ndi duwa zikhale pa mphanda yoyamba. pa mphanda yachiwiri pakhalenso zikho zitatu zokhala ngati za maluwa amtowo, mphukira ndi duwa. ndipo mphanda zonse zisanu ndi imodzi zikhale chimodzimodzi ndipo zituluke mʼchoyikapo nyalecho. pa choyikapo nyalecho pakhale zikho zinayi zopangidwa ngati maluwa amtowo ali ndi mphukira ndi maluwa. mphukira yoyamba ikhale mʼmunsi mwa nthambi ziwiri zoyamba za pa choyikapo nyale. mphukira yachiwiri ikhale mʼmunsi mwa nthambi ziwiri zinazo. ndipo mphukira yachitatu ikhale mʼmunsi mwa nthambi zina ziwirinso. zonse pamodzi zikhale nthambi zisanu ndi imodzi mphukira ndi nthambi zonse zisulidwe kumodzi ndi choyikapo nyalecho ndi golide wabwino kwambiri. “ndipo upange nyale zisanu ndi ziwiri ndi kuziyika pa choyikapo nyalecho kuti ziwunikire kutsogolo. mbaniro ndi zowolera phulusa zikhale zagolide wabwino kwambiri. choyikapo nyale ndi zipangizo zonse zipangidwe ndi golide wabwino kwambiri wolemera makilogalamu 34. uwonetsetse kuti wapanga zonse monga momwe ndikukuonetsera pa phiri pano.”

26

“panga chihema pogwiritsa ntchito nsalu khumi zofewa, zosalala ndi zolukidwa bwino, zobiriwira, zapepo ndi zofiira. ndipo anthu aluso apete pa nsaluzo akerubi. nsalu zonse zikhale zofanana. mulitali mwake zikhale mamita khumi ndi atatu, mulifupi mamita awiri. ulumikize nsalu zisanu kuti ikhale nsalu imodzi. uchite chimodzimodzi ndi nsalu zisanu zinazo. panga zokolowekamo za nsalu yobiriwira mʼmphepete mwa nsalu imodzi yotsiriza ya mbali ina. uchitenso chimodzimodzi ndi nsalu yotsiriza ya mbali inayo. upange zokolowekamo 50 pa nsalu yoyamba ndi zokolowekamo makumi asanu zinanso pa nsalu inayo. upange motero kuti zokolowekamozo ziziyangʼanana. kenaka upange ngowe zagolide makumi asanu zolumikizira nsalu ziwirizo kuti zipange chihema chimodzi. “upange nsalu za ubweya wambuzi zophimba pamwamba pa chihemacho. nsalu zonse pamodzi zikhale khumi ndi imodzi. nsalu zonse khumi ndi imodzi zikhale zofanana. mulitali mwake mukhale mamita khumi ndi anayi ndipo mulifupi mwake mukhale mamita awiri. ulumikize nsalu zisanu kuti ikhale nsalu imodzi ndipo zina zisanu ndi imodzi uzilumikizenso kuti ikhale nsalu imodzinso. nsalu yachisanu ndi chimodzi imene ili kutsogolo kwa tenti uyipinde pawiri. upange zokolowekamo 50 mʼmphepete mwa nsalu imodzi yotsirizira ya nsalu yoyamba yolumikiza ija. upangenso zokolowekamo zina 50 mʼmphepete mwa nsalu yotsirizira ya nsalu inanso yolumikiza ija. kenaka upange ngowe 50 zamkuwa ndipo uzilowetse mu zokolowekazo. ndiye uphatikize nsalu ziwirizo kuti tentiyo ikhale imodzi. theka lotsalira la nsaluyo lidzalendewera kumbuyo kwa chihemacho. nsalu yotsalira ya masentimita 46 mulitali mwake mʼmbali zonse ziwiri idzalendewere kuphimba mbali ziwirizo. upange chikopa cha nkhosa zazimuna cha utoto wofiira chophimbira tentiyo ndipo pamwamba pake upangireponso chophimbira china cha zikopa za akatumbu. “upange maferemu amatabwa amtengo wa mkesha oyimikira chihemacho. feremu iliyonse ikhale yotalika mamita anayi ndipo mulifupi mwake mukhale masentimita 69. thabwa lililonse likhale ndi zolumikizira ziwiri. upange maferemu onse a chihemacho ndi matabwa otere. upange maferemu makumi awiri a mbali yakummwera kwa chihemacho. ndipo upange matsinde 40 asiliva ndipo uwayike pansi pa maferemuwo. pansi pa feremu iliyonse pakhale matsinde awiri ogwiriziza zolumikizira ziwiri zija. ndipo mbali yakumpoto ya chihemacho upangenso maferemu makumi awiri. upangenso matsinde 40 asiliva, awiri pansi pa feremu iliyonse. upange maferemu asanu ndi imodzi a kumbuyo kwa tenti, kumbali yakumadzulo. ndipo upangenso maferemu awiri a pa ngodya yakumbuyo kwenikweni kwa tenti. pa ngodya ziwirizi pakhale maferemu awiri, kuyambira pansi mpaka pamwamba ndipo alumikizidwe pa ngowe imodzi. maferemu onse akhale ofanana. choncho pakhale maferemu asanu ndi atatu ndiponso matsinde 16 asiliva, awiri akhale pansi pa feremu iliyonse. “upange mitanda ya matabwa amtengo wa mkesha: mitanda isanu ikhale ya maferemu a mbali imodzi ya chihema, mitanda isanu inanso ikhale ya maferemu a mbali inayo. pakhalenso mitanda ina isanu ya mbali yakumadzulo, kumapeto kwenikweni kwa chihema. mtanda wapakati pa maferemuwo uchokere pa maferemu a mbali ina mpaka mbali inanso. maferemuwo uwakute ndi golide ndiponso upange mphete zagolide zogwiriziza mitandayo. ndipo mitandayonso uyikute ndi golide. “upange chihema mofanana ndi momwe ndinakuonetsera pa phiri paja. “upange nsalu yokhala ndi mtundu wamtambo, wapepo ndi ofiira ndipo nsaluyo ikhale yolukidwa bwino, yofewa ndi yosalala. ndipo anthu aluso apetepo zithunzi za akerubi. nsaluyo uyikoloweke pa nsanamira zinayi zamtengo wa mkesha zokutidwa ndi golide zomwe zili ndi ngowe zagolide, zomwe zayima pa matsinde asiliva anayi. ukoloweke kataniyo ku ngowe ndipo uyike bokosi la chipangano mʼkatimo. kataniyo idzalekanitse malo wopatulika ndi malo wopatulika kwambiri. uyike chivundikiro pa bokosi laumboni ku malo wopatulika kwambiri. uyike tebulo kunja kwa katani yotchinga cha kumpoto kwa chihema ndipo uyike choyikapo nyale chija kummwera moyangʼanana ndi tebulolo. “pa chipata cholowera mu chihema, uyikepo nsalu yamtundu wamtambo, wapepo ndi ofiira, yomwe ndi yofewa ndi yosalala, yopetedwa bwino ndi amisiri aluso. upange ngowe zagolide za nsaluyo ndi nsanamira zisanu zamtengo wa mkesha ndipo uzikute ndi golide. upangenso matsinde asanu amkuwa a nsanamirazo.”

27

“upange guwa lansembe lamatabwa amtengo wa mkesha. likhale lofanana mbali zonse, msinkhu wake masentimita 137, mulitali mwake masentimita 229, mulifupi mwake masentimita 229. upange nyanga imodziimodzi pa ngodya zake zinayizo kuti nyangazo ndi guwalo zikhale chinthu chimodzi, ndipo ulikute guwalo ndi mkuwa. upange ziwiya zamkuwa izi zogwirira ntchito pa guwalo: miphika yochotsera phulusa, mafosholo, mabeseni owazira magazi, ngowe zokowera nyama ndi zosonkhezera moto. upange sefa yachitsulo chamkuwa ndipo mʼngodya zake zinayizo upangiremo mphete zamkuwa. uyike sefayo mmunsi mwa khoma la guwa lansembelo, ndipo ilekezere pakati pa guwa lansembelo. upange nsichi zamtengo wa mkesha ndipo uzikutire ndi mkuwa. pamene mukunyamula guwalo, muzilowetsa nsichizo mʼmphetemo mbali zonse ziwiri za guwalo. guwalo likhale lamatabwa ndi logoba mʼkati mwake. ulipange monga momwe ndinakuonetsera pa phiri paja. “upange bwalo la chihema. mbali yakummwera ikhale yotalika mamita 46 ndipo ikhale ndi nsalu yotchinga yofewa yosalala yolukidwa bwino. upangenso mizati makumi awiri, matsinde makumi awiri amkuwa, ndi ngowe zasiliva ndi zingwe za mizatiyo. mbali yakumpoto ikhalenso yotalika mamita 46 ndipo ikhale ndi nsalu yotchinga. pakhalenso mizati makumi awiri, matsinde amkuwa makumi awiri, ngowe zasiliva ndi zingwe za mizatiyo. “mbali yakumadzulo ya bwalolo ikhale yotalika mamita 23 ndipo ikhale ndi nsalu yotchinga, nsichi khumi ndi matsinde khumi. mbali yakummawa, kotulukira dzuwa, kutalika kwa bwalo kukhale mamita 23. mbali imodzi yachipata kukhale nsalu yotchinga yotalika mamita asanu ndi awiri, mizati itatu ndi matsinde atatu. ndipo ku mbali inayo kukhale nsalu yotchinga ya mamita asanu ndi awiri pamodzi ndi mizati itatu ndi matsinde atatu. “pa chipata cha bwalolo pakhale nsalu yotchinga yamtundu wa mtambo, yapepo ndi yofiira ndiponso yofewa yosalala. nsaluyo ikhale yotalika mamita asanu ndi anayi, yopangidwa ndi anthu aluso. pakhalenso mizati yake inayi ndi matsinde akenso anayi. mizati yonse yozungulira bwalolo ilumikizidwe ndi zingwe zasiliva. ngowe zake zikhale zasiliva, koma matsinde ake akhale amkuwa. kutalika kwa bwalolo kukhale mamita 46, mulifupi mwake mamita 23, msinkhu wake masentimita 230. nsalu ya katani ikhale yofewa ndi yosalala bwino. matsinde ake akhale amkuwa. zipangizo zonse zogwiritsa ntchito zosiyanasiyana pa chihemacho, zikhomo za chihema ndi zabwalolo zikhale zamkuwa. “lamula aisraeli kuti akupatse mafuta anyale a olivi wabwino kwambiri kuti nyalezo ziziyaka nthawi zonse. mʼchihema cha msonkhano, koma kunja kwa nsalu yotchinga bokosi la chipangano, aaroni ndi ana ake azionetsetsa kuti nyale ikukhala chiyakire pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuyambira madzulo mpaka mmawa. limeneli ndi lamulo lamuyaya pakati pa aisraeli pa mibado yonse.”

28

“aaroni mʼbale wako ndi ana ake aamuna, nadabu, abihu, eliezara ndi itamara uwapatule pakati pa aisraeli. abwere kwa iwe kuti anditumikire monga ansembe. umusokere mʼbale wako, aaroni, zovala zopatulika kuti azioneka mwaulemerero ndi molemekezeka. uwawuze anthu onse aluso amene ine ndawapatsa nzeru pa ntchito yosoka kuti apange zovala za aaroni za pa mwambo womupatula, kuti iye anditumikire monga wansembe. zovala zoti apange ndi izi: chovala chapachifuwa, efodi, mkanjo, mwinjiro wolukidwa, nduwira ndi lamba. apangire mʼbale wako aaroni ndi ana ake aamuna zovala zopatulikazi kuti iwo anditumikire monga ansembe. iwo agwiritse ntchito golide, nsalu yamtundu wa mtambo, yapepo, yofiira ndi yosalala yofewa. “apange efodi pogwiritsa ntchito golide, nsalu yamtundu wa mtambo, yapepo ndi yofiira yolukidwa mwaluso. efodiyo ikhale ndi timalamba tiwiri ta pa mapewa tosokerera ku msonga zake ziwiri kuti azitha kumanga. lamba womangira efodi akhale wolukidwa mwaluso ngati efodiyo. akhale wopangidwa ndi golide, nsalu yamtundu wa mtambo, yapepo, yofiira, yofewa yosalala. “utenge miyala iwiri ya onikisi ndipo uzokotepo mayina a ana a isreali. mayina asanu ndi limodzi akhale pa mwala umodzi, ndipo mayina asanu ndi limodzi pa mwala winawo motsata mabadwidwe awo. mayina a ana a isreali uwazokote pa miyala iwiriyo, monga momwe amachitira mmisiri wozokota miyala. ndipo uyike miyalayo mu zoyikamo zake zagolide. umangirire miyala iwiriyi pa tinsalu ta mʼmapewa ta efodi tija ngati miyala ya chikumbutso cha ana a isreali. aaroni azinyamula mayinawo mʼmapewa ake kuti akhale chikumbutso pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. upange zoyikamo za maluwa agolide, ndiponso maunyolo awiri a golide wabwino kwambiri, wopetedwa ngati zingwe ndipo uwalumikize ku zoyikamozo. “upange chovala chapachifuwa chogwiritsa ntchito poweruza mlandu ndipo uchipange mwaluso kwambiri. uchipange ngati efodi pogwiritsa ntchito golide, nsalu yamtundu wa mtambo, yapepo, yofiira, yofewa yosalala ndi yolukidwa bwino. kutalika kwake kukhale kofanana mbali zonse, mulitali masentimita 23, mulifupi masentimita 23, ndipo chikhale chopinda pawiri. uyikepo mizere inayi ya miyala yokongola kwambiri. mzere woyamba ukhale ndi miyala ya rubi, topazi ndi berili. mzere wachiwiri pakhale miyala ya emeradi, safiro ndi dayimondi; mzere wachitatu pakhale miyala ya opera, agate ndi ametisiti. mzere wachinayi pakhale miyala ya topazi, onikisi ndi yasipa. miyalayi uyiike mu zoyikamo zagolide. miyalayo ikhalepo khumi ndi iwiri, uliwonse kuyimira dzina limodzi la ana a isreali. mwala uliwonse uzokotedwe ngati chidindo dzina limodzi la mafuko khumi ndi awiri a isreali. “upange timaunyolo tagolide wabwino kwambiri ta pa chovala chapachifuwa, topota ngati chingwe. upangenso mphete ziwiri zagolide ndipo uzimangirire pa ngodya ziwiri za pa chovala chapachifuwa. umangirire timaunyolo tiwiri tagolide tija pa mphete za pa ngodya pa chovala chapachifuwacho. ndipo mbali ina ya timaunyoloto umangirire pa zoyikapo zake ziwiri zija ndi kulumikiza pa tinsalu takutsogolo kwa mapewa a efodi. upangenso mphete ziwiri zagolide, ndipo uzilumikize ku ngodya ziwiri zamʼmunsi mwa chovala chapachifuwa, champhepete mwake, mʼkati pafupi ndi efodi ija. upangenso mphete zina ziwiri zagolide ndipo uzilumikize kumunsi kwa tinsalu takutsogolo kwa efodi, pafupi ndi msoko, pamwamba pangʼono pa lamba wamʼchiwuno wa efodi. tsono umangirire mphete za pa chovala chapachifuwa zija ku mphete za efodi ndi chingwe chamtundu wa mtambo, kulumikiza lamba ndi chovala chapachifuwacho kuti chovala chapachifuwacho chisalekane ndi efodi. “pamene aaroni akulowa kumalo opatulika azivala chovala chapachifuwa cha zoweruzira chija chimene chalembedwa mayina a ana a isreali kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh awakumbukire nthawi zonse. ndiponso uyike urimu ndi tumimu mu chovala chapachifuwa cha zoweruziracho, kuti zikhale pamtima pa aaroni. choncho aaroniyo adzakhala akutenga nthawi zonse zida zomuthandizira kuweruza ana a isreali pamene adzafika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “uyipangire efodiyo mkanjo wamtundu wa mtambo. mkanjowo ukhala ndi malo opisapo mutu pakati pakepo. pa chibowopo pakhale chibandi chosokedwa mochita ngati kuluka monga muja akhalira malaya kuti chibowocho chilimbe, chisangʼambike. pa mpendero wamʼmunsi wa mkanjowo, upange mphonje zokhala ngati makangadza za nsalu yamtundu wa mtambo, yapepo ndi yofiira zokhala ndi maberu agolide pakati pake. choncho pazikhala mphonje imodzi kenaka belu limodzi, kuzungulira mpendero wa mkanjo wonse. aaroni azivala mkanjowo pamene akutumikira ngati wansembe. kulira kwa maberu kuzimveka pamene akulowa mʼmalo opatulika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso pamene akutuluka, kuti asafe. “upange duwa lagolide wabwino kwambiri kukhala ngati chidindo ndipo uzokotepo mawu akuti, cohoperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ulimange ndi chingwe cha nsalu yamtundu wa mtambo pa nduwira ya aaroni, ndipo duwalo likhale kutsogolo kwa nduwirayo. lidzakhala pa mphumi ya aaroni, motero iye adzasenza cholakwa chilichonse cha pa zopereka zilizonse zimene aisraeli amazipatulira mavawelomakonsonanti-yeahoh. aaroni azivala chikwangwanichi pa mphumi pake nthawi zonse kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh alandire zopereka za anthu ake. “uluke mwinjiro wa nsalu yofewa yosalala ndiponso upange nduwira ya nsalu yofewa yosalala. lamba wake akhale wolukidwa bwino ndi munthu waluso. upangirenso ana a aaroni mwinjiro, malamba ndi nduwira kuti azioneka mwaulemu ndi molemekezeka. zovala zimenezi umuveke aaroni, mʼbale wako ndi ana ake. kenaka uwadzoze, uwapatse udindo ndi kuwapatula kuti anditumikire ngati ansembe anga. “uwapangire akabudula a nsalu yofewa oyambira mʼchiwuno kulekeza mʼntchafu kuti asamaonetse maliseche. aaroni ndi ana ake ayenera kuvala akabudulawo pamene akulowa mu tenti ya msonkhano kapena pamene akupita ku guwa lansembe kukatumikira malo oyera kuopa kuti angachimwe ndi kufa. “ili likhale lamulo la nthawi zonse kwa aaroni ndi zidzukulu zake.”

29

“pofuna kumupatula aaroni ndi ana ake kuti akhale ansembe onditumikira ine, uchite izi: utenge ngʼombe yayingʼono yayimuna ndi nkhosa ziwiri zazimuna zopanda chilema. utengenso buledi wopanda yisiti, makeke wopanda yisiti wopakidwa mafuta. zonsezi uzipange ndi ufa wosalala wa tirigu. uziyike mʼdengu ndipo ubwere nazo kwa ine pamodzi ndi ngʼombe yayimuna ija ndi nkhosa ziwiri zazimuna zija. kenaka ubwere naye aaroni ndi ana ake pa khomo la tenti ya msonkhano ndipo uwasambitse ndi madzi. tenga zovala ndipo umuveke aaroni mwinjiro, mkanjo wa efodi, efodiyo ndi chovala chapachifuwa. umumange mʼchiwuno lamba wa efodi wolukidwa mwaluso uja. umuveke nduwira kumutu, ndiponso uyike chizindikiro chopatulika chija pa nduwirayo. utenge mafuta wodzozera ndipo uwatsanulire pamutu pake kumudzoza. ubwere ndi ana ake aamuna ndipo uwavekenso minjiro ndi nduwira. kenaka umange malamba aaroniyo pamodzi ndi ana ake ndi kuwaveka nduwira. motero unsembe udzakhala wawo malingana ndi lamulo ili losatha. “umu ndi mmene udzadzozere aaroni ndi ana ake aamuna. “ubwere ndi ngʼombe yayimuna pa khomo la tenti ya msonkhano ndipo aaroni ndi ana ake asanjike manja awo pamutu pake. uphe ngʼombeyo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa khomo la tenti ya msonkhano. utenge magazi ena angʼombeyo ndi kupaka ndi chala chako pa nyanga zaguwa lansembe ndipo magazi otsalawo uwakhutulire pa tsinde laguwalo. kenaka utenge mafuta onse okuta matumbo, mafuta ophimba chiwindi ndiponso impsyo zonse ziwiri pamodzi ndi mafuta ake. zonsezi uzitenthe pa guwapo. koma nyama yangʼombeyo, chikopa chake ndi matumbo ake uziwotche kunja kwa msasa. iyi ndi nsembe yopepesera machimo. “utenge nkhosa yayimuna imodzi ndipo aaroni ndi ana ake aamuna asanjike manja awo pamutu pake. uyiphe ndipo utenge magazi ake ndi kuwaza mbali zonse zaguwalo. uyidule nkhosayo nthulinthuli, kutsuka matumbo ake ndi miyendo yake. ukatero, pamodzi ndi mutu wake, uziyike pamwamba pa nthulizo. ndipo uwotche nkhosa yonseyo pa guwa lansembe. iyi ndi nsembe yopsereza ya kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ili ndi fungo lokoma, loperekedwa pa moto kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “utenge nkhosa yayimuna ina ndipo aaroni ndi ana ake aamuna asanjike manja awo pamutu pake. uyiphe ndipo utenge magazi ake ena ndi kupaka ndewere za makutu a kudzanja lamanja la aaroni ndi ana ake aamuna. upakenso pa zala zawo zazikulu za kudzanja lawo lamanja, ndi zala zazikulu za kuphazi lakudzanja lawo lamanja. kenaka uwaze magazi otsalawo mbali zonse za guwalo. ndipo utenge magazi ena amene ali pa guwa lansembe komanso pa mafuta ena odzozera ndipo uwawaze pa aaroni ndi zovala zake ndi ana ake ndi zovala zawo. ndiye kuti iyeyo ndi ana ake aamuna adzakhala opatulika pamodzi ndi zovala zawo. “pa nkhosa yayimuna ija utengepo mafuta ake, mafuta a ku mchira wake, mafuta okuta matumbo, mafuta okuta chiwindi, impsyo zonse ziwiri ndi mafuta ake, ndiponso ntchafu yakumanja. iyi ndi nkhosa ya mwambo wodzoza. utengenso mʼdengu la buledi wopanda yisiti limene lili pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, buledi mmodzi, buledi wokhala ndi mafuta a olivi, ndi buledi wopyapyala mmodzi. izi zonse uzipereke mʼmanja mwa aaroni ndi ana ake, ndipo iwo aziweyule pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti zikhale nsembe yoweyula. kenaka uzitenge mʼmanja mwawo ndipo uzipsereze pa guwa lansembe, pamwamba penipeni pamodzi ndi nsembe yopsereza kuti ipereke fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ichi ndiye chopereka chachakudya kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka utenge chidale cha nkhosa yayimuna imene inaperekedwa pamwambo wodzoza aaroni, uchiweyule kuti chikhale nsembe yoweyula pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo chidzakhala gawo lako. “uzipatule ziwalo zonse za nkhosa ya pa mwambo wodzoza aaroni ndi ana ake. chidale chimene unaweyula chija ndiponso ntchafu imene inaperekedwa ija. nsembe izi ndi zimene aisraeli azipereka kwa aaroni ndi ana ake mwa zonse zimene azipereka nthawi zonse. mwa zopereka za mtendere zimene ana a aisraeli adzapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, zimenezi zikhale gawo lawo. “zovala zopatulika za aaroni zidzakhala za ana ake aamuna iye atafa kuti adzavale podzozedwa ndi polandira udindo wawo. mwana amene adzalowa mʼmalo mwake monga wansembe pamene adzabwerera kudzalowa mu tenti ya msonkhano kudzatumikira ku malo wopatulika, adzavala zovala zimenezi masiku asanu ndi awiri. “utenge nkhosa yayimuna ya pamwambo wodzoza ansembe ndipo uyiphike pamalo opatulika. aaroni ndi ana ake adye nyama ya nkhosa yayimunayi pamodzi ndi buledi amene ali mʼdengu pa khomo la tenti ya msonkhano. adye zonse zimene anazipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pamwambo wopepesera machimo powadzoza ndi kuwapatula. munthu wamba asadye chifukwa ndi zopatulika. ndipo ngati nyama ina ya nkhosa ya pamwambo wodzoza ansembe kapena buledi zatsala mpaka mmawa, muziwotche, asazidye chifukwa ndi zopatulika. “uchitire aaroni ndi ana ake aamuna zonse zimene ndakulamulazi. uchite mwambo wowapatula kukhala ansembe masiku asanu ndi awiri. tsiku lililonse uzipereka ngʼombe yayimuna ngati nsembe yopepesera machimo kuti machimowo akhululukidwe. ndiponso upatule guwalo popereka nsembe yopepesera ndi kulidzoza mafuta kuti likhale lopatulika. pa masiku asanu ndi awiri uzipereka pa guwapo nsembe zoyeretsera guwalo, ukatero ndiye kuti uzilipatula. ndipo guwa lansembelo lidzakhala loyera kwambiri, ndipo chilichonse chimene chidzakhudza guwalo chidzayeretsedwa. “tsiku ndi tsiku pa guwa lansembe uzipereka izi: ana ankhosa a chaka chimodzi awiri. mmawa muzipereka mwana wankhosa mmodzi ndipo winayo madzulo. pamodzi ndi mwana wankhosa woyambayo, muzipereka kilogalamu imodzi ya ufa wosalala wosakaniza ndi lita imodzi ya mafuta a olivi pamodzi ndi lita imodzi ya vinyo ngati chopereka chachakumwa. upereke mwana wankhosa winayo madzulo pamodzi ndi chopereka chachakudya monga poyamba paja ndi chopereka chachakumwa monga mmawa kuti ikhale fungo lokoma la chopereka chachakudya kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “zopereka zopsereza zimenezi ziziperekedwa nthawi zonse, pa mibado yonse. muzidzazipereka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa khomo la tenti ya msonkhano. pa guwa lansembe, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakumana nanu ndi kuyankhula nanu. pameneponso ine ndidzakumana ndi aisraeli, ndipo guwalo lidzakhala lopatulika chifukwa cha ulemerero wanga. “tsono ine ndidzapatula tenti ya msonkhano ndi guwa lansembe. ndidzapatulanso aaroni pamodzi ndi ana ake kuti akhale ansembe anga onditumikira. ndidzakhala pakati pa aisraeli ndikukhala allah wawo. adzadziwa kuti ine ndine allah wawo amene ndinawatulutsa mʼdziko la igupto kuti ndikhale pakati pawo. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wawo.”

30

upange guwa lamatabwa amtengo wa mkesha lofukizirapo lubani. likhale lofanana mbali zonse. mulitali masentimita 46, mulifupi masentimita 46, ndipo msinkhu masentimita 91. nyanga zake zipangidwe kumodzi ndi guwalo. ukute guwa lonse ndi golide wabwino kwambiri, pamwamba pake, mbali zonse zinayi, pamodzi ndi nyanga zake. ndipo upange mkombero wagolide kuzungulira guwalo. upange mphete ziwiri zagolide ndipo uzilumikize ku guwa mʼmunsi mwa mkombero, mphete ziwiri ku mbali zonse ziwiri zoyangʼanana. mphetozo zizigwira nsichi zonyamulira guwalo. upange mizati yamtengo wa mkesha ndipo uyikute ndi golide. uyike guwalo patsogolo pa nsalu yotchinga bokosi la chipangano. apa ndi pamene ndizidzakumana nawe. “aaroni ayenera kumafukiza lubani wonunkhira pa guwalo mmawa uliwonse. pamene akukonza nyale zija afukizenso lubani. aaroni ayenera kufukizanso lubani pamene ayatsa nyale madzulo kuti lubani akhale akuyaka nthawi zonse pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa mibado imene ikubwera. pa guwapo usafukize lubani wachilendo kapena kuperekapo nsembe yopsereza kapena nsembe yaufa. usathire pa guwapo ngakhale nsembe yachakumwa. aaroni azidzapereka nsembe yopepesera machimo pa nyanga za guwalo kamodzi pa chaka. mwambowu uzidzachitika pogwiritsa ntchito magazi a nsembe yopepesera machimo, ndipo zizidzachitika mʼmibado yanu yonse. choncho guwa lansembelo lidzakhala loyera ndi loperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “pamene ukuchita kalembera wa aisraeli, munthu aliyense ayenera kupereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh chowombolera moyo wake pamene akuwerengedwa. motero mliri sudzabwera pa iwo pamene ukuwawerenga. izi ndi zimene aliyense wolembedwa mu kawundula ayenera kupereka: theka la sekeli, kutanthauza ndalama zolemera magalamu asanu ndi limodzi malingana ndi kawerengedwe ka ndalama za ku nyumba ya allah. paja sekeli imodzi ikulingana ndi magera makumi awiri. theka la sekeli chidzakhala chopereka cha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. aliyense wolembedwa mu kawundula amene ali ndi zaka makumi awiri kapena kupitirira ayenera kupereka chopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. anthu olemera asapereke koposa theka la sekeli ndipo osauka asapereke kuchepera theka la sekeli pamene mukupereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh yowombolera miyoyo yanu. ulandire ndalama zopepeserazo kuchokera kwa aisraeli ndipo zigwiritsidwe ntchito ya ku tenti ya msonkhano. zoperekazi zidzakhala chikumbutso cha aisraeli pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndiponso zowombolera miyoyo yanu.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “upange beseni lamkuwa lokhala ndi miyendo yamkuwanso. uliyike pakati pa tenti ya msonkhano ndi guwa lansembe ndipo uthiremo madzi. aaroni ndi ana ake azisamba mʼmanja ndi kutsuka mapazi awo ndi madzi amenewo. pamene akulowa mu tenti ya msonkhano, iwo asambe madziwa kuti asafe. ndiponso pamene akupita kukatumikira ku guwa lansembe ndi kupereka nsembe yopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, azisamba mʼmanja mwawo ndi kutsuka mapazi kuti asadzafe. limeneli ndi lamulo limene aaroni, pamodzi ndi ana ndi zidzukulu zake mʼtsogolomo ayenera kumadzalitsatira mpaka muyaya.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “utenge zonunkhira bwino kwambiri izi: makilogalamu asanu ndi limodzi a mure wamadzi, makilogalamu atatu a zonunkhira bwino za mtundu wa sinamoni, makilogalamu atatu a nzimbe yonunkhira bwino kwambiri, makilogalamu asanu ndi limodzi a mkesha. zonsezi zikhale malingana ndi muyeso wa ku nyumba ya allah. pakhalenso malita anayi a mafuta a olivi. ugwiritse ntchito zinthu zimenezi kupanga mafuta opatulika odzozera, mafuta onunkhira, apangidwe ndi mʼmisiri waluso lopanga zonunkhiritsa. awa adzakhala mafuta opatulika odzozera. tsono uwagwiritse ntchito podzoza tenti ya msonkhano, bokosi la chipangano, tebulo, ndi ziwiya zake zonse, choyikapo nyale ndi zipangizo zake, guwa lofukizirapo lubani, guwa lansembe yopsereza ndi ziwiya zake zonse, ndiponso beseni pamodzi ndi nsichi yake. zonsezi uzipatule kuti zidzakhale zopatulika, ndipo chilichonse chimene chidzakhudza zimenezi chidzakhala chopatulika. “udzoze aaroni ndi ana ake aamuna ndi kuwapatula kuti akhale ansembe onditumikira. tsono awuze a isreali kuti, mafuta wodzozera awa adzakhala wopatulika mpaka muyaya. musadzadzozere munthu wamba mafuta amenewa, ndipo musadzapange mafuta wofanana ndi amenewa. mafutawa ndi wopatulika ndipo akhale woyera kwa inu. wina aliyense amene adzapanga mafuta wonunkhira wofanana nawo kapena kudzozera mafutawa munthu wamba osati wansembe ayenera kuchotsedwa pakati pa anthu anzake.” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “tenga muyeso wofanana wa zinthu zonunkhira izi: sitakate, onika, galibanumu pamodzi ndi lubani weniweni. uziphatikize pamodzi zonsezi ndi kupanga lubani monga amachitira mmisiri wopanga zonunkhira. athire mchere ndipo akhale woyera ndi wopatulika. upere gawo lina mosalala kwambiri ndipo utapepo pangʼono ndi kuyika patsogolo pa bokosi la chipangano mu tenti ya msonkhano, kumene ine ndidzakumane nawe. lubani ameneyu kwa inu adzakhala wopatulika kwambiri. musapange lubani wanu potsatira njira iyi. lubani yense wopangidwa mwa njira iyi akhale wopatulika, woperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. aliyense amene adzapanga wofanana naye kuti asangalale ndi fungo lake ayenera kuchotsedwa pakati pa anthu anzake.”

31

ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “taona, ndasankha bezaleli mwana wa uri, mwana wa huri, wa fuko la yuda. ndipo ndamudzaza ndi mzimu wa allah kotero kuti ali ndi luso ndi nzeru zomvetsa zinthu ndipo akudziwa bwino ntchito zonse zamanja monga izi: kulemba ndondomeko ya ntchito zaluso ndi kupanga zinthu zagolide, zasiliva ndi zamkuwa, kusema ndi kuyika miyala yokongola, kukonza zinthu zamatabwa ndiponso kugwira ntchito ina iliyonse yamanja. ndasankhanso oholiabu mwana wa ahisamaki wa fuko la dani. ndiponso ndapereka nzeru kwa anthu aluso motero adzagwira ntchito zonse zimene ndakulamulira kuti zichitike monga izi: kupanga tenti ya msonkhano, bokosi laumboni pamodzi ndi chophimbira chake, ndiponso zonse za mu tenti, tebulo ndi zida zake, choyikapo nyale cha golide wabwino kwambiri ndi ziwiya zake zonse, guwa lofukizirapo lubani, guwa lansembe yopsereza ndi ziwiya zake zonse, beseni ndi nsichi yake, ndiponso zovala zonse zolukidwa, zovala zopatulika za aaroni wansembe pamodzi ndi za ana ake, zovala pamene akutumikira monga ansembe, ndiponso mafuta odzozera ndi lubani wonunkhira wa ku malo opatulika. iwo azipanga monga momwe ine ndinakulamulira.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “uza ana a isreali kuti azisunga masabata anga. ichi chidzakhala chizindikiro pakati pa inu ndi ine pamodzi ndi zidzukulu zanu mʼtsogolomo, chosonyeza kuti ine ndine amene ndimakuyeretsani. “motero muzisunga tsiku la sabata chifukwa ndi loyera kwa inu. aliyense amene adetsa tsiku la sabata ayenera kuphedwa. aliyense amene agwira ntchito iliyonse pa tsikuli ayenera kuchotsedwa pakati pa anthu anzake. mugwire ntchito kwa masiku asanu ndi limodzi koma tsiku lachisanu ndi chiwiri ndi sabata, lopuma, tsiku lopatulika la mavawelomakonsonanti-yeahoh. aliyense amene agwira ntchito iliyonse pa tsiku la sabata ayenera kuphedwa. aisraeli onse komanso zidzukulu zawo mʼtsogolo azidzasunga tsiku la sabata ngati pangano lamuyaya. tsiku la sabata lidzakhala chizindikiro chamuyaya pakati pa ine ndi aisraeli chosonyeza kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh analenga za kumwamba ndi dziko lapansi kwa masiku asanu ndi limodzi ndi kuti pa tsiku lachisanu ndi chiwiri analeka kugwira ntchito napumula.” mavawelomakonsonanti-yeahoh atamaliza kuyankhula ndi mose pa phiri la sinai, anamupatsa mose miyala iwiri yaumboni, imene allah analembapo ndi chala chake.

32

anthu ataona kuti mose akuchedwa kutsika mʼphiri, anasonkhana kwa aaroni ndipo anati, “bwera utipangire milungu imene idzititsogolera. kunena za mose amene anatitulutsa mʼdziko la igupto, sitikudziwa chimene chamuchitikira.” aaroni anawayankha kuti, “vulani ndolo zagolide zimene avala akazi anu, ana anu aamuna ndi aakazi ndipo muzibweretse kwa ine.” kotero anthu onse anavula ndolo zagolide ndi kubwera nazo kwa aaroni. choncho aaroni analandira golideyo ndipo anamuwumba ndi chikombole ndi kupanga fano la mwana wangʼombe. kenaka anthu aja anati, “inu aisraeli, nayu mulungu wanu amene anakutulutsani mʼdziko la igupto.” aaroni ataona izi, anamanga guwa lansembe patsogolo pa mwana wangʼombeyo ndipo analengeza kuti, “mawa kudzakhala chikondwerero cha mavawelomakonsonanti-yeahoh.” kotero tsiku linalo anthu anadzuka mmamawa ndithu ndi kupereka nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano. atatha kupereka nsembezo, anthuwo anakhala pansi nayamba kudya ndi kumwa. kenaka anayimirira nayamba kuvina mwachilendo. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “tsika msanga, chifukwa anthu ako amene unawatulutsa mʼdziko la igupto aja adziyipitsa kwambiri. iwo apatuka mwamsanga kuleka kutsatira zimene ndinawalamula. ndiye adzipangira fano la mwana wangʼombe. aligwadira ndi kuliperekera nsembe nʼkumati, ‘inu aisraeli, nayu mulungu wanu amene anakutulutsani mʼdziko la igupto.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “ine ndikuwadziwa anthu amenewa. iwowa ndi ankhutukumve. chifukwa chake undileke kuti mkwiyo wanga uyake pa iwo ndi kuwawononga. ndipo ine ndidzakusandutsa kuti ukhale mtundu waukulu.” koma mose anapempha chifundo cha allah wake ndipo anati, “chonde mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa chiyani mwakwiyira anthu awa amene munawatulutsa mʼdziko la igupto ndi mphamvu yanu yayikulu ndi dzanja lanu lamphamvu. kodi mukufuna kuti aigupto azinena kuti, ‘munali ndi cholinga choyipa chofuna kuwaphera ku mapiri kuno ndi kuwawonongeratu pa dziko lapansi pamene munkawatulutsa ku igupto kuja?’ ayi, chonde mkwiyo wanu woyaka ngati motowu ubwezeni ndipo sinthani maganizo ofunira zoyipa anthu anu. kumbukirani atumiki anu, abrahamu, isake, isreali ndi zija munawalonjeza polumbira pa dzina lanu kuti, ‘ine ndidzachulukitsa zidzukulu zanu ndipo zidzakhala zambiri ngati nyenyezi zakumwamba. zidzukulu zanuzo ndidzazipatsa dziko lonseli limene ndinalonjeza. dziko limeneli lidzakhala lawo nthawi zonse.’ ” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh analeka ndipo sanawachitire choyipa anthu ake monga anaopsezera. mose anatembenuka ndi kutsika phiri miyala iwiri ya pangano ili mʼmanja mwake. miyalayi inalembedwa mbali zonse, kutsogolo ndi kumbuyo komwe. miyalayi anayikonza ndi allah. malembawo analemba ndi allah mozokota pa miyalapo. pamene yeahoswa anamva phokoso la anthu anati kwa mose, “ku msasa kuli phokoso la nkhondo.” mose anayankha kuti, “phokoso limeneli sindikulimva ngati phokoso la opambana nkhondo, kapena kulira kwa ongonjetsedwa pa nkhondo. koma ndikulimva ngati phokoso la anthu amene akuyimba.” mose atayandikira msasa ndi kuona mwana wangʼombe ndiponso kuvina, anakwiya kwambiri ndipo anaponya pansi miyala imene inali mʼmanja mwake, ndi kuyiphwanya pa tsinde la phiri. ndipo iye anatenga mwana wangʼombe amene anthu anapanga uja ndi kumuwotcha pa moto ndi kumuperapera ndikukhala ngati fumbi. kenaka anawaza fumbilo mʼmadzi ndi kuwamwetsa aisraeli madziwo. tsono mose anafunsa aaroni kuti, “kodi anthu awa anakuchita chiyani kuti uwachimwitse koopsa chotere?” aaroni anayankha kuti, “musakwiye mbuye wanga. inu mukudziwa kuti anthu awa ndi ovuta. iwo anati kwa ine, ‘bwera utipangire milungu imene idzititsogolera. kunena za mose amene anatitulutsa ife mʼdziko la igupto, sitikudziwa chimene chamuchitikira.’ choncho ine ndinawawuza kuti, ‘aliyense amene ali ndi zokometsera zagolide azivule.’ choncho iwo anandipatsa golide, ndipo ndinamuponya pa moto ndi kupanga fano la mwana wangʼombeyu.” mose anaona kuti anthuwo anali osokonezekadi chifukwa aaroni anawalekerera mpaka kusanduka anthu osekedwa pakati pa adani awo. choncho iye anayima pa chipata cholowera mu msasa ndipo anati, “aliyense amene ali mbali ya mavawelomakonsonanti-yeahoh abwere kwa ine.” ndipo alevi onse anapita mbali yake. ndipo iye anawawuza kuti, “izi ndi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akunena, ‘pitani ku misasa konse, mulowe ku zipata zonse ndipo aliyense akaphe mʼbale wake, kapena mnzake kapena mnansi wake.’ ” alevi anachita zomwe mose analamula, ndipo tsiku limenelo panafa anthu pafupifupi 3,000. kenaka mose anati, “lero mwadzipatula nokha kukhala ansembe otumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh. mwachita izi popeza aliyense wa inu wapha mwana wake kapena mʼbale wake. tsono lero mavawelomakonsonanti-yeahoh wakudalitsani.” mmawa mwake mose anati kwa anthu onse, “inu mwachita tchimo lalikulu. koma tsopano ine ndipita ku phiri kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mwina ndikatha kukupepeserani chifukwa cha tchimo lanu.” kotero mose anabwereranso kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anati, “aa! anthu awa achita tchimo lalikulu! iwo adzipangira milungu yagolide. koma tsopano, chonde akhululukireni tchimo lawo. ngati simutero, ndiye mundifute ine mʼbuku limene mwalemba.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankha mose kuti, “ndidzafuta mʼbuku aliyense amene wandichimwira. tsopano pita ukawatsogolere anthu kumalo kumene ine ndinanena, ndipo mngelo wanga adzakutsogolerani. komabe, nthawi yanga ikadzafika kuti ndiwalange, ndidzawalanga chifukwa cha tchimo lawo.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawakantha anthuwo ndi mliri chifukwa anawumiriza aaroni kuti awapangire fano la mwana wangʼombe.

33

ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “chokani pa malo ano, iwe ndi anthu amene unawatulutsa mʼdziko la igupto. pitani ku dziko limene ine ndinalonjeza ndi lumbiro kwa abrahamu, isake ndi yaqobo kuti, ‘ine ndidzalipereka kwa zidzukulu zanu.’ ndipo ndidzatumiza mngelo patsogolo panu kuthamangitsa akanaani, aamori, ahiti, aperezi, ahivi ndi ayebusi. pitani ku dziko loyenda mkaka ndi uchi. koma ine sindidzapita nanu, chifukwa anthu inu ndinu nkhutukumve ndipo nditha kukuwonongani mʼnjiramo.” anthu atamva mawu owopsawa, anayamba kulira ndipo palibe anavala zodzikometsera. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anali atanena kwa mose kuti, “awuze aisraeli kuti, ‘inu ndinu nkhutukumve.’ ngati ine ndipita ndi inu kwa kanthawi, nditha kukuwonongani. tsopano vulani zodzikometsera zanu ndipo ine ndidzaganiza choti ndichite nanu.” kotero aisraeli anavula zodzikometsera zawo pa phiri la horebu. tsono mose ankatenga tenti ndi kukayimanga kunja kwa msasa chapatalipo, ndipo ankayitcha “tenti ya msonkhano.” aliyense wofuna kukafunsa kanthu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh amapita ku tenti ya msonkhano kunja kwa msasa. ndipo nthawi ina iliyonse imene mose amapita ku tenti anthu onse amanyamuka ndi kuyimirira pa makomo amatenti awo, kumuyangʼana mose mpaka atalowa mu tentimo. mose akamalowa mu tenti, chipilala cha mtambo chimatsika ndi kukhala pa khomo pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh amayankhula ndi mose. nthawi zonse anthu akaona chipilala cha mtambo chitayima pa khomo la tentiyo amayimirira ndi kupembedza, aliyense ali pa khomo la tenti yake. mavawelomakonsonanti-yeahoh amayankhula ndi mose maso ndi maso ngati mmene munthu amayankhulira ndi bwenzi lake. kenaka mose amabwerera ku msasa koma womuthandiza wake, yeahoswa, mwana wa nuni samachoka pa tentiyo. mose anati kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “inu mwakhala mukundiwuza kuti, ‘tsogolera anthu awa,’ koma simunandiwuze amene mudzamutuma kuti apite pamodzi nane. inu mwanena kuti, ‘ndikukudziwa bwino kwambiri ndipo wapeza chisomo pamaso panga.’ ngati mwakondwera nane ndiphunzitseni njira zanu kuti ndikudziweni ndi kupitiriza kupeza chisomo pamaso panu. kumbukirani kuti mtundu uwu ndi anthu anu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “ine ndemwe ndidzapita pamodzi ndi iwe, ndipo ndidzakupatsa mpumulo.” kenaka mose anati kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ngati inu simupita nafe, musatitumize kuti tipite, kutichotsa pano. kodi wina adzadziwa bwanji kuti inu mwandikomera mtima pamodzi ndi anthu awa ngati simupita nafe? kodi nʼchiyani chomwe chidzatisiyanitse pakati pa anthu onse amene ali pa dziko lapansi?” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “ine ndidzachita zimene iwe wandipempha chifukwa ine ndikukondwera nawe, ndikukudziwa bwino lomwe.” kenaka mose anati, “tsopano ndionetseni ulemerero wanu.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ine ndidzakuonetsa ulemerero wanga wonse ndipo ndidzatchula dzina langa lakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh pamaso pako. ine ndidzachitira chifundo amene ndikufuna kumuchitira chifundo ndipo ndidzakomera mtima amene ndikufuna kumukomera mtima.” iye anati, “koma iwe sungaone nkhope yanga, pakuti palibe munthu amene amaona ine nakhala ndi moyo.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “pali malo pafupi ndi ine pomwe ungathe kuyima pa thanthwe. pamene ulemerero wanga udutsa, ndidzakuyika mʼphanga la thanthwe ndi kukuphimba ndi dzanja langa mpaka nditadutsa. kenaka ine ndidzachotsa dzanja langa ndipo iwe udzaona msana wanga, koma nkhope yanga sidzaoneka.”

34

mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “sema miyala iwiri yofanana ndi yoyamba ija, ndipo ine ndidzalembapo mawu amene anali pa miyala yoyamba ija, imene unayiphwanya. ukonzeke mmamawa, ndipo ubwere ku phiri la sinai. udzaonekera pamaso panga pamwamba pa phiri. palibe amene abwere nawe kapena kuoneka pena paliponse pafupi ndi phiri. ndipo ngakhale nkhosa kapena ngʼombe zisadye mʼmbali mwa phirilo.” choncho mose anasema miyala iwiri yofanana ndi yoyamba ija ndipo anapita ku phiri la sinai mmawa atanyamula miyala iwiri mʼmanja mwake monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsika mu mtambo ndi kuyima pamodzi ndi mose ndi kulengeza dzina lake lakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo iye anadutsa kutsogolo kwa mose akulengeza kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh, mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wachifundo ndi wokoma mtima, wosapsa mtima msanga, wodzaza ndi chikondi chosasinthika ndi kukhulupirika, waonetsa chikondi chosasinthika kwa anthu miyandamiyanda, wokhululukira zoyipa, kuwukira, ndiponso tchimo, komatu salekerera ochimwa kuti asalangidwe. iye amalanga ana ndi zidzukulu chifukwa cha machimo a makolo awo mpaka mʼbado wachitatu ndi wachinayi.” pamenepo mose anawerama pansi napembedza. iye anati, “chonde ambuye, ngati ndapeza chisomo pamaso panu, lolani ambuye kuti mupite nafe pamodzi. ngakhale kuti anthuwa ndi nkhutukumve, khululukirani zoyipa ndi machimo athu, ndipo mutenge ife kukhala anthu anu.” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anati: “ine ndikuchita nanu pangano. ndidzachita zodabwitsa pamaso pa anthu onse zimene sizinachitikenso ndi mtundu wina uliwonse wa anthu pa dziko lonse lapansi. anthu amene mudzakhala pakati pawo adzaona kuopsa kwa ntchito imene ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndidzakuchitireni. mverani zimene ndikukulamulirani lero. ine ndidzathamangitsa pamaso panu aamori, akanaani, ahiti, aperezi, ahivi, ndi ayebusi. musamale kuti musakachite mgwirizano ndi anthu amene akukhala mʼdziko limene mukupitalo, chifukwa mukadzatero iwo adzakhala ngati msampha pakati panu. mukagumule maguwa awo ansembe, mukaswe miyala yawo yachipembedzo, ndipo mukadule mitengo yawo ya asera. musapembedze mulungu wina, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amene dzina lake ndi nsanje, ndi allah wa nsanje. “musamale kuti musakachite mgwirizano ndi anthu amene akukhala mʼdziko limene mukupitalo, chifukwa iwo akamakachita zadama ndi milungu yawo ndi kupereka nsembe, adzakuyitanani ndipo inu mudzadya nsembe zawo. ndipo inu mukasankha ena mwa ana awo aakazi kukhala akazi a ana anu, akaziwo akakachita zadama ndi milungu yawo, akatsogolera ana anu aamuna kuchita chimodzimodzi. “musadzipangire milungu yosungunula. “muzichita chikondwerero cha buledi wopanda yisiti. kwa masiku asanu ndi awiri muzidya buledi wopanda yisiti monga momwe ndinakulamulirani. muzichita zimenezi pa nthawi yoyikika mwezi wa abibu, pakuti mwezi umenewu inu munatuluka mʼdziko la igupto. “mwana aliyense woyamba kubadwa ndi wanga, pamodzi ndi ziweto zoyamba kubadwa zazimuna kuchokera ku ngʼombe kapena nkhosa. muziwombola mwana woyamba kubadwa wa bulu popereka mwana wankhosa. mukapanda kumuwombola mupheni. muziwombola ana anu onse aamuna. “palibe ndi mmodzi yemwe adzaonekere pamaso panga wopanda kanthu mʼdzanja lake. “muzigwira ntchito masiku asanu ndi limodzi, koma tsiku lachisanu ndi chiwiri, musagwire ntchito ina iliyonse, ngakhale nthawi yolima ndi yokolola muyenera kupuma. “muzichita chikondwerero cha masabata, chifukwa ndi chikondwerero cha tirigu woyambirira kucha, ndiponso ndi chikondwerero cha kututa zokolola pakutha pa chaka. amuna onse azionekera pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, katatu pa chaka. ine ndidzapirikitsa mitundu inayo pamene inu mukufikako ndi kukulitsa malire anu. palibe ndi mmodzi yemwe adzafune kulanda dziko lanu ngati inu muzidzapita katatu pa chaka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, chaka chilichonse. “musapereke magazi anyama ngati nsembe kwa ine pamodzi ndi chilichonse chimene chili ndi yisiti, ndipo musasunge nsembe ya pa chikondwerero cha paska mpaka mmawa. “muzibwera ndi zipatso zoyambirira kucha zabwino kwambiri ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. “musamaphike kamwana kambuzi mu mkaka wa mayi wake.” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “lemba mawu awa pakuti potsatira mawuwa, ine ndipangana pangano ndi iwe ndi isreali.” mose anakhala kumeneko pamodzi ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh masiku 40, usana ndi usiku, wosadya kanthu kapena kumwa madzi. ndipo iye analemba pa miyala ija mawu a pangano, malamulo khumi. mose anatsika kuchokera mʼphiri la sinai pamodzi ndi miyala iwiri ija ya pangano mʼmanja mwake. iye sanazindikire kuti nkhope yake imanyezimira pakuti anayankhula ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. aaroni ndi aisraeli ataona kuti nkhope ya mose imanyezimira anaopa kumuyandikira. koma mose anawayitana. kotero aaroni ndi atsogoleri onse a gululo anabwera kwa iye, ndipo anawayankhula. kenaka aisraeli onse anamuyandikira, ndipo anawapatsa malamulo onse omwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupatsa pa phiri la sinai. mose atamaliza kuyankhula nawo anaphimba nkhope yake. koma nthawi zonse popita pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kukayankhula naye amachotsa chophimbacho mpaka atatuluka. ndipo akatuluka kudzawuza aisraeli zimene walamulidwa, iwo amaona nkhope yake ikunyezimira. choncho mose amaphimba nkhope yake ngakhale pamene amapita kukayankhula ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh.

35

mose anasonkhanitsa gulu lonse la aisraeli ndipo anawawuza kuti, “zinthu zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wakulamulirani kuti muzichite ndi izi: muzigwira ntchito zanu pa masiku asanu ndi limodzi, koma tsiku la chisanu ndi chiwiri likhale la sabata, tsiku lanu lopuma, lopatulika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. aliyense amene adzagwira ntchito iliyonse pa tsikuli ayenera kuphedwa. pa tsiku la sabata musakoleze moto paliponse pamene mukhala.” mose ananena kwa gulu lonse la aisraeli kuti, “zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wakulamulirani ndi izi: kuchokera pa zomwe muli nazo, mutenge chopereka cha mavawelomakonsonanti-yeahoh. aliyense amene ali ndi mtima wofuna kupereka abweretse kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh zopereka izi: golide, siliva ndi mkuwa; nsalu zobiriwira, zapepo, zofiira, nsalu zofewa; ubweya wambuzi; zikopa za nkhosa zazimuna za utoto wofiira ndi zikopa za akatumbu; matabwa amtengo wa mkesha, mafuta anyale a olivi, zonunkhiritsa mafuta odzozera ndi zopangira lubani wonunkhira; miyala yokongola ya mtundu wa onikisi ndi ina yabwino yoyika pa efodi ndi pa chovala cha pachifuwa. “anthu onse aluso pakati panu abwere ndi kupanga zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula: chihema ndi tenti yake ndiponso chophimba chake, ngowe zake, maferemu ake, mitanda yake, mizati yake ndi matsinde ake; bokosi la chipangano pamodzi ndi mitengo yake yonyamulira ndiponso chovundikira chake cha bokosilo ndi nsalu zophimba bokosilo; tebulo pamodzi ndi mitengo yake yonyamulira pamodzi ndi zipangizo zake zonse ndiponso buledi wokhala pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh; choyikapo nyale yowunikira pamodzi ndi zipangizo zake, nyale ndi mafuta anyalezo; guwa lofukizira lubani pamodzi ndi mitengo yake yonyamulira, mafuta odzozera ndi lubani onunkhira; nsalu yotchinga pa khomo lolowera mʼchihema; guwa lansembe yopsereza pamodzi ndi sefa yamkuwa, mitengo yake yonyamulira ndi zipangizo zake zonse, beseni losambira lamkuwa ndi miyendo yake; nsalu yotchingira bwalo pamodzi ndi mizati yake ndi matsinde ake, ndiponso nsalu yotchingira pa khomo lolowera ku bwalo; zikhomo za tenti ya chihema ndiponso za bwalo, ndi zingwe zake; zovala zolukidwa zovala potumikira kumalo opatulika, zovala zopatulika za wansembe, aaroni pamodzi ndi za ana ake aamuna pamene akutumikira monga ansembe.” kenaka gulu lonse la aisraeli linachoka pamaso pa mose, ndipo aliyense amene anakhudzidwa mu mtima mwake nafuna kupereka, anabwera kudzapereka chopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh cha ntchito yokonza tenti ya msonkhano, cha ntchito zonse za mʼtentimo ndi cha zovala zopatulika. onse amene anali ndi mtima wofuna, amuna ndi amayi omwe anabwera kudzapereka zodzikometsera zagolide za mtundu uliwonse: zomangira zovala, ndolo, mphete ndi zokometsera. onse anapereka golide wawo monga nsembe yoweyula pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. aliyense amene anali ndi nsalu ya mtundu wa mtambo, yapepo kapena yofiira kapena yofewa, yosalala, kapena ubweya wambuzi, zikopa za nkhosa zonyika mu utoto wofiira kapena zikopa anazibweretsa. onse amene anapereka chopereka cha siliva kapena mkuwa anabweretsa monga chopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo aliyense amene anali ndi matabwa a mtengo wa mkesha kuti awagwiritse ntchito mbali ina iliyonse ya ntchitoyo, anabweretsa. mayi aliyense waluso analuka ndi manja ake ndi kubweretsa chomwe analuka cha mtundu wa mtambo, chapepo kapena chofiira kapena chofewa, chosalala. ndipo amayi onse amene anali ndi mtima wofuna ndipo anali ndi luso analuka ubweya wa mbuzi. atsogoleri anabweretsa miyala ya onikisi ndi miyala yokongola yoyika pa efodi ndi chovala chapachifuwa. anabweretsanso zonunkhiritsa ndiponso mafuta owunikira a olivi ndi odzozera ndi zofukizira zonunkhira. aisraeli onse aamuna ndi aakazi amene anali ndi mtima wofuna, anabweretsa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh chopereka chaufulu ku ntchito yonse ya mavawelomakonsonanti-yeahoh imene analamulira kudzera mwa mose kuti achite. kenaka mose anati kwa aisraeli, “taonani, mavawelomakonsonanti-yeahoh wasankha bezaleli mwana wa uri, mwana wa huri, wa fuko la yuda, ndipo wamudzaza ndi mzimu wa allah kotero kuti ali ndi luso ndi nzeru zomvetsa zinthu, ndipo akudziwa bwino ntchito zonse zamanja monga izi: kulemba ndondomeko ya ntchito zaluso ndi kupanga zinthu zagolide, zasiliva ndi zamkuwa, kusema ndi kuyika miyala yokongola, kukonza zinthu zamatabwa ndiponso kugwira ntchito ina iliyonse yamanja. ndipo iye wapereka kwa bezaleli pamodzi ndi oholiabu mwana wa ahisamaki, wa fuko la dani luso lophunzitsa ena. allah wawapatsa maluso osiyanasiyana, maluso ogoba, olemba ndondomeko, opeta zokometsera pa nsalu zamtundu wamtambo, zapepo ndi zofiira ndiponso zofewa zosalala ndi zoluka. onsewa ndi amisiri a ntchito zamanja ndi zokonza ndondomeko.

36

choncho bezaleli, oholiabu pamodzi ndi anthu aluso onse amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapatsa luso ndi nzeru zodziwira kupanga zofunika zonse zomangira malo opatulika, adzapanga zonse iwowo, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira.” ndipo mose anayitana bezaleli ndi oholiabu ndiponso munthu aliyense waluso amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupatsa luso ndiponso amene anali ndi mtima wofuna kugwira ntchito. iwo analandira kuchokera kwa mose zopereka zonse aisraeli anabweretsa kuti agwirire ntchito yomanga malo wopatulika. ndipo anthu anapitirira kupereka zopereka zaufulu mmawa uliwonse. kotero amisiri onse amene amagwira ntchito yonse ya malo wopatulika anasiya ntchitoyo ndipo anati kwa mose, “anthu akubweretsa kuposa zimene zikufunika kugwirira ntchito imene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira kuti ichitike.” choncho mose analamulira ndipo analengeza mu msasa onse, “mwamuna kapena mayi aliyense asaperekenso chopereka chilichonse cha ku malo wopatulika.” choncho anthu analetsedwa kubweretsa zambiri, chifukwa zimene anali nazo zinali zoposera zimene zimafunika kugwirira ntchito yonse. anthu onse aluso pakati pa anthu ogwira ntchitoyo anapanga chihema pogwiritsa ntchito nsalu khumi zofewa, zosalala ndi zolukidwa bwino, zobiriwira, zapepo ndi zofiira. ndipo anthu aluso anapeta pa nsaluzo akerubi. nsalu zonse zinali zofanana. mulitali mwake zinali mamita khumi ndi atatu, mulifupi mamita awiri. iwo analumikiza nsalu zisanu, kuti ikhale nsalu imodzi ndipo anachita chimodzimodzi ndi nsalu zisanu zinazo. kenaka anapanga zokolowekamo za nsalu yobiriwira mʼmphepete mwa nsalu imodzi yotsiriza ya mbali ina. ndipo anachita chimodzimodzi ndi nsalu yotsiriza ya mbali inayo. iwo anasokerera zokolowekamo makumi asanu pa nsalu yoyamba ndi zokolowekamo makumi asanu zinanso pa nsalu inayo. anapanga kuti zokolowekamozo ziziyangʼanana. kenaka anapanga ngowe zagolide 50 zolumikizira nsalu ziwirizo kotero kuti zinapanga chihema chimodzi. iwo anapanga nsalu za ubweya wambuzi zophimba pamwamba pa chihemacho. nsalu zonse pamodzi zinalipo khumi ndi imodzi. nsalu zonse khumi ndi imodzi zinali zofanana. mulitali mwake munali mamita khumi ndi anayi ndipo mulifupi mwake munali mamita awiri. iwo analumikiza nsalu zisanu kukhala nsalu imodzi ndipo nsalu zinazo zisanu ndi imodzi, analumikizanso kukhala nsalu imodzinso. kenaka anasokerera zokolowekamo makumi asanu mʼmphepete mwa nsalu imodzi yotsirizira ya nsalu yoyamba yolumikiza ija ndiponso anapanga zokolowekamo zina makumi asanu mʼmphepete mwa nsalu yotsirizira ya nsalu inanso yolumikiza ija. iwo anapanga ngowe 50 zamkuwa zolowetsa mu zokolowekazo ndipo anaphatikiza nsalu ziwirizo kuti tentiyo ikhale imodzi. ndipo anapanga chikopa cha nkhosa zazimuna cha utoto wofiira chophimbira tentiyo ndipo pamwamba pake anapanganso chophimbira china cha zikopa za akatumbu. iwo anapanga maferemu amatabwa amtengo wa mkesha oyimikira chihemacho. feremu iliyonse inali yotalika mamita anayi ndipo mulifupi mwake munali masentimita 69. thabwa lililonse linali ndi zolumikizira ziwiri. iwo anapanga maferemu onse a chihemacho ndi matabwa otere. anapanga maferemu makumi awiri a mbali yakummwera kwa chihemacho, ndiponso anapanga matsinde 40 asiliva ndipo anawayika pansi pa maferemuwo. pansi pa feremu iliyonse anayika matsinde awiri ogwiriziza zolumikizira ziwiri zija. iwo anapanganso maferemu makumi awiri a mbali yakumpoto ya chihemacho, ndiponso matsinde makumi anayi asiliva, awiri pansi pa feremu iliyonse. anapanganso maferemu asanu ndi imodzi a kumbuyo kwa tenti, kumbali yakumadzulo, ndiponso maferemu awiri a pa ngodya yakumbuyo kwenikweni kwa tenti. pa ngodya ziwirizi panali maferemu awiri, kuyambira pansi mpaka pamwamba atalumikizidwa pa ngowe imodzi. maferemu onse anali ofanana. choncho panali maferemu asanu ndi atatu ndiponso matsinde 16 asiliva, awiri anali pansi pa feremu iliyonse. iwo anapanganso mitanda ya matabwa amtengo wa mkesha. mitanda isanu inali ya maferemu a mbali imodzi ya chihema, mitanda isanu inanso inali ya maferemu a mbali inayo ndipo mitanda ina isanu ya mbali yakumadzulo, kumapeto kwenikweni kwa chihema. anapanga mtanda wapakati omwe umachokera pa maferemu a mbali ina mpaka mbali inanso. iwo anakuta maferemuwo ndi golide ndiponso anapanga mphete zagolide zogwiriziza mitandayo. ndipo mitandayonso anayikuta ndi golide. anapanga nsalu yokhala ndi mtundu wamtambo, wapepo ndi ofiira ndipo nsaluyo inali yolukidwa bwino, yofewa ndi yosalala. ndipo anthu aluso anapetapo zithunzi za akerubi. iwo anapanga nsanamira zinayi zamtengo wa mkesha zokutidwa ndi golide. anapanganso ngowe zagolide za nsanamirazo ndi matsinde asiliva anayi. anapanga nsalu ya pa chipata cholowera mu chihema, yamtundu wamtambo, wapepo ndi ofiira yomwe inali yofewa ndi yosalala, yopetedwa bwino ndi amisiri aluso. anapanga nsanamira zisanu ndi ngowe zake. anakuta pamwamba pa nsanamirazo ndi zomangira zake ndi golide, ndipo anapanganso matsinde asanu amkuwa.

37

bezaleli anapanga bokosi la chipangano lamatabwa amtengo wa mkesha. kutalika kwake kunali masentimita 114, mulifupi mwake munali masentimita 69, msinkhu wake masentimita 69. iye analikuta bokosilo ndi golide wabwino kwambiri mʼkati mwake ndi kunja komwe. anapanganso mkombero wagolide kuzungulira bokosilo. iye anapanga mphete zinayi zagolide ndi kuzimangirira ku miyendo yake inayi ija, mbali ina ziwiri ndi mbali inanso ziwiri. kenaka anapanga mizati yamtengo wa mkesha ndi kuzikuta ndi golide. ndipo analowetsa nsichizo mʼmphete zija za mbali zonse ziwiri za bokosilo kuti azinyamulira. iye anapanga chivundikiro cha bokosilo cha golide wabwino kwambiri, kutalika kwake masentimita 114, mulifupi mwake masentimita 69. ndipo anapanga akerubi awiri agolide osula ndi nyundo ndi kuwayika mbali ziwiri za chivundikirocho. iye anapanga kerubi mmodzi mbali ina ndi wina mbali inayo. akerubiwa anawapangira limodzi ndi chivundikirocho mʼmapeto mwa mbali ziwirizo. mapiko a akerubiwo anatambasukira pamwamba pa chivundikiro cha bokosilo kuti achiphimbe. akerubiwo anakhala choyangʼanana, aliyense kuyangʼana chivundikirocho. iwo anapanga tebulo la matabwa amtengo wa mkesha, mulitali mwake masentimita 91, mulifupi mwake masentimita 46, msinkhu wake masentimita 69. kenaka analikuta ndi golide wabwino kwambiri, ndipo anapanga mkombero wagolide mʼmbali mwake. iwo anapanga feremu yozungulira tebulo, mulifupi mwake ngati chikhatho cha dzanja, ndipo anayika mkombero wagolide kuzungulira feremuyo. iwo anapanga mphete zinayi zagolide ndipo anazilumikiza ku ngodya zake zinayi, kumene kunali miyendo yake inayi. mphetezo anaziyika kufupi ndi feremu kuti azikolowekamo nsichi zonyamulira tebuloyo. anapanga nsichi zamtengo wa mkesha ndi kuzikuta ndi golide kuti azinyamulira tebulolo. ndipo anapanga ziwiya za pa tebulolo zagolide wabwino, mbale ndi zipande, mitsuko ndi mabeseni zogwiritsa ntchito popereka nsembe za chakumwa. iwo anapanga choyikapo nyale chagolide wabwino kwambiri. tsinde lake ndi mphanda zake zinasulidwa ndi nyundo. zikho zake zokhala ndi mphukira ndi maluwa ake zinapangidwa kumodzi. mʼmbali mwake munali mphanda zisanu ndi imodzi, zitatu mbali iliyonse. zikho zitatu zokhala ngati za maluwa amtowo, mphukira ndi duwa zinali pa mphanda yoyamba. pa mphanda yachiwiri panalinso zikho zitatu zokhala ngati za maluwa amtowo, mphukira ndi duwa. ndipo mphanda zonse zisanu ndi imodzi zinali chimodzimodzi ndipo zinatuluka mʼchoyikapo nyalecho. pa choyikapo nyalecho panali zikho zinayi zokhala ngati maluwa amtowo, mphukira ndi maluwa ake. mphukira yoyamba inali mʼmunsi mwa nthambi ziwiri zoyamba za pa choyikapo nyale. mphukira yachiwiri inali mʼmunsi mwa nthambi ziwiri zinazo. mphukira yachitatu inali mʼmunsi mwa nthambi zina ziwirinso. zonse pamodzi zinali nthambi zisanu ndi imodzi mphukira ndi nthambi zonse zinasulidwa kumodzi ndi choyikapo nyalecho ndi golide wabwino kwambiri. iwo anapanga nyale zisanu ndi ziwiri, mbaniro ndi zowolera phulusa, zonse zinali zagolide wabwino kwambiri. iwo anapanga choyikapo nyale ndi zipangizo zake zonse zagolide wabwino kwambiri wolemera makilogalamu 34. iwo anapanga guwa lamatabwa amtengo wa mkesha lofukizirapo lubani. linali lofanana mbali zonse, mulitali masentimita 46, mulifupi masentimita 46, ndipo msinkhu masentimita 91, ndipo nyanga zake zinapangidwa kumodzi ndi guwalo. iwo anakuta guwa lonse ndi golide wabwino kwambiri, pamwamba pake, mbali zonse ndi nyanga zake, ndipo anapanga mkombero wagolide kuzungulira guwalo. anapanga mphete ziwiri pansi pa mkomberowo ndi kulumikiza ku mbali zonse ziwiri kuti apisemo nsichi zonyamulira. anapanga mizati yamtengo wa mkesha ndipo anayikuta ndi golide. iwo anapanganso mafuta opatulika odzozera ndi zofukiza za fungo lokoma kwambiri. iyi inali ntchito ya mʼmisiri waluso lopanga zonunkhiritsa.

38

anapanga guwa lansembe zopsereza lamatabwa amtengo wa mkesha. linali lofanana mbali zonse. msinkhu wake masentimita 137, mulitali mwake masentimita 229, mulifupi masentimita 229. anapanga nyanga imodziimodzi pa ngodya zake zinayizo, kotero kuti nyangazo ndi guwalo zinali chinthu chimodzi, ndipo anakuta guwalo ndi mkuwa. anapanganso ziwiya zamkuwa izi zogwirira ntchito pa guwalo: miphika, mafosholo, mabeseni owazira magazi, ngowe zokowera nyama ndi zosonkhezera moto. anapanga sefa yachitsulo chamkuwa ya guwa lansembelo kuti ikhale mmunsi mwa khoma la guwa lansembelo, kuchokera pansi mpaka pakati pa khoma la guwalo. anapanga mphete zamkuwa zinayi ndipo anazilumikiza ku ngodya zinayi za sefa ija kuti zigwire nsichi zonyamulira. anapanga nsichi zamtengo wa mkesha ndipo anazikuta ndi mkuwa. iwo analowetsa nsichizo mʼmphetemo mbali zonse ziwiri za guwalo kuti azinyamulira. guwalo linali lamatabwa ndi logoba mʼkati mwake. anapanga beseni lamkuwa lokhala ndi miyendo yamkuwanso kuchokera ku magalasi oyangʼanira nkhope a amayi amene ankatumikira pa chipata cha tenti ya msonkhano. kenaka anapanga bwalo la chihema. mbali yakummwera inali yotalika mamita 46 ndipo kunali nsalu yotchinga yofewa yosalala yolukidwa bwino. anapanganso mizati makumi awiri, matsinde makumi awiri amkuwa ndi ngowe zasiliva ndi zingwe za mizatiyo. mbali yakumpoto inalinso yotalika mamita 46 ndipo inali ndi mizati makumi awiri, matsinde amkuwa makumi awiri, ngowe zasiliva ndi zingwe za mizatiyo. mbali yakumadzulo inali yotalika mamita 23 ndipo inali ndi nsalu yotchinga, mizati khumi ndi matsinde khumi. inalinso ndi ngowe zasiliva ndi zingwe za mizatiyo. mbali yakummawa, kotulukira dzuwa, inalinso yotalika mamita 23. mbali imodzi yachipata kunali nsalu yotchinga yotalika mamita asanu ndi awiri, mizati itatu ndi matsinde atatu, polowera mʼbwalo panali nsalu yotchinga ya mamita asanu ndi awiri pamodzi ndi mizati itatu ndi matsinde atatu. katani yonse yotchinga kuzungulira chihema inali yofewa, yosalala ndi yolukidwa bwino. matsinde amizati anali amkuwa. ngowe ndi zingwe za mizati zinali zasiliva, ndipo pamwamba pa mizatiyo anakutapo siliva. choncho mizati yonse ya bwalolo inalumikizidwa ndi zingwe zasiliva. nsalu yotchinga ya pa chipata inali yamtundu wa mtambo, yapepo ndi yofiira, yofewa yosalala ndi yopangidwa ndi anthu aluso. nsaluyo inali yotalika mamita asanu ndi anayi, molingana ndi nsalu zotchinga bwalo. msinkhu wake unali masentimita 229, pamodzi ndi mizati yake inayi ndi matsinde amkuwa anayi. ngowe ndi zingwe zake zinali za siliva, ndipo pamwamba pake pa mzati anakutapo ndi siliva. zikhomo za chihema ndi zina zonse zozungulira chihemacho zinali zamkuwa. chiwerengero cha zipangizo zimene anagwiritsa ntchito popanga chihema, chihema chaumboni, zimene mose analamulira alevi kuti alembe motsogozedwa ndi itamara mwana wa aaroni, wansembe, chinali ichi: bezaleli mwana wa uri, mwana wa huzi wa fuko la yuda anapanga chilichonse mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose, pamodzi ndi oholiabu mwana wa ahisamaki, wa fuko la dani, wa luso la zopangapanga ndi kulemba mapulani, ndi wopanga nsalu zolukidwa bwino za mtundu wa mtambo, yapepo ndi zofiira, zofewa ndi zosalala. golide yense wochokera ku nsembe yoweyula amene anagwiritsa ntchito pa ntchito yonse yopanga malo wopatulika anali wolemera makilogalamu 1,000 potsata miyeso ya kumalo wopatulika. siliva wochokera ku gulu lonse la anthu anali wolemerera makilogalamu 3,430, potsata miyeso ya ku malo wopatulika. munthu aliyense amapereka beka imodzi, kufanana ngati makilogalamu 6, potsata muyeso wa ku malo wopatulika. kuchokera kwa aliyense amene anawerengedwa kuyambira zaka 20 kapena kuposerapo, amuna onse analipo 603,550. anagwiritsa ntchito siliva wolemera makilogalamu 3,400 kupanga matsinde 100 a ku malo wopatulika ndi makatani, ndipo makilogalamu 34 kupanga tsinde limodzi. makilogalamu otsalawo anagwiritsa ntchito popanga ngowe zamzati kukutira pamwamba pa mizati ndiponso kupanga zingwe zake. mkuwa ochokera ku nsembe yoweyula unali makilogalamu 2,425. iwo anawugwiritsa ntchito popanga matsinde a pa chipata cha tenti ya msonkhano, guwa la mkuwa pamodzi ndi sefa yake ndiponso ziwiya zonse, matsinde ozungulira bwalo ndiponso a pa chipata pake, ndi zikhomo zonse za tentiyo ndi matsinde a malo wozungulirapo.

39

anapanga zovala za ansembe, zovala potumikira ku malo wopatulika pogwiritsa ntchito nsalu ya mtundu wa mtambo, yapepo ndi yofiira. anapanganso zovala zopatulika za aaroni monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. popanga efodi, iwo anagwiritsa ntchito golide, nsalu yamtundu wa mtambo, yapepo, yofiira, yosalala yofewa. anasula golide wopyapyala ndi kumulezaleza kuti alumikize kumodzi ndi nsalu yamtundu wa mtambo, yapepo ndi yofiira yosalala yofewa yolukidwa mwaluso. iwo anapanga efodi imene inali ndi timalamba tiwiri ta pa mapewa, tosokerera ku msonga zake ziwiri kuti azitha kumanga. lamba womangira efodi anali wolukidwa mwaluso ngati efodiyo. anali nsalu imodzi ndi efodiyo, wopangidwa ndi golide, nsalu yamtundu wa mtambo, yapepo, yofiira, yofewa yosalala, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. iwo anakonza miyala ya onikisi ndi kuyiika mu zoyikamo zake zagolide ndipo anazokota mayina a ana a isreali monga amachitira pa chidindo. kenaka anayimangirira pa tinsalu ta mʼmapewa ta efodi tija ngati miyala ya chikumbutso cha ana a isreali monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. iwo anapanga chovala chapachifuwa mwaluso kwambiri. anachipanga ngati efodi pogwiritsa ntchito golide, nsalu yamtundu wa mtambo, yapepo, yofiira, yofewa yosalala ndi yolukidwa bwino. kutalika kwake kunali kofanana mbali zonse, mulitali masentimita 23, mulifupi masentimita 23, chinali chopinda pawiri. kenaka anayikapo mizere inayi ya miyala yokongola kwambiri. mzere woyamba anayika miyala ya rubi, topazi ndi berili; mzere wachiwiri anayikapo miyala ya emeradi, safiro ndi dayimondi; mzere wachitatu anayikapo miyala ya opera, agate ndi ametisiti; mzere wachinayi anayikapo miyala ya topazi, onikisi ndi yasipa. miyalayi anayiyika mu zoyikamo zagolide. miyalayo inalipo khumi ndi iwiri, uliwonse kuyimira dzina limodzi la ana a isreali. mwala uliwonse unazokotedwa ngati chidindo dzina limodzi la mafuko khumi ndi awiri a isreali. anapanga timaunyolo tagolide wabwino kwambiri ta pa chovala chapachifuwa, topota ngati chingwe. anapanganso zoyikamo zake zagolide ndi mphete ziwiri zagolide, ndipo anamangirira mphetezo pa ngodya ziwiri za chovala chapachifuwa. anamangirira timaunyolo tiwiri tagolide tija pa mphete za pa ngodya pa chovala chapachifuwacho. ndipo mbali ina ya timaunyoloto anamangirira pa zoyikapo zake ziwiri zija, ndi kulumikiza pa tinsalu takutsogolo kwa mapewa a efodi. anapanganso mphete ziwiri zagolide ndipo analumikiza ku ngodya ziwiri zamʼmunsi mwa chovala chapachifuwa, champhepete mwake, mʼkati pafupi ndi efodi ija. kenaka anapanga mphete zina ziwiri zagolide ndi kuzilumikiza kumunsi kwa tinsalu takutsogolo kwa efodi, pafupi ndi msoko, pamwamba pangʼono pa lamba wamʼchiwuno wa efodi. anamangirira mphete za pa chovala chapachifuwa zija ku mphete za efodi ndi chingwe chamtundu wa mtambo, kulumikiza lamba ndi chovala chapachifuwacho kuti chovala chapachifuwacho chisalekane ndi efodi ija monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. anayipangira efodiyo mkanjo wamtundu wa mtambo, wolukidwa ndi mmisiri waluso. mkanjowo unali ndi malo opisapo mutu pakati pakepo. pa chibowopo panali chibandi chosokedwa mochita ngati kuluka monga muja akhalira malaya kuti chibowocho chilimbe, chisangʼambike. pa mpendero wamʼmunsi wa mkanjowo, analumikiza mphonje zokhala ngati makangadza za nsalu yamtundu wa mtambo, yapepo ndi yofiira yofewa yosalala ndi yopetedwa bwino yomwe inazungulira mkanjo. ndipo anapanga maberu agolide wabwino kwambiri ndipo analumikiza mozungulira mpendero pakati pa makangadzawo. kotero panali mphonje imodzi ndi belu limodzi kuzungulira mpendero wa mkanjo wovala potumikira monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. kwa aaroni ndi ana ake anawapangira minjiro ya nsalu yofewa yosalala, yolukidwa bwino ndi munthu waluso, nduwira ya nsalu yofewa yosalala, lamba wa nsalu yofewa yosalala, womanga mʼmutu, ndi makabudula amʼkati a nsalu yofewa yosalala olukidwa bwino. anapanga lamba wolukidwa bwino wa nsalu yofewa ndi yosalala ya mtundu wa mtambo yapepo ndi yofiira. ili linaliluso la munthu wopanga zokometsera monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. iwo anapanga duwa lagolide wabwino kwambiri ngati chidindo ndipo anazokotapo mawu akuti, wopatulikira mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka analimangira ndi chingwe cha nsalu yamtundu wa mtambo pa nduwira, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. tsopano ntchito yonse ya tenti ya msonkhano inatha. aisraeli anachita zonse monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. kenaka anabweretsa chihema kwa mose. tenti ndi zipangizo zake, ngowe zake, maferemu ake, mitanda yake, mizati yake ndi matsinde ake; chophimba cha chikopa cha nkhosa yayimuna chonyikidwa mu utoto ofiira, chophimba cha chikopa cha akatumbu ndi nsalu zophimba; bokosi la umboni pamodzi ndi mitengo yake yonyamulira ndiponso chovundikira chake; tebulo pamodzi ndi zipangizo zake ndiponso buledi wokhala pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh; choyikapo nyale chagolide wabwino kwambiri pamodzi ndi nyale zake ndi zipangizo zake zonse, ndiponso mafuta anyalezo; guwa lagolide, mafuta odzozera, lubani onunkhira ndi nsalu yotchinga pa khomo lolowera mu tenti; guwa lamkuwa ndi sefa yamkuwa, mitengo yake yonyamulira ndi zipangizo zake zonse; beseni ndi miyendo yake; nsalu yotchingira bwalo pamodzi ndi mizati yake ndi matsinde ake ndiponso nsalu yotchingira pa khomo lolowera ku bwalo; zingwe zake ndi zikhomo za tenti; zipangizo zonse za chihema, tenti ya msonkhano; ndiponso zovala zolukidwa zovala potumikira kumalo opatulika, zovala zopatulika za wansembe, aaroni pamodzi ndi za ana ake aamuna pamene akutumikira monga ansembe. aisraeli anagwira ntchito yonse monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. mose anayendera ntchitoyo ndipo anaona kuti anayichita monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira. kotero mose anawadalitsa.

40

kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “imika chihema, tenti ya msonkhano, tsiku loyamba la mwezi. uyikemo bokosi la umboni ndipo uphimbe bokosilo ndi katani. ulowetsemo tebulo ndi kuyika zimene zimakhala pamenepo. kenaka ulowetse choyikapo nyale ndipo uyikepo nyale zake. uyike guwa lofukiza la golide patsogolo pa bokosi la umboni ndipo uyike katani ya pa chipata cha chihema. “uyike guwa lansembe yopsereza patsogolo pa chipata cha chihema, tenti ya msonkhano. uyike beseni pakati pa tenti ya msonkhano ndi guwa lansembe ndipo uyikemo madzi. upange bwalo lozungulira chihemacho ndipo uyike katani ya pa chipata cha bwalolo. “utenge mafuta wodzozera ndipo udzoze chihema ndi chilichonse chili mʼmenemo ndipo zidzakhala zoyeretsedwa. kenaka udzoze guwa lansembe lopsereza ndi ziwiya zake zonse. ulipatule guwalo ndipo lidzakhala loyera kwambiri. udzoze beseni ndi miyendo yake ndipo uzipatule. “ubwere ndi aaroni ndi ana ake pa chipata cha tenti ya msonkhano ndipo uwasambitse ndi madzi. kenaka umuveke aaroni zovala zopatulika, umudzoze ndi kumupatula kotero kuti athe kunditumikira monga wansembe. ubweretse ana ake ndipo uwaveke minjiro. uwadzoze monga momwe unadzozera abambo awo, kotero kuti anditumikire monga ansembe. kudzozedwako kudzakhala unsembe wawo pa mibado ndi mibado” mose anachita zonse monga mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira. kotero anayimika chihema tsiku loyamba la mwezi woyamba mʼchaka chachiwiri. nthawi imene mose anayimika chihema, anayika matsinde mʼmalo ake, kuyimitsa maferemu, kulowetsa mitanda ndi kuyika nsichi. kenaka anayika tenti pamwamba pa chihema ndipo anayika chophimba pa tenti monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. iye anatenga miyala ya umboni nayika mʼbokosi lija ndi kuyika chivundikiro pamwamba pake. kenaka analowetsa bokosilo mʼchihema ndipo anapachika katani ndi kubisa bokosi la umboni monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira iye. mose anayika tebulo mu tenti ya msonkhano kumpoto kwa chihema, kunja kwa katani, ndipo anayikapo buledi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. iye anayikanso choyikapo nyale mu tenti ya msonkhano moyangʼanana ndi tebulo mbali yakummwera kwa chihema. ndipo anayikapo nyale zija pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. mose anayika guwa la golide mu tenti ya msonkhano patsogolo pa katani ndipo anapserezapo lubani wonunkhira monga mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira. kenaka anayika katani ya pa chipata cha chihema. iye anayika guwa lansembe yopsereza pafupi ndi chipata cha chihema, tenti ya msonkhano, ndipo anapereka nsembe yopsereza ndi nsembe ya ufa monga mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira. iye anayika beseni pakati pa tenti ya msonkhano ndi guwa lansembe ndipo anathiramo madzi wosamba, ndipo mose, aaroni ndi ana ake amasamba manja ndi mapazi awo. iwo amasamba nthawi zonse akamalowa mu tenti ya msonkhano kapena kuyandikira guwa lansembe monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. kenaka mose anamanga bwalo kuzungulira chihema ndi guwa lansembe ndipo anayika katani ya pa chipata cha bwalo. kotero mose anamaliza ntchito. kenaka mtambo unaphimba tenti ya msonkhano, ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unadzaza mʼchihemacho. mose sanathe kulowa mu tenti ya msonkhano chifukwa mtambo unali utakhazikika pa chihemacho, ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unadzaza mʼchihemacho. pa maulendo awo onse, mtambo ukachoka pamwamba pa chihema, aisraeli ankasamukanso pamene analipo. koma ngati mtambo sunachoke, iwo sankasamukanso mpaka tsiku limene udzachoke. kotero mtambo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unkakhala pamwamba pa chihema usana, ndi mtambo wamoto umakhala usiku, pamaso pa nyumba yonse ya isreali pa masiku onse aulendo wawo.

leviticus

1

26 mavawelomakonsonanti-yeahoh anayitana mose mu tenti ya msonkhano. iye anati, “aliyense wa inu ngati abwera ndi nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuchokera pa ziweto zake, choperekacho chikhale ngʼombe, nkhosa kapena mbuzi. “ ‘ngati munthu apereka nsembe yopsereza ya ngʼombe, ikhale yayimuna yopanda chilema. aziyipereka pa khomo la tenti ya msonkhano, kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh alandire. munthuyo asanjike dzanja lake pa mutu pa nsembe yopserezayo, ndipo idzalandiridwa kuti ikhale yopepesera machimo ake. pambuyo pake aphe ngʼombeyo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ansembe, ana a aaroni, atenge magazi ake ndi kuwawaza mbali zonse za guwa lansembe limene lili pa khomo la tenti ya msonkhano. munthuyo asende nsembe yopserezayo ndi kuyidula nthulinthuli. ndipo ana a aaroni, wansembe uja asonkhe moto pa guwa ndi kuyalapo nkhuni pa motopo. kenaka ana a aaroni, wansembe uja, ayike nthuli za nyamayo, mutu wake pamodzi ndi mafuta omwe pa nkhuni zimene zili paguwapo. munthuyo atsuke zamʼkati mwa nyamayo pamodzi ndi miyendo yake yomwe, ndipo wansembe awotche nyama yonse paguwapo. iyi ndi nsembe yopsereza, chopereka chowotcha pa moto, cha fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘koma ngati chopereka cha nsembe yopserezayo ndi nkhosa kapena mbuzi kuchokera pa ziweto zake, munthuyo apereke yayimuna yopanda chilema. ayiphere kumpoto kwa guwa, pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ana a aaroni amene ndi ansembe, awaze magazi ake mbali zonse za guwalo. kenaka ayidule nyamayo nthulinthuli, ndipo wansembe ayike nthulizo pa guwa, atengenso mutu ndi mafuta omwe, ndipo ayike zonsezi pa nkhuni zimene zikuyaka pa guwa. munthuyo atsuke zamʼkati mwa nyamayo pamodzi ndi miyendo yake yomwe, ndipo wansembe abwere nazo zonse ndi kuzitentha pa guwa. iyi ndi nsembe yopsereza, chopereka chotentha pa moto, fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘koma ngati chopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi nsembe yopsereza ya mbalame, ndiye ikhale njiwa kapena mawunda. wansembe abwere nayo ku guwa, ayidule mutu moyipotola ndi kutentha mutuwo pa guwa. magazi ake awathire pansi kuti ayenderere pambali pa guwa. iye achotse chithokomiro pamodzi ndi nthenga zake zomwe ndi kuzitaya ku malo wotayirako phulusa, kummawa kwa guwalo. kenaka ayingʼambe pakati, koma asachotse mapiko. ndipo wansembe ayiwotche pa nkhuni zimene zikuyaka pa guwa. imeneyi ndi nsembe yopsereza, yowotcha pa moto ndiponso ya fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh.

2

“ ‘munthu wina aliyense akabwera ndi nsembe ya chakudya kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, chopereka chake chizikhala ufa wosalala. ufawo ausakanize ndi mafuta ndi lubani, ndipo apite nawo kwa ansembe, ana a aaroni. atapeko modzazitsa dzanja ufa wosalala uja kuti ukhale wachikumbutso pamodzi ndi mafuta ndi lubani ndipo atenthe zonsezi pa guwa lansembe kuti zilandiridwe ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmalo mwa chopereka chonse. iyi ndi nsembe yotentha pa moto ndiponso fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. zotsala za nsembe ya chakudyazo ndi za aaroni pamodzi ndi ana ake. chimenechi ndi chigawo chopatulika kwambiri chifukwa chatapidwa pa chopereka chotentha pa moto cha mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘ukabweretsa nsembe ya chakudya chophika mu uvuni, ikhale ya buledi wa ufa wosalala wopanda yisiti koma wosakaniza ndi mafuta, kapena timitanda ta buledi topyapyala, topanda yisiti koma topaka mafuta. ngati nsembe yako yachakudya ndi yophika pa chitsulo chamoto, ikhale ya buledi wa ufa wosalala wopanda yisiti koma wosakaniza ndi mafuta. umuduledule bulediyo ndi kumupaka mafuta; imeneyo ndi nsembe yachakudya. ngati nsembe yako yachakudya ndi yophikidwa pa chiwaya, ikhale ya buledi wa ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta. munthu azibwera ndi nsembe za chakudya zimene wapanga ndi zinthu zimenezi. atachipereka kwa wansembe, iyeyu adzipita nacho ku guwa. wansembeyo atengeko gawo lina la nsembeyo kukhala ufa wachikumbutso kuti ilandiridwe ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmalo mwa nsembe yonse ndipo ayitenthe pa moto monga nsembe yopsereza ya fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. zotsala za nsembe ya chakudyayo zikhale za aaroni ndi ana ake. chimenechi ndi chigawo chopatulika kwambiri chifukwa chatapidwa pa chopereka chotentha pa moto cha mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘nsembe ya chakudya chilichonse imene ubweretsa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ikhale yopanda yisiti, pakuti suyenera kupereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nsembe yotentha pa moto imene ili ndi yisiti kapena uchi. ziwirizi ungathe kubwera nazo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati chopereka cha zokolola zoyambirira. koma usazitenthe pa guwa kuti zikhale fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. zopereka zako zonse zachakudya uzithire mchere. usayiwale kuthira mchere pa chopereka chako popeza mcherewo ukusonyeza pangano pakati pa iwe ndi allah wako. tsono uzinthira mchere pa chopereka chako chilichonse. “ ‘mukamapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh chopereka cha chakudya choyamba kucha, choperekacho chikhale cha chipatso chatsopano chokazinga pa moto ndi chopunthapuntha. uchithire mafuta ndi lubani pakuti ndi chopereka cha chakudya. tsono wansembe atenthe gawo la chopereka chopunthapuntha chija kuti chikhala ufa wachikumbutso ndi cha mafuta pamodzi ndi lubani yense kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh alandire mʼmalo mwa zopereka zonse. ichi ndi chopereka chotentha pa moto cha mavawelomakonsonanti-yeahoh.

3

“ ‘ngati munthu apereka nsembe ya chiyanjano kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo choperekacho nʼkukhala ngʼombe yayimuna kapena yayikazi, ikhale yopanda chilema. munthuyo asanjike dzanja lake pamutu pa ngʼombeyo, ndipo ayiphere pa khomo la tenti ya msonkhano. ndipo ansembe, ana a aaroni, awaze magazi mbali zonse za guwalo. pa nsembe yachiyanjanopo, ayenera kupatula zamʼkati mwa nyamayo ndi mafuta onse amene amakuta zamʼkati kupereka nsembe ya chakudya kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. apatulenso impsyo zonse ziwiri pamodzi ndi mafuta ake omwe ndiponso mafuta okuta chiwindi amene achotsedwa pamodzi ndi impsyo zija. ndipo ana a aaroni atenthe zimenezi pa guwa, pamwamba pa chopereka chopsereza chimene chili pa nkhuni zoyakazo. imeneyi ndi nsembe yotentha pa moto, ya fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘ngati munthu apereka nsembe ya chiyanjano kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, choperekacho chikhale nkhosa yayimuna kapena yayikazi yopanda chilema. ngati apereka nsembe ya mwana wankhosa, abwere naye pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. asanjike dzanja lake pamutu pa nkhosayo ndipo ayiphere pa khomo la tenti ya msonkhano. ndipo ana a aaroni awaze magaziwo mbali zonse za guwalo. pa nsembe yachiyanjanopo ayenera kuchotsa ndi kubweretsa: mafuta a nkhosayo, mchira wake wonse wonona atawudulira mʼtsinde pafupi ndi fupa la msana, zamʼkati zonse ndi mafuta onse amene akuta ziwalo zamʼkatimo, impsyo zonse ziwiri pamodzi ndi mafuta amene akuta impsyozo, msonga ya chiwindi imene idzachotsedwere limodzi ndi impsyozo. wansembe awotche zonsezi pa guwa. ichi ndi chakudya chotentha pa moto choperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘ngati munthuyo apereka mbuzi ngati nsembe, abwere nayo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. asanjike dzanja lake pamutu pa mbuziyo ndipo ayiphere pa khomo la tenti ya msonkhano. ndipo ana a aaroni awaze magazi ake mbali zonse za guwa. tsono pa nsembe yoti iwotchedwe kukhala nsembe chakudya ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, achotse ndi kubweretsa: mafuta onse amene amaphimba zamʼkati kapena mafuta onse a mʼkatimo, impsyo zonse ziwiri pamodzi ndi mafuta onse omwe akuta impsyozo ndi msonga ya chiwindi imene adzachotsera pamodzi ndi impsyo zija. wansembe awotche zonsezi pa guwa. ichi ndi chakudya cha mavawelomakonsonanti-yeahoh, chowotcha pa moto ndiponso cha fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. mafuta onse ndi a mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘limeneli likhale lamulo lamuyaya pa mibado yanu yonse kuti musadzadye mafuta kapena magazi kulikonse kumene mudzakhale.’ ”

4

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mose kuti, “awuze aisraeli kuti, ‘munthu akachimwa mosadziwa ndi kuchita chilichonse chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula kuti asachite, azichita izi: “ ‘ngati wansembe wodzozedwa achimwa, ndi kuchimwitsa anthu onse, iyeyu ayenera kupereka mwana wangʼombe wamphongo wopanda chilema chifukwa cha tchimo limene wachitalo. imeneyi ndi nsembe ya mavawelomakonsonanti-yeahoh yopepesera tchimo lake. wansembeyo abwere nayo ngʼombeyo pa khomo la tenti ya msonkhano pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. asanjike dzanja lake pamutu pa ngʼombeyo ndipo ayiphe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka wansembe wodzozedwa atengeko magazi a ngʼombeyo ndi kulowa nawo mu tenti ya msonkhano. iye aviyike chala chake mʼmagazi, ndipo awawaze kasanu ndi kawiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, patsogolo pa katani yotchinga malo wopatulika. kenaka wansembe apake magaziwo pa nyanga za guwa lofukizira lubani limene lili pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mu tenti ya msonkhano. magazi ena otsalawo awathire pa tsinde pa guwa lansembe zopsereza, limene lili pa khomo la tenti ya msonkhano. pambuyo pake achotse mafuta onse a ngʼombe yayimuna yopepesera machimoyo: mafuta okuta zamʼkati kapena mafuta onse amʼkatimo. achotsenso ndi kubwera ndi impsyo zonse ziwiri pamodzi ndi mafuta onse ndiponso mafuta onse amene aphimba chiwindi ndi impsyo monga momwe amachotsera mafuta a ngʼombe yoperekedwa kuti ikhale chopereka chachiyanjano. tsono wansembe atenthe zimenezi pa guwa lansembe zopsereza. koma chikopa cha ngʼombe yayimunayo ndi mnofu wake wonse, pamodzi ndi mutu ndi miyendo, zamʼkati ndi matumbo, kapena kuti ngʼombe yonse yotsalayo apite nayo kunja kwa msasa ku malo woyeretsedwa, kumene amatayako phulusa ndi kuyitentha pa nkhuni, pa phulusapo. “ ‘ngati gulu lonse la aisraeli lichimwa mosadziwa, nachita chomwe ndi choletsedwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, ngakhale kuti gulu lonselo silikudziwa kuti lachimwa, anthuwo ndi olakwa ndithu. akazindikira tchimo limene achita, gulu lonse lipereke mwana wangʼombe wamphongo kuti akhale chopereka chopepesera tchimo ndipo abwere naye pa khomo la tenti ya msonkhano. akuluakulu a anthuwo asanjike manja awo pa mutu pa ngʼombe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ayiphe pomwepo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono wansembe wodzozedwa atengeko magazi a ngʼombeyo ndi kulowa nawo mu tenti ya msonkhano. aviyike chala chake mʼmagaziwo ndi kuwawaza pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kasanu ndi kawiri patsogolo pa nsalu yotchinga. pambuyo pake iye apake magaziwo pa nyanga za guwa limene lili pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mu tenti ya msonkhano. magazi ena otsalawo awathire pa tsinde pa guwa lansembe zopsereza limene lili pa khomo la tenti ya msonkhano. kenaka achotse mafuta onse a ngʼombeyo ndi kuwatentha pa guwa, ndipo achite ndi ngʼombe yayimunayi monga anachitira ndi ngʼombe yayimuna yopepesera machimo. potero, wansembe adzapereka nsembe yopepesera anthu, ndipo machimo awo adzakhululukidwa. kenaka atulutse ngʼombeyo kunja kwa msasa ndi kuyitentha monga anatenthera ngʼombe yoyamba ija. imeneyi ndiyo nsembe yopepesera machimo a gulu lonse. “ ‘ngati mtsogoleri achimwa mosadziwa nachita zimene ndi zoletsedwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake, ndiye kuti wapalamula. ndipo ngati wauzidwa za tchimo limene wachita, iye abwere ndi mbuzi yayimuna yopanda chilema kuti ikhale chopereka chake. asanjike dzanja lake pa mutu wa mbuziyo ndi kuyiphera pamalo pamene amaphera zopereka zopsereza pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ichi ndi chopereka chopepesera tchimo. pambuyo pake wansembe atengeko magazi a chopereka chopepesera tchimocho ndi chala chake, ndipo awapake pa nyanga za guwa lansembe zopsereza. athire magazi otsalawo pa tsinde la guwalo. wansembeyo atenthe mafuta onse pa guwapo monga amatenthera chopereka chachiyanjano. pochita zimenezi, wansembe adzapereka nsembe yopepesera tchimo la munthuyo, ndipo adzakhululukidwa. “ ‘ngati munthu wamba achimwa mosadziwa nachita zimene ndi zoletsedwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndiye kuti wapalamula. ndipo ngati wauzidwa za tchimo limene wachita, abweretse mbuzi yayikazi yopanda chilema kuti ikhale chopereka chopepesera tchimo. asanjike dzanja lake pamutu pa mbuziyo ndipo ayiphe pamalo pamene amaphera chopereka chopsereza. ndipo wansembe atenge magazi ndi chala chake ndi kuwapaka pa nyanga za guwa lansembe zopsereza ndi kuthira magazi wotsalawo pa tsinde la guwalo. kenaka iye achotse mafuta onse monga momwe anachotsera mafuta a chopereka chachiyanjano, ndipo awatenthe pa guwa kuti akhale fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. potero, wansembe adzapereka nsembe yopepesera tchimo la munthuyo ndipo adzakhululukidwa. “ ‘ngati munthu apereka mwana wankhosa ngati chopereka chopepesera tchimo lake, abwere ndi mwana wankhosa wamkazi wopanda chilema. asanjike dzanja lake pa mutu wa mwana wankhosayo ndipo amuphe pamalo pamene amaphera chopereka chopsereza. kenaka wansembe atengeko ndi chala chake magazi a mwana wankhosa uja ndi kuwapaka pa nyanga za guwa lansembe zopsereza. magazi otsalawo athire pa tsinde la guwalo. iye achotse mafuta onse, monga amachotsera mafuta a mwana wankhosa wa chopereka chachiyanjano, ndipo wansembe awatenthe pa guwa pamodzi ndi zopereka zina zopsereza za mavawelomakonsonanti-yeahoh. potero, wansembe adzapereka nsembe yopepesera tchimo limene munthuyo anachita ndipo adzakhululukidwa.

5

“ ‘ngati munthu anayitanidwa ku bwalo kuti akachitire umboni pa zimene anaziona kapena kuzimva koma iye nʼkukana kuchitira umboni, munthu ameneyo wachimwa ndipo ayenera kulangidwa. “ ‘munthu akakhudza chinthu chilichonse chodetsedwa, monga nyama yakufa ya mʼthengo, kapena chiweto chakufa kapenanso chokwawa chakufa, ngakhale iyeyo wachikhudza mosadziwa, wasanduka wodetsedwa ndipo wachimwa. “ ‘munthu akakhudza choyipitsa munthu cha mtundu uliwonse, ndipo pochikhudzapo ndi kuyipitsidwa nacho mosadziwa, munthuyo adzakhala wopalamula akangodziwa chimene wachitacho. “ ‘munthu akalumbira mofulumira kapena mosasamala kuti adzachita chinthu, choyipa kapena chabwino, ngakhale kuti wachita izi mosadziwa kuti nʼkulakwa, pamene wazindira kulakwa kwake, iye adzakhalabe wopalamula akangodziwa chimene wachitacho. “ ‘pamene munthu wazindikira kuti wachimwa motere, awulule tchimo limene wachitalo. pambuyo pake, munthuyo abwere kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mwana wankhosa wamkazi kapena mbuzi kuti ikhale chopereka chopepesera tchimo ndipo wansembe achite mwambo wopepesera tchimo lomwe wachitalo. tsono wansembe achite mwambo wopepesera tchimo la munthuyo. “ ‘ngati munthuyo alibe mwana wankhosa, abweretse njiwa ziwiri kapena nkhunda ziwiri kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati chopereka chopepesera tchimo lake. imodzi ikhale nsembe yopepesera tchimo, ndipo inayo ikhale nsembe yopsereza. tsono abwere nazo kwa wansembe, ndipo wansembeyo ayambe wapereka mbalame imodzi ngati yopepesera tchimo. apotole khosi koma osayidula mutu, kenaka awaze magazi a chopereka chopepesera tchimocho mʼmbali mwa guwa. magazi ena onse awathire pa tsinde la guwa. imeneyi ndi nsembe yopepesera tchimo. pambuyo pake wansembe apereke mbalame inayo kuti ikhale chopereka chopsereza potsata mwambo wake. wansembe atatha kupereka nsembe yopepesera tchimo limene munthu uja wachita, wochimwayo adzakhululukidwa. “ ‘koma ngati munthuyo alibe njiwa ziwiri kapena nkhunda ziwiri, abweretse ufa wosalala wokwanira kilogalamu imodzi kuti ukhale chopereka chopepesera tchimo limene wachita. asathiremo mafuta kapena lubani chifukwa ndi chopereka chopepesera tchimo. abweretse ufawo kwa wansembe ndipo wansembeyo atapeko dzanja limodzi kuti ukhale ufa wachikumbutso ndi kuwutentha pa guwa pamodzi ndi chopereka chopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. imeneyi ndi nsembe yopepesera tchimo. umu ndi mmene wansembe adzachitire mwambo wopepesera machimo ena aliwonse amene munthu wachita, ndipo munthuyo adzakhululukidwa. zopereka zonse zotsala zidzakhala za wansembeyo monga momwe amachitira ndi chopereka chachakudya.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “munthu akachita zinthu mosakhulupirika, nachimwa mosadziwa posapereka zinthu zopatulika zofunika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, munthuyo apereke kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nsembe yopepesera machimo ake. nsembeyo ikhale nkhosa yayimuna yopanda chilema ndipo mtengo wake ukhale wokwana masekeli oyenera a siliva pakawerengedwe ka ku nyumba ya allah. imeneyi ndi nsembe yopepesera kupalamula. munthuyo ayenera kubweza zinthu zopatulika zimene sanaperekezo. awonjezepo chimodzi mwa zigawo zisanu zilizonse ndi kuzipereka zonsezo kwa wansembe amene adzachita mwambo wopepesera machimo a munthuyo, popereka nkhosa yayimuna ija ngati nsembe yopepesera ndipo wochimwayo adzakhululukidwa. “ngati munthu wachimwa mosadziwa pochita chilichonse chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh salola, munthuyo ndi wopalamula ndithu, ndipo ayenera kulangidwa. abwere kwa wansembe ndi chopereka chopepesera kupalamula kwake. chopereka chikhale nkhosa yayimuna yopanda chilema ndipo mtengo wake ukhale woyenera nsembe yopepesera kupalamula kumene anachimwa mosadziwako, ndipo munthuyo adzakhululukidwa. imeneyi ndi nsembe yopepesera kupalamula popeza munthuyo wapezeka wolakwa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

6

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “ngati munthu wina aliyense achimwa, nachita zinthu mosakhulupirika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha kunyenga mnzake pokana kumubwezera zimene anamusungitsa, kapena kumubera kapenanso kumulanda, kapena ndi kunama kuti sanatole chinthu chimene chinatayika, kapena kulumbira mwachinyengo pa chinthu chilichonse chimene munthu akachita amachimwa nacho, ndi wopalamula ndithu, ndipo ayenera kubweza zimene anabazo, zimene analanda mwachinyengozo, zimene anamusungitsazo, zimene anatolazo kapena zimene analumbira monyengazo. pa tsiku limene apezeke kuti wapalamuladi, iye ayenera kumubwezera mwini wake zinthu zonsezi ndi kuwonjezerapo chimodzi mwa zigawo zisanu zilizonse. pambuyo pake apereke kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nsembe yopalamula. nsembe yake ikhale nkhosa yayimuna yopanda chilema ndipo mtengo wake wogwirizana ndi nsembe yopepesera machimo. kenaka wansembe achite mwambo wopepesera tchimo la munthuyo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo adzakhululukidwa chilichonse chomwe anachita kuti akhale wopalamula.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “lamula aaroni ndi ana ake kuti, ‘lamulo la nsembe yopsereza ndi ili: nsembe yopserezayo izikhala pa moto pa guwa usiku wonse mpaka mmawa, ndipo moto wa paguwapo uzikhala ukuyaka nthawi zonse. tsono wansembe avale mkanjo wake wa nsalu yofewa ndi yosalala. mʼkati avalenso kabudula wofewa, wosalala. pambuyo pake atenge phulusa la nyama imene yatenthedwa pa guwa lansembe paja ndi kulithira pambali pa guwa lomwelo. akatero avule zovala zakezo ndi kuvala zovala zina. kenaka atulutse phulusalo ndi kukaliyika pa malo woyeretsedwa kunja kwa chithando. moto wa pa guwa uzikhala ukuyaka nthawi zonse, usamazime. mmawa uliwonse wansembe aziwonjezerapo nkhuni pa motopo ndi kukonza nsembe yopsereza, ndi kutentha mafuta a nsembe yachiyanjano pamenepo. moto uzikhala ukuyaka pa guwa nthawi zonse ndipo usazimepo. “ ‘lamulo la nsembe yachakudya ndi ili: ana a aaroni azibwera nayo nsembeyo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, patsogolo pa guwa. wansembe mmodzi atapeko dzanja limodzi la ufa wosalala wa nsembe yachakudya ija kuti ukhala ufa wachikumbutso ndi mafuta pamodzi ndi lubani yense amene ali pa nsembe ya chakudyacho, ndipo azitenthe pa guwa kuti zilandiridwe ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmalo mwa nsembe yonse kuti zikhale nsembe ya fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. aaroni ndi ana ake azidya zimene zatsala koma azidya zopanda yisiti ku malo wopatulika, ku bwalo la tenti ya msonkhano. poziphika asathire yisiti. ndawapatsa zotsalazo kuti zikhale gawo lawo la nsembe zanga zopsereza. zonsezi ndi zopatulika kwambiri monga nsembe yopepesera tchimo ndiponso nsembe yopepesera machimo. mwana aliyense wamwamuna wa aaroni azidyako za nsembe zopsereza zopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndi gawo lake lokhazikika la chopereka chopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa mibado yanu yonse. chilichonse chimene chidzakhudza nsembezo chidzakhala chopatulika.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuzanso mose kuti, “nsembe imene aaroni ndi ana ake ayenera kupereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa tsiku limene wansembe akudzozedwa ndi iyi: ufa wosalala kilogalamu imodzi ngati chopereka chachakudya cha nthawi zonse. azipereka theka limodzi mmawa ndipo theka linalo madzulo. ipangidwe ndi mafuta pa chiwaya ndipo ubwere nayo ili yosakaniza bwino, yophikidwa mitandamitanda monga amachitira ndi nsembe yachakudya. iphikidwe moti itulutse fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. mwana wa fuko la aaroni amene adzadzozedwe kukhala wansembe kulowa mʼmalo mwa aaroni ndiye amene azidzakonza ndi kupereka nsembeyi kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nthawi zonse monga kunalembedwera. nsembe iliyonse yachakudya ya wansembe izitenthedwa kwathunthu, isamadyedwe.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti “uza aaroni ndi ana ake kuti, ‘malamulo a nsembe ya tchimo ndi awa: nsembeyi iziphedwa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa malo pamene mumaphera nsembe yopsereza popeza ndi nsembe yopatulika. wansembe amene apereke nsembeyi adyere ku malo wopatulika ndiye kuti mʼbwalo la tenti ya msonkhano. chilichonse chimene chidzakhudza nsembeyo chidzakhala chopatulika, ndipo ngati magazi ake agwera pa chovala, muchape chovalacho pa malo opatulika. mʼphika wadothi umene aphikira nyamayo auphwanye. koma ngati yaphikidwa mu mʼphika wa mkuwa, awukweche ndi kuwutsukuluza ndi madzi. munthu wamwamuna aliyense wa mʼbanja la wansembe angathe kuyidya popeza nsembeyi ndi yopatulika kwambiri. koma nsembe yopepesera tchimo imene magazi ake amabwera nawo mu tenti ya msonkhano kudzachita mwambo wopepesera tchimo ku malo opatulika isadyedwe, mʼmalo mwake itenthedwe.’ ”

7

“ ‘malamulo a nsembe yopepesera kupalamula imene ndi nsembe yopatulika kwambiri ndi awa: nsembe yopepesera machimo iziphedwa pamalo pomwe amaphera nsembe yopsereza ndipo awaze magazi ake mbali zonse za guwa. tsono apereke mafuta ake onse: mchira wamafuta ndi mafuta amene amakuta matumbo. aperekenso impsyo ziwiri, mafuta ake pamodzi ndi mafuta onse amene ali chamʼchiwuno, ndiponso mafuta onse amene aphimba chiwindi. wansembe azitenthe pa guwa kuti zikhale nsembe yotentha pa moto, yoperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. imeneyi ndi nsembe yopepesera tchimo lopalamula. munthu wamwamuna aliyense wa mʼbanja la wansembe angathe kudyako nsembeyo koma adyere ku malo opatulika. imeneyi ndi nsembe yopatulika kwambiri. “ ‘nsembe yopepesera tchimo lopalamula ndi yofanana ndi nsembe yoperekedwa chifukwa cha tchimo. ndipo nsembe ziwiri zonsezi zili ndi lamulo limodzi lokha. wansembe amene wachita mwambo wa nsembe yopepesera machimo a kupalamula atenge nyamayo ngati yake. wansembe wopereka nsembe yopsereza ya munthu wina aliyense, atenge chikopa cha nsembe yopserezayo kuti chikhale chake. chopereka chilichonse cha chakudya chophika mu uvuni kapena chokazinga mu mʼphika kapena mu chiwaya ndi cha wansembe amene wapereka nsembezo. ndipo chopereka china chilichonse cha chakudya chosakaniza ndi mafuta kapena chowuma, chikhale cha ana onse a aaroni ndipo anawo achigawane mofanana. “ ‘malamulo a nsembe ya chiyanjano imene munthu angathe kupereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi awa: “ ‘ngati munthuyo apereka chifukwa cha kuthokoza, apereke nsembeyo pamodzi ndi makeke wopanda yisiti, osakaniza ndi mafuta; timitanda ta buledi wopanda yisiti, topyapyala, topaka mafuta, ndiponso makeke a ufa wosalala wophikidwa bwino, wosakaniza ndi mafuta. pamodzi ndi nsembe yachiyanjano yothokozerayo abwerenso ndi makeke opangidwa ndi yisiti ngati chopereka chake. munthuyo atenge mtanda umodzi pa mtanda wa buledi wa mtundu uliwonse kuti ukhale nsembe yopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono mtanda umenewo ndi wake wa wansembe amene awaze magazi a nsembe yachiyanjano. nyama ya nsembe yachiyanjano yothokozera idyedwe pa tsiku lomwe nsembeyo yaperekedwa ndipo isatsaleko mpaka mmawa. “ ‘koma ngati nsembe yakeyo apereka chifukwa cha lumbiro kapena mwaufulu, nsembeyo adye tsiku lomwe yaperekedwalo. koma yotsala angathe kuyidya mmawa mwake. ngati nyama ina ya nsembe yatsalabe mpaka tsiku lachitatu, imeneyo itenthedwe pa moto. ngati munthu adya nyama yachiyanjano pa tsiku lachitatu, nsembeyo sidzalandiridwa. amene wayipereka nsembeyo allah sadzamulandira ndipo nsembeyo idzakhala yonyansa pamaso pa allah, yosamupindulira kanthu woperekayo. “ ‘nyama imene yakhudza chilichonse chodetsedwa, munthu asayidye, koma itenthedwe pa moto. aliyense amene ali woyeretsedwa angathe kudya nyama inayo. koma ngati munthu wina amene ndi wosayeretsedwa adya nyama ya nsembe yachiyanjano imene ndi ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, ameneyo achotsedwe pakati pa anthu a mtundu wake. ndipo ngati munthu wina akhudza chinthu chodetsedwa, kaya chonyansa cha munthu kapena cha nyama, kapenanso chonyansa china chilichonse, ndipo kenaka nʼkudya nyama ya nsembe yachiyanjano imene ndi ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, munthu ameneyo achotsedwe pakati anthu a mtundu wake.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mose kuti, “awuze aisraeli kuti, ‘musadye mafuta a ngʼombe, nkhosa kapenanso mbuzi. mafuta a nyama yofa yokha, kapena mafuta a nyama yophedwa ndi zirombo akhoza kuwagwiritsa ntchito iliyonse, koma inu musadye mafuta amenewo. pakuti munthu wakudya mafuta a nyama yoperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati nsembe yotentha pa moto, ayenera kuchotsedwa pakati pa anthu a mtundu wake. ndipo kulikonse kumene mukakhale musakadye magazi a mbalame iliyonse kapena magazi a nyama iliyonse. ngati munthu aliyense adya magazi achotsedwe pakati pa anthu a mtundu wake.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mose kuti, “awuze aisraeli kuti, aliyense amene apereka nsembe yachiyanjano kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, abwere ndi gawo la nsembeyo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. atenge ndi manja ake zigawo za chopereka zoyenera kuzitentha pa moto ngati chopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. abweretse mafuta, pamodzi ndi chidale chomwe, ndipo chidalecho achiweyule kuti chikhale chopereka choweyula kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. wansembe atenthe mafutawo pa guwa koma chidalecho chikhale cha aaroni ndi ana ake. mumupatse wansembe ntchafu ya kumanja ya nsembe yanu yachiyanjano kuti ikhale chopereka chanu kwa iye. mwana wa aaroni amene amapereka magazi ndi mafuta a nsembe yachiyanjano, adzitenga ntchafu ya kumanja kukhala gawo lake. choncho pa zopereka zachiyanjano za aisraeli, ine ndatengapo chidale chomwe amaweyula ndi ntchafu zimene amapereka nsembe ndipo ndazipereka kwa wansembe aaroni ndi ana ake. izi ndizo gawo lawo nthawi zonse pa zopereka za aisraeli.” zimenezi ndi chigawo cha aaroni ndi ana ake chotapidwa pa zopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh zoti zitenthedwe pa moto zimene zinaperekedwa pa tsiku limene anapatulidwa kuti akhale ansembe otumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye analamulira kuti pa zopereka za aisraeli azitapapo zimenezi ndi kuwapatsa ansembe ngati gawo lawo. mavawelomakonsonanti-yeahohyo analamula zimenezi pa tsiku limene ansembewo anapatulidwa ndipo anachikhazikitsa ngati lamulo la nthawi zonse. awa ndi malamulo a nsembe izi: nsembe yopsereza, nsembe yachakudya, nsembe yopepesera machimo, nsembe yopepesera kupalamula, nsembe ya mwambo wodzoza ndi nsembe yachiyanjano. malamulo amenewa mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka kwa mose pa phiri la sinai pa tsiku limene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira aisraeli kuti abwere ndi zopereka za kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ku chipululu cha sinai kuja.

8

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “tenga aaroni ndi ana ake, zovala zawo, mafuta wodzozera, ngʼombe yayimuna kuti ikhale nsembe yopepesera machimo, nkhosa ziwiri zazimuna ndi dengu la buledi wopanda yisiti, ndipo usonkhanitse gulu la anthu pa khomo la tenti ya msonkhano.” mose anachita zomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamula ndipo gulu la anthu linasonkhana pa khomo la tenti ya msonkhano. mose anawuza gulu la anthuwo kuti, “izi ndi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh walamulira kuti zichitike.” pamenepo mose anabwera ndi aaroni ndi ana ake nawasambitsa ndi madzi. anamuveka aaroni mwinjiro, ndi kumumanga lamba mʼchiwuno. anamuvekanso mkanjo wa efodi ndi efodiyo. anamangira lamba efodiyo amene analukidwa mwaluso uja, motero efodiyo analimba mʼchiwunomo. anamuvekanso chovala chapachifuwa ndipo mʼchovalacho anayikamo urimu ndi tumimu. kenaka anamuveka aaroniyo nduwira kumutu ndipo patsogolo pa nduwirayo anayikapo duwa lagolide, chizindikiro chopatulika monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. pamenepo mose anatenga mafuta wodzozera nadzoza tenti ya msonkhano pamodzi ndi zonse zimene zinali mʼmenemo, ndipo potero anazipatula. anawaza mafuta ena pa guwa kasanu ndi kawiri, nalidzoza guwalo pamodzi ndi ziwiya zake zonse. anadzozanso beseni ndi tsinde lake, nazipatula. anathira mafuta wodzozera ena pamutu pa aaroni ndipo anamudzoza ndi kumupatula. kenaka anabwera ndi ana a aaroni. anawaveka minjiro, ndi kuwamanga malamba mʼchiwuno ndi kuwaveka nduwira kumutu monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. kenaka mose anabwera ndi ngʼombe yayimuna ya nsembe yopepesera machimo, ndipo aaroni ndi ana ake anasanjika manja awo pamutu pa ngʼombeyo. mose anapha ngʼombeyo, ndi kutenga magazi ena angʼombeyo ndi kupaka ndi chala chake pa nyanga zaguwa lansembe, naliyeretsa. magazi otsalawo anawakhuthulira pa tsinde laguwalo. motero anachita mwambo wopepesera machimo. mose anatenganso mafuta onse okuta matumbo, mafuta ophimba chiwindi, ndiponso impsyo zonse ziwiri pamodzi ndi mafuta ake, nazitentha pa guwapo. koma nyama yangʼombeyo, chikopa chake ndi matumbo ake anaziwotcha kunja kwa msasa monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. kenaka anabwera ndi nkhosa yayimuna ya nsembe yopsereza, ndipo aaroni ndi ana ake aamuna anasanjika manja awo pamutu pake. ndipo mose anapha nkhosayo ndi kuwaza magazi ake mbali zonse zaguwalo. anayidula nkhosayo nthulinthuli ndipo anatentha mutu wake, nthulizo ndi mafuta. anatsuka matumbo ake ndi miyendo yake, ndi kutentha nkhosa yonseyo pa guwa lansembe kuti ikhale nsembe yopsereza, fungo lokoma, nsembe yachakudya yoperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga mavawelomakonsonanti-yeahohyo analamulira mose. kenaka mose anapereka nkhosa yayimuna ina pamwambo wodzoza ansembe, ndipo aaroni ndi ana ake aamuna anasanjika manja awo pamutu pake. mose anayipha nkhosayo ndipo anatenga magazi ake ena ndi kupaka ndewere za khutu la kudzanja lamanja la aaroni, pa chala chake chachikulu cha kudzanja lamanja, ndi pa chala chake chachikulu cha phazi lakumanja. pambuyo pake mose anabwera ndi ana aamuna a aaroni ndi kupaka magazi pa ndewere za makutu awo akumanja, pa zala zawo zazikulu za dzanja lamanja, ndiponso pa zala zawo zazikulu za kuphazi lakumanja. kenaka iye anawaza magazi otsalawo mbali zonse za guwalo. anatenganso mafuta ake, mafuta a ku mchira wake, mafuta okuta matumbo, mafuta okuta chiwindi, impsyo zonse ziwiri ndi mafuta ake ndiponso ntchafu yakumanja. ndipo mʼdengu la buledi wopanda yisiti limene linali pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, anatengamo buledi mmodzi, buledi mmodzi wokhala ndi mafuta a olivi, ndi buledi wopyapyala mmodzi. zonsezi anaziyika pa mafuta aja ndi pa ntchafu ya ku dzanja lamanja ija. mose anapereka zonsezi mʼmanja mwa aaroni ndi ana ake amene anazipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti zikhale nsembe yoweyula. kenaka mose anazitenga mʼmanja mwawo ndipo anazipsereza pa guwa lansembe pamwamba penipeni pamodzi ndi nsembe yopsereza ija kuti ikhale nsembe yopereka pamwambo wodzoza ansembe, kuti ipereke fungo lokoma, chopereka chachakudya kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mose anatenga chidale cha nkhosa yayimuna, chomwe ndi gawo lake pamwambo wodzoza ansembe, ndipo anachiweyula pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti chikhale nsembe yoweyula monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. kenaka mose anatenga mafuta wodzozera ansembe ndi magazi amene anali pa guwa nawaza pa aaroni ndi zovala zake ndiponso ana ake aja ndi zovala zawo. motero mose anapatula aaroni ndi zovala zake, ndiponso ana ake ndi zovala zawo. mose anawuza aaroni ndi ana ake kuti, “phikani nyamayo pa khomo la tenti ya msonkhano, ndipo mudyere pomwepo pamodzi ndi buledi amene ali mʼdengu la zopereka za pamwambo wodzoza ansembe monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira kuti, ‘aaroni ndi ana ake azidya zimenezi.’ ndipo nyama ndi buledi zotsalazo, muziwotche. musatuluke kunja kwa tenti ya msonkhano kwa masiku asanu ndi awiri mpaka masiku amwambo wokudzozani unsembe atatha, pakuti mwambowu ndi wa masiku asanu ndi awiri. zimene zachitika lerozi analamula ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti zichitike ngati nsembe yopepesera machimo anu. muzikhala pa khomo la tenti ya msonkhano usana ndi usiku kwa masiku asanu ndi awiri. ndipo muzichita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wakulamulani kuti musafe, pakuti zimenezi ndi zomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh wandilamulira.” choncho aaroni ndi ana ake anachita zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula kudzera mwa mose.

9

pa tsiku lachisanu ndi chitatu mose anayitana aaroni, ana ake ndi akuluakulu a aisraeli. ndipo anawuza aaroni kuti, “tenga mwana wangʼombe wamwamuna kuti akhale nsembe yako yopepesera machimo ndi nkhosa yayimuna kuti ikhale nsembe yopsereza. zonsezi zikhale zopanda chilema ndipo uzipereke pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka uwawuze aisraeli kuti, ‘tengani mbuzi yayimuna kuti ikhale nsembe yopepesera machimo. mutengenso mwana wangʼombe ndi mwana wankhosa. zonsezi zikhale za chaka chimodzi ndi zopanda chilema kuti zikhale nsembe yopsereza. mutengenso ngʼombe yayimuna ndi nkhosa yayimuna kuti zikhale nsembe yachiyanjano zoti ziperekedwe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pamodzi ndi izi mubwerenso ndi nsembe yachakudya yosakaniza ndi mafuta pakuti lero mavawelomakonsonanti-yeahoh akuonekerani.’ ” anthu anatenga zonse zimene mose analamula nabwera nazo pa khomo la tenti ya msonkhano. gululo linasendera pafupi ndi kuyima pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono mose anati, “izi ndi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula kuti muchite kuti ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ukuonekereni.” pambuyo pake mose anawuza aaroni kuti, “sendera pafupi ndi guwa ndipo upereka nsembe yako yopepesera machimo ndi nsembe yako yopsereza ndikuchita mwambo wopepesera machimo ako ndi machimo a anthu. anthuwa apereke nsembe zawo zopepesera machimo monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh walamulira.” choncho aaroni anasendera pafupi ndi guwa, napha mwana wangʼombe uja kukhala nsembe yake yopepesera machimo. ana a aaroni anabwera ndi magazi kwa aaroni ndipo iye anaviyika chala chake mʼmagaziwo, nawapaka pa nyanga za guwa. magazi wotsalawo anawathira pa tsinde la guwalo. kenaka anatentha paguwapo, mafuta, impsyo pamodzi ndi mafuta amene amakuta chiwindi ngati nsembe yopepesera machimoyo, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. koma nyama ndi chikopa anazitenthera kunja kwa msasa. kenaka anapha nsembe yopsereza. ana a aaroni atabwera ndi magazi kwa iye, aaroniyo anawawaza mbali zonse za guwa. ana akewo anamupatsa nyama yoduladula ya nsembe yopsereza ija pamodzi ndi mutu ndipo anazitentha pa guwa. aaroni anatsuka matumbo ndi miyendo nazitentha pa guwa pamodzi ndi nsembe yopsereza ija. kenaka aaroni anapereka zopereka za anthuwo. anatenga mbuzi yopepesera machimo a anthuwo, yopereka chifukwa cha tchimo, nayipha ndi kuyipereka kuti ikhale yopepesera machimo monga anachitira ndi nsembe yoyamba ija. anabwera ndi nsembe yopsereza, nayipereka potsata mwambo wake. anabweranso ndi chopereka cha chakudya. anatapa ufa dzanja limodzi ndi kutentha pa guwa, kuwonjezera pa nsembe yopsereza ya mmawa ija. tsono aaroni anapha ngʼombe ndi nkhosa yayimuna monga nsembe yachiyanjano ya anthu. ana ake anamupatsira magazi ndipo anawawaza mbali zonse za guwa. anamupatsiranso mafuta a ngʼombeyo ndi nkhosa yayimunayo: mchira wamafuta, mafuta wokuta matumbo, impsyo ndi mafuta wokuta chiwindi. ana a aaroni anayika mafutawo pa zidale. pambuyo pake aaroni anatentha mafutawo pa guwa lansembe. koma zidale ndi ntchafu ya kumanja aaroni anaziweyula ngati chopereka choweyula pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka aaroni anakweza manja ake pa anthuwo nawadalitsa. ndipo atatha kupereka nsembe yopepesera machimo, nsembe yopsereza ndi nsembe yachiyanjano, anatsika pa guwapo. ndipo mose pamodzi ndi aaroni analowa mu tenti ya msonkhano. atatulukamo anadalitsa anthuwo ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unaonekera kwa anthu onse. pomwepo moto unatuluka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh niwutentha nsembe zopsereza ndi mafuta zimene zinali pa guwa. anthu onse ataona zimenezi anafuwula mwachimwemwe ndipo anaweramitsa nkhope zawo pansi.

10

ana a aaroni, nadabu ndi abihu, aliyense anatenga chofukizira lubani chake nayikamo makala a moto ndi kuthiramo lubani. iwo anapereka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh moto wachilendo, moto umene mavawelomakonsonanti-yeahoh sanawalamule. choncho moto unatuluka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuwapsereza, ndipo anafa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pamenepo mose anawuza aaroni kuti, “pajatu mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kuti, “ ‘kwa iwo amene amandiyandikira ndidzaonetsa ulemerero wanga; pamaso pa anthu onse ndidzalemekezedwa.’ ” aaroni anakhala chete wosayankhula. mose anayitana misaeli ndi elizafani, ana a uzieli, abambo angʼono a aaroni, ndipo anawawuza kuti, “bwerani kuno mudzachotse abale anuwa pa malo wopatulika ndi kuwatulutsira kunja kwa msasa.” choncho anabwera atavala minjiro yawo ndipo anawatenga ndi kuwatulutsa kunja kwa msasawo monga momwe mose analamulira. ndipo mose anawuza aaroni ndi ana ake eliezara ndi itamara kuti, “musalileke tsitsi lanu nyankhalala ndipo musangʼambe zovala zanu kuti mungafe, ndi mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ungagwere anthu onsewa. koma abale anu okha, kutanthauza fuko lonse la isreali ndiwo ayenera kulira omwalira aja amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wawapsereza ndi moto. musatuluke kunja kwa tenti ya msonkhano, mungafe, chifukwa munadzozedwa ndi mafuta a mavawelomakonsonanti-yeahoh kukhala ansembe.” choncho iwo anachita monga mose ananenera. pambuyo pake mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi aaroni nati, “iwe ndi ana ako musamamwe vinyo kapena chakumwa chilichonse choledzeretsa pamene mukulowa mu tenti ya msonkhano kuti mungafe. ili ndi lamulo lamuyaya pa mibado yanu yonse. muzisiyanitsa pakati pa zinthu zopatulika ndi zinthu wamba, pakati pa zinthu zodetsedwa ndi zinthu zoyeretsedwa, ndipo muyenera kuphunzitsa aisraeli onse malamulo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wakupatsani kudzera mwa mose.” mose anawuza aaroni ndi ana ake otsalawo, eliezara ndi itamara kuti, “tengani zopereka zachakudya zopanda yisiti zimene zatsala pa nsembe zopsereza za kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo muzidye pafupi ndi guwa pakuti ndi zopatulika kwambiri. muzidye pa malo wopatulika chifukwa zimenezi ndi gawo lako ndi la ana ako pa zopereka zopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. izitu ndi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anandilamulira. koma iwe pamodzi ndi ana ako aamuna ndi aakazi muzidya chidale chimene chinaweyulidwa ndi ntchafu zimene zinaperekedwa nsembe. muzidye pamalo woyeretsedwa. zimenezi zaperekedwa kwa iwe ndi ana ako monga gawo lanu pa zopereka zachiyanjano zimene apereka aisraeli. ntchafu imene inaperekedwayo ndi chidale chomwe chinaweyulidwacho abwere nazo pamodzi ndi nsembe ya mafuta ya mavawelomakonsonanti-yeahoh yotentha pa moto, ndipo uziweyule kuti zikhale zopereka zoweyula pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. zimenezi zizikhala zako ndi ana ako nthawi zonse monga walamulira mavawelomakonsonanti-yeahoh.” pambuyo pake mose anafunafuna mbuzi ya nsembe yopepesera machimo koma anapeza kuti anayitentha kale. apa mose anakalipira eliezara ndi itamara, ana a aaroni otsala aja nati, “chifukwa chiyani simunadyere pamalo wopatulika nsembe yopepesera machimo ija? kodi imene ija siyopatulika? kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh sanapereke nyamayo kwa inu kuti muchotse machimo a mpingo wonse powachitira mwambo wa nsembe yopepesera machimo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh? pakuti magazi ake sanalowe nawo ku malo wopatulika, mukanadya nyama ya mbuziyo pa malo wopatulikawo monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira.” aaroni anamuyankha mose kuti, “lero anthu apereka nsembe yawo yopepesera machimo ndiponso nsembe yawo yopsereza pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh komabe zinthu zoterezi zandichitikira. kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh akanakondwa ndikanadya nsembe yopepesera machimo lero?” pamene mose anamva zimenezi, anakhutira.

11

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mose ndi aaroni kuti, “awuze aisraeli kuti, ‘nyama zomwe mukhoza kudya mwa nyama zonse za dziko lapansi ndi izi: nyama iliyonse imene ili ndi chipondero chogawikana pakati ndi yobzikula mukhoza kudya. “ ‘koma pali nyama zina zimene zimabzikula kokha kapena ndi zogawikana zipondero zimene simukuyenera kudya. nyama zimenezi ndi ngamira, ngakhale imabzikula ilibe zipondero zogawikana. choncho ndi yodetsedwa, musadye. ina ndi mbira, ngakhale imabzikula, zipondero zake nʼzosagawikana. choncho ndi yodetsedwa, musadye. inanso ndi kalulu, ngakhale amabzikula, zipondero zake nʼzosagawikana. choncho ndi wodetsedwa, musadye. nkhumba simabzikula ngakhale ili ndi zipondero zogawikana. choncho ndi yodetsedwa, musadye. musamadye nyama yake kapena kukhudza imene yafa chifukwa ndi yodetsedwa. “ ‘mwa zamoyo zonse zimene zimakhala mʼmadzi a mʼnyanja ndi a mʼmitsinje mukhoza kudya chilichonse chimene chili ndi minga ya pa msana ndi mamba. koma zamoyo zonse za mʼnyanja kapena za mʼmitsinje zimene zilibe minga ya pa msana ndi mamba, kaya ndi tizirombo tonse ta mʼmadzi ndi zamoyo zonse zopezeka mʼmenemo ndi zodetsedwa kwa inu. pakuti zimenezi ndi zodetsedwa kwa inu, nyama yake musadye, ndipo zikafa zikhalebe zodetsedwa kwa inu. chamoyo chilichonse cha mʼmadzi chimene chilibe minga ya pa msana kapena mamba ndi chodetsedwa kwa inu. “ ‘mbalame zimene simukuyenera kudya chifukwa ndi zodetsedwa ndi izi: mphungu, nkhwazi, mwimba, nankapakapa, akamtema a mitundu yonse, akhungubwi a mitundu yonse, kadzidzi wamphondo, kadzidzi wodzuma, chipudo ndi mtundu uliwonse wa akabawi kadzidzi wamngʼono, chiswankhono ndi mantchichi, tsekwe, vuwo, dembo, indwa, zimeza za mitundu yonse, nsadzu ndi mleme. “ ‘zowuluka zonse za miyendo inayi ndi zodetsedwa. komabe mwa zowuluka zokhala ndi miyendo inayi zimene mukhoza kudya ndi zokhazo zimene zili ndi miyendo yolumphira. pa zimenezo mungathe kudya izi: dzombe la mitundu yonse, atsokonombwe a mitundu yonse, nkhululu za mitundu yonse, ndi ziwala za mitundu yonse. koma za mapiko zina zonse zokhala ndi miyendo inayi muzitenge kukhala zodetsedwa kwa inu. “ ‘zimenezi zidzakudetsani. aliyense wozikhudza zitafa adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. aliyense wonyamula chiwalo chilichonse cha nyama zakufazo ayenera kuchapa zovala zake, ndipo adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. “ ‘nyama iliyonse imene ili ndi ziboda zogawikana koma mapazi ake wosagawikana, kapena imene sibzikula muyiyese yodetsedwa kwa inu ndipo munthu aliyense akakhudza nyama yakufayo, adzakhala wodetsedwa. mwa nyama zonse zoyenda ndi miyendo inayi, nyama zonse zokhala ndi zikhadabo kuphazi muzitenge kukhala zodetsedwa ndipo aliyense wozikhudza zitafa adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. aliyense wonyamula nyamazi zitafa ayenera kuchapa zovala zake, ndipo adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. zimenezi ndi zodetsedwa kwa inu. “ ‘mwa nyama zokwawa, zimene zili zodetsedwa kwa inu ndi izi: likongwe, mbewa, msambulu za mitundu yonse, gondwa, mngʼazi, buluzi, dududu ndi nanzikambe. mwa nyama zonse zoyenda pansi, zimenezi ndi zodetsedwa kwa inu. munthu aliyense wozikhudza zitafa adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. iliyonse mwa nyama zimenezi ikafa ndi kugwera pa chiwiya chilichonse, kaya chimagwira ntchito yotani, kaya ndi chopangidwa ndi mtengo, kaya ndi cha nsalu, kaya ndi cha chikopa kapena chiguduli chiwiyacho chidzakhala chodetsedwa. muchiviyike mʼmadzi chiwiyacho komabe chidzakhala chodetsedwa mpaka madzulo, ndipo kenaka chidzakhala choyeretsedwa. tsono nyama ina iliyonse mwa zimenezi ikagwera mʼmbiya ya dothi, ndiye kuti chilichonse cha mʼmbiyamo chidzakhala chodetsedwa, ndipo muyenera kuswa mbiyayo. chakudya chilichonse chimene mungadye chikakhala kuti chathiridwa mʼmbiyamo, ndiye kuti chakudyacho chidzakhala chodetsedwa, ndipo madzi akumwa wochokera mʼmbiya zotere ndi wodetsedwa. chiwalo chilichonse cha nyama yakufa chikagwera pa chinthu chilichonse kaya pa uvuni, kapena pa mʼphika, ndiye kuti zinthuzo zidzakhala zodetsedwa, ndipo ziphwanyidwe popeza ndi zodetsedwa. koma kasupe kapena chitsime chamadzi chidzakhala choyeretsedwa ngakhale kuti chilichonse chokhudza nyama yakufayo chidzakhala chodetsedwa. zimenezi muzitenge kukhala zodetsedwa. chiwalo chilichonse cha nyama yakufayo chikagwera pa mbewu zimene akuti adzale, mbewu zimenezo zidzakhalabe zabwino. koma mbewuzo zikakhala zonyowa ndi madzi, ndipo chiwalo chilichonse cha nyama zakufazo chikagwera pa mbewuzo, mbewuzo zikhale zodetsedwa kwa inu. “ ‘ngati nyama imene mumaloledwa kudya yafa yokha, ndiye kuti aliyense wokhudza nyama yakufayo adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. aliyense amene adyako nyama yakufayo achape zovala zake, ndipo adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. aliyense amene wanyamula nyama yakufayo ayenera kuchapa zovala zake, ndipo adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. “ ‘chinthu chilichonse chokwawa pansi ndi chonyansa, simuyenera kudya. musadye chilichonse chokwawa pansi, choyenda chamimba kapena choyenda ndi miyendo inayi kapenanso yambiri popeza ndi chodetsedwa. musadzisandutse nokha odetsedwa ndi chokwawa chilichonse. musadziyipitse nazo, kuti mukhale odetsedwa. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, choncho dziyeretseni kuti mukhale woyera, chifukwa ine ndine woyera. musadzisandutse odetsedwa ndi chokwawa chilichonse. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndinakutulutsani ku igupto kuti ndikhale allah wanu. tsono mukhale woyera, chifukwa ine ndine woyera. “ ‘amenewa ndi malamulo onena za nyama, mbalame, chamoyo chilichonse choyenda mʼmadzi ndiponso chamoyo chilichonse chokwawa. muzisiyanitsa pakati pa chodetsedwa ndi choyeretsedwa, komanso pakati pa zomwe mutha kudya ndi zomwe simuyenera kudya.’ ”

12

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mose kuti, “awuze aisraeli kuti, ‘mkazi akakhala woyembekezera, nabala mwana wa mwamuna, mkaziyo adzakhala wodetsedwa kwa masiku asanu ndi awiri, ngati pa masiku ake akusamba. pa tsiku lachisanu ndi chitatu, mwanayo achite mdulidwe. mkaziyo adikire masiku ena 33 kuti ayeretsedwe ku matenda ake. asakhudze kanthu kalikonse koyera kapena kulowa mʼmalo wopatulika mpaka masiku a kuyeretsedwa kwake atatha. ngati abala mwana wamkazi, adzakhala wodetsedwa kwa masabata awiri, monga zikhalira pa nthawi yake yosamba. ndipo mkaziyo adikire masiku ena 66, kuti ayeretsedwe ku matenda akewo. “ ‘masiku ake wodziyeretsa akatha, kaya ndi a mwana wamwamuna kapena a mwana wamkazi, abwere kwa wansembe ndi mwana wankhosa wa chaka chimodzi pa khomo la tenti ya msonkhano kuti ikhale nsembe yopsereza. abwerenso ndi chiwunda cha nkhunda kapena njiwa kuti ikhale nsembe yopepesera machimo. wansembeyo apereke zimenezi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pochita mwambo wopepesera mkaziyo. ndipo mkaziyo adzakhala woyeretsedwa ku msambo wake. “ ‘amenewa ndiwo malamulo a mkazi amene wabala mwana wamwamuna kapena wamkazi. ngati mkaziyo sangathe kupeza mwana wankhosa, abwere ndi njiwa ziwiri kapena mawunda ankhunda awiri: imodzi ikhale ya nsembe yopsereza ndipo inayo ikhale ya nsembe yopepesera machimo. tsono wansembe achite mwambo wopepesera wa mkaziyo ndipo adzayeretsedwa.’ ”

13

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose ndi aaroni kuti, “munthu akakhala ndi chithupsa, kapena mʼbuko, kapena chikanga pa thupi lake chimene chitha kusanduka nthenda ya khate, abwere naye munthuyo kwa aaroni wansembe kapena kwa mmodzi mwa ana ake amene ndi ansembe. tsono wansembe ayangʼanitsitse nthendayo pa khungupo, ndipo ngati ubweya wa pamalo pamene pali nthendapo wasanduka woyera, komanso kuti nthendayo yazama mʼkati kupitirira khungu, ndiye kuti nthendayo ndi khate. wansembe akamuonetsetsa alengeze kuti ndi wodetsedwa. ngati chikanga cha pa khungulo chikuoneka choyera, ndipo kuya kwake sikukuonekera kuti kwapitirira khungu ndi ubweya wake pamalopo sunasanduke woyera, wansembe amuyike wodwalayo padera kwa masiku asanu ndi awiri. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri wansembe amuonenso bwino wodwalayo. ndipo ngati waona kuti nthendayo sinasinthe ndipo sinafalikire pa khungu, amuyikenso wodwalayo padera kwa masiku ena asanu ndi awiri. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri wansembeyo amuonenso bwino munthuyo, ndipo ngati nthendayo yazima ndi kusafalikira pa khungu, wansembe amutchule munthuyo kuti ndi woyera. umenewo unali mʼbuko chabe. choncho munthuyo achape zovala zake ndipo adzakhala woyera. koma ngati mʼbukowo ufalikira pakhungu atakadzionetsa kale kwa wansembe ndipo wansembeyo nʼkulengeza kuti munthuyo ndi woyeretsedwa, ndiye kuti apitenso kukadzionetsa kwa wansembeyo. wansembe amuonetsetsenso munthuyo, ndipo ngati mʼbukowo wafalikira pa khungu, wansembe alengeze kuti munthuyo ndi wodetsedwa ndi kuti nthendayo ndi khate. “ngati munthu aliyense ali ndi nthenda ya pakhungu yoyipitsa thupi, wodwalayo abwere naye kwa wansembe. wansembe amuonetsetse munthuyo, ndipo ngati ali ndi chithupsa chamaonekedwe woyera pa khungupo chimene chasandutsa ubweya wa pamalopo kukhala woyera, ndipo ngati pali zilonda pa chotupacho, limenelo ndi khate lachikhalire la pa khungu, ndipo wansembe alengeze kuti munthuyo ndi wodetsedwa. asamutsekere munthu woteroyo pakuti ndi wodetsedwa kale. “ndipo ngati, mʼkuona kwa wansembe, khate lija lafalikira pa khungu lonse moti lamugwira thupi lonse kuyambira kumutu mpaka kumapazi, wansembe amuonetsetse munthuyo, ndipo ngati khatero lagwira thupi lake lonse, wansembe alengeze kuti munthuyo ndi woyera. popeza kuti thupi lonse lasanduka loyera, munthuyo ndi woyeretsedwa. koma pa tsiku limene zilonda zidzaoneka pa iye, munthuyo adzakhala wodetsedwa. wansembe aonetsetse zilondazo ndipo alengeze kuti munthuyo ndi wodetsedwa. zilondazo ndi zodetsedwa ndipo ili ndi khate. koma zilondazo zikasinthika ndi kusanduka zoyera, munthuyo ayenera kupita kwa wansembe. wansembe amuonetsetse ndipo ngati zilondazo zasanduka zoyera, wansembe amutchule wodwalayo kuti ndi woyera ndipo adzakhala woyera ndithu. “ngati pa khungu la munthu wodwalayo pali chithupsa chimene chinapola kale, ndipo pamalo pamene panali chithupsacho pakatuluka chotupa choyera kapena banga loyera mofiirira, munthuyo ayenera kukadzionetsa kwa wansembe. wansembe aonetsetse bwino ndipo ngati chikuoneka kuti chazama, ndipo ubweya wa pamalopo wasanduka woyera, wansembe alengeze kuti munthuyo ndi wodetsedwa. imeneyo ndi nthenda ya khate imene yatuluka mʼchithupsacho. koma ngati wansembe waonetsetsa napeza kuti palibe ubweya woyera ndipo chithupsacho sichinazame, koma chazimirira, wansembeyo amuyike padera wodwalayo kwa masiku asanu ndi awiri. ngati nthendayo ikufalikira pa khungu, wansembe alengeze kuti munthuyo ndi wodetsedwa. limeneli ndi khate. koma bangalo likakhala malo amodzi, wosafalikira, chimenecho ndi chipsera cha chithupsacho, ndipo wansembe alengeze kuti munthuyo ndi woyera. “munthu akakhala ndi bala lamoto pa khungu lake, ndipo chilonda cha balalo chikasanduka banga loyera mofiirira kapena loyera, wansembe aonetsetse bangalo, ndipo ngati ubweya wa pa bangapo usanduka woyera, ndipo balalo lioneka kuti ndi lozama, limenelo ndi khate lomwe latuluka pa balalo. wansembe alengeze kuti munthuyo ndi wodetsedwa. limenelo ndi khate la pa khungu. koma ngati wansembe waonetsetsa balalo ndipo palibe ubweya woyera, ndipo ngati balalo silinazame ndi kuti lazirala, wansembe amuyike padera wodwalayo kwa masiku asanu ndi awiri. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri wansembe amuonenso wodwalayo, ndipo ngati bangalo lafalikira pa khungu, wansembe alengeze kuti munthuyo ndi wodetsedwa. limenelo ndi khate. koma ngati bangalo likhala pa malo amodzi wosafalikira pa khungu, ndipo lazimirira, limenelo ndi thuza la bala lamoto, ndipo wansembe alengeze kuti munthuyo ndi woyera. chimenecho ndi chipsera chamoto. “mwamuna kapena mkazi akakhala ndi nthenda kumutu kapena ku chibwano, wansembe aonetsetse balalo ndipo likaoneka kuti lazama, ndipo ubweya wa pamalopo wasanduka wachikasu ndi wonyololoka, wansembe alengeze kuti munthuyo ndi wodetsedwa. zimenezo ndi mfundu zonyerenyetsa, khate lakumutu kapena ku chibwano. koma wansembe akaonetsetsa mfundu zonyerenyetsazo, ndipo zikaoneka kuti sizinazame ndi kuti palibe ubweya wakuda, wansembe amuyike padera munthuyo kwa masiku asanu ndi awiri. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri wansembe aonetsetsenso mfundu zonyerenyetsazo, ndipo ngati sizinafalikire ndipo palibe ubweya wachikasu pamalopo ndiponso sizinazame, wodwalayo ametedwe, koma pamene pali mfunduyo pasametedwe. wansembe amuyike padera munthuyo kwa masiku enanso asanu ndi awiri. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri wansembe aonetsetsenso mfundu zonyerenyetsazo ndipo ngati sizinafalikire pa khungu ndi kuti sizinazame, wansembe alengeze kuti munthuyo ndi woyera. tsono achape zovala zake, ndipo adzakhala woyera. koma mfundu zonyerenyetsazo zikafalikira pa khungu, wansembe atalengeza kuti ndi woyera, wansembe amuonetsetsenso wodwalayo ndipo ngati mfunduzo zafalikira pa khungu, iye asalabadirenso zoyangʼana ngati ubweya uli wachikasu. munthuyo ndi wodetsedwa. koma ngati wansembe waonetsetsa kuti mfunduzo sizinasinthe ndipo ubweya wakuda wamera pa mfundupo, ndiye kuti wodwalayo wachira. tsono wansembe alengeze kuti munthuyo ndi woyeretsedwa. “mwamuna kapena mkazi akakhala ndi mawanga woyera pa khungu, wansembe aonetsetse mawangawo, ndipo ngati ali otuwa, ndiye kuti ndi mibuko chabe yotuluka pa khungu. munthuyo ndi woyera. “tsitsi la munthu likayoyoka kumutu ndiye kuti ndi dazi limenelo koma munthuyo ndi woyeretsedwa. ngati tsitsi lake layoyoka chapamphumi ndiye kuti ndi dazi la pa chipumi limenelo koma munthuyo ndi woyera. koma ngati pa dazi la pamutu kapena la pa chipumi pakhala chithupsa choyera mofiirira, ndiye kuti ndi khate limenelo lochokera mu dazi la pamutu lija kapena pa chipumi lija. tsono wansembe amuonetsetse wodwalayo ndipo ngati chithupsa cha pa dazi lapankhongo kapena pa dazi lapachipumicho ndi choyera mofiirira monga nthenda ya khate imaonekera, ndiye kuti munthuyo ali ndi khate, motero ndi wodetsedwa. wansembe alengeze kuti munthuyo ndi wodetsedwa chifukwa cha chithupsa cha pamutu pakepo. “munthu wa khate lotere avale sanza, tsitsi lake alilekerere, aphimbe mlomo wake wapamwamba ndipo azifuwula kuti, ‘ndine wodetsedwa, ndine wodetsedwa!’ munthu wodwalayo adzakhala wodetsedwa kwa nthawi yonse imene ali ndi nthendayo. iye ayenera kumakhala payekha kunja kwa msasa. “nsalu iliyonse ikakhala ndi nguwi, kaya ndi chovala chopangidwa ndi nsalu yathonje kapena yaubweya, yoluka ndi thonje kapena ubweya, yachikopa kapena yopangidwa ndi chikopa, ndipo ngati pamalo pamene pachita nguwiyo pali ndi maonekedwe obiriwira kapena ofiirira imeneyo ndi nguwi yoyipitsa chovala ndipo chovalacho chikaonetsedwe kwa wansembe. wansembeyo ayionetsetse nguwiyo ndipo chovalacho achiyike padera kwa masiku asanu ndi awiri. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri ayionetsetsenso nguwiyo ndipo ngati nguwiyo yafalikira pa chovalacho, chathonje kapena chaubweya, kapena pa chikopacho, kaya ndi cha ntchito ya mtundu wanji, imeneyo ndi nguwi yoopsa ndipo chovalacho ndi chodetsedwa. wansembe atenthe chovala chathonje kapena chaubweya chija, ngakhalenso chinthu chachikopa chija popeza nguwiyo yachidetsa. nguwiyo ndi yoopsa choncho chinthucho achitenthe. “koma ngati wansembe akayangʼanitsitsa nguwiyo apeza kuti sinafalikire pa chovalacho kapena pa chinthu chilichonse chachikopa, iye alamulire kuti chinthu choyipitsidwacho achichape. akatero achiyike padera kwa masiku enanso asanu ndi awiri. chovalacho chitachapidwa, wansembe achionenso ndipo ngati nguwiyo sinasinthe maonekedwe ake, ngakhale kuti sinafalikire, chovalacho ndi chodetsedwa ndithu. muchitenthe, ngakhale kuti nguwiyo ili kumbuyo kapena kumaso kwa chinthucho. koma ngati wansembe aonetsetsa nʼkupeza kuti nguwi ija yathimbirira pa chovala chija kapena pa chinthu chachikopa chija atachichapa, ndiye angʼambeko chinthucho pa banga la nguwiyo. koma ngati nguwiyo iwonekanso pa chovala chathonje kapena chaubweya ndiye kuti nguwiyo ikufalikira. chilichonse chimene chili ndi nguwi chiyenera kutenthedwa. chovala chathonje kapena chaubweya, ngakhale chinthu china chilichonse chopangidwa ndi chikopa, mukachichapa nguwi yake nʼkuchoka muchichapenso kawiri ndipo chidzakhala choyeretsedwa.” amenewa ndiwo malamulo a nguwi yokhala pa chovala chaubweya kapena pa chovala chathonje, kapenanso pa chinthu chilichonse chopangidwa ndi chikopa kuti muzitha kulekanitsa choyeretsedwa ndi chodetsedwa.

14

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “malamulo a munthu wakhate pa tsiku la kuyeretsedwa kwake ndi awa: abwere naye kwa wansembe. wansembe atuluke kunja kwa msasa ndipo amuonetsetse wodwalayo. ngati munthu wakhateyo wachira, wansembe alamule anthu kuti amutengere wodwala woti ayeretsedweyo, mbalame zamoyo ziwiri zomwe ayuda amaloledwa kudya, nthambi yamkungudza, kansalu kofiirira ndi kanthambi ka hisope. wansembe alamule anthuwo kuti mbalame imodzi ayiphere mu mʼphika wa dothi pamwamba pa madzi abwino. kenaka wansembe atenge mbalame yamoyo ija ndi kuyinyika pamodzi ndi nthambi yamkungudza, kansalu kofiirira ndi kanthambi ka hisope kaja mʼmagazi ambalame imene anayiphera pamwamba pa madzi abwino. wansembe awaze magazi kasanu ndi kawiri pa munthu woti amuyeretse khateyo ndipo alengeze kuti munthuyo ndi woyeretsedwa. kenaka wansembe awulutsire ku thengo mbalame yamoyoyo. “munthu amene wayeretsedwa uja achape zovala zake, amete tsitsi lake lonse, ndipo asambe mʼmadzi. akatero adzakhala woyeretsedwa. atatha zimenezi munthuyo apite ku msasa wake koma akhale kunja kwa msasawo kwa masiku asanu ndi awiri. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri amete tsitsi lake lonse: amete kumutu, ndevu zake, nsidze zake pamodzi ndi tsitsi lina lonse. kenaka achape zovala zake ndi kusamba mʼmadzi, ndipo adzakhala woyeretsedwa. “pa tsiku lachisanu ndi chitatu munthuyo atenge ana ankhosa aamuna awiri ndi mwana wankhosa wamkazi wa chaka chimodzi. zonsezi zikhale zopanda chilema. atengenso chopereka chachakudya cha ufa wosalala wa makilogalamu atatu wosakaniza ndi mafuta wokwana limodzi mwa magawo atatu a lita. wansembe amene ati ayeretse munthu wodwalayo amuyimitse munthuyo ali ndi zopereka zake zonse pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa khomo la tenti ya msonkhano. “ndipo wansembe atenge mwana wankhosa wamwamuna mmodzi ndi kumupereka kuti akhale nsembe yopepesera kupalamula, pamodzi ndi mafuta wokwana limodzi mwa magawo atatu a lita. wansembe aziweyule zonsezi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti zikhale chopereka choweyula. mwana wankhosayo amuphere pa malo amene amaphera nsembe yopepesera machimo ndi nsembe yopsereza, kutanthauza malo opatulika. monga zimakhalira ndi chopereka chopepesera machimo, chopereka ichi ndi chake cha wansembe ndipo ndi chopereka choyera kopambana. wansembe atengeko magazi a nsembe yopepesera kupalamula ndi kuwapaka pa msonga pa khutu lakumanja la munthu woti ayeretsedweyo. apakenso pa chala chachikulu cha ku dzanja lamanja, ndi chala chachikulu cha ku phazi lakumanja. wansembe atengeko mafuta pangʼono, nʼkuwathira mʼdzanja lake lamanzere, aviyike chala chake cha ku dzanja lamanja mʼmafuta amene ali mʼdzanja lamanzerewo, ndi kuwaza mafutawo ndi chala chakecho kasanu ndi kawiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. wansembe apake mafuta otsala mʼdzanja lake pa khutu lakumanja la munthu amene akuyeretsedwayo. awapakenso pa chala chake chachikulu cha ku dzanja lamanja ndiponso pa chala chake chachikulu cha ku phazi lakumanja, pamalo pamene anali atapakapo magazi a nsembe yopepesera kupalamula paja. mafuta onse otsala mʼdzanja la wansembe awathire pamutu pa munthu woti ayeretsedwe uja, ndipo potero adzachita mwambo womupepesera pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “kenaka wansembe apereke nsembe yopepesera machimo kuti achite mwambo womupepesera munthu woti ayeretsedwe khate lake uja. atatha kuchita zimenezi, wansembe aphe nyama ya nsembe yopsereza ndi kuyipereka pa guwa, pamodzi ndi nsembe yachakudya. akatero ndiye kuti wansembe wachita mwambo wopepesera munthu wodzayeretsedwayo, ndipo adzakhala woyera. “ngati munthu woti ayeretsedweyo ndi wosauka ndipo sangathe kupeza zinthu zimenezi, apereke mwana wankhosa wamwamuna monga nsembe yopepesera kupalamula ndipo ayiweyule pochita mwambo womupepesera. aperekenso kilogalamu imodzi ya ufa wosalala osakaniza ndi mafuta kuti ikhale nsembe yachakudya, pamodzi ndi mafuta wokwanira limodzi mwa magawo atatu a lita. aperekenso njiwa ziwiri kapena mawunda awiri zomwe iye angathe kuzipeza. imodzi ikhale nsembe yopepesera machimo, ndi inayo ikhale ya nsembe yopsereza. “pa tsiku lachisanu ndi chitatu zonsezo abwere nazo kwa wansembe, pa khomo pa tenti ya msonkhano, pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti munthuyo ayeretsedwe. wansembe atenge mwana wankhosa wopereka nsembe yopepesera kupalamula, pamodzi ndi mafuta aja, ndipo aziweyule kuti zikhale nsembe yoweyula pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. wansembe aphe nkhosa yopereka nsembe yopepesera kupalamula ndipo atenge magazi ake ndi kuwapaka pa msonga ya khutu lakumanja la munthu amene ayeretsedweyo. awapakenso pa chala chachikulu cha ku dzanja lamanja, ndiponso pa chala chachikulu cha ku phazi lakumanja. kenaka wansembe athire mafuta mʼdzanja lake lamanzere, ndipo ndi chala chake cha ku dzanja lamanja awaze mafutawo kasanu ndi kawiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. apakenso mafuta omwewo amene ali mʼdzanja lake lamanja pa msonga ya khutu la kudzanja lamanja la munthu amene akuyeretsedwayo. apakenso pa chala chachikulu cha phazi lakumanja, pamalo pamene anapakapo magazi a nsembe yopepesera kupalamula. mafuta onse otsala amene ali mʼdzanja la wansembe awapake pamutu pa munthu amene ayeretsedweyo kuti amuchitire mwambo wopepesera machimo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo munthuyo apereke njiwa ziwiri kapena mawunda ankhunda awiri, molingana ndi mmene anapezeramo, imodzi ikhale ya nsembe yopepesera machimo ndipo inayo ikhale ya nsembe yopsereza, pamodzi ndi chopereka chachakudya. akatero ndiye kuti wansembe wachita mwambo wopepesera machimo a munthu woti ayeretsedwe. “amenewa ndi malamulo a munthu wakhate amene alibe zinthu zoti apereke pamene akuyeretsedwa. “mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose ndi aaroni kuti, mukakalowa mʼdziko la kanaani limene ndikukupatsani kuti likhale lanu, ndipo ine ndikakabweretsa ndere zoyanga mʼnyumba mʼdziko limenelo, mwini wake nyumbayo adzapite kwa wansembe ndi kukamuwuza kuti, ‘ndaona chinthu chooneka ngati ndere mʼnyumba mwanga.’ tsono wansembe alamule kuti anthu atulutse zinthu zonse mʼnyumbamo iye asanalowemo ndi kukaonetsetsa ndereyo kuti mʼnyumbamo musapezeke chinthu choti achitchule chodetsedwa. izi zitachitika, wansembe alowe mʼnyumbamo ndi kukaonamo. iye aonetsetse nderezo. tsono akapeza kuti nderezo zili mʼkhoma la nyumba, ndipo ngati zili ndi mawanga obiriwira kapena ofiirira, komanso zikuoneka kuti zalowerera mpaka mʼkati mwa khoma, wansembe atuluke mʼnyumbamo ndi kupita pa khomo, ndipo ayitseke nyumbayo masiku asanu ndi awiri. pa tsiku la chisanu ndi chiwiri wansembe abwerenso kudzayangʼana mʼnyumbamo. ngati ndere yafalikira mʼmakoma a nyumbayo, wansembe alamule kuti anthu agumule miyala imene muli nderezo ndipo akayitaye kudzala la kunja kwa mzinda. wansembe awuze anthu kuti apale makoma onse a mʼkati mwa nyumbayo, ndipo zopalidwazo akazitaye ku malo odetsedwa a kunja kwa mudzi. tsono anthuwo atenge miyala ina ndi kuyilowetsa mʼmalo mwa miyala imene anagumula ija ndipo atenge dothi latsopano ndi kumata nyumbayo. “ngati ndere iwonekanso mʼnyumbamo atagumula kale miyala ndiponso atayipala kale ndi kuyimatanso, wansembe apite kukayionetsetsenso ndipo ngati nderezo zafalikira mʼnyumbamo, ndiye kuti ndere zimenezo ndi zoopsa. nyumba imeneyo ndi yodetsedwa. agwetse nyumbayo, ndipo miyala yake, matabwa pamodzi ndi dothi lake lonse, zonse akazitaye kudzala lodetsedwa, kunja kwa mzinda. “aliyense amene alowa mʼnyumbamo itatsekedwa adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. munthu amene wagona mʼnyumbamo kapena kudyeramo ayenera kuchapa zovala zake. “koma ngati pambuyo pa kuyimata, wansembe abwera kudzaonetsetsa mʼnyumbamo napeza kuti ndereyo sinafalikire, iye alengeze kuti nyumbayo ndi yoyeretsedwa, chifukwa ndereyo yatha. kuti nyumbayo iyeretsedwe, mwini wake atenge mbalame ziwiri, kanthambi kamkungudza, kansalu kofiirira ndi kachitsamba ka hisope. wansembe aphe mbalame imodzi pamwamba pa madzi abwino mu mʼphika wa dothi. kenaka atenge kanthambi kamkungudza, kachitsamba ka hisope, kansalu kofiirira pamodzi ndi mbalame yamoyo ija, zonsezi aziviyike mʼmagazi a mbalame yophedwa ija, ndiponso mʼmadzi abwino aja, ndipo awaze nyumbayo kasanu ndi kawiri akatero ndiye kuti wayeretsa nyumbayo ndi magazi a mbalame, madzi abwino, mbalame yamoyo, kanthambi kamkungudza, kachitsamba ka hisope ndi kansalu kofiirira. kenaka ayiwulutsire mbalame yamoyo ija kuthengo, kunja kwa mzinda. pamenepo ndiye kuti wansembe wachita mwambo wopepesera nyumbayo, ndipo idzakhala yoyeretsedwa.” amenewa ndiwo malamulo a nthenda ya khate, bala lonyerenyetsa, nguwi za pa zovala, ndere za mʼnyumba, khate la chithupsa, khate la mʼbuko ndi khate la banga kuti mudziwe ngati chinthucho ndi choyeretsedwa kapena chodetsedwa. amenewa ndiwo malamulo a nthenda zonse za khate.

15

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose ndi aaroni kuti, “yankhulani ndi aisraeli ndipo muwawuze kuti, ‘mwamuna aliyense akakhala ndi nthenda yotulutsa mafinya ku maliseche ake, zotulukazo ndi zonyansa ndithu. lamulo lokhudza kudziyipitsira ndi zotuluka ku maliseche a munthu nali: malisechewo akamatulukabe mafinya, kaya aleka, munthuyo adzakhala wodetsedwa: “ ‘bedi lililonse limene munthu wotulutsa mafinyayo agonapo, ndiponso chinthu chilichonse chimene akhalepo chidzakhala chodetsedwa. aliyense wokhudza bedi la munthuyo achape zovala zake ndi kusamba. komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. aliyense wokhala pa chinthu chimene munthu wotulutsa mafinyayo anakhalapo, achape zovala zake ndi kusamba. komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. “ ‘aliyense wokhudza thupi la munthu amene akutulutsa mafinyayo achape zovala zake ndi kusamba. komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. “ ‘munthu wotulutsa mafinya akalavulira malovu munthu wina amene ndi woyeretsedwa, munthu ameneyo achape zovala zake ndi kusamba. komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. “ ‘chilichonse chimene munthuyo akhalira akakwera pa kavalo chidzakhala chodetsedwa. ndipo aliyense wokhudza chimene anakhalira munthuyo adzakhala wodetsedwanso mpaka madzulo. aliyense wonyamula chinthucho achape zovala zake ndi kusamba. komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. “ ‘munthu wotulutsa mafinyayo akakhudza munthu aliyense asanasambe mʼmanja, wokhudzidwayo achape zovala zake ndi kusamba. komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. “ ‘mʼphika wadothi umene munthu wotulutsa mafinyayo wakhudza awuphwanye, ndipo chiwiya chilichonse chamtengo achitsuke ndi madzi. “ ‘munthu wotulutsa mafinyayo akaona kuti wachira, awerenge masiku asanu ndi awiri akuyeretsedwa kwake kenaka achape zovala zake ndi kusamba pa kasupe, ndipo adzayeretsedwa. pa tsiku la chisanu ndi chitatu atenge njiwa ziwiri kapena mawunda a nkhunda awiri ndi kubwera nazo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa khomo pa tenti ya msonkhano ndipo azipereke kwa wansembe. wansembe apereke zimenezo: imodzi ikhale nsembe yopepesera machimo ndipo inayo ikhale ya nsembe yopsereza. pamenepo ndiye kuti wansembeyo wachita mwambo wopepesera machimo a munthu wotulutsa mafinya uja pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘mwamuna akataya pansi mbewu yake yaumuna, asambe thupi lake lonse. komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. chovala chilichonse kapena chikopa chilichonse pomwe pagwera mbewu yaumunayo achichape, komabe chidzakhala chodetsedwa mpaka madzulo. mwamuna akagona ndi mkazi wake nataya mbewu yake yaumuna, onse awiriwo asambe. komabe adzakhala odetsedwa mpaka madzulo. “ ‘mkazi akakhala wosamba ndipo ikakhala kuti ndi nthawi yake yeniyeni yosamba, adzakhala wodetsedwa masiku asanu ndi awiri. aliyense amene adzamukhudza adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. “ ‘chilichonse chimene mkaziyo agonera pa nthawi yake yosamba chidzakhala chodetsedwa, ndipo chilichonse chimene adzakhalira chidzakhalanso chodetsedwa. aliyense wokhudza bedi lake achape zovala zake ndi kusamba, komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. aliyense wokhudza chimene wakhalapo achape zovala zake ndi kusamba, komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. kaya ndi bedi kapena chinthu china chilichonse chimene anakhalapo, ngati munthu wina akhudza chinthucho, munthuyo adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. “ ‘mwamuna aliyense akagona naye ndipo magazi osamba kwake ndi kumukhudza, munthuyo adzakhala wodetsedwa masiku asanu ndi awiri, ndipo bedi limene wagonapo lidzakhalanso lodetsedwa. “ ‘mkazi akataya magazi masiku ambiri, wosakhala pa nthawi yake yosamba, kapena akamasambabe kupitirira nthawi yake yosamba, mkaziyo adzakhala wodetsedwa nthawi yonse imene akutaya magazi, monga momwe amakhalira pa masiku ake osamba. bedi lililonse limene mkaziyo adzagonapo pa masiku onse pamene ali wotaya magazi, ndiponso chilichonse chimene wakhalira chidzakhala chodetsedwa monga mmene chimakhalira chodetsedwa pa nthawi yake yosamba. aliyense amene adzakhudza zinthu zimenezo adzakhala wodetsedwa ndipo ayenera kuchapa zovala zake ndi kusamba, komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. “ ‘nthawi yosamba ikatha, mkaziyo awerenge masiku asanu ndi awiri, ndipo masikuwo akatha adzakhala woyeretsedwa. pa tsiku lachisanu ndi chitatu, mkaziyo atenge njiwa ziwiri kapena mawunda awiri, ndipo abwere nazo kwa wansembe pa khomo la tenti ya msonkhano. wansembe apereke imodzi kuti ikhale nsembe yopepesera machimo ndipo inayo ikhale ya nsembe yopsereza. pamenepo ndiye kuti wansembeyo wachita mwambo wopepesera mkaziyo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha matenda ake wosamba aja. “ ‘choncho muwayeretsa ana a isreali nʼkudetsedwa kwawo kuti angafe pochita tchimo lowadetsa limene polichita limadetsa malo anga wokhalamo amene ali pakati pawo.’ ” amenewa ndi malamulo a munthu amene akutuluka mafinya kumaliseche kwake, komanso a munthu aliyense amene wadetsedwa ndi mbewu yaumuna, mkazi wodwala chifukwa cha msambo komanso a mwamuna kapena mkazi amene akutulutsa mafinya kumaliseche kwake ndi mwamuna wogona ndi mkazi amene akusamba.

16

atafa ana awiri a aaroni amene anaphedwa atapita pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mosayenera, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mose. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uza mchimwene wako aaroni kuti asamalowe ku malo wopatulika, kuseri kwa katani, pamaso pa chivundikiro cha bokosi la chipangano nthawi iliyonse imene akufuna kuopa kuti angadzafe, pakuti ine ndimaoneka mu mtambo umene uli pamwamba pa chivundikiro cha bokosi la chipangano. “aaroni azilowa malo wopatulika kwambiri motere: azitenga mwana wangʼombe wamwamuna kuti akhale nsembe yopepesera machimo ndi nkhosa yayimuna kuti ikhale nsembe yopsereza. azivala mwinjiro wopatulika wa nsalu yosalala, azivalanso kabudula wa mʼkati wa nsalu yosalala, azimanga lamba wa nsalu yosalala, ndipo avalenso nduwira ya nsalu yosalala kumutu. zimenezi ndi nsalu zopatulika ndipo atasamba thupi lonse azivala zimenezi. kuchokera pa gulu la aisraeli, aaroni azitenga mbuzi zazimuna ziwiri kuti zikhale nsembe yopepesera machimo ndi nkhosa yayimuna kuti ikhale nsembe yopsereza. “aaroni apereke ngʼombe yayimuna kuti ikhale yopepesera machimo a iye mwini kuti achite mwambo wopepesera machimo ake pamodzi ndi a banja lake. kenaka atenge mbuzi ziwiri zija ndipo aziyimike pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa khomo la tenti ya msonkhano. aaroni ndiye achite maere pa mbuzi ziwirizo kuti imodzi ikhale ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo inayo ikhale ya azazele. aaroni abwere ndi mbuzi imene maere aonetsa kuti ndi ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo apereke kuti ikhale nsembe yopereka chifukwa cha tchimo. koma mbuzi imene maere aonetsa kuti ndi yosenza machimo, apereke ya moyo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuti achite mwambo wopepesera machimo pa mbuziyo poyitumiza ku chipululu kuti ikhale ya azazele. “aaroni apereke ngʼombe yayimuna kuti ikhale nsembe yopepesera machimo ake. ndiye achite mwambo wopepesera machimo a iye mwini wake pamodzi ndi banja lake. pambuyo pake aphe ngʼombe yopepesera machimo ake aja. kenaka iye atenge chofukizira chodzaza ndi makala a moto ochokera pa guwa lansembe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. atengenso lubani wonunkhira ndi woperapera wokwanira manja awiri, ndipo alowe naye kuseri kwa katani. athire lubani pa moto pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti utsi wa lubaniyo uphimbe chivundikiro chimene chili pamwamba pa bokosi la chipangano, kuti aaroniyo asafe. ndipo atenge magazi ena a ngʼombeyo, awawaze ndi chala chake pa chivundikiro cha kummawa; kenaka awaze magaziwo ndi chala chake kasanu ndi kawiri patsogolo pa chivundikirocho. “kenaka aaroni aphe mbuzi ya nsembe yopepesera machimo a anthu, ndipo magazi ake alowe nawo kuseri kwa katani ndi kuchita chimodzimodzi monga anachitira ndi magazi a ngʼombe aja: aaroni awaze magaziwo pa chivundikiro chija ndi patsogolo pa chivundikirocho. pamenepo ndiye kuti wansembeyo wachita mwambo wopepesera ku malo wopatulika chifukwa cha kudetsedwa ndi kuwukira kwa aisraeli pa machimo ena aliwonse amene achita. achite chimodzimodzi ndi tenti ya msonkhano imenenso ili yodetsedwa chifukwa cha machimo awo. mu tenti ya msonkhano musakhale munthu ndi mmodzi yemwe nthawi imene aaroni akupita kukachita mwambo wopepesera ku malo wopatulika mpaka atatulukako. musakhale munthu mu tenti ya msonkhano mpaka atachita mwambo wopepesera machimo a iye mwini wake, banja lake ndi gulu lonse la aisraeli. “kenaka, aaroniyo akatuluka apite ku guwa limene lili pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kulichitira mwambo wolipepesera. atengeko magazi a ngʼombe yayimuna ndiponso magazi a mbuzi ndi kuwapaka pa nyanga zonse za guwa lansembe. magazi ena awawaze pa guwalo ndi chala chake kasanu ndi kawiri kuliyeretsa ndi kulipatula kuchotsa zodetsa za aisraeli. “aaroni akatsiriza mwambo wopepesera malo wopatulika, tenti ya msonkhano ndi guwa, azibwera ndi mbuzi yamoyo kudzayipereka nsembe. aaroni asanjike manja ake pa mutu wa mbuziyo ndipo awulule pa mbuziyo zoyipa zonse ndi zowukira zonse za aisraeli, kutanthauza machimo awo onse. machimowo awayike pa mutu wa mbuziyo. kenaka munthu amene anasankhidwa athamangitsire mbuziyo ku chipululu. mbuziyo isenze machimo awo onse ndi kupita nawo kutali ndipo munthuyo aleke mbuziyo kuti ipite ku chipululuko. “pambuyo pake aaroni alowe mu tenti ya msonkhano ndi kuvula zovala zosalala zija zimene anavala polowa ku malo wopatulika ndi kuzisiya komweko. asambe thupi lonse ku malo wopatulika ndi kuvala zovala zake za nthawi zonse. kenaka atuluke ndi kukapereka nsembe yopsereza ya iye mwini, ndiponso nsembe yopsereza yoperekera anthu. akatero ndiye kuti wachita mwambo wopepesera machimo a iye mwini wake ndi a anthu. mafuta a nyama yopepesera machimo awatenthe pa guwa lansembe. “tsono munthu amene anaperekeza mbuzi yosenza machimo ija achape zovala zake ndi kusamba. pambuyo pake alowe ku msasa. ngʼombe ndi mbuzi zoperekera nsembe yopepesera machimo zimene magazi ake anabwera nawo kuti achitire mwambo wopepesera malo wopatulika, azitulutsire kunja kwa msasa. koma zikopa zake, nyama yake ndi matumbo ake azitenthe. munthu amene azitenthe achape zovala zake ndi kusamba. pambuyo pake alowe mu msasa. “ili likhale lamulo lanu lamuyaya: mwezi wachisanu ndi chiwiri, pa tsiku la khumi la mwezi, mugonje pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. musamagwire ntchito iliyonse, kaya ndinu mbadwa kapena mlendo amene akukhala pakati panu, chifukwa tsiku limeneli kudzachitika mwambo wopepesera machimo anu, kukuyeretsani kuti mukhale oyeretsedwa ku machimo anu pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. limeneli ndi tsiku lanu la sabata lopumula, ndipo muzigonja pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. limeneli ndi lamulo lanu la muyaya. wansembe amene wadzozedwa ndi kupatulidwa kuti akhale wansembe kulowa mʼmalo mwa abambo ake ndiye azichita mwambo wopepesera machimo atavala zovala zake zosalala ndi zopatulika. adzachite mwambo wopepesera machimo malo wopatulika, tenti ya msonkhano ndi guwa lansembe. adzachitenso mwambo wopepesera anzake ndi gulu lonse la anthu. “ili likhale lamulo lanu lamuyaya. mwambo wopepesera machimo uzichitika kamodzi pa chaka chifukwa cha machimo a anthu onse.” ndipo mose anachita monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira.

17

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uza aaroni ndi ana ake, pamodzi ndi aisraeli onse kuti, ‘chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula ndi ichi: mwisraeli aliyense amene apha ngʼombe, mwana wankhosa kapena mbuzi mu msasa kapena kunja kwa msasa, mʼmalo mobwera nayo pa khomo la tenti ya msonkhano pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuyipereka kuti ikhale nsembe ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, ameneyo wapalamula mlandu wa magazi, wakhetsa magazi ndipo ayenera kuchotsedwa pakati pa anthu anzake. izi zili choncho kuti aisraeli azibwera ndi nyama zawo za nsembe zimene akanaphera ku malo kwina kulikonse. aisraeli azibwera nazo nyamazo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kwa wansembe wokhala pa khomo la tenti ya msonkhano ndipo aziphere pomwepo kuti zikhale nsembe za chiyanjano. wansembe awaze magazi ake pa guwa la mavawelomakonsonanti-yeahoh limene lili pa khomo la tenti ya msonkhano ndipo atenthe mafuta ake kuti atulutse fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. motero asadzapherenso nsembe fano la mbuzi limene amachita nalo zadama. limeneli ndi lamulo la muyaya kwa iwo ndi mibado ya mʼtsogolo.’ ” “uwawuze kuti, ‘mwisraeli aliyense kapena mlendo amene amakhala pakati pawo akapereka nsembe yopsereza kapena nsembe ina iliyonse popanda kubwera nayo pa khomo la tenti ya msonkhano kudzayipereka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, munthu ameneyo achotsedwe pakati pa anthu anzake.’ ” “mwisraeli aliyense kapena mlendo aliyense wokhala pakati panu amene adya magazi, ndidzamufulatira ndipo ndidzamuchotsa pakati pa anthu anzake. pakuti moyo wa cholengedwa chilichonse uli mʼmagazi, ndipo ndawupereka kwa inu kuti muzichitira mwambo wopepesera machimo a moyo wanu pa guwa. pajatu magazi ndiwo amachotsa machimo chifukwa moyo uli mʼmenemo. choncho ndikuwawuza aisraeli kuti, ‘pasapezeke aliyense wa inu wodya magazi, ngakhale mlendo wokhala pakati panu.’ ” “mwisraeli aliyense kapena mlendo aliyense wokhala pakati panu amene amasaka ndi kupha nyama zakuthengo kapena mbalame zimene amadya, ataye magazi ake pansi ndi kuwakwirira ndi dothi, chifukwa moyo wa cholengedwa chilichonse uli mʼmagazi ake. nʼchifukwa chake ndinawawuza aisraeli kuti, ‘musamadye magazi a cholengedwa chilichonse, chifukwa moyo wa cholengedwa chilichonse uli mʼmagazi. aliyense wodya magaziwo ayenera kuchotsedwa pakati pa anthu anzake. “ ‘munthu aliyense, kaya ndi mbadwa kapena mlendo, amene amadya chilichonse chofa chokha, kapena chojiwa ndi zirombo, achape zovala zake ndi kusamba, komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. kenaka adzakhala woyeretsedwa. koma ngati sachapa zovala zake ndi kusamba, adzasenzabe machimo ake.’ ”

18

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aisraeli ndipo uwawuze kuti, ‘ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. musamachite zomwe amachita anthu a ku igupto kumene munkakhala kuja, ndiponso musamachite zomwe amachita anthu a ku kanaani kumene ndikukupititsani. musatsatire miyambo yawo. inu muzimvera malamulo anga ndipo muzisamalitsa kutsatira malangizo anga. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. choncho sungani malangizo ndi malamulo anga, popeza munthu amene amvera zimenezi adzakhala ndi moyo. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘munthu aliyense asagonane ndi wachibale wake. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘usachititse manyazi abambo ako pogonana ndi amayi ako. iwo ndi amayi ako. usagonane nawo. “ ‘usagonane ndi mkazi wa abambo ako (osakhala amayi okubala). ukatero ukuchititsa manyazi abambo ako. “ ‘usagonane ndi mlongo wako, mwana wamkazi wa abambo ako, kapena mwana wamkazi wa amayi ako, kaya anabadwira mʼnyumba mwanu kapena kwina. “ ‘usagonane ndi mdzukulu wako: mwana wa mwana wako wamwamuna kapena mwana wa mwana wako wamkazi. kutero nʼkudzichotsa ulemu. “ ‘usagonane ndi mwana wamkazi wa mkazi wa abambo ako, amene abambo akowo anabereka; popeza ameneyo ndi mlongo wako. “ ‘usagonane ndi mlongo wa abambo ako; popeza ameneyo ndi thupi limodzi ndi abambo ako. “ ‘usagonane ndi mchemwali wa amayi ako chifukwa ameneyo ndi thupi limodzi ndi amayi ako. “ ‘usachititse manyazi mchimwene wa abambo ako pogonana ndi mkazi wake popeza amenewo ndi azakhali ako. “ ‘usagonane ndi mpongozi wako popeza ameneyo ndi mkazi wa mwana wako. choncho usamuchititse manyazi. “ ‘usagonane ndi mkazi wa mchimwene wako popeza potero ukuchititsa manyazi mʼbale wakoyo. “ ‘usagonane ndi mkazi ndiponso mwana wake wamkazi. usagonane ndi mwana wamkazi wa mwana wake wamwamuna, kapena mwana wamkazi wa mwana wake wamkazi. amenewo ndi thupi limodzi ndi mkaziyo. kutero ndikuchita chinthu choyipa kwambiri. “ ‘usakwatire mchemwali wa mkazi wako ndi kumagonana naye mkazi wakoyo ali moyo ngati wopikisana naye. “ ‘usamuyandikire mkazi kuti ugonane naye pa nthawi yake yosamba. “ ‘usagonane ndi mkazi wa mnzako ndi kudziyipitsa naye. “ ‘usapereke mwana wako aliyense kuti akhale nsembe yamoto kwa moleki ndi kuyipitsa dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘usagonane ndi mwamuna ngati mkazi; chimenecho ndi chinthu chonyansa. “ ‘usagonane ndi nyama ndi kudziyipitsa nayo. mkazi asadzipereke kwa nyama kuti agonane nayo. chimenecho ndi chisokonezo. “ ‘musadzidetse ndi zinthu zimenezi chifukwa umo ndi mmene mitundu ina imene ndikuyithamangitsa pamaso panu inadzidetsera. choncho dziko linayipa ndipo ndinalilanga chifukwa cha tchimo lake. motero dzikolo linasanza anthu ake okhalamo. koma inu mukasunge malangizo ndi malamulo anga. mbadwa ndiponso alendo amene akukhala pakati panu asakachite china chilichonse cha zinthu zonyansazi, pakuti zinthu zonsezi ndi zomwe ankachita anthu amene ankakhala mʼdzikomo inu musanafike, ndipo dziko linayipitsidwa. koma inu musachite zimenezi kuti dziko lingakusanzeni mutaliyipitsa monga linasanzira mitundu imene imakhalamo inu musanafike. “ ‘aliyense wochita zinthu zonyansa zimenezi achotsedwe pakati pa anthu anzake. choncho mverani malangizo anga oletsa kuchita miyambo yonyansayi imene ankatsatira anthu amene analipo inu musanafike ndi kudziyipitsa nayo. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.’ ”

19

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uza gulu lonse la aisraeli kuti, ‘khalani oyera mtima chifukwa ine, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, ndine woyera. “ ‘aliyense mwa inu azilemekeza abambo ake ndi amayi ake. ndipo muzisunga masabata anga. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. “ ‘musatembenukire ku mafano kapena kudzipangira nokha milungu ya zitsulo zosungunula. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. “ ‘pamene mukupereka nsembe yachiyanjano kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, muyipereke mwanjira yoti ilandiridwe. nsembe izidyedwa tsiku lomwe mwayiperekalo kapena mmawa mwake. chilichonse chotsala mpaka tsiku lachitatu chiyenera kutenthedwa. ngati mudya choperekacho tsiku lachitatu, ndiye kuti mwachita chonyansa ndipo chakudyacho sichidzalandiridwa. munthu aliyense amene adya chakudyacho adzasenza machimo ake chifukwa wayipitsa chinthu chimene ndi choyera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. munthu ameneyo achotsedwe pakati pa anthu anzake. “ ‘pamene mukolola zinthu mʼmunda mwanu musakolole mpaka mʼmphepete mwa munda, ndipo musatole khunkha lake. musakolole mphesa zonse mʼmunda wanu wa mpesa kapena kutola mphesa zakugwa mʼmundamo. zimenezi muzisiyire anthu osauka ndi alendo. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako. “ ‘musabe. “ ‘musamanamizane. “ ‘musachitirane zinthu mwachinyengo. “ ‘musalumbire mʼdzina langa monyenga popeza kutero ndi kuyipitsa dzina la allah wanu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘musapsinje mnzanu kapena kumulanda zinthu zake. “ ‘musasunge malipiro a munthu wantchito usiku wonse mpaka mmawa. “ ‘musatemberere wosamva kapena kuyikira munthu wosaona chinthu choti apunthwe nacho patsogolo pake, koma muziopa allah wanu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘musamaweruze mopanda chilungamo. musachite tsankho pakati pa osauka ndi olemera, koma muweruze mlandu wa mnzanu mwachilungamo. “ ‘musamapite uku ndi uku kunena bodza pakati pa anthu anu. “ ‘musachite kanthu kalikonse kamene kangadzetse imfa kwa mnzanu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘musamude mʼbale wanu mu mtima mwanu. koma mudzudzuleni mnzanu moona mtima kuti musakhale wolakwa. “ ‘musamubwezere mnzanu choyipa kapena kumusungira kanthu kunkhosi, koma konda mnansi wako monga iwe mwini. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘muzisunga malangizo anga. “ ‘tsono musamalole kuti ngʼombe zanu zikwerane ndi chiweto cha mtundu wina. “ ‘ndiponso musamadzale mbewu za mitundu iwiri mʼmunda umodzi. “ ‘musavale chovala chopangidwa ndi nsalu za mitundu iwiri. “ ‘ngati munthu agonana ndi kapolo wamkazi amene wafunsidwa mbeta ndi munthu wina, koma sanawomboledwe kapenanso kulandira ufulu wake, alangidwe. koma onsewa asaphedwe, chifukwa mkaziyo anali asanalandire ufulu wake. koma mwamunayo abwere ndi nsembe yopepesera kupalamula kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa khomo la tenti ya msonkhano. nsembe yake ikhale nkhosa yayimuna ndipo wansembe achite nayo mwambo wopepesera chifukwa cha kupalamula kumene anachita pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. akatero tchimo lake lidzakhululukidwa. “ ‘mukadzalowa mʼdzikomo ndi kudzala mtengo wa mtundu uliwonse wa zipatso, zipatso zakezo mudzaziyese ngati zodetsedwa. ndiye kuti kwa zaka zitatu zidzakhale zoletsedwa kwa inu. musadzazidye nthawi imeneyi. chaka chachinayi, zipatso zake zonse zidzakhala zopatulika, ndipo zidzakhala chopereka cha matamando kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma chaka chachisanu, mudzatha kudya zipatso zake kuti mitengoyo idzakubalireni zochuluka. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. “ ‘musadye nyama ya magazi. “ ‘musamawombeze kapena kuchita zamatsenga. “ ‘musamamete mduliro kapena kumeta mʼmphepete mwa ndevu zanu. “ ‘musadzichekecheke pathupi panu chifukwa cha munthu wakufa kapena kudzitema mphini pa thupi lanu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘musamuyipitse mwana wanu wamkazi pomusandutsa mkazi wachiwerewere. mukatero dziko lidzasanduka la anthu achiwerewere ndi lodzaza ndi zoyipa. “ ‘muzisunga masabata anga ndipo muzilemekeza malo anga opatulika. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘musamapite kwa woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa, kapena kwa owombeza. musamawafunefune kuti angakuyipitseni. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. “ ‘muzikhala mwa ulemu pamaso pa munthu wachikulire, ndipo muzichitira ulemu munthu wokalamba. kumeneko ndiye kuopa allah wanu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘pamene mlendo akhala nanu mʼdziko mwanu, musamuzunze. mlendo amene akhala nanu akhale ngati mmodzi mwa mbadwa zanu. mumukonde monga momwe mumadzikondera inu nomwe. paja inu munali alendo mʼdziko la igupto. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. “ ‘musamachite za chinyengo poweruza mlandu, kapena poyeza utali, kulemera ngakhalenso kuchuluka kwa zinthu. miyeso ya sikelo, miyeso yoyezera kulemera kwa zinthu, miyeso yotchedwa efa ndi miyeso yotchedwa hini zikhale zolungama. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wanu amene ndinakutulutsani ku dziko la igupto. “ ‘choncho muzisunga malangizo ndi malamulo angawa ndi kuwatsatira. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ”

20

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uza aisraeli kuti, ‘mwisraeli aliyense kapena mlendo aliyense wokhala mu isreali wopereka mwana wake kwa moleki ayenera kuphedwa. anthu a mʼdera lakelo amuphe ndi miyala. munthu ameneyo ndidzamufulatira ndi kumuchotsa pakati pa anzake.’ popereka mwana wake kwa moleki, wadetsa malo anga wopatulika ndi kuyipitsa dzina langa loyera. ngati anthu a mʼderalo achita ngati sakumuona munthuyo pamene akupereka mwana wake kwa moleki ndi kusamupha, ineyo ndidzamufulatira pamodzi ndi banja lake. ndidzawachotsa pakati pa anthu anzawo onse amene anamutsatira, nadziyipitsa okha popembedza moleki.” “ ‘ngati munthu adzapita kwa woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa kapena kwa owombeza, nadziyipitsa powatsatira iwowo, ine ndidzamufulatira ndi kumuchotsa pakati pa anthu anzake. “ ‘chifukwa chake dzipatuleni ndi kukhala woyera popeza ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. ndipo sungani malangizo anga ndi kuwatsata. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndimakuyeretsani. “ ‘munthu aliyense amene atemberera abambo ake kapena amayi ake ayenera kuphedwa. magazi ake adzakhala pamutu pake chifukwa iye watemberera abambo kapena amayi ake. “ ‘ngati munthu wachita chigololo ndi mkazi wa mnzake, mwamunayo pamodzi ndi mkaziyo ayenera kuphedwa. “ ‘ngati munthu agonana ndi mkazi wa abambo ake, wachititsa manyazi abambo ake. munthuyo pamodzi ndi mkaziyo ayenera kuphedwa. magazi awo adzakhala pa mitu pake. “ ‘ngati munthu agonana ndi mkazi wa mwana wake, awiriwo ayenera kuphedwa. iwo achita chinthu chonyansa kwambiri. magazi awo adzakhala pa mitu pawo. “ ‘ngati munthu agonana ndi mwamuna mnzake ngati akugonana ndi mkazi, ndiye kuti onsewo achita chinthu cha manyazi. choncho aphedwe. magazi awo adzakhala pa mitu pawo. “ ‘ngati munthu akwatira mkazi, nakwatiranso amayi ake, chimenecho ndi chinthu choyipa kwambiri. mwamunayo pamodzi ndi akaziwo ayenera kutenthedwa pa moto kuti chinthu choyipa chotere chisapezekenso pakati panu. “ ‘ngati mwamuna agonana ndi nyama, iye ayenera kuphedwa, ndipo muyeneranso kupha nyamayo. “ ‘ngati mkazi agonana ndi nyama, aphedwe pamodzi ndi nyamayo. mkaziyo ndi nyamayo ayenera kuphedwa, ndipo magazi awo adzakhala pa mitu pawo. “ ‘ngati munthu akakwatira mlongo wake, mwana wamkazi wa abambo ake, kapena mwana wamkazi wa amayi ake, ndipo iwo nʼkugonana, ndiye kuti achita chinthu chochititsa manyazi. onse awiri ayenera kuchotsedwa pa gulu la abale awo. tsono popeza munthuyo wachititsa manyazi mlongo wake, adzayenera kulandira chilango. “ ‘ngati munthu agonana ndi mkazi pa nthawi yake yosamba, ndiye kuti wavula msambo wake, ndipo mkaziyo wadzivulanso. onse awiri achotsedwe pakati pa anthu anzawo. “ ‘musagonane ndi mchemwali wa amayi anu kapena abambo anu, pakuti kutero ndi kuchititsa manyazi mʼbale wanu. nonse mudzalipira mlandu wanu. “ ‘ngati munthu agonana ndi azakhali ake, munthuyo wachititsa manyazi a malume ake. onse adzalipira mlandu wawo. onsewo adzafa wopanda mwana. “ ‘munthu akakwatira mkazi wa mchimwene wake ndiye kuti wachita chinthu chonyansa. wachititsa manyazi mʼbale wakeyo. onse awiriwo adzakhala wopanda mwana. “ ‘nʼchifukwa chake muzisunga malangizo anga onse ndi malamulo anga ndipo muwatsatire kuti ku dziko limene ine ndikupita nanu kuti mukakhalemo lisakakusanzeni. musatsanzire miyambo ya mitundu ya anthu imene ndi kuyipirikitsa inu mukufika. chifukwa iwo anachita zinthu zonsezi, ndipo ine ndinanyansidwa nawo. koma ine ndinakuwuzani kuti, ‘mudzatenga dziko lawo. ine ndidzakupatsani dzikolo kuti likhale cholowa chanu, dziko loyenda mkaka ndi uchi.’ ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amene ndakupatulani pakati pa mitundu yonse ya anthu. “ ‘chifukwa chake muzisiyanitsa pakati pa nyama zoyeretsedwa ndi nyama zodetsedwa ndiponso pakati pa mbalame zoyeretsedwa ndi mbalame zodetsedwa. musadzidetse pakudya nyama iliyonse kapena mbalame, kapena chilichonse chimene chimakwawa pansi, chimene ine ndachipatula kuti chikhale chodetsedwa kwa inu. muzikhala woyera pamaso panga chifukwa ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndine woyera ndipo ndakupatulani pakati pa anthu a mitundu yonse kuti mukhale anthu anga. “ ‘mwamuna kapena mkazi woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa kapena wanyanga pakati panu ayenera kuphedwa. muwagende ndi miyala, ndipo magazi awo adzakhala pa mitu pawo.’ ”

21

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi ansembe, ana a aaroni, ndipo uwawuze kuti, ‘wansembe asadzidetse pokhudza munthu wakufa pakati pa abale ake. koma akhoza kukhudza thupi lakufa la amayi ake, abambo ake, mwana wake wamwamuna, mwana wake wamkazi, mchimwene wake, kapena mlongo wake wosakwatiwa amene amadalira iye chifukwa sanakwatiwe. iye akhoza kudzidetsa pokhudza thupi lakufa la mchemwali wake wosakwatiwa yekha. koma wansembe asadzidetse chifukwa cha anthu amene ali nawo pa ubale obwera chifukwa cha ukwati. “ ‘ansembe asamete tsitsi kumutu kwawo kapena mʼmphepete mwa ndevu zawo, kapenanso kudzichekacheka pa thupi lawo. ayenera kukhala oyera pamaso pa allah wawo ndipo asachititse manyazi dzina la allah wawo. popeza amapereka nsembe zotentha pa moto kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, chakudya cha allah wawo, iwo azikhala woyera. “ ‘asakwatire akazi amene adzidetsa ndi chiwerewere kapena akazi amene amuna awo awasudzula, chifukwa ansembe ndi oyera pamaso pa allah wawo. iwo akhale oyera chifukwa amapereka nsembe kwa allah wanu. muziwaona kuti ndi oyera, popeza ine mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndimawayeretsa ndine woyera, nawonso akhale oyera. “ ‘ngati mwana wamkazi wa wansembe adziyipitsa pochita zachiwerewere, ndiye kuti iye akuchititsa manyazi abambo ake; mwanayo atenthedwe pa moto. “ ‘munthu amene ali mkulu wa ansembe pakati pa abale ake, amene anamudzoza pomutsanulira mafuta pamutu pake, ndiponso amene anapatulidwa pomuveka zovala zaunsembe, asalekerere tsitsi lake kapena kungʼamba zovala zake kusonyeza kuti ali pa chisoni. asalowe mʼnyumba mmene muli munthu wakufa ngakhale womwalirayo ndi amayi ake kapena abambo ake. asadzidetse potulukira kunja kwa malo opatulika popeza mafuta womupatula kukhala wansembe ali pamutu pake. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘iye akwatire namwali wosadziwa mwamuna. asakwatire mkazi wamasiye, mkazi wosudzulidwa, kapena mkazi wachiwerewere, koma akwatire namwali wosadziwa mwamuna pakati pa anthu a mtundu wake, kuti mtundu wake usakhale wodetsedwa pakati pa abale popeza ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene ndimamuyeretsa.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “muwuze aaroni kuti, ‘munthu aliyense mwa zidzukulu zake ku mibado yawo yonse ikubwera akakhala ndi chilema asabwere kudzapereka nsembe kwa allah wake. munthu aliyense wachilema motere: munthu wakhungu kapena wolumala miyendo, munthu wolumala nkhope kapena waziwalo zambiri, munthu wa phazi lolumala kapena dzanja lolumala, kapena munthu wokhota msana kapena wamfupi kwambiri, kapena wolumala maso, munthu wa nthenda yonyerenyetsa, kapena wamphere, kapenanso wophwanyika mavalo, sayenera kusendera pafupi. mdzukulu aliyense wa aaroni wansembe, amene ali ndi chilema asadzayandikire kukapereka nsembe zopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. popeza kuti ali ndi chilema, asayandikire kudzapereka nsembe ya chakudya kwa allah wake. koma iye angathe kudya chakudya chopatulika kwambiri chija, ngakhalenso chakudya chotsala pa nsembe zopatulika. koma chifukwa cha kulumala kwake, sayenera kuyandikira katani kapena kufika pa guwa kuti angadetse malo anga wopatulika. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene ndimawayeretsa.’ ” choncho mose anawuza aaroni ndi ana ake pamodzi ndi aisraeli onse zimenezi.

22

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uza aaroni ndi ana ake kuti azilemekeza zinthu zopatulika zimene aisraeli azipereka kwa ine, kuti asayipitse dzina langa loyera. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “uwawuze kuti ngati wina aliyense mwa zidzukulu zawo mʼmibado yonse imene ikubwera adzayandikira zinthu zopatulika zimene ana a isreali apereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ali wodetsedwa, ameneyo achotsedwe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “munthu aliyense mwa zidzukulu za aaroni amene ali ndi khate kapena amatulutsa zoyipa mʼthupi mwake, asadye zinthu zopatulika mpaka atayeretsedwa. wansembe angakhale wodetsedwa atakhudzana ndi chinthu chimene chadetsedwa ndi chinthu chakufa kapena kukhudza munthu amene wataya umuna, kapena kukhudza chilichonse chokwawa chomwe chimadetsa munthu, kapena kukhudza munthu amene angamudetse, kapenanso kukhudza kanthu kena kalikonse kodetsedwa. tsono ngati wansembe angakhudze chilichonse mwa zimenezi ndiye kuti adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. asadye chopereka chilichonse chopatulika mpaka atasamba thupi lake lonse. munthuyo adzakhala woyeretsedwa pamene dzuwa lalowa, ndipo angathe kudya chopereka chopatulikacho popeza ndi chakudya chake. wansembe sayenera kudya chinthu chofa chokha kapena chojiwa ndi chirombo kuopa kuti angadzidetse ndi chakudyacho. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘choncho ansembe azisunga malamulo angawa kuti asapezeke wolakwa ndi kufa chifukwa chopeputsa malamulowa. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene ndimawayeretsa. “ ‘aliyense amene si wabanja la wansembe, kaya ndi mlendo wa wansembe, kapena wantchito wake, asadye chopereka chopatulika. koma kapolo amene wagulidwa ndi ndalama kapena kubadwira mʼbanja la wansembe angathe kudya chakudya cha wansembeyo. mwana wamkazi wa wansembe amene wakwatiwa ndi munthu amene si wansembe, asadyeko nsembe zopatulikazo. koma mwana wamkazi wa wansembe amene ali wamasiye kapena wosudzulidwa, ndipo alibe mwana, komanso anabwerera ku nyumba ya abambo ake monga pa nthawi ya utsikana wake, angathe kudya chakudya cha abambo ake. mlendo asadye chakudya chopatulika. “ ‘ngati munthu wina aliyense adya chopereka chopatulika mosadziwa, munthuyo amubwezere wansembe chinthu chopatulikacho ndipo awonjezerepo limodzi la magawo asanu a chinthucho. choncho ansembe asayipitse zopereka zopatulika za aisraeli zimene apereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo asachimwitse ndi kupalamulitsa aisraeli powalola kudya zakudya zawo zopatulika. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndimawayeretsa.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aaroni, ana ake pamodzi ndi aisraeli onse, ndipo uwawuze kuti, ‘ngati wina aliyense wa inu, mwisraeli kapena mlendo amene akukhala mu isreali abwera ndi mphatso ya nsembe yopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kupereka chimene analumbira kapena kuti ikhale nsembe yaufulu, ndiye kuti abwere ndi ngʼombe yayimuna, nkhosa yayimuna kapena mbuzi yayimuna. izi zikhale zopanda chilema kuti zilandiridwe. musapereke nyama iliyonse yokhala ndi chilema chifukwa sidzalandiridwa mʼmalo mwanu. pamene wina aliyense abweretsa ngʼombe kapena nkhosa kuti ikhale nsembe yachiyanjano kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kukwaniritsa zimene analumbira kapena kuti ikhale nsembe yaufulu, nyamayo iyenera kukhala yangwiro ndi yopanda chilema kuti ilandiridwe. musapereke kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nyama zakhungu, zovulala kapena zolumala, kapena nyama zimene zikutulutsa mafinya mʼthupi mwake, kapena zimene zili ndi nthenda yonyerenyetsa, kapena zimene zili ndi mphere. nyama zotere musaziyike pa guwa kuti zikhale nsembe yopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma mungathe kupereka ngʼombe yayimuna kapena nkhosa imene ili ndi chiwalo chachitali kapena chachifupi kukhala nsembe yaufulu. koma simungayipereke ngati nsembe yoperekera zimene munalumbirira chifukwa sidzalandiridwa. nyama iliyonse imene mavalo ake ndi onyuka kapena ophwanyika, ongʼambika kapena oduka, musamayipereke kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼdziko lanu. ndipo musalandire nyama zotere kuchokera kwa mlendo ndi kuzipereka kukhala zakudya za allah wanu. zimenezi sizidzalandiridwa mʼmalo mwanu chifukwa zili ndi chilema ndipo ndi zolumala.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “pamene mwana wangʼombe, mwana wankhosa kapena mwana wambuzi wabadwa, akhale ndi make kwa masiku asanu ndi awiri. kuyambira tsiku lachisanu ndi chitatu mpaka mʼtsogolo mwake, angathe kulandiridwa kuti akhale nsembe yopsereza ya kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. musaphe ngʼombe kapena nkhosa pamodzi ndi mwana wake tsiku limodzi. muyidye pa tsiku lomwelo; musasiyeko ina mpaka mmawa. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “pamene mupereka nsembe yoyamika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, muyipereke mwakufuna kwanu mu njira yoti ilandiridwe mʼmalo mwanu. muyidye pa tsiku lomwelo, wosasiyako ina mpaka mmawa. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “choncho sungani malamulo anga ndi kuwatsatira. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. musanyoze dzina langa loyera. koma lilemekezedwe pakati pa aisraeli. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndimakuyeretsani ndipo ndine amene ndinakutulutsani mu igupto kuti ndikhale allah wanu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

23

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aisraeli ndipo uwawuze kuti, ‘awa ndi masiku anga osankhika a chikondwerero, masiku osankhika olemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh amene uyenera kulengeza kuti akhale masiku opatulika a misonkhano. “ ‘pa masiku asanu ndi limodzi muzigwira ntchito, koma tsiku lachisanu ndi chiwiri ndi sabata lopuma, tsiku la msonkhano wopatulika. kulikonse kumene inu mukukhala musamagwire ntchito iliyonse tsiku limeneli popeza ndi tsiku la sabata la mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘awa ndiwo masiku osankhidwa a zikondwerero za mavawelomakonsonanti-yeahoh, masiku woyera a misonkhano amene muti mudzalengeze pa nthawi yake: chikondwerero cha paska chiziyamba madzulo a tsiku la 14 la mwezi woyamba. tsiku la 15 la mwezi womwewo ndi tsiku lolemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo muziyamba chikondwerero cha buledi wopanda yisiti. muzidya buledi wopanda yisiti kwa masiku asanu ndi awiri. pa tsiku loyamba muzichita msonkhano wopatulika. musamagwire ntchito iliyonse. pa masiku asanu ndi awiri muzipereka nsembe yopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo tsiku lachisanu ndi chiwiri muzikhala ndi msonkhano wopatulika ndipo musamagwire ntchito yolemetsa.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aisraeli ndipo uwawuze kuti, ‘mukakalowa mʼdziko limene ndikukupatsanilo ndi kukolola za mʼminda mwanu, mudzabwere kwa wansembe ndi mtolo wa tirigu woyambirira kucha wa mʼminda mwanu. wansembeyo auweyule mtolowo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kotero mtolowo udzalandiridwa mʼmalo mwanu. wansembe auweyule tsiku lotsatana ndi la sabata. pa tsiku limene muweyula mtolowo, muperekenso mwana wankhosa wa mwamuna wa chaka chimodzi, wopanda chilema kuti akhale nsembe yopsereza ya kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. chopereka chachakudya chake chikhale cha makilogalamu awiri a ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta kuti chikhale nsembe yopsereza yopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ya fungo lokoma. ndipo chopereka cha chakumwa chake chikhale vinyo wa malita anayi ndi theka. musadye buledi aliyense kapena tirigu wokazinga, kapena wamuwisi mpaka tsiku limene mwabwera ndi chopereka ichi kwa allah wanu. limeneli ndi lamulo lamuyaya pa mibado yanu yonse, kulikonse kumene mukakhale. “ ‘kuyambira tsiku lotsatana ndi la sabata lija, tsiku limene munabwera ndi mtolo wa nsembe yoweyula, muziwerenga masabata asanu ndi awiri athunthu. ndiye kuti muwerenge masiku makumi asanu kuchokera pa tsiku lotsatana ndi sabata la chisanu ndi chiwiri, ndipo kenaka mupereke nsembe ya tirigu watsopano kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kuchokera kulikonse kumene mukukhala, mubwere pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi buledi muwiri wa ufa wosalala wa makilogalamu awiri, ophikidwa ndi yisiti kuti akhale nsembe yoweyula ya zakudya zoyamba kucha. pamodzi ndi bulediyu muperekenso ana ankhosa aamuna asanu ndi awiri, aliyense akhale wa chaka chimodzi ndi wopanda chilema. pakhalenso ngʼombe yayingʼono yayimuna ndi nkhosa zazimuna ziwiri. zimenezi zidzakhala nsembe zopsereza zopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pamodzi ndi nsembe za zakudya ndi nsembe za zakumwa. zonsezi zikhale nsembe zopsereza za fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka mupereke mbuzi imodzi yayimuna kuti ikhale nsembe yopepesera machimo ndiponso ana ankhosa awiri, aliyense wa chaka chimodzi kuti akhale nsembe yachiyanjano. wansembe aweyule ana ankhosa awiriwo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga nsembe yoweyula, pamodzi ndi buledi wa tirigu woyambirira kucha. zimenezi ndi zopereka zopatulika za mavawelomakonsonanti-yeahoh zopatsidwa kwa ansembe. pa tsiku lomwelo mulengeze za msonkhano wopatulika ndipo musagwire ntchito zolemetsa. limeneli ndi lamulo lamuyaya pa mibado yanu yonse, kulikonse kumene mukakhale. “ ‘pamene mukukolola zinthu mʼmunda mwanu, musakolole munda wanu mpaka mʼmalire mwenimweni, ndipo musatole khunkha lake. zimenezo musiyire anthu osauka ndi alendo. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uza aisraeli kuti, ‘tsiku loyamba la mwezi wachisanu ndi chiwiri, likhale tsiku lopumula, la msonkhano wopatulika, mulilengeze poyimba lipenga. musagwire ntchito zolemetsa koma mupereke nsembe yopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “tsiku lakhumi la mwezi wachisanu ndi chiwiri ndi tsiku lochita mwambo wopepesera machimo. muzichita msonkhano wopatulika. muzidzichepetsa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kupereka nsembe zopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsiku limeneli musamagwire ntchito chifukwa ndi tsiku la mwambo wopepesera machimo, kupepesera machimo anu pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. munthu aliyense amene sasala zakudya pa tsiku limeneli ayenera kuchotsedwa pakati pa anthu a mtundu wake. aliyense wogwira ntchito tsiku limeneli ndidzamuwononga pakati pa anthu a mtundu wake. inu musadzagwire ntchito iliyonse. limeneli ndi lamulo lamuyaya pa mibado yanu yonse, kulikonse kumene mukakhale. limeneli kwa inu ndi tsiku la sabata lopumula, ndipo muyenera kusala zakudya. kuyambira madzulo a tsiku lachisanu ndi chinayi la mwezi mpaka madzulo ena otsatirawo muzisunga tsikulo ngati sabata lanu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uwawuze aisraeli kuti pa masiku asanu ndi awiri kuyambira pa tsiku la 15 la mwezi wachisanu ndi chiwiri pazikhala chikondwerero cha misasa cholemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsiku loyamba ndi la msonkhano wopatulika, musagwire ntchito zolemetsa. pa masiku asanu ndi awiri muzipereka nsembe zopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo pa tsiku lachisanu ndi chitatu muzikhala ndi msonkhano wopatulika ndipo muzipereka nsembe yopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kumeneku ndi kutsekera kwa msonkhano waukulu. musagwire ntchito zolemetsa. (“ ‘amenewa ndi masiku osankhika a chikondwerero cha mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene muziwalengeza kuti ndi nthawi ya msonkhano wopatulika. masiku amenewa muzipereka nsembe zopsereza, nsembe za chakudya, nsembe zanyama ndi zopereka zachakumwa za tsiku ndi tsiku. zopereka zimenezi ndi zowonjezera pa zopereka za mavawelomakonsonanti-yeahoh za pa sabata, zopereka zanu zolumbira ndiponso mphatso zanu zaufulu zopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.) “ ‘choncho kuyambira pa tsiku la 15 la mwezi wachisanu ndi chiwiri, mutakolola zinthu mʼmunda mwanu, muchite chikondwerero cha mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa masiku asanu ndi awiri. tsiku loyamba ndi tsiku lopumula, ndipo tsiku lachisanu ndi chitatu ndi lopumulanso. pa tsiku loyamba muzitenga zipatso zabwino kwambiri zothyola mʼmitengo, nthambi za kanjedza, nthambi zazikulu za mitengo ya masamba ambiri, ndi za misondozi yakumtsinje, ndipo muzikondwera pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu kwa masiku asanu ndi awiri. chaka chilichonse muzichita chikondwerero cha mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa masiku asanu ndi awiri. limeneli ndi lamulo lamuyaya pa mibado yanu yonse. muzichita chikondwerero chimenechi mwezi wachisanu ndi chiwiri. muzikhala mʼmisasa masiku asanu ndi awiri. onse amene ali mbadwa mʼdziko la isreali azikhala mʼmisasa kuti zidzukulu zanu zidzadziwe kuti ndine amene ndinakhazika aisraeli mʼmisasa nditawatulutsa ku igupto. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.’ ” choncho mose analengeza kwa aisraeli masiku osankhika a zikondwerero za mavawelomakonsonanti-yeahoh.

24

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “lamula aisraeli kuti akupatse mafuta anyale, a olivi wabwino kwambiri kuti nyalezo ziziyaka nthawi zonse. kunja kwa nsalu yotchinga bokosi la chipangano, mʼchihema cha msonkhano, aaroni azionetsetsa kuti nyale ikukhala chiyakire pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuyambira madzulo mpaka mmawa, nthawi zonse. limeneli ndi lamulo lamuyaya pa mibado yonse. aaroni ayatse nyale zimene zili pa choyikapo nyale chagolide wabwino kwambiri kuti zikhale zoyaka nthawi zonse pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “mutenge ufa wosalala ndipo muphike makeke khumi ndi awiri ndipo keke iliyonse ikhale ya ufa wa makilogalamu awiri. muwayike pa tebulo la golide wabwino kwambiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmizere iwiri. mzere uliwonse ukhale wa makeke asanu ndi imodzi. pa mzere uliwonse muyikepo lubani wafungo lokoma kuti pamodzi ndi bulediyo akhale wachikumbutso cha nsembe yopsereza yopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. sabata ndi sabata nthawi zonse aaroni aziyika makeke amenewa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmalo mwa aisraeli onse kuti akhale pangano lamuyaya. chakudyacho ndi cha aaroni ndi ana ake ndipo azidyera ku malo wopatulika chifukwa kwa iye chakudyacho ndi chopatulika kwambiri chochokera pa chopereka chopsereza cha mavawelomakonsonanti-yeahoh.” tsiku lina munthu wina wamwamuna amene amayi ake anali mwisraeli koma abambo ake anali mwigupto anapita kwa aisraeli ndipo anakangana ndi mwisraeli wina ku msasa. munthu uja ananyoza dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kulitemberera. choncho anabwera naye kwa mose. dzina la amayi ake linali selomiti, mwana wa dibiri, wa fuko la dani. anamuyika mʼndende mpaka atadziwa bwino chofuna cha mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “pita naye kunja kwa msasa munthu wotembererayo. onse amene anamumva akutemberera asanjike manja awo pamutu pake ndipo gulu lonse la anthu limugende miyala. choncho uza aisraeli kuti, ‘aliyense wotemberera allah wake alangidwe. aliyense wonyoza dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh, mlendo ngakhale mbadwa, aphedwe. gulu lonse la anthu limuponye miyala. “ ‘ngati munthu wina aliyense achotsa moyo wa munthu mnzake, munthuyo ayenera kuphedwa. aliyense wopha chiweto cha mnzake ayenera kulipira china. moyo kulipa moyo. ngati munthu avulaza mnzake, nayenso amuchite zomwe wachitira mnzakeyo: kuthyola fupa kulipira kuthyola fupa, diso kulipira diso, dzino kulipira dzino. monga momwe anavulazira mnzake, amuvulaze chimodzimodzinso. aliyense wopha chiweto cha mnzake, alipire chiweto china, koma aliyense wopha munthu ayenera kuphedwa. lamulo la mlendo ndi mbadwa ndi limodzi lomweli. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.’ ” pamenepo mose anawuza aisraeli zimenezi, ndipo iwo anatulutsira munthu wotembererayo kunja kwa msasa ndi kumugenda miyala. aisraeli anachita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula mose.

25

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose pa phiri la sinai kuti, “yankhula ndi aisraeli ndipo uwawuze kuti, ‘mukadzalowa mʼdziko limene ndikukupatsani, nthakayo iyenera kumakasunga sabata la mavawelomakonsonanti-yeahoh. pa zaka zisanu ndi chimodzi muzikalima minda yanu, ndipo kwa zaka zisanu ndi chimodzi muzikasadza mitengo yanu ya mpesa ndi kuthyola zipatso zake. koma chaka chachisanu ndi chiwiri ndi chaka choti nthaka ipume, chaka cha sabata la mavawelomakonsonanti-yeahoh. musalime mʼminda yanu kapena kusadza mitengo yanu ya mpesa. musakolole zimene zinamera zokha mʼmunda mwanu. musakakolole kapena kuthyola mphesa za mʼmitengo imene simunasadze. chaka chimenechi nʼchoti nthaka ipumule. chaka chimene nthakayo ipumula mudzakhala ndi chakudya chokwanira inuyo, akapolo anu aamuna ndi aakazi, antchito ndi alendo okhala nanu. ziweto zanu pamodzi ndi nyama za mʼdziko lanu zizidzadya zipatso za mʼnthaka. “ ‘muzichotsera masabata asanu ndi awiri a zaka, ndi kuchulukitsa zaka zisanu ndi ziwiri kasanu ndi kawirinso kuti masabata asanu ndi awiri a zakawo akwane zaka 49. ndipo pa tsiku la khumi la mwezi wachisanu ndi chiwiri mulize lipenga mofuwula. tsiku lochita mwambo wopepesera machimo muziliza lipenga mʼdziko lanu lonse. mupatule chaka cha makumi asanu, ndipo mulengeze kuti pakhale ufulu mʼdziko lonse kwa onse amene ali mʼmenemo. kwa inu chakachi chidzakhala choyimba lipenga la chikondwerero. aliyense wa inu adzayenera kubwerera pa munda wake, ndipo aliyense wa inu adzabwerera ku fuko lake. kwa inu chakachi chidzakhaladi chaka choyimba lipenga kukondwerera zaka makumi asanu. pa chaka chimenechi musadzale kanthu ndipo musakolole mbewu zomera zokha kapenanso kuthyola mphesa pa mitengo yosasadzira. chimenechi ndi chaka chokondwerera zaka makumi asanu. choncho chikhale chaka chopatulika kwa inu. muzidya zokhazo zimene zakololedwa mʼminda. “ ‘chaka chimenechi ndi choliza lipenga, kukondwerera zaka makumi asanu, ndipo aliyense abwerere pa malo ake. “ ‘ngati unagulitsa kapena kugula malo ako kwa mnzako wa mʼdzikomo, pasakhale kuchenjeretsana. ugule kwa mnzako potsata chiwerengero cha zaka zimene zatha kuyambira pa chikondwerero cha chaka cha makumi asanu chapita. ndipo mnzakoyo akugulitse potsata chiwerengero cha zaka zokolola zomwe zatsala. zaka zikakhala zochuluka, uwonjezere mtengo, ndipo zaka zikakhala zochepa, uchepetse mtengo, pakuti chimene iye akukugulitsa ndi zaka zokolola. musachenjeretsane koma muope allah wanu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. “ ‘tsatirani malangizo anga ndipo mverani mosamala malamulo anga ndipo mudzakhala mʼdzikomo mwamtendere. ndipo nthaka idzakupatsani zipatso zake. mudzadya mpaka kukhuta ndiponso mudzakhala mʼdzikomo mwamtendere. mwina nʼkafunsa kuti, ‘kodi chaka chachisanu ndi chiwiri tidzadya chiyani ngati sitidzala kapena kukolola mbewu zathu?’ ine ndidzatumiza madalitso ambiri chaka chachisanu ndi chimodzi moti nthaka yanu idzabala zinthu zokwanira kudya zaka zitatu. pamene mukudzala chaka chachisanu ndi chitatu, muzidzadya chakudya chogonera ndipo mudzapitirira kudya mpaka nthawi yokolola mʼchaka chachisanu ndi chinayi. “ ‘malo asagulitsidwe mpaka muyaya chifukwa dzikolo ndi langa. inu ndinu alendo okhala ndi ine. malo onse amene ali mʼmanja mwanu mudzalole kuti amene anakugulitsani awawombole. “ ‘ngati mwisraeli mnzanu wasauka nagulitsako gawo lina la malo ake, mʼbale wake wapaphata abwere kudzawombola malo amene mʼbale wakeyo wagulitsa. koma ngati munthuyo alibe wachibale woti nʼkuwombola malowo koma pambuyo pake iye mwini nʼkulemera ndi kupeza zokwanira kuwombolera, awombole malowo. awerengerane zaka kuyambira pamene anagulitsa mundawo ndipo amubwezere amene anagulayo ndalama zimene akanayenera kuzipereka mpaka chaka chokondwerera zaka makumi asanu. atatero angathe kubwerera pa malo ake. koma ngati sakhala nazo zokwanira kuti amubwezere amene anagula malowo, gawo limene anagulitsalo lidzakhala mʼmanja mwa munthu amene anagulayo mpaka chaka chokondwerera zaka makumi asanu. malowo adzabwezedwa chaka chimenechi, ndipo iye adzatha kubwerera pa malo ake. “ ‘ngati munthu agulitsa nyumba ya mu mzinda umene uli mu linga, angathe kuyiwombola nyumbayo chisanathe chaka chathunthu chigulitsire. mu nthawi imeneyi wogulitsayo atha kuyiwombola. ngati nyumbayo siwomboledwa chisanathe chaka chimodzicho, nyumbayo idzakhala ya amene anagulayo ndi zidzukulu zake mpaka muyaya. sidzabwezedwanso kwa mwini wake mʼchaka chokondwerera zaka makumi asanu. koma nyumba za mʼmizinda yosazingidwa ndi linga ziwomboledwe monga mmene achitira ndi minda ya mʼdzikomo. “ ‘alevi ali ndi ufulu owombola nyumba zawo za mʼmidzi yawo nthawi ina iliyonse. koma ngati mlevi sawombola nyumba imene inagulitsidwa mʼmudzi mwake, ndiye kuti idzabwezedwe mʼchaka choliza lipenga pokondwerera zaka makumi asanu, popeza nyumba zimenezi zili mʼmidzi ya alevi ndi yawo pakati pa aisraeli. koma malo owetera ziweto a mʼmidzi yawoyo sayenera kugulitsidwa. awa ndi malo awo mpaka muyaya. “ ‘ngati mʼbale wako akhala wosauka kuti sangathe kudzisamalira yekha, umuthandize. ukhale naye ngati mlendo kapena ngati munthu amene ukhala naye kwa kanthawi. usalandire chiwongoladzanja chilichonse kuchokera kwa iye kapena kuwonjezerapo kanthu kena, koma uziopa allah kuti mʼbale wakoyo akhale nawe. musakongoze mnzanu ndalama kuti mulandire chiwongoladzanja, kapena kumugulitsa chakudya kuti mupeze phindu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene ndinakutulutsani mʼdziko la igupto kuti ndikupatseni dziko la kanaani ndi kuti ndikhale allah wanu. “ ‘ngati mʼbale wanu asauka ndipo adzigulitsa yekha kwa inu, musamugwiritse ntchito ngati kapolo. akhale ngati wantchito kapena ngati mlendo. akugwirireni ntchito mpaka chaka chokondwerera zaka makumi asanu. kenaka iye ndi ana ake achoke, ndipo apite ku fuko lake ndi kubwerera ku malo a makolo ake. chifukwa aisraeli ndi atumiki anga amene ndinawatulutsa mʼdziko la igupto, asagulitsidwe ngati akapolo. musawalamulire mwankhanza koma wopani allah wanu. “ ‘kunena za akapolo aamuna ndi aakazi, amenewa mungathe kuwagula kuchokera kwa mitundu ya anthu imene yakuzungulirani. mungathenso kugula akapolo kuchokera kwa alendo amene akukhala nanu kapena kuchokera ku mabanja amene mukukhala nawo amene ndi mbadwa za mʼdziko lanu. iwowa akhoza kukhala akapolo anu. akapolowo mungathe kuwasiya mʼmanja mwa ana anu inu mutafa kuti akhale cholowa chawo moyo wawo wonse. koma musawalamulire mwankhanza aisraeli anzanu. “ ‘ngati mlendo kapena munthu amene akukhala nanu kwa kanthawi kochepa alemera ndipo mmodzi wa abale anu amene akukhala naye pafupi nʼkusauka, nadzigulitsa yekha kwa mlendo amene akukhala pakati panuyo kapena kwa mmodzi wa fuko la munthu wongokhala pafupi nayeyo, wodzigulitsayo ali ndi ufulu wowomboledwa. mmodzi mwa abale ake angathe kumuwombola: amalume ake kapena mwana wa amalume ake, kapena wachibale wa mu fuko lake. kapena ngati iye mwini alemera, atha kudziwombola yekha. iye pamodzi ndi munthu amene anamugulayo awerengerane kuyambira chaka chimene anadzigulitsa kwa iyeyo mpaka chaka chokondwerera zaka makumi asanu. mtengo wodziwombolera ukhale wofanana ndi zakazo. ndipo nthawi imene anali ndi mbuye wakeyo iwerengedwe ngati nthawi ya munthu wantchito. ngati patsala zaka zambiri, iye ayenera kulipira mtengo woposera umene anamugulira. ngati kwatsala zaka zochepa kuti ifike nthawi ya chaka chokondwerera zaka makumi asanu, iye awerengerane ndi mbuye wake, ndipo apereke ndalama za zowomboledwera molingana ndi zaka zotsalazo. azikhala naye ngati wantchito wolembedwa chaka ndi chaka. ndipo muonetsetse kuti mbuye wakeyo sakumulamulira mwankhanza. “ ‘ngakhale munthuyo atapanda kuwomboledwa mwa njira zimenezi, iye ndi ana ake ayenera kumasulidwa mʼchaka chokondwerera zaka makumi asanu, pakuti aisraeli ndi atumiki anga. iwo ndi atumiki anga amene ndinawatulutsa mʼdziko la igupto. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.

26

“ ‘musadzipangire mafano ndipo musayimike chifanizo chosema kapena mwala woti mudzipembedza. musayike mwala wosema mʼdziko mwanu kuti muziwugwadira. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. “ ‘muzisunga masabata anga ndipo muzilemekeza malo anga wopatulika. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘mukamayenda motsata malangizo anga ndi kumvera mosamalitsa malamulo anga, ndidzakupatsani mvula pa nyengo yake. nthaka yanu idzabala zokolola zake, ndipo mitengo ya mʼmunda idzabala zipatso zake. mudzakhala mukupuntha tirigu mpaka nthawi yothyola mphesa, ndipo mudzakhala mukuthyola mphesa mpaka nthawi yodzala. mudzadya chakudya chanu mpaka kukhuta ndipo mudzakhala mʼdziko lanu mwamtendere. “ ‘ndidzabweretsa mtendere mʼdziko lanu, ndipo muzidzagona popanda wokuopsezani. ndidzachotsa nyama zakuthengo zoopsa mʼdziko mwanu, ndipo mʼdzikomo simudzakhala nkhondo. mudzapirikitsa adani anu, ndipo mudzawagonjetsa ndi lupanga pamaso panu. anthu asanu mwa inu adzapirikitsa anthu 100, ndipo anthu 100 mwa inu adzathamangitsa anthu 10,000, ndipo adani anuwo mudzawagonjetsa ndi lupanga. “ ‘ndidzakukumbukirani ndi kukupatsani ana ambiri ndi kukuchulukitsani. ndidzasunga pangano langa ndi inu. mudzakhala mukudyabe chakudya chogonera ndipo mudzachotse chakudyacho mʼnkhokwe kuti mupezemo malo woyika chakudya china chatsopano. ndidzakhala pakati panu, ndipo sindidzayipidwa nanu. ine ndidzayendayenda pakati panu ndipo ndidzakhala allah wanu. inu mudzakhala anthu anga. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amene ndinakutulutsani mʼdziko la igupto kuti musakhalenso akapolo a aigupto. ndinadula mipiringidzo ya goli lanu ndi kukuthandizani kuti muziyenda momasuka. “ ‘koma mukadzapanda kundimvera ndi kuphwanya malamulo anga onsewa, ndipo ngati mudzanyoza malangizo anga ndi kunyansidwa ndi malamulo anga, ndi kulephera kumvera zonse zimene ndakulamulani, ndi kuswa pangano langa, ine ndidzakuchitirani izi: ndidzabweretsa zoopsa zadzidzidzi monga chifuwa chachikulu chowondetsa ndiponso malungo amene adzawononga maso ndi kufowoketsa moyo wanu. mudzangovutika kudzala mbewu zanu chifukwa adani anu adzazidya. ndidzakufulatirani, kotero kuti adani anu adzakugonjetsani. odana nanu adzakulamulirani ndipo inu muzidzagothawa popanda wokupirikitsani. “ ‘ngati simudzandimvera mutaona zonsezi, ndidzakulanganinso mochulukitsa kasanu ndi kawiri chifukwa cha kuchimwa kwanu. ndidzathyola mphamvu zanu zimene mukunyadirazo, ndipo ndidzasandutsa mitambo kuti ikhale yowuma ngati chitsulo, ndiponso nthaka yanu kuti ikhale ngati mkuwa. mphamvu zanu zidzapita pachabe chifukwa nthaka yanu sidzabala kanthu, ngakhale mitengo yake sidzabala zipatso zake. “ ‘ngati mudzapitirira kutsutsana nane ndi kukana kundimvera, ndidzachulukitsa masautso anu kasanu ndi kawiri molingana ndi machimo anu. ndidzabweretsa zirombo zolusa pakati panu, ndipo zidzakulandani ana anu ndi kuwononga ngʼombe zanu. choncho zidzachepetsa chiwerengero chanu kotero kuti mʼnjira mwanu simudzapita anthu. “ ‘mukadzapanda kutembenukira kwa ine ngakhale nditakulangani motere, ndi kumachitabe zotsutsana ndi ine, ine mwini ndidzalimbana nanu, ndipo ndidzakulangani mochulukitsa kasanu ndi kawiri chifukwa cha machimo anu. ndipo ndidzabweretsa lupanga pa inu ndi kukulangani chifukwa chophwanya pangano langa. mukadzasonkhana mʼmizinda yanu, ndidzatumiza miliri pakati panu ndipo ndidzakuperekani mʼmanja mwa adani anu. ndikadzachepetsa buledi wanu, akazi khumi adzaphika buledi wawo mu uvuni umodzi, ndipo adzakugawirani bulediyo pangʼonopangʼono. choncho mudzadya koma wosakhuta. “ ‘mukadzapanda kundimvera ngakhale nditakulangani motere, ndi kumatsutsanabe ndi ine, pamenepo ndidzalimbana nanu mwaukali, ndipo ine mwini ndidzakulangani mochulukitsa kasanu ndi kawiri chifukwa cha kuchimwa kwanu. mudzadya ana anu aamuna ndiponso mudzadya ana anu aakazi. ine ndidzawononga malo anu opembedzera mafano a ku mapiri. ndidzagwetsa maguwa anu ofukizira lubani, ndipo ndidzawunjika pamodzi mitembo ya mafano anu wopanda moyowo, ndipo ndidzanyansidwa nanu. ndidzasandutsa mizinda yanu kukhala mabwinja ndi kuwononga malo anu wopatulika. sindidzakondweranso ndi fungo lokoma la zopereka zanu. ndidzawononga dziko kotero kuti adani anu mʼmenemo adzadabwa. ndidzakubalalitsani pakati pa mitundu ina ya anthu ndipo ndidzasolola lupanga langa ndi kukupirikitsani. dziko lanu lidzawonongedwa, ndipo mizinda yanu idzasanduka mabwinja. nthawi imeneyo nthaka idzasangalalira kuyipumitsa kwake nthawi yonse imene idzakhala yosalimidwa, pamene inu mudzakhala muli mʼdziko la adani anu. pa nthawi imeneyo dziko lidzapumula ndi kukondwerera kulipumuza kwake. nthawi zonse pamene dzikolo lidzakhala lopanda anthu, nthaka idzapumula. mpumulo umenewu udzakhala umene nthakayo sinapumulepo pa nthawi zimene inu munkapumula muli mʼdzikomo. “ ‘kunena za amene adzatsale, ndidzayika mantha mʼmitima mwawo mʼdziko la adani awo kotero kuti adzathawa ngakhale mtswatswa wa tsamba lowuluka ndi mphepo. adzathawa ngati akuthawa lupanga, ndipo adzagwa pansi ngakhale padzakhale wopanda kuwapirikitsa. iwo adzaphunthwitsana ngati akuthawa nkhondo, ngakhale padzakhale popanda wowapirikitsa. choncho simudzatha kuyima pamaso pa adani anu. mudzatheratu pakati pa mitundu ya anthu. dziko la adani anu lidzakudyani. ngakhale iwo amene adzatsale adzatheratu mʼdziko la adani awo chifukwa cha machimo awo ndi machimo a makolo awo. “ ‘tsono adzawulula machimo awo ndi machimo a makolo awo, kusakhulupirika kwawo ndi mayendedwe awo otsutsana nane, zomwe zinandipangitsa kuwafulatira ndi kuwapereka mʼmanja mwa adani awo. ndipo mitima yawo yowumayo ikadzadzichepetsa ndi kuvomera kulangidwa chifukwa cha machimo awo, ine ndidzakumbukira pangano langa ndi yaqobo, pangano langa ndi isake, pangano langa ndi abrahamu. ndidzakumbukiranso dzikolo. pakuti adzasiya dziko lawo lopanda anthu, nthaka idzakondwerera zaka zake zoyipumuza pamene iwo kudzakhala kulibe. koma adzalangidwa chifukwa cha machimo awo popeza anakana malamulo anga ndipo mitima yawo inkayipidwa nawo malangizo anga. komabe ngakhale adzachite zonsezi ali mʼdziko la adani awo, ine sindidzawakana kapena kuyipidwa nawo kwakuti nʼkuwawononga kwathunthu ndi kuthetsa pangano langa ndi iwo. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo. koma powachitira chifundo, ndidzakumbukira pangano langa ndi makolo awo amene ndinawatulutsa mʼdziko la igupto mitundu ina ikuona kuti ine ndikhale allah wawo. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” amenewa ndi malamulo ndi malangizo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawayika pakati pa iye mwini ndi aisraeli pa phiri la sinai kudzera mwa mose.

27

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aisraeli ndipo uwawuze kuti, ‘ngati munthu anachita lumbiro lapadera loti adzapereka munthu mnzake kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo akufuna kuti amuwombole, mtengo wake ukhale masekeli a siliva makumi asanu, molingana ndi kawerengedwe ka ku nyumba ya allah, ngati munthuyo ndi wamwamuna wa zaka zapakati pa 20 ndi 60. ndipo ngati ndi wamkazi, mtengo wake ukhale masekeli makumi atatu. mtengo wa munthu wamwamuna wa zaka zapakati pa zisanu ndi makumi awiri ukhale masekeli makumi awiri ndipo munthu wamkazi ukhale masekeli khumi. ngati ndi munthu wamwamuna wa pakati pa mwezi umodzi ndi zaka zisanu, mtengo wa munthu wamwamuna ukhale masekeli asanu a siliva ndipo ngati ndi wamkazi, ukhale masekeli atatu a siliva. ngati ndi munthu wa zaka makumi asanu ndi limodzi kapena kuposerapo, mtengo wa wamwamuna ukhale masekeli khumi ndi asanu, ndipo wamkazi ukhale masekeli khumi. ngati munthu amene anachita lumbiro ndi wosauka kwambiri kuti sangathe kulipira ndalama zimenezo, abwere ndi munthu woperekedwa uja kwa wansembe, ndipo wansembeyo ayike mtengo woti munthu wolumbirayo angathe kulipira. “ ‘ngati chimene anachitira lumbiro kuti apereke ndi nyama imene amapereka kukhala nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, zonse zimene amapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼzopatulika. munthu asasinthanitse ndi ina kapena kupereka ina yabwino mʼmalo mwa yoyipa, kapena yoyipa mʼmalo mwa yabwino. ngati asinthitsa nyama ina mʼmalo mwa ina, nyamayo pamodzi ndi inzake wasinthitsayo zikhala zopatulika. ngati chimene anachitira lumbiro ndi nyama yodetsedwa, nyama imene siloledwa kuyipereka kukhala nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, nyamayo abwere nayo kwa wansembe, ndipo wansembeyo atchule mtengo wake poona ngati ndi yabwino kapena ndi yoyipa. mtengo umene wansembe atchule ndiwo udzakhale mtengo wake. ngati mwini wakeyo akufuna kuwombola nyamayo, awonjezere pa mtengo wake wa nyamayo chimodzi mwa zigawo zisanu zamtengowo. “ ‘ngati munthu apereka nyumba yake kuti ikhale yopatulika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, wansembe atchule mtengo wake poona ngati ndi yabwino kapena ndi yoyipa. mtengo umene wansembe atchule ndiwo udzakhale mtengo wake. ngati munthu amene wapereka nyumbayo afuna kuyiwombola nyumbayo, awonjezere pamtengo wake wa nyumbayo, limodzi mwa magawo asanu amtengowo. ndipo nyumbayo idzakhalanso yake. “ ‘ngati munthu apereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mbali ina ya malo a makolo ake, mtengo umene awuyike ukhale wolingana ndi mtengo wa mbewu zimene zimadzabzalidwamo. zikhale mbewu za barele za makilogalamu makumi awiri ndipo mtengo wake ukhale masekeli makumi asanu. ngati munthu apereka munda wake kuyambira chaka chokondwerera zaka makumi asanu, mtengo wake ukhale umene unakhazikitsidwa. koma ngati apereka mundawo chaka chokondwerera zaka makumi asanu chitapita, wansembe adzatchula mtengo molingana ndi zaka zomwe zatsala kuti chifike chaka china chokondwerera zaka makumi asanu, ndipo mtengo wake udzakhala wotsikirapo. ngati munthu amene wapereka munda afuna kuwuwombola, ayenera kuwonjezera pa mtengo wake wa mundawo, limodzi mwa magawo asanu a mtengowo. ndipo mundawo udzakhalanso wake. koma ngati sawuwombola mundawo, kapena ngati waugulitsa kwa munthu wina, mundawo sudzawomboledwanso. mwini mundawo akawusiya mʼchaka chokondwerera zaka makumi asanu ndiye kuti mundawo udzakhala wopatulika monga woperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh: udzakhala munda wa ansembe. “ ‘ngati munthu apereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh munda umene anagula, umene si malo a makolo ake, wansembe atchule mtengo wake kufikira pa chaka chokondwerera zaka makumi asanu, ndipo munthuyo apereke ndalama zokwanira mtengo wake pa tsikulo monga ndalama zopatulika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pa chaka chokondwerera zaka makumi asanu, mundawo udzabwezedwa kwa munthu amene anawugulitsayo, amene malowo anali ake. potchula mtengo uliwonse wansembe awerengere molingana ndi mtengo wa sekeli wa ku nyumba ya allah: magera makumi awiri pa sekeli imodzi. “ ‘koma pasapezeke munthu wopereka mwana woyamba kubadwa wa nyama, popeza mwana woyamba kubadwa ali kale wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kaya ndi ngʼombe kapena nkhosa, zimenezi ndi za mavawelomakonsonanti-yeahoh. ngati ili nyama yodetsedwa, ayiwombole pa mtengo umene wansembe wawuyika, ndi kuwonjezeranso pa mtengo wake wa nyamayo, limodzi mwa magawo asanu amtengowo. ngati sayiwombola, igulitsidwe pa mtengo umene wansembe awuyike. “ ‘koma chinthu chilichonse choperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kaya ndi munthu, nyama, kaya ndi malo a makolo, chimenechi chisagulitsidwe kapena kuwomboledwa. choperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh motere nʼchopatulika kwambiri. “ ‘munthu amene waperekedwa kotheratu sangawomboledwe. munthuyo ayenera kuphedwa. “ ‘chakhumi chilichonse chochokera mʼdziko, kaya ndi tirigu wochokera mʼnthaka kapena chipatso cha mʼmitengo ndi za mavawelomakonsonanti-yeahoh. chimenecho ndi chopatulika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ngati munthu afuna kuwombola chakhumi chilichonse, awonjezere pamtengo wake chimodzi mwa zigawo zisanu za mtengowo. chakhumi cha ngʼombe ndi nkhosa, kapena kuti nyama iliyonse ya khumi imene mʼbusa wayiwerenga idzakhala yopatulikira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. palibe amene adzaloledwa kusankha nyama yomwe ili yabwino kapena kusinthitsa. ngati asinthitsa, nyamayo pamodzi ndi inzakeyo zidzakhala zopatulika ndipo sangaziwombole.’ ” amenewa ndi malamulo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupatsa mose pa phiri la sinai kuti awuze aisraeli.

numbers

1

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mose mʼchipululu cha sinai, mu tenti ya msonkhano, pa tsiku loyamba la mwezi wachiwiri, mʼchaka chachiwiri atatuluka mu igupto, kuti, “werengani aisraeli onse mʼmafuko awo ndi mʼmabanja awo, lemba dzina la munthu wamwamuna aliyense, mmodzimmodzi. iwe ndi aaroni mwawerenge mwa magulu awo mu isreali, amuna onse a zaka makumi awiri zakubadwa ndi opitirirapo omwe angathe kugwira ntchito ya usilikali. munthu mmodzi wochokera ku fuko lililonse yemwe ndi mtsogoleri wa banja lake, ndiye akuthandizeni pa ntchitoyi. mayina a anthu amene akuthandizeniwo ndi awa: elizuri mwana wa sedeuri, kuchokera ku fuko la rubeni, selumieli mwana wa zurisadai, kuchokera ku fuko la simeoni, naasoni mwana wa aminadabu, kuchokera ku fuko la yuda, netanieli mwana wa zuwara, kuchokera ku fuko la isakara, eliabu mwana wa heloni, kuchokera ku fuko la zebuloni, mwa ana a yosefe: kuchokera ku fuko la efereimu, elisama mwana wa amihudi; kuchokera ku fuko la manase, gamalieli mwana wa pedazuri; abidani mwana wa gideoni, kuchokera ku fuko la benjamini, ahiyezeri mwana wa amisadai, kuchokera ku fuko la dani, pagieli mwana wa okirani, kuchokera ku fuko la aseri, eliyasafu mwana wa deuweli, kuchokera ku fuko la gadi, ahira mwana wa enani, kuchokera ku fuko la nafutali.” amenewa ndi anthu amene anasankhidwa kuchokera mʼmagulu mwawo, eni mbumba a mafuko a makolo awo. iwowa anali atsogoleri a mafuko a isreali. mose ndi aaroni anatenga anthu amene mayina awo anaperekedwa, ndipo pa tsiku loyamba la mwezi wachiwiri, anasonkhanitsa anthu onse pamodzi. anthuwo anafotokoza za makolo awo mwa mafuko awo ndi mabanja awo. ndipo mayina a amuna onse amene anali ndi zaka makumi awiri kapena kupitirirapo analembedwa, mmodzimmodzi monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. motero iyeyo anawawerenga mʼchipululu cha sinai: kuchokera mwa ana a rubeni, mwana wamwamuna woyamba wa isreali: amuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali, anawalemba mayina awo, mmodzimmodzi monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la rubeni chinali 46,500. kuchokera mwa zidzukulu za simeoni: amuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali anawalemba mayina awo, mmodzimmodzi monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la simeoni chinali 59,300. kuchokera mwa zidzukulu za gadi: amuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali anawalemba mayina awo monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la gadi chinali 45, 650. kuchokera mwa zidzukulu za yuda: amuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali anawalemba mayina awo monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la yuda chinali 74, 600. kuchokera mwa zidzukulu za isakara: amuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali anawalemba mayina awo monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la isakara chinali 54,400. kuchokera mwa zidzukulu za zebuloni: amuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali anawalemba mayina awo monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la zebuloni chinali 57,400. kuchokera mwa ana aamuna a yosefe: kuchokera mwa zidzukulu za efereimu: amuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali anawalemba mayina awo monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la efereimu chinali 40,500. kuchokera mwa zidzukulu za manase: amuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali anawalemba mayina awo monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la manase chinali 32,200. kuchokera mwa zidzukulu za benjamini: amuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali anawalemba mayina awo monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la benjamini chinali 35,400. kuchokera mwa zidzukulu za dani: amuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali anawalemba mayina awo monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la dani chinali 62,700. kuchokera mwa zidzukulu za aseri: amuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali anawalemba mayina awo monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la aseri chinali 41,500. kuchokera mwa zidzukulu za nafutali: aamuna onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali anawalemba mayina awo monga mwa mbiri ya mafuko awo ndi mabanja awo. chiwerengero cha anthu ochokera mʼfuko la nafutali chinali 53,400. amenewa ndiwo anthu amene mose ndi aaroni anawawerenga mothandizidwa ndi atsogoleri khumi ndi awiri a isreali, aliyense kuyimira fuko lake. aisraeli onse a zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, omwe akanatha kugwira ntchito ya usilikali mʼgulu lankhondo la isreali anawawerenga monga mwa mabanja awo. chiwerengero cha anthu onse pamodzi chinali 603,550. koma mabanja a fuko la levi okha sanawawerenge pamodzi ndi ena. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “usawerenge fuko la levi kapena kuliphatikiza mʼkawundula wa aisraeli. koma uyike aleviwo kuti aziyangʼanira tenti yanga yopatulika, zipangizo zake ndi zonse zili mʼmenemo. azinyamula tentiyo pamodzi ndi zipangizo zake zonse; azisamalira ndi kumanga misasa mozungulira tentiyo. pamene akusamutsa tentiyo, alevi ndiwo aziyitsitsa, akafuna kuyimanganso, alevi ndiwo aziyimiritsa. wina aliyense amene adzayandikire tentiyo adzaphedwa. aisraeli azimanga matenti awo mʼmagulumagulu, munthu aliyense ku gulu lake pansi pa mbendera yake. alevi nawonso, azimanga matenti awo mozungulira tenti yopatulika kuti chilango chisagwere aisraeli onse. ndipo alevi aziyangʼanira ndi kusamalira tenti yopatulikayo.” choncho aisraeli anachita monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose.

2

mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose ndi aaroni: “aisraeli azimanga misasa yawo mozungulira tenti ya msonkhano motalikira pangʼono. munthu aliyense amange pamene pali mbendera ya fuko lake.” kummawa, kotulukira dzuwa, magulu a msasa wa yuda amange pamene pali mbendera yawo. mtsogoleri wa ayudawo ndi naasoni mwana wa aminadabu. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 74,600. fuko la isakara lidzamanga pafupi ndi yuda. mtsogoleri wa gulu la isakara ndi netanieli mwana wa zuwara. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 54,400. lotsatira lidzakhala fuko la zebuloni. mtsogoleri wa gulu la zebuloni ndi eliabu mwana wa heloni. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 57,400. anthu onse aamuna mʼmisasa ya yuda, chiwerengero chawo ndi 186,400 monga mwa magulu awo. iwowo ndiwo aziyamba kusamuka. kummwera kudzakhala magulu a msasa wa rubeni pamene pali mbendera yawo. mtsogoleri wa gulu la rubeni ndi elizuri mwana wa sedeuri. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 46,500. fuko la simeoni lidzamanga pafupi ndi rubeni. mtsogoleri wa gulu la simeoni ndi selumieli mwana wa zurisadai. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 59,300. lotsatira lidzakhala fuko la gadi. mtsogoleri wa gulu la gadi ndi eliyasafu mwana wa deuweli. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 45,650. anthu onse aamuna mu msasa wa rubeni, chiwerengero chawo monga mwa magulu awo, ndi 151,450. iwowo azikhala achiwiri posamuka. tsono tenti ya msonkhano ndi msasa wa alevi zidzakhala pakati pa misasayo. iwo adzasamuka monga momwe anamangira misasa yawo, aliyense pa malo ake pamene pali mbendera yake. kumadzulo kudzakhala magulu a msasa wa efereimu pamene pali mbendera yawo. mtsogoleri wa aefereimuwo ndi elisama mwana wa amihudi. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 40,500. fuko la manase lidzakhala pafupi ndi efereimu. mtsogoleri wa amanase ndi gamalieli mwana wa pedazuri. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 32,200. lotsatira lidzakhala fuko la benjamini. mtsogoleri wa abenjamini ndi abidani mwana wa gideoni. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 35,400. anthu onse aamuna mu msasa wa efereimu, chiwerengero chawo ndi 108,100 monga mwa magulu awo. iwowo azikhala achitatu posamuka. kumpoto kudzakhala msasa wa magulu a dani pamene pali mbendera yawo. mtsogoleri wa adani ndi ahiyezeri mwana wa amisadai. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 62,700. fuko la aseri lidzamanga pafupi ndi iwowo. mtsogoleri wa aaseri ndi pagieli mwana wa okirani. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 41,500. lotsatira lidzakhala fuko la nafutali. mtsogoleri wa anafutali ndi ahira mwana wa enani. chiwerengero cha gulu lake lankhondo ndi 53,400. anthu onse aamuna mu msasa wa dani chiwerengero chawo ndi 157,600. iwo azidzanyamuka pomaliza, ndi mbendera zawo. amenewa ndi aisraeli monga mwa mabanja a makolo awo. chiwerengero cha aisraeli onse mʼmisasa chinali 603,550, mwa magulu awo. koma alevi sanawawerenge pamodzi ndi aisraeli enawo monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. choncho aisraeli anachita zonse zomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. umo ndi momwe amamangira misasa yawo pamene panali mbendera zawo, ndipo ankasamuka monga mwa mafuko a makolo awo.

3

iyi ndi mbiri ya banja la aaroni ndi mose pa nthawi yomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mose pa phiri la sinai. mayina a ana aamuna a aaroni anali nadabu, woyamba kubadwa, abihu, eliezara ndi itamara. amenewa ndi mayina a ana aamuna a aaroni, ansembe odzozedwa omwe anapatulidwa kuti azitumikira ngati ansembe. koma nadabu ndi abihu, anagwa nafa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pamene ankapereka nsembe ndi moto wachilendo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼchipululu cha sinai. iwowo analibe ana aamuna. choncho eliezara ndi itamara ndiwo amene ankatumikira ngati ansembe nthawi imene aaroni abambo awo anali moyo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “bweretsa fuko la levi ndipo ulipereke kwa aaroni wansembe kuti lizimutumikira. azigwira ntchito yothandiza iyeyo ndi gulu lonse ku tenti ya msonkhano pogwira ntchito ya ku chihema. azisamalira zipangizo zonse za mu tenti ya msonkhano, ndipo azigwirira ntchito aisraeli potumikira mu tenti. pereka alevi kwa aaroni ndi kwa ana ake aamuna. amenewa ndiwo aisraeli amene aperekedwa kwa iye kwathunthu. usankhe aaroni ndi ana ake aamuna kuti azitumikira pa ntchito ya unsembe. koma wina aliyense woyandikira malo opatulika aphedwe.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuzanso mose kuti, “pakati pa aisraeli onse ndatenga alevi kulowa mʼmalo mwa mwana wamwamuna aliyense woyamba kubadwa kwa amayi a chiisraeli. alevi ndi anga, pakuti ana onse oyamba kubadwa ndi anga. nditakantha ana onse oyamba kubadwa mu igupto, ndinadzipatulira ndekha mwana aliyense woyamba kubadwa mu isreali, wa munthu ndi nyama. azikhala anga. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose mʼchipululu cha sinai kuti, “werenga alevi monga mwa mabanja awo ndi mafuko awo. werenga mwamuna aliyense kuyambira wa mwezi umodzi kapena kupitirirapo.” choncho mose anawawerenga potsatira zomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira. mayina a ana aamuna a levi ndi awa: geresoni, kohati ndi merari. mayina a ana a geresoni potsata mabanja awo ndi awa: libini ndi simei. ana a kohati potsata mabanja awo ndi awa: amramu, izihari, hebroni ndi uzieli. ana a merari potsata mabanja awo ndi awa: mali ndi musi. amenewa ndiwo anali mabanja a alevi monga mwa makolo awo. kwa geresoni kunali banja la alibini, banja la asimei. amenewa ndiwo anali mabanja a ageresoni. chiwerengero cha amuna onse amene anawawerenga a mwezi umodzi kapena kupitirirapo chinali 7,500. mabanja a ageresoni azimanga misasa yawo kumadzulo, kumbuyo kwa chihema. mtsogoleri wa mabanja a ageresoni anali eliyasafu mwana wa laeli. ntchito imene ageresoni anapatsidwa ku tenti ya msonkhano inali yosamalira chihema ndi tenti, pamodzi ndi zophimbira zake, katani ya pa khomo la ku tenti ya msonkhano, ndi makatani wotchinga bwalo, katani ya pa chipata cholowera ku bwalo lozungulira chihema ndi guwa lansembe, zingwe ndi zonse zokhudzana ndi ntchito yawo. kwa kohati kunali mabanja a amramu, aizihara, ahebroni ndi auzieli. awa ndiye anali mabanja a akohati. chiwerengero cha amuna onse a mwezi umodzi kapena kupitirirapo chinali 8,600. akohati ankagwira ntchito yosamalira malo wopatulika. mabanja a ana a kohati ankamanga misasa yawo kummwera kwa chihema. mtsogoleri wa magulu a mabanja a kohati anali elizafani mwana wa uzieli. iwo ankagwira ntchito yosamalira bokosi la chipangano, tebulo, choyikapo nyale, maguwa, zipangizo za kumalo wopatulika zimene ansembe ankagwiritsa ntchito, katani, ndi zonse zomwe ankagwiritsa ntchito. mtsogoleri wamkulu wa alevi anali eliezara mwana wa aaroni wansembe. iye anasankhidwa kukhala woyangʼanira omwe ankasamalira malo wopatulika. kwa merari kunali banja la mali ndi banja la musi. amenewa ndiye anali mabanja a amerari. chiwerengero cha amuna onse kuyambira a mwezi umodzi kapena kupitirirapo chinali 6,200. mtsogoleri wa magulu a mabanja a amerari anali zuriyeli mwana wa abihaili. iwo ankamanga misasa yawo kumpoto kwa chihema. amerari anapatsidwa ntchito yosamalira mitengo ya chihema, nsichi zake, mizati yake, matsinde ake, ndi zida zake zonse, ndi zonse zomwe ankagwiritsa ntchito, pamodzi ndi mizati yozungulira bwalo ndi matsinde ake, zikhomo za chihema ndi zingwe zake. mose ndi aaroni ndi ana ake aamuna ankamanga misasa yawo kummawa kwa chihema, kuyangʼana kotulukira dzuwa, kutsogolo kwa tenti ya msonkhano. anali ndi ntchito yosamalira malo wopatulika mʼmalo mwa aisraeli. aliyense woyandikira malo wopatulika ankayenera kuphedwa. alevi onse amene mose ndi aaroni anawawerenga potsatira lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh monga mwa magulu a mabanja awo, amuna onse kuyambira a mwezi umodzi kapena kupitirirapo anali 22,000. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “werenga ana onse aamuna oyamba kubadwa mu isreali, omwe ali ndi mwezi umodzi kapena kupitirirapo ndipo ulembe mndandanda wa mayina awo. unditengere alevi onse mʼmalo mwa ana oyamba kubadwa onse a aisraeli, ndiponso ziweto zazimuna za alevi mʼmalo mwa ziweto zonse zazimuna zoyamba kubadwa za aisraeli. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.” choncho mose anawerenga ana aamuna onse oyamba kubadwa a aisraeli monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira. chiwerengero chonse cha ana aamuna oyamba kubadwa kuyambira a mwezi umodzi kapena kupitirirapo chinali 22, 273. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuzanso mose kuti, “tenga alevi mʼmalo mwa ana aamuna oyamba kubadwa onse a aisraeli, ndiponso zoweta zonse za alevi mʼmalo mwa zoweta za aisraeli. alevi ndi anga. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. pofuna kuwombola ana aamuna 273 oyamba kubadwa a aisraeli amene anaposa chiwerengero cha aamuna a fuko la levi, utenge masekeli asanu pa munthu aliyense. masekeliwo akhale ofanana ndi masekeli a ku malo wopatulika, kumene sekeli imodzi imakwanira magera makumi awiri. ndalama zimenezi uzipereke kwa aaroni ndi ana ake aamuna kuti ukhale mtengo woombolera aisraeli woonjezerawo.” choncho mose anatenga ndalama zowombolera zija kuchokera kwa aisraeli amene chiwerengero chawo chinaposa chiwerengero cha omwe anawomboledwa ndi alevi. anatenga masekeli a siliva okwana 1,365 molingana ndi masekeli a ku malo opatulika, kuchokera kwa ana aamuna oyamba kubadwa a aisraeli. mose anapereka ndalama zowombolera zija kwa aaroni ndi ana ake aamuna monga mwa mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira.

4

mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose ndi aaroni: “werengani akohati omwe ndi gawo limodzi la alevi monga mwa mafuko awo ndi mabanja awo. werengani amuna onse amene ali ndi zaka makumi atatu mpaka zaka makumi asanu amene amabwera kudzagwira ntchito mu tenti ya msonkhano. “ntchito ya akohati mu tenti ya msonkhano ndi iyi: kusamalira zinthu zopatulika kwambiri. pamene anthu akusamuka pa msasa, aaroni ndi ana ake aamuna azilowa mu tenti ndi kuchotsa chinsalu chotchingira ndi kuphimba nacho bokosi la umboni. ndipo azikuta bokosilo ndi zikopa za akatumbu ndi kuyala pamwamba pake nsalu ya mtundu wa thambo ndi kuyika mitengo yonyamulira mʼmalo mwake. “pa tebulo pamene pamakhala buledi wa ansembe aziyalapo nsalu ya mtundu wa thambo, ndipo aziyikapo mbale, mabeseni, zipande ndi mitsuko yoperekera nsembe yachakumwa. aziyikaponso buledi wokhala pamenepo nthawi zonse. tsono pamwamba pa izi aziyalapo nsalu yofiira, ndi kuzikuta mʼzikopa za akatumbu ndi kuyika mitengo yonyamulira mʼmalo mwake. “azitenga nsalu ya mtundu wa thambo ndi kukutira choyikapo nyale, pamodzi ndi nyale zake, zopanira zake, zotengera zake ndi mitsuko yonse yosungiramo mafuta. kenaka achikulunge pamodzi ndi zipangizo zake zonse mʼzikopa za akatumbu ndi kuchiyika pa chonyamulira chake. “pamwamba pa guwa la golide aziyalapo nsalu ya mtundu wa thambo ndi kukutira ndi zikopa za akatumbu ndi kuyika mʼmalo mwake mitengo yonyamulira. “azitenga zipangizo zonse zogwiritsira ntchito ku malo wopatulika, azizikulunga mʼnsalu ya mtundu wa thambo, azizikuta ndi zikopa za akatumbu ndi kuziyika pa zonyamulira zake. “azichotsa phulusa la pa guwa lansembe lamkuwa ndi kuyalapo nsalu yapepo pamwamba pake. kenaka aziyikapo zipangizo zonse zogwiritsira ntchito potumikira pa guwa, kuphatikizapo miphika yowotchera nyama, mafoloko otengera nyama, zowolera phulusa ndi mbale zowazira magazi pa guwa lansembe ndipo pamwamba pake aziyalapo zikopa za akatumbu ndi kuziyika mʼzonyamulira zake. “aaroni ndi ana ake aamuna akamaliza kukutira ziwiya za ku malo wopatulika ndi zipangizo zopatulika zonse, ndipo akakonzeka kusamuka pamalopo, akohati abwere kudzazinyamula koma asagwire zinthu zopatulikazo. akatero adzafa. izi ndizo zinthu zimene akohati ayenera kunyamula mu tenti ya msonkhano. “eliezara mwana wa aaroni, wansembe, aziyangʼanira mafuta a nyale, ndi lubani wa nsembe zofukiza, nsembe yaufa yoperekedwa nthawi zonse ndi mafuta odzozera. aziyangʼaniranso chihema ndi zonse zili mʼmenemo, kuphatikizapo zida ndi ziwiya zonse zopatulika.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuzanso mose ndi aaroni kuti, “onetsetsani kuti mabanja a fuko la kohati asachotsedwe kwa alevi. koma muziwachitira izi kuti asafe, akhalebe ndi moyo pamene ayandikira zinthu za ku malo wopatulika kwambiri: aaroni ndi ana ake aamuna azipita ku malo wopatulika ndi kumamupatsa munthu aliyense ntchito yake ndi zimene ayenera kunyamula. koma akohati asalowe kukaona zinthu zopatulika, ngakhale kanthawi pangʼono, chifukwa akatero adzafa.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “werenganso ageresoni monga mwa mabanja ndi mafuko awo. uwerenge amuna onse a zaka makumi atatu mpaka a zaka makumi asanu zakubadwa amene amabwera kudzatumikira ku tenti ya msonkhano. “ntchito ya mafuko a ageresoni pamene akugwira ntchito ndi kunyamula katundu ndi iyi: azinyamula makatani a ku chihema, tenti ya msonkhano, zokutira zake ndi zokutira kunja za zikopa za akatumbu, makatani a pa khomo la ku tenti ya msonkhano, makatani wotchingira bwalo lozungulira chihema ndi guwa, katani ya pa khomo, zingwe ndi zida zonse zimene zimagwiritsidwa ntchito mʼchihema. ageresoni azichita zonse zofunika kuchitika ndi zinthu zimenezi. ntchito yawo yonse, kaya kunyamula kapena kugwira ntchito zina, achite ageresoni motsogozedwa ndi aaroni ndi ana ake aamuna. uwagawire ntchito zonse zimene akuyenera kugwira. iyi ndiye ntchito ya fuko la ageresoni ku tenti ya msonkhano. ntchito zawo zichitike motsogozedwa ndi itamara mwana wa wansembe aaroni. “werenga amerari monga mwa mafuko awo ndi mabanja awo. werenga amuna onse a zaka makumi atatu mpaka zaka makumi asanu zakubadwa amene akatumikire mu tenti ya msonkhano. ntchito yawo pamene azikatumikira mu tenti ya msonkhano ndi iyi: kunyamula matabwa a chihema, mitanda, mizati ndi matsinde, ndiponso mizati yozungulira bwalo ndi matsinde ake, zikhomo za chihema, zingwe ndi zipangizo zake zonse ndiponso zonse zokhudzana ndi ntchito yake. uwuze munthu aliyense chomwe ayenera kuchita. iyi ndiyo ntchito ya mafuko a amerari pamene akugwira ntchito ku tenti ya msonkhano motsogozedwa ndi itamara mwana wa wansembe aaroni.” mose, aaroni ndi atsogoleri a magulu a anthu anawerenga akohati monga mwa mafuko ndi mabanja awo. aamuna onse a zaka makumi atatu mpaka makumi asanu amene anabwera kudzagwira ntchito ku tenti ya msonkhano, atawawerenga mwa mafuko awo, anali 2,750. ichi chinali chiwerengero cha mafuko a akohati onse omwe ankatumikira mu tenti ya msonkhano. mose ndi aaroni anawawerenga monga mwa lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh. ageresoni anawerengedwanso monga mwa mafuko ndi mabanja awo. amuna onse a zaka makumi atatu mpaka makumi asanu amene anabwera kudzagwira ntchito ku tenti ya msonkhano, atawawerenga mwa mafuko ndi mabanja awo, anali 2,630. ichi chinali chiwerengero cha ageresoni mwa mabanja awo amene ankatumikira ku tenti ya msonkhano. mose ndi aaroni anawawerenga monga mwa lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh. amerari anawawerenga monga mwa mafuko ndi mabanja awo. amuna onse kuyambira zaka makumi atatu mpaka makumi asanu amene anabwera kudzatumikira ntchito mu tenti ya msonkhano, atawawerenga mwa mafuko ndi mabanja awo, anali 3,200. ichi ndicho chinali chiwerengero cha mabanja a amerari. mose ndi aaroni anawawerenga monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalamulira kudzera mwa mose. kotero mose, aaroni ndi atsogoleri a isreali anawerenga alevi onse monga mwa mafuko ndi mabanja awo. aamuna onse a zaka makumi atatu mpaka zaka makumi asanu omwe anabwera kudzagwira ntchito yonyamula zinthu ku tenti ya msonkhano analipo 8,580. aliyense anamupatsa ntchito ndi kumuwuza choti anyamule monga mwa lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh kudzera mwa mose. anawawerenga chomwechi potsata zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula mose.

5

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “lamula aisraeli kuti achotse mu msasa aliyense amene ali ndi matenda opatsirana a pa khungu kapena matenda otuluka madzi mʼthupi a mtundu uliwonse, kapena aliyense wodetsedwa chifukwa cha munthu wakufa. muchotse amuna komanso amayi ndipo muwatulutsire kunja kwa msasa kuti asadetse msasa wawo kumene ine ndimakhala pakati pawo.” aisraeli anachitadi zimenezi. anawatulutsira kunja kwa msasa monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “uza aisraeli kuti, ‘pamene mwamuna kapena mayi walakwira mnzake mwa njira iliyonse, ndiye kuti ndi wosakhulupirika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. munthuyo ndi wochimwa ndithu ndipo ayenera kuwulula tchimo limene anachitalo. ayenera kubweza zonse zimene anawononga, ndipo awonjezerepo chimodzi mwa magawo asanu ndi kuzipereka kwa munthu amene anamulakwirayo. ngati wolakwiridwayo alibe mʼbale komwe kungapite zinthu zobwezedwazo, zinthuzo zikhale za mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo azipereke kwa wansembe, pamodzi ndi nkhosa yayimuna ya nsembe yopepesera tchimo lake. zopereka zonse zopatulika zomwe aisraeli abwera nazo kwa wansembe zikhale za wansembeyo. mphatso zilizonse zopatulika ndi za munthuyo, koma zomwe wapereka kwa wansembe ndi za wansembeyo.’ ” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aisraeli ndipo uwawuze kuti, ‘ngati mkazi wa munthu wina ayenda njira yosayenera nakhala wosakhulupirika kwa mwamuna wake, nakagonana ndi mwamuna wina koma mwamuna wake wosadziwa, ndipo palibe wina aliyense wadziwa za kudzidetsa kwake (pakuti palibe mboni yomuneneza chifukwa sanagwidwe akuchita), mwamuna wake ndi kuyamba kuchita nsanje ndi kukayikira mkazi wakeyo kuti ndi wodetsedwa, komanso ngati amuchitira nsanje ndi kumukayikira ngakhale asanadzidetse, apite naye mkaziyo kwa wansembe. ndipo popita atengenso gawo lakhumi la chopereka chaufa wa barele wokwana kilogalamu imodzi mʼmalo mwa mkaziyo. asathire mafuta pa nsembeyo kapena lubani, chifukwa ndi nsembe ya chopereka ya chakudya yopereka chifukwa cha nsanje, nsembe yozindikiritsa tchimo.’ ” “ ‘wansembe abwere naye mkaziyo ndi kumuyimitsa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo wansembeyo atenge madzi oyera mʼmbiya ya dothi ndi kuyika mʼmadzimo fumbi lapansi la mʼtenti ya msonkhano. wansembe atayimika mkaziyo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, amumasule tsitsi lake, ndipo ayike mʼmanja mwake nsembe yozindikiritsa tchimo, nsembe yachakudya ya nsanje, wansembeyo atanyamula madzi owawa omwe amabweretsa temberero.’ kenaka wansembeyo alumbiritse mkaziyo ndi kuti, ‘ngati mwamuna wina aliyense sanagonane ndi iwe ndipo sunayende njira yoyipa ndi kukhala wodetsedwa pomwe uli pa ukwati ndi mwamuna wako, madzi owawa awa omwe amabweretsa temberero asakupweteke. koma ngati wayenda njira yoyipa uli pa ukwati ndi mwamuna wako ndi kudzidetsa pogonana ndi mwamuna amene si mwamuna wako,’ pamenepo wansembe alumbiritse mkaziyo ndi mawu a matemberero ndi kumuwuza kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh achititse anthu ako kukutemberera ndi kukunyoza pamene awononga ntchafu yako ndi kutupitsa mimba yako. madzi awa obweretsa temberero alowe mʼthupi mwako ndi kutupitsa mimba yako ndi kuwononga ntchafu yako.’ ” “pamenepo mkaziyo anene kuti, ‘ameni, ameni.’ ” “ ‘wansembe alembe matemberero amenewa mʼbuku ndi kuwanyika mʼmadzi owawa aja. amwetse mkaziyo madzi owawawo omwe amabweretsa temberero, ndipo madzi amenewo adzalowa mʼmimba mwake ndi kuyambitsa ululu woopsa. wansembe achotse mʼmanja mwa mkaziyo nsembe yachakudya ya nsanje ija, nayiweyula pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuyipereka pa guwa lansembe. tsono wansembeyo atapeko ufa dzanja limodzi kuti ukhale wachikumbutso ndi kuwutentha pa guwa lansembe. atatha izi, amwetse mkaziyo madzi aja. ndipo ngati mkaziyo anadzidetsadi ndi kukhala wosakhulupirika kwa mwamuna wake, pamene amwa madzi obweretsa matemberero aja, nalowa mʼmimba mwake, adzamva ululu woopsa. mimba yake idzatupa ndi ntchafu yake idzawonongeka ndipo adzakhala wotembereredwa pakati pa anthu ake. koma ngati mkaziyo sanadzidetse ndi kuti alibe tchimo, adzakhala wopanda mlandu ndipo adzabereka ana. “ ‘limeneli ndiye lamulo la nsanje pamene mkazi wayenda njira yoyipa ndi kudzidetsa ali pa ukwati ndi mwamuna wake, kapena pamene maganizo a nsanje abwera kwa mwamuna wake chifukwa chokayikira mkazi wakeyo. wansembe azitenga mkazi wotere ndi kumuyimiritsa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo agwiritse ntchito lamulo lonseli kwa mkaziyo. mwamunayo adzakhala wopanda tchimo lililonse, koma mkaziyo adzasenza zotsatira za tchimo lake.’ ”

6

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aisraeli ndipo uwawuze kuti, ‘ngati mwamuna kapena mkazi afuna kuchita lonjezo lapadera, lonjezo lodzipatula yekha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati mnaziri, sayenera kumwa vinyo kapena zakumwa zosasa ndipo asamamwe chakumwa chilichonse cha mphesa. asamamwe madzi a mphesa kapena kudya mphesa zaziwisi kapena zowuma. pa nthawi yonse imene ali mnaziri, asamadye chilichonse chopangidwa kuchokera ku mphesa ngakhale mbewu zake kapena makungu ake.’ “ ‘pa nthawi yonse ya lonjezo lodzipatula yekhalo, asamete kumutu kwake ndi lumo. akhale wopatulika mpaka nthawi yake yonse ya kudzipatula yekha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh itatha. alileke tsitsi la pamutu pake kuti likule.’ pa nthawi yonse imene munthuyo wadzipatula yekha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh asayandikire mtembo. ngakhale abambo ake kapena amayi ake kapena mchimwene wake kaya mchemwali wake atamwalira, asadzidetse pokhudza mitembo yawo chifukwa kulumbira kwake kwa kudzipatula yekha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuli pamutu pake. munthuyo ndi wopatulika masiku onse odzipereka kwake kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ngati munthu wina afa mwadzidzidzi pafupi naye ndi kudetsa tsitsi lake loperekedwalo, amete mutu wake pa tsiku lodziyeretsa, tsiku lachisanu ndi chiwiri. tsono pa tsiku lachisanu ndi chitatu abweretse nkhunda ziwiri kapena mawunda awiri anjiwa kwa wansembe pa khomo lolowera ku tenti ya msonkhano. wansembe apereke imodzi kuti ikhale nsembe yauchimo ndi ina nsembe yopsereza yotetezera tchimo chifukwa anachimwa popezeka pafupi ndi mtembo. ndipo tsiku lomwelo apatulenso tsitsi la pamutu pake. adzipereke kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa nthawi yodzipatula ndipo abweretse nkhosa yayimuna ya chaka chimodzi ngati nsembe yopepesera. masiku akale sawerengedwanso chifukwa anadzidetsa pa nthawi yodzipatulira kwake. “tsono ili ndi lamulo la mnaziri pamene nthawi yodzipatula kwake yatha: abwere naye pa khomo la tenti ya msonkhano. pamenepo apereke chopereka chake kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh: nkhosa yayimuna ya chaka chimodzi yopanda chilema kuti ikhale nsembe yopsereza, mwana wankhosa wamkazi mmodzi wopanda chilema kuti ikhale nsembe yauchimo, ndi nkhosa imodzi yayikulu yayimuna kuti ikhale nsembe yachiyanjano, ndipo abwere pamodzi ndi nsembe yachakudya ndi nsembe yachakumwa ndi dengu la buledi wopanda yisiti, makeke opangidwa ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta, ndi timitanda ta buledi topakidwa mafuta. “wansembe apereke zimenezi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuchita nsembe ya uchimo ndi nsembe yopsereza. apereke dengu la buledi wopanda yisiti ndiponso nsembe yachiyanjano kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ya nkhosa yayimuna, pamodzi ndi chopereka cha chakudya ndi chopereka cha chakumwa. “mnaziriyo amete tsitsi limene analipereka lija pa khomo la tenti ya msonkhano. atenge tsitsilo ndi kuliyika pa moto umene uli pansi pa nsembe yachiyanjano. “mnaziriyo atatha kumeta tsitsi analiperekalo, wansembe ayike mʼmanja mwake mwendo wa mmwamba wankhosa yayimuna umene waphikidwa ndipo atengenso keke ndi kamtanda ka buledi, zonse zopanda yisiti zomwe zili mʼdengu lija. wansembe aziweyule pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati nsembe yoweyula. zimenezi ndi zopatulika ndipo ndi za wansembe pamodzi ndi chidale chimene anachiweyula ndi ntchafu yomwe anayipereka ija. zitatha izi, mnaziri akhoza kumwa vinyo. “ili ndi lamulo la mnaziri yemwe walonjeza kudzipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh podzipatula yekha kuphatikiza pa zomwe angathe kukwaniritsa. ayenera kukwaniritsa lonjezo lomwe wachitalo potsata lamulo la mnaziri.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uza aaroni ndi ana ake aamuna kuti, ‘umu ndi mmene muzidalitsira aisraeli. muzinena kuti, “ ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akudalitse ndi kukusunga; mavawelomakonsonanti-yeahoh awalitse nkhope yake pa iwe, nakuchitira chisomo; mavawelomakonsonanti-yeahoh akweze nkhope yake pa iwe, nakupatse mtendere.’ ” choncho akadzatchula dzina langa podalitsa aisraeli, ine ndidzawadalitsadi.

7

mose atamaliza kuyimika chihema chija, anachidzoza mafuta ndi kuchipatula pamodzi ndi ziwiya zake zonse. anadzozanso guwa lansembe ndi kulipatula pamodzi ndi ziwiya zake zonse. kenaka atsogoleri a aisraeli, akuluakulu a mabanja omwe ankayangʼanira mafuko a anthu omwe anawawerenga aja, anachita chopereka. anabweretsa zopereka zawo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh: ngolo zophimbidwa zisanu ndi imodzi ndiponso ngʼombe zothena khumi ndi ziwiri. mtsogoleri mmodzi ngʼombe yothena imodzi ndipo atsogoleri awiri ngolo imodzi. izi anazipereka ku chihema. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “ulandire zimenezi kwa iwo kuti zigwire ntchito ku tenti ya msonkhano. uzipereke kwa alevi, aliyense monga mwa ntchito yake.” choncho mose anatenga ngolo ndi ngʼombe zothenazo nazipereka kwa alevi. anapereka ngolo ziwiri ndi ngʼombe zothena zinayi kwa ageresoni monga mwantchito yawo ndiponso anapereka ngolo zinayi ndi ngʼombe zothena zisanu ndi zitatu kwa amerari molingananso ndi ntchito yawo. onsewa ankawayangʼanira anali itamara mwana wa aaroni wansembe. koma mose sanapereke zimenezi kwa akohati chifukwa zinthu zawo zopatulika zomwe ankayangʼanira zinali zoti azinyamula pa mapewa awo. guwa la nsembe litadzozedwa, atsogoleri anabweretsa zopereka zawo zopatulira guwa nazipereka paguwapo. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “tsiku lililonse mtsogoleri mmodzi azibweretsa chopereka chake chopatulira guwa lansembe.” amene anabweretsa chopereka chake tsiku loyamba anali naasoni mwana wa aminadabu wa fuko la yuda. chopereka chake chinali mbale imodzi yasiliva yolemera kilogalamu imodzi, ndi beseni lasiliva limodzi lowazira, lolemera magalamu 800, zonse monga mwa muyeso wa ku malo wopatulika ndipo zonse ziwiri zinali zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta ngati chopereka chachakudya; mbale imodzi yagolide yolemera magalamu 110, yodzaza ndi lubani; mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa yayimuna imodzi ndi mwana wankhosa wamwamuna mmodzi wa chaka chimodzi, za nsembe yopsereza; mbuzi yayimuna imodzi, nsembe ya machimo; ndi ngʼombe zothena ziwiri, nkhosa zazimuna zisanu, mbuzi zazimuna zisanu ndi ana ankhosa asanu a chaka chimodzi kuti zikhale za nsembe yachiyanjano. ichi chinali chopereka cha naasoni mwana wa aminadabu. pa tsiku lachiwiri, natanieli mwana wa zuwara, mtsogoleri wa isakara, anabweretsa chopereka chake. chopereka chomwe anabwera nacho chinali mbale imodzi yasiliva yolemera kilogalamu imodzi, beseni limodzi lowazira lasiliva lolemera magalamu 800, molingana ndi muyeso wa ku malo opatulika. mbale zonse zinali zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta monga chopereka cha chakudya. mbale imodzi yagolide yolemera magalamu 110 yodzaza ndi lubani; mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa yayimuna imodzi ndi mwana wankhosa mmodzi wa chaka chimodzi, za nsembe yopsereza: mbuzi yayimuna imodzi ya nsembe yotetezera machimo; ndi ngʼombe ziwiri, nkhosa zazimuna ziwiri, mbuzi zazimuna zisanu ndi ana ankhosa asanu a chaka chimodzi, nsembe ya chiyanjano. ichi chinali chopereka cha netanieli mwana wa zuwara. pa tsiku lachitatu, eliabu mwana wa heloni, mtsogoleri wa azebuloni, anabweretsa chopereka chake. chopereka chake chinali mbale imodzi yasiliva yolemera kilogalamu imodzi ndi theka, ndi beseni limodzi lasiliva lowazira lolemera magalamu 800, zonse monga mwa muyeso wa ku malo opatulika, mbale zonse zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta, chopereka cha chakudya; mbale imodzi yagolide yolemera magalamu 110, yodzaza ndi lubani; mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa yayimuna imodzi ndi mwana wankhosa wamwamuna mmodzi wa chaka chimodzi, za nsembe yopsereza; mbuzi imodzi ya nsembe yopepesera machimo; ndi ngʼombe ziwiri, nkhosa zazimuna zisanu, mbuzi zazimuna zisanu ndi ana ankhosa aamuna asanu a chaka chimodzi, nsembe yachiyanjano. ichi chinali chopereka cha eliabu mwana wa heloni. tsiku lachinayi linali la elizuri mwana wa sedeuri, mtsogoleri wa fuko la rubeni, anabweretsa chopereka chake. chopereka chake chinali mbale imodzi yasiliva yolemera kilogalamu imodzi ndi theka, beseni limodzi lowazira lasiliva lolemera magalamu 800, zonse monga mwa muyeso wa ku malo opatulika; zonse ziwiri zinali zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta, chopereka chachakudya. mbale imodzi yagolide yolemera magalamu 110, yodzaza ndi lubani; mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa yayimuna imodzi ndi mwana wankhosa wa chaka chimodzi, za nsembe yopsereza; mbuzi imodzi ya nsembe yopepesera machimo; ndi ngʼombe zazimuna ziwiri, nkhosa zazimuna ziwiri, mbuzi zazimuna zisanu ndi ana ankhosa aamuna asanu a chaka chimodzi, nsembe yachiyanjano. ichi chinali chopereka cha elizuri mwana wa sedeuri. pa tsiku lachisanu selumieli mwana wa zurisadai, mtsogoleri wa fuko la simeoni, anabweretsa chopereka chake. chopereka chake chinali mbale yasiliva yolemera kilogalamu imodzi ndi theka ndi beseni limodzi lowazira lasiliva lolemera magalamu 800, zonse monga mwa muyeso wa ku malo opatulika. zonse ziwiri zinali zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta monga chopereka chachakudya; mbale yagolide imodzi yolemera 110, yodzaza ndi lubani; mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa imodzi ndi mwana wankhosa mmodzi wamwamuna wa chaka chimodzi, za nsembe yopsereza; mbuzi imodzi ya nsembe yopepesera machimo; ngʼombe ziwiri, nkhosa zisanu, mbuzi zazimuna zisanu ndi ana ankhosa aamuna asanu a chaka chimodzi, nsembe yachiyanjano. ichi chinali chopereka cha selumieli mwana wa zurisadai. pa tsiku lachisanu ndi chimodzi, eliyasafu mwana wa deuweli, mtsogoleri wa fuko la gadi, anabweretsa chopereka chake. chopereka chakecho chinali mbale imodzi yasiliva yolemera kilogalamu imodzi ndi theka, beseni limodzi lowazira lasiliva lolemera magalamu 800, zonse monga mwa muyeso wa ku malo opatulika; zonse ziwiri zinali zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta monga chopereka chachakudya; mbale imodzi yagolide yolemera magalamu 110, yodzaza ndi lubani; mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa yayimuna imodzi ndi mwana wankhosa wamwamuna mmodzi wa chaka chimodzi, chopereka cha nsembe yopsereza: mbuzi yayimuna imodzi ya nsembe yopepesera machimo; ngʼombe zazimuna ziwiri, nkhosa zazimuna zisanu, mbuzi zazimuna zisanu ndi ana ankhosa aamuna asanu a chaka chimodzi, nsembe yachiyanjano. ichi chinali chopereka cha eliyasafu mwana wa deuweli. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri elisama mwana wa amihudi, mtsogoleri wa fuko la efereimu, anabweretsa chopereka chake. chopereka chakecho chinali mbale imodzi yasiliva yolemera kilogalamu imodzi ndi theka, ndi beseni limodzi lowazira lasiliva lolemera magalamu 800, zonsezi monga mwa muyeso wa ku malo opatulika, zonse ziwiri zinali zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta monga chopereka chachakudya; mbale imodzi yagolide yolemera magalamu 110, yodzaza ndi lubani; mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa imodzi yayimuna ndi mwana wankhosa wamwamuna mmodzi wa chaka chimodzi, nsembe yopsereza; mbuzi imodzi ya nsembe yopepesera machimo; ngʼombe ziwiri, nkhosa zazimuna zisanu, mbuzi zazimuna zisanu ndi ana ankhosa aamuna asanu a chaka chimodzi, nsembe yachiyanjano. ichi chinali chopereka cha elisama mwana wa amihudi. pa tsiku lachisanu ndi chitatu gamalieli mwana wa pedazuri, mtsogoleri wa fuko manase, anabweretsa chopereka chake. chopereka chakecho chinali mbale imodzi yasiliva yolemera kilogalamu imodzi ndi theka, ndi beseni limodzi lowazira lasiliva lolemera magalamu 800, zonse monga mwa muyeso wa ku malo opatulika; zonse ziwiri zinali zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta monga chopereka chachakudya; mbale imodzi yagolide yolemera magalamu 110, yodzaza ndi lubani, mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa yayimuna imodzi ndi mwana wankhosa mmodzi wa chaka chimodzi, nsembe yopsereza; mbuzi imodzi ya nsembe yopepesera machimo; ngʼombe zazimuna ziwiri, nkhosa zazimuna zisanu, mbuzi zazimuna zisanu ndi ana ankhosa a chaka chimodzi, nsembe yachiyanjano. ichi chinali chopereka cha gamalieli mwana wa pedazuri. pa tsiku lachisanu ndi chinayi abidani mwana wa gideoni mtsogoleri wa fuko la benjamini, anabweretsa chopereka chake. chopereka chakecho chinali mbale imodzi yasiliva yolemera kilogalamu imodzi ndi theka ndi beseni limodzi lowazira lolemera magalamu 800, zonse monga mwa muyeso wa ku malo opatulika; zonse ziwiri zinali zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta monga chopereka cha zakudya; mbale imodzi yagolide yolemera magalamu 110, yodzaza ndi lubani; mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa imodzi yayimuna ndi mwana wankhosa mmodzi wa chaka chimodzi, nsembe yopsereza; mbuzi yayimuna imodzi ya nsembe yopepesera machimo; ngʼombe zazimuna ziwiri, nkhosa zazimuna zisanu, mbuzi zazimuna zisanu, ndi ana ankhosa aamuna asanu a chaka chimodzi, nsembe yachiyanjano. ichi chinali chopereka cha abidani mwana wa gideoni. pa tsiku lakhumi ahiyezeri mwana wa amisadai, mtsogoleri wa fuko la dani anabweretsa chopereka chake. chopereka chake chinali mbale imodzi yasiliva yolemera kilogalamu imodzi ndi theka, beseni limodzi lowazira lasiliva lolemera magalamu 800, zonse monga mwa muyeso wa ku malo opatulika, zonse ziwiri zinali zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta monga chopereka chachakudya; mbale imodzi yagolide yolemera magalamu 110, yodzaza ndi lubani; mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa imodzi yayimuna ndi mwana wankhosa mmodzi wa chaka chimodzi, nsembe yopsereza; mbuzi yayimuna imodzi ya nsembe yopepesera machimo; ndi ngʼombe ziwiri zazimuna, nkhosa zazimuna zisanu, mbuzi zazimuna zisanu, ndi ana ankhosa aamuna asanu a chaka chimodzi, nsembe yachiyanjano. ichi chinali chopereka cha ahiyezeri mwana wa amisadai. pa tsiku la khumi ndi chimodzi, pagieli mwana wa okirani, mtsogoleri wa fuko la aseri, anabweretsa chopereka chake. chopereka chakecho chinali mbale imodzi yasiliva yolemera kilogalamu imodzi ndi theka, beseni limodzi lowazira lasiliva lolemera magalamu 800, zonse monga mwa muyeso wa ku malo opatulika; zonse ziwiri zinali zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta monga chopereka chachakudya; mbale imodzi yagolide yolemera magalamu 110, yodzaza ndi lubani; mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa imodzi yayimuna ndi mwana wankhosa mmodzi wa chaka chimodzi, za nsembe yopsereza; mbuzi imodzi yayimuna ya nsembe yopepesera machimo; ngʼombe ziwiri zazimuna, nkhosa zazimuna zisanu, mbuzi zazimuna zisanu, ndi ana ankhosa aamuna asanu a chaka chimodzi, nsembe yachiyanjano. ichi chinali chopereka cha pagieli mwana wa okirani. pa tsiku la khumi ndi chimodzi ahira mwana wa enani, mtsogoleri wa fuko la nafutali, anabweretsa chopereka chake. chopereka chakecho chinali mbale imodzi yasiliva yolemera kilogalamu imodzi ndi theka, beseni limodzi lowazira lasiliva lowazira lolemera magalamu 800, zonse monga mwa muyeso wa ku malo opatulika, zonse ziwiri zinali zodzaza ndi ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta monga chopereka chachakudya; mbale imodzi yagolide yolemera magalamu 110, yodzaza ndi lubani; mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa imodzi yayimuna ndi mwana wankhosa mmodzi wa chaka chimodzi, nsembe yopsereza; mbuzi yayimuna imodzi ya nsembe yopepesera machimo; ngʼombe zazimuna ziwiri, nkhosa zazimuna zisanu, mbuzi zazimuna zisanu, ndi ana ankhosa aamuna asanu a chaka chimodzi, nsembe yachiyanjano. ichi chinali chopereka cha ahira mwana wa enani. zopereka za atsogoleri a isreali zopatulira guwa lansembe pamene linadzozedwa zinali izi: mbale khumi ndi ziwiri zasiliva, mabeseni owazira asiliva khumi ndi awiri ndi mbale zagolide khumi ndi ziwiri. mbale iliyonse yasiliva inkalemera kilogalamu imodzi ndi theka, ndipo beseni lililonse lowazira linkalemera magalamu 800. pamodzi, mbale zonse zasiliva zinkalemera makilogalamu 27 monga mwa muyeso wa ku malo opatulika. mbale khumi ndi ziwiri zagolide zodzaza ndi lubanizo zinkalemera magalamu 110 iliyonse, monga mwa muyeso wa ku malo opatulika. pamodzi, mbale zagolide zinkalemera kilogalamu imodzi ndi theka. chiwerengero cha nyama zonse za nsembe yopsereza chinali motere: ngʼombe zazimuna khumi ndi ziwiri, nkhosa zazimuna khumi ndi ziwiri ndi ana ankhosa aamuna khumi ndi awiri a chaka chimodzi pamodzi ndi chopereka chachakudya. mbuzi zazimuna khumi ndi ziwiri zinali za nsembe yopepesera machimo. chiwerengero cha nyama zonse za nsembe yachiyanjano chinali motere: ngʼombe zothena 24, nkhosa zazimuna 60, mbuzi zazimuna 60 ndi ana ankhosa aamuna a chaka chimodzi 60. zimenezi ndi zimene zinali zopereka zopatulira guwa lansembe litadzozedwa. mose atalowa mu tenti ya msonkhano kukayankhula ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, anamva mawu kuchokera pakati pa akerubi awiri amene anali pamwamba pa chivundikiro cha bokosi la umboni. ndipo anayankhula naye.

8

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aaroni kuti pamene uyimika nyale zisanu ndi ziwiri, nyalezo ziziyaka kutsogolo kwa choyikapo nyale.” aaroni anachitadi zomwezo. anayimika nyale ndi kuziyangʼanitsa kumene kunali choyikapo nyale monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. choyikapo nyalecho chinapangidwa motere: chinasulidwa kuchokera ku golide, kuyambira pa tsinde pake mpaka ku maluwa ake. choyikapo nyalecho chinapangidwa monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anaonetsera mose. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “tenga alevi pakati pa aisraeli ndipo uwayeretse. powayeretsa uchite izi: uwawaze madzi oyeretsa ndipo amete thupi lawo lonse ndi kuchapa zovala zawo kuti adziyeretse. atenge ngʼombe yayimuna yayingʼono ndi chopereka cha chakudya cha ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta. atengenso ngʼombe ina yayimuna, yayingʼono, ya chopereka chopepesera machimo. ubwere nawo aleviwo kutsogolo kwa tenti ya msonkhano ndipo usonkhanitse gulu la aisraeli. ubwere nawo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo aisraeli asanjike manja awo pa iwo. aaroni apereke alevi aja pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati chopereka choweyula kuchokera kwa aisraeli kuti akhale okonzeka kugwira ntchito ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. “alevi akatsiriza kusanjika manja awo pa mitu ya ngʼombe zazimuna, imodzi ikhale ya nsembe yopepesera machimo ndipo inayo ikhale ya nsembe yopsereza ya kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kupepesera machimo a alevi. uyimiritse aleviwo pamaso pa aaroni ndi ana ake aamuna ndipo uwapereke ngati nsembe yoweyula kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pochita zimenezi mudzapatula alevi pakati pa aisraeli ndipo aleviwo adzakhala anga. “utatha kuyeretsa ndi kupereka aleviwo monga nsembe yoweyula, apite kukagwira ntchito yawo ku tenti ya msonkhano. iwo ndiwo aisraeli amene aperekedwa kwathunthu kwa ine. ndawatenga kuti akhale anga mʼmalo mwa mwana wamwamuna aliyense woyamba kubadwa wa mwisraeli aliyense wamkazi. mwana aliyense wamwamuna woyamba kubadwa mu isreali, kaya wa munthu kapena wa ziweto, ndi wanga. pamene ndinakantha ana oyamba kubadwa ku igupto, ndinawapatulira kwa ine mwini. ndipo ndatenga alevi mʼmalo mwa ana aamuna onse oyamba kubadwa mu isreali. mwa aisraeli onse, ndapereka alevi kuti akhale mphatso kwa aaroni ndi ana ake aamuna kugwira ntchito ya ku tenti ya msonkhano mʼmalo mwa aisraeli onse kuti azikapereka nsembe yopepesera machimo, kuti mliri usadzaphe aisraeli pamene ayandikira ku malo wopatulika.” mose, aaroni pamodzi ndi gulu lonse la isreali anachita kwa alevi monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. alevi anadziyeretsa ndi kuchapa zovala zawo. kenaka aaroni anawapereka ngati nsembe yoweyula pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuchita nsembe yopepesera machimo yowayeretsa. zitatha zimenezi, alevi anapita kukagwira ntchito yawo ku tenti ya msonkhano motsogozedwa ndi aaroni ndi ana ake aamuna. anachita kwa alevi monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “ntchito za alevi ndi izi: amuna a zaka 24 kapena kuposera pamenepa ndiye azibwera kudzagwira ntchito ku tenti ya msonkhano. koma akakwana zaka makumi asanu, apume pa ntchito yawo ya tsiku ndi tsiku ndi kulekeratu kugwira ntchitoyo. atha kuthandiza abale awo kugwira ntchito za ku tenti ya msonkhano, koma iwowo asamagwire ntchitoyo. mmenemu ndimo ugawire ntchito yomwe azigwira alevi.”

9

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mose mʼchipululu cha sinai pa mwezi woyamba wa chaka chachiwiri atatuluka mu igupto, nati, “aisraeli azichita paska pa nthawi yake yoyikika. muzichita paska pa nthawi yake yoyikika, madzulo a tsiku la 14 la mwezi uno, potsata malamulo ndi malangizo ake.” choncho mose anawuza aisraeli kuti azichita paska, ndipo anachitadi paskayo mʼchipululu cha sinai madzulo a tsiku la 14 la mwezi woyamba. aisraeli anachita zonse monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. koma ena a iwo sanathe kuchita nawo paska pa tsiku limenelo chifukwa anali odetsedwa chifukwa chokhudza mtembo. choncho anabwera kwa mose ndi aaroni tsiku lomwelo, ndipo anawuza moseyo kuti, “ife tadetsedwa chifukwa cha mtembo wa munthu. nʼchifukwa chiyani taletsedwa kupereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pamodzi ndi aisraeli ena pa nthawi yake?” mose anawayankha kuti, “dikirani mpaka nditamva zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula zokhudza inu.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uza aisraeli kuti, ‘pamene wina mwa inu kapena zidzukulu zanu adetsedwa chifukwa chokhudza mtembo wa munthu, kapena akakhala pa ulendo, akhoza kuchita nawo paska ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. azichita chikondwererochi madzulo a pa tsiku la 14 la mwezi wachiwiri. azidya mwana wankhosa wamwamuna pamodzi ndi buledi wopanda yisiti ndi ndiwo zowawa zamasamba. iwo asasiye nyama ina iliyonse mpaka mmawa. asaswe mafupa aliwonse. pamene akuchita chikondwerero cha paska, atsate malangizo onse. koma ngati munthu wina ali woyeretsedwa ndipo sali pa ulendo koma alephera kuchita paska, munthu ameneyo achotsedwe pakati pa anthu a mtundu wake chifukwa sanabweretse chopereka cha mavawelomakonsonanti-yeahoh pa nthawi yake. munthu ameneyo adzalangidwa chifukwa cha tchimo lake. “ ‘mlendo amene akukhala pakati panu, nafuna kuchita nawo paska ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, achite nawo motsata malamulo ndi malangizo ake. muzikhala ndi malangizo ofanana a paska; mbadwa kapena mlendo.’ ” pa tsiku limene anayimika chihema, tenti ya umboni, mtambo unaphimba chihemacho. kuyambira madzulo mpaka mmawa, mtambo umene unali pamwamba pa chihemacho unkaoneka ngati moto. zinkachitika motere mosalekeza: mtambo unkakhala pamwamba pa chihema, ndipo usiku unkaoneka ngati moto. nthawi ina iliyonse mtambo ukachoka pamwamba pa chihema, aisraeli ankasamukanso, ndipo paliponse pamene mtambo wayima, aisraeli ankamangapo misasa. aisraeli ankasamuka pamalopo mavawelomakonsonanti-yeahoh akawalamula, ndipo ankamanganso misasa iyeyo akawalamula. nthawi yonse imene mtambowo wayima pa chihema, ankakhalabe mʼmisasa yawo. mtambowo ukakhala pa chihema nthawi yayitali, aisraeli ankasungabe lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo iwo sankasamukanso. nthawi zina mtambowo unkakhala pa chihemapo masiku owerengeka. aisraeli ankamanga misasa molamulidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo ankasamukanso molamulidwa ndi iyeyo. nthawi zina mtambo unkakhala kuyambira madzulo mpaka mmawa ndipo unkachoka mmawa mwake, ankasamuka. kaya ndi masana kapena usiku, pamene mtambo wachoka, ankasamuka. ngakhale mtambo ukhale pa chihema masiku awiri kapena mwezi kapena chaka, aisraeli ankakhalabe pa msasa osachoka. koma ukachoka, ankasamuka. molamulidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh ankamanga misasa yawo ndipo ankasamukanso mavawelomakonsonanti-yeahoh akawalamula. ankamvera lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh kudzera mwa mose.

10

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “sula malipenga awiri a siliva, ndipo uziwagwiritsa ntchito posonkhanitsa anthu pamodzi ndiponso powasamutsa mʼmisasa. pamene akuliza malipenga onse awiri, anthu onse asonkhane kwa iwe pa khomo la tenti ya msonkhano. akaliza limodzi lokha, atsogoleri, akulu a mafuko a aisraeli, asonkhane kwa iwe. akaliza lipenga lochenjeza, misasa yomwe ili kummawa iyambe kusamuka. akaliza lipenga lochenjeza lachiwiri, misasa yakummwera iyambe kusamuka. kuliza kwa lipenga lochenjeza kudzakhala chizindikiro choyamba ulendo. pofuna kusonkhanitsa anthu, muziliza malipenga, koma mosiyana ndi mmene malipenga ochenjeza amalizidwira. “ana a aaroni, ansembe aja, ndiwo aziliza malipengawo. zimenezi zikhale zokhazikika kwa inu ndi ku mibado yanu yonse. pamene mukupita ku nkhondo mʼdziko lanu lomwe, kulimbana ndi mdani amene akukuzunzani, muziliza malipenga ochenjeza ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakukumbukirani ndi kukulanditsani mʼmanja mwa adani anu. komanso pa nthawi yanu ya chisangalalo, pa maphwando anu oyikika ndi maphwando a mwezi watsopano, muziliza malipenga pa nsembe zanu zopsereza ndi nsembe zanu za chiyanjano, ndipo zidzakhala chikumbutso chanu pamaso pa allah. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.” pa chaka chachiwiri, mwezi wachiwiri, tsiku la 20, mtambo unachoka pamwamba pa chihema cha umboni. ndipo aisraeli ananyamuka kuchoka mʼchipululu cha sinai ndipo anayenda malo osiyanasiyana mpaka pamene mtambo unayima mʼchipululu cha parani. kameneka kanali koyamba kuti aisraeli anyamuke monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. magulu a msasa wa yuda ndiwo anayamba kunyamuka potsata mbendera yawo. mtsogoleri wa gulu lawo anali naasoni mwana wa aminadabu. mtsogoleri wa gulu la fuko la isakara anali netanieli mwana wa zuwara, eliabu mwana wa heloni ndiye anali mtsogoleri wa fuko la zebuloni. kenaka anagwetsa chihema, ndipo ageresoni ndi amerari amene ananyamula chihemacho, ananyamuka. kenaka magulu a msasa wa fuko la rubeni ananyamuka potsatira mbendera yawo. mtsogoleri wawo anali elizuri mwana wa sedeuri. mtsogoleri wa fuko la simeoni anali selumieli mwana wa zurisadai, ndipo eliyasafu mwana wa deuweli ndiye ankatsogolera fuko la gadi. kenaka akohati ananyamuka atanyamula zinthu zopatulika. chihema chinkayenera kuyimikidwa iwo asanafike. magulu a msasa wa aefereimu anatsatira potsatira mbendera yawo. elisama mwana wa amihudi ndiye anali mtsogoleri wawo. gamalieli mwana wa pedazuri ndiye anali mtsogoleri wa fuko la manase. abidani mwana wa gideoni ndiye anali mtsogoleri wa mtundu wa benjamini. pambuyo pa magulu onse panali magulu a msasa wa dani, omwe ankateteza magulu onsewa ndipo ananyamuka potsatira mbendera yawo. mtsogoleri wawo anali ahiyezeri mwana wa amisadai. pagieli mwana wa okirani ndiye anali mtsogoleri wa fuko la aseri, ndipo mtsogoleri wa mtundu wa nafutali anali ahira mwana wa enani. umenewu ndiwo unali mndandanda wa kayendedwe ka magulu a aisraeli pamene ankanyamuka ulendo wawo mʼmagulumagulu. ndipo mose anawuza hobabu mwana wa reueli mmidiyani, mpongozi wa mose kuti, “tikunyamuka kupita ku malo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, ‘ndidzakupatsani.’ tiye upite nafe ndipo tidzakusamalira bwino, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh analonjeza zinthu zabwino kwa isreali.” hobabu anayankha kuti, “ayi, sindipita nanu, ndibwerera ku dziko la kwathu ndi kwa abale anga.” ndipo mose anati, “pepa usatisiye popeza ukudziwa kumene tingamange misasa mʼchipululu muno ndipo udzakhala maso athu. iweyo ukapita nafe, tidzagawana nawe zinthu zabwino zomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatipatsa.” motero ananyamuka ku phiri la mavawelomakonsonanti-yeahoh nayenda ulendo wa masiku atatu. bokosi la chipangano cha mavawelomakonsonanti-yeahoh linkayenda patsogolo pawo pa masiku atatuwo kuti apeze malo woti apumulepo. mtambo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unkawaphimba masana pamene ankasamuka pa misasa yawo. nthawi iliyonse imene bokosi la chipangano likunyamuka, mose ankanena kuti, “dzukani, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh! adani anu abalalike; odana nanu athawe pamaso panu. “pamene likupumula, ankanena kuti, “bwererani, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ku chinamtindi cha aisraeli.”

11

anthu atadandaula kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha mavuto awo, mavawelomakonsonanti-yeahohyo anamva ndipo anakwiya kwambiri. kenaka moto wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unayaka pakati pawo ndi kutentha zigawo zina za kunja kwa msasa. anthuwo analira kwa mose ndipo moseyo atapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, motowo unazima. motero malowo anawatcha tabera, chifukwa moto wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unayaka pakati pawo. anthu ena osokoneza amene anali pakati pa aisraeli anayamba kukhumba chakudya cha ku igupto ndipo aisraeli nawonso anayamba kufuwula kwambiri nʼkumati, “tikanangopeza nyama yoti nʼkudya! tikukumbukira nsomba zaulere zimene tinkadya ku igupto komanso nkhaka, mavwende, anyezi wamitundumitundu ndi adyo. koma tsopano chilakolako chathu chatha. sitikuona kanthu kena kakudya koma mana basi!” mana ankafanana ndi mbewu zamapira ndipo maonekedwe ake anali ngati ulimbo wowuma. anthu ankapita kukatola manawo, nʼkumasinja mu mtondo kapena kupera. ankawaphika mu mʼphika kapena kupanga makeke. ndipo ankakoma ngati makeke ophikira mafuta a olivi. mame akamagwa pa msasawo usiku ankagwera kumodzi ndi manawo. mose anamva anthu a banja lililonse akufuwula, banja lililonse pa khomo la tenti yake. mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiya kwambiri ndipo mose anavutikanso mu mtima. mose anafunsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “chifukwa chiyani mwabweretsa mavuto otere pa mtumiki wanune? nʼchiyani chimene ndachita choti sichinakusangalatseni mpaka kundisenzetsa katundu wa anthu onsewa? kodi ndine amene ndinatenga pathupi pa anthu onsewa? kodi ndinawabala ndine? bwanji mukundiwuza kuti ndiwanyamule mʼmanja mwanga, monga momwe mlezi amanyamulira kamwana, kupita nawo ku malo omwe munalonjeza ndi lumbiro kwa makolo awo? ndingayipeze kuti nyama yoti anthu onsewa adye? iwowa akulirira ine kuti, ‘tipatse nyama tidye!’ sindingathe kusamala anthu onsewa ndekha. katundu ameneyu ndi wolemera kwambiri kwa ine. ngati umu ndi mmene muzichitira nane, chonde ingondiphani pompano. koma ngati mwandikomera mtima ndiye ndisaonenso mavutowa.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “undibweretsere anthu 70 ochokera pakati pa akuluakulu a aisraeli, amene umawadziwa kuti ndiwo atsogoleri komanso akuluakulu a mabanja. abwere ku tenti ya msonkhano kuti ayime kumeneko pamodzi ndi iwe. ndidzatsika ndi kuyankhula nawe kumeneko, ndipo ndidzatenga mzimu umene uli pa iwe ndi kuyika pa iwowo. adzakuthandiza kusenza nkhawa za anthuwa ndipo sudzasenzanso wekha.” “uwawuze anthuwo kuti, ‘mudziyeretse, kukonzekera mawa, pamene mudzadya nyama.’ mavawelomakonsonanti-yeahoh anakumvani pamene munkalira kuti, ‘zikanakhala bwino tikanapeza nyama yoti tidye! tinkakhala bwino ku igupto!’ tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupatsani nyama ndipo mudzayidyadi. simudzadya tsiku limodzi lokha, kapena masiku awiri, kapena asanu, khumi kapena masiku makumi awiri, koma mwezi wonse, mpaka itakukolani ndi kutopa nayo chifukwa mwakana mavawelomakonsonanti-yeahoh yemwe ali pakati panu ndipo mwalira pamaso pake kuti, ‘bwanji tinachoka ku igupto?’ ” koma mose anati, “taonani pano ndili pakati pa anthu 600,000 amene ndi kuyenda nawo ndipo inuyo mukuti, ‘ndidzawapatsa nyama kuti adye mwezi wathunthu!’ kodi ngakhale titapha nkhosa ndi ngʼombe, zingawakwanire? ngakhale titagwira nsomba zonse za mʼnyanja, kodi zingawakwanire iwowa?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha mose kuti, “kodi dzanja langa ndi lalifupi? uwona tsopano ngati zimene ndanenazo zichitike kapena ayi.” choncho mose anatuluka nakawuza anthu zomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena. anasonkhanitsa pamodzi akuluakulu makumi asanu ndi awiri aja ndi kuwayimiritsa mozungulira chihema. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsika mʼmitambo ndi kuyankhula naye ndipo anatengako mzimu womwe unali pa mose ndi kuwuyika pa akuluakulu makumi asanu ndi awiri aja. pamene mzimuwo unakhazikika pa akuluakuluwo, anayamba kunenera koma sanapitirize. koma anthu ena awiri omwe mayina awo anali elidadi ndi medadi, anatsalira mu msasa. anali nawo mʼgulu la olembedwa aja, koma sanapite nawo ku chihema. komabe mzimu unakhala pa iwo ndipo ananenera ali mu msasa. mnyamata wina anathamanga kudzawuza mose kuti, “elidadi ndi medadi akunenera mu msasa.” yeahoswa mwana wa nuni, mtumiki wa mose kuyambira ubwana wake, anayankha kuti, “mbuye wanga mose, aletseni!” koma mose anati, “kodi ukuchita nsanje chifukwa cha ine? ndikanakonda kuti anthu onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh akhale aneneri ndi kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ayike mzimu wake pa iwo!” mose ndi akuluakulu a isreali aja anabwerera ku msasa. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawutsa mphepo yochokera ku nyanja imene inabweretsa zinziri. zinzirizo zinagwera pansi kuzungulira msasa, mtunda wa kilomita imodzi mbali zonse ndipo msinkhu wake unali mita imodzi. tsiku limenelo masana onse mpaka usiku ndiponso tsiku lotsatiralo, anthu anatuluka kunja kukatola zinziri. palibe amene anasonkhanitsa zochepera makilogalamu 1,000 ndipo anaziyanika kuzungulira msasa wonse. koma pamene anthuwo ankadya nyamayo, asanayimeze nʼkomwe, ukali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unafika pa iwo ndipo iye anawakantha ndi mliri woopsa. nʼchifukwa chake malowo anawatcha kibiroti hatava chifukwa pamenepo anakwirirapo anthu osusuka aja. kuchoka pa kibiroti hatava anthuwo anayenda kupita ku heziroti ndipo anakhala kumeneko kwa kanthawi.

12

miriamu ndi aaroni anayamba kuyankhula motsutsana ndi mose chifukwa cha mkazi wa ku kusi, popeza moseyo anakwatira mkusi. iwowo anafunsa kuti, “kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kudzera mwa mose yekha? kodi sanayankhule kudzeranso mwa ife?” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamva zimenezi. (koma mose anali munthu wodzichepetsa kwambiri kuposa munthu aliyense pa dziko lapansi). nthawi yomweyo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, aaroni ndi miriamu, “bwerani ku tenti ya msonkhano nonse atatu.” ndipo atatuwo anapitadi kumeneko. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsika mu mtambo, nayima pa khomo la chihema. kenaka anayitana aaroni ndi miriamu. ndipo onse awiri atapita patsogolo, allah anati, “mverani mawu anga: “pakakhala mneneri wa mavawelomakonsonanti-yeahoh pakati panu, ndimadzionetsera kwa iyeyo mʼmasomphenya, ndimayankhula naye mʼmaloto. koma sinditero ndi mose mtumiki wanga; iyeyu ndi wokhulupirika mʼnyumba yanga yonse. ndimayankhula naye maso ndi maso, momveka bwino osati mophiphiritsa; ndipo amaona maonekedwe a mavawelomakonsonanti-yeahoh. nʼchifukwa chiyani simunaope kuyankhula motsutsana ndi mose mtumiki wanga?” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawakwiyira, nachoka. pamene mtambo unachoka pamwamba pa chihema, taonani, miriamu anagwidwa ndi khate. aaroni atachewuka anaona miriamu ali ndi khate; ndipo aaroni anawuza mose kuti, “pepani mbuye wanga, musatilange chifukwa cha tchimo limene tachita mopusa. musalole kuti miriamu akhale ngati mwana wobadwa wakufa kuchoka mʼmimba mwa amayi ake, thupi lake litawonongeka.” tsono mose anafuwulira mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “chonde inu allah, muchiritseni!” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha mose kuti, “abambo ake akanamulavulira malovu mʼmaso, kodi sakanakhala wonyozeka masiku asanu ndi awiri? mutsekereni kunja kwa msasa masiku asanu ndi awiri, kenaka mumulowetsenso.” choncho anamutsekera miriamu kunja kwa msasa masiku asanu ndi awiri ndipo anthu sanayende ulendo wawo mpaka miriamu atamulowetsanso. pambuyo pake anthu ananyamuka ku heziroti ndi kukamanga mʼchipululu cha parani.

13

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “tuma anthu kuti akazonde dziko la kanaani limene ndikupereka kwa aisraeli. kuchokera pa fuko lililonse utume munthu mmodzi amene ndi mtsogoleri wawo.” monga mwa mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, mose anawatuma kuchokera ku chipululu cha parani. onsewo anali atsogoleri a aisraeli. mayina awo ndi awa: kuchokera ku fuko la rubeni, samuwa mwana wa zakuri; kuchokera ku fuko la simeoni, safati mwana wa hori; kuchokera ku fuko la yuda, kalebe mwana wa yefune; kuchokera ku fuko la isakara, igala mwana wa yosefe; kuchokera ku fuko la efereimu, hoseya mwana wa nuni; kuchokera ku fuko la benjamini, paliti mwana wa rafu; kuchokera ku fuko la zebuloni, gadieli mwana wa sodi; kuchokera ku fuko la manase (fuko la yosefe), gadi mwana wa susi; kuchokera ku fuko la dani, amieli mwana wa gemali; kuchokera ku fuko la aseri, seturi mwana wa mikayeli; kuchokera ku fuko la nafutali, naabi mwana wa vofisi; kuchokera ku fuko la gadi, geuweli mwana wa maki. amenewa ndiwo mayina a anthu amene mose anawatuma kukazonda dzikolo. (hoseya mwana wa nuni, mose anamupatsa dzina loti yeahoswa). mose atawatuma kuti akazonde kanaani anati, “mupite kudzera ku negevi, mukapitirire mpaka ku dziko la mapiri. mukaone dzikolo kuti ndi lotani ndi anthu okhala mʼmenemo ngati ndi amphamvu kapena ofowoka, ochepa kapena ambiri. nanga dziko limene akukhalako ndi lotani? ndi labwino kapena loyipa? mizinda imene akukhalamo ndi yotani? kodi ilibe malinga kapena ndi ya malinga? nthaka yake ndi yotani? yachonde kapena yopanda chonde? kodi dzikolo lili ndi mitengo kapena lilibe mitengo? mukayesetse kubweretsako zipatso za mʼdzikomo.” (inali nthawi yamphesa zoyamba kupsa). choncho anapita kukazonda dzikolo kuchokera ku chipululu cha zini mpaka ku rehobu, mopenyana ndi lebo hamati. anapita kudzera ku negevi ndi kukafika ku hebroni, kumene ahimani, sesai ndi talimai, ana a anaki ankakhala. (anamanga hebroni zaka zisanu ndi ziwiri asanamange zowani ku igupto). atafika ku chigwa cha esikolo, anadulako nthambi ya mpesa ya phava limodzi la mphesa ndipo anthu awiri ananyamulizana, natenganso makangadza ndi nkhuyu. malo amenewo anawatcha chigwa cha esikolo chifukwa cha phava la mphesa limene aisraeli anadula kumeneko. patapita masiku makumi anayi, anthu aja anabwerako kokazonda dziko lija. ndipo atabwerako anapita kwa mose ndi aaroni ndi kwa aisraeli onse ku kadesi mʼchipululu cha parani. kumeneko anafotokozera anthu onse nawaonetsanso zipatso za mʼdzikolo. anthuwo anafotokozera mose kuti, “tinapita ku dziko komwe munatituma. dzikolo ndi loyenda mkaka ndi uchi ndipo zipatso zake ndi izi. koma anthu amene amakhala mʼdzikomo ndi amphamvu, mizinda yawo ndi ya malinga aakulu kwambiri. tinaonanso aanaki kumeneko. aamaleki amakhala ku negevi, ahiti, ayebusi ndi aamori amakhala mʼdziko la mapiri ndipo akanaani amakhala pafupi ndi nyanja, mʼmbali mwa yorodani.” koma kalebe anawakhalitsa chete anthuwo pamaso pa mose, ndipo anati, “tiyeni tipite ndithu ndi kutenga dzikolo, pakuti tingathe kulitenga.” koma anthu aja amene anapita naye anati, “sitingathe kulimbana ndi anthuwo popeza ndi amphamvu kuposa ifeyo.” choncho anthuwo anafalitsa pakati pa aisraeli mbiri yoyipa ya dziko lomwe anakalionalo. iwo anati, “dziko limene tinapita kukalizonda limawononga anthu okhala mʼmenemo. ndipo anthu onse amene tinakawaona kumeneko ndi ataliatali. kumeneko tinaona anefili (ana a aanaki ochokera kwa nefili). ifeyo timangodziona ngati ziwala mʼmaso mwawo, ndipo kwa iwo timaonekadi motero ndithu.”

14

usiku umenewo gulu lonse la aisraeli linalira mofuwula kwambiri. ndipo aisraeli onse anayankhula motsutsana ndi mose ndi aaroni. gulu lonse linanena kwa iwo kuti, “kunali bwino tikanafera ku igupto kapena mʼchipululu muno! nʼchifukwa chiyani mavawelomakonsonanti-yeahoh akutilowetsa mʼdziko limenelo? kodi kuti tikaphedwe ndi lupanga? kuti akazi ndi ana athu akatengedwe ngati katundu wolanda ku nkhondo? kodi sikungakhale bwino kuti tibwerere ku igupto?” ndipo anawuzana wina ndi mnzake kuti, “tiyeni tisankhe mtsogoleri ndipo tibwerere ku igupto.” koma mose ndi aaroni anadzigwetsa pansi chafufumimba pamaso pa aisraeli onse omwe anasonkhana pamenepo. yeahoswa mwana wa nuni ndi kalebe mwana wa yefune, omwe anali amodzi mwa amene anakazonda nawo dziko, anangʼamba zovala zawo ndipo anati kwa gulu lonse la aisraeli, “dziko limene tinakayendamo ndi kuliona ndi labwino kwambiri zedi. ngati mavawelomakonsonanti-yeahoh akukondwera nafe, adzatitsogolera kulowa mʼdziko limenelo. dziko loyenda mkaka ndi uchi adzalipereka kwa ife, koma musawukire mavawelomakonsonanti-yeahoh. komanso musaope anthu a mʼdzikomo, pakuti tidzawagonjetsa. chitetezo chawachokera, koma ife mavawelomakonsonanti-yeahoh ali nafe. musawaope.” koma gulu lonse linayankhula zofuna kuwagenda miyala. pamenepo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unaonekera kwa aisraeli onse ku tenti ya msonkhano. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “anthu awa adzandinyoza mpaka liti? sadzandikhulupirira mpaka liti, ngakhale ndachita zizindikiro zozizwitsa zonsezi pakati pawo? ndidzawakantha ndi mliri ndi kuwawononga. koma ndidzakusandutsa iwe mtundu waukulu ndi wamphamvu kuposa iwo.” mose anati kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “aigupto adzamva zimenezi! mwa mphamvu yanu munawatulutsa anthu amenewa pakati pawo. ndipo iwowo adzawuza anthu okhala mʼdziko lino zimenezi. anthuwa amva kale kuti inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mumakhala pakati pa anthu amenewa ndi kuti inuyo mavawelomakonsonanti-yeahoh mwawaonekera maso ndi maso. mtambo wanu umakhala pamwamba pawo ndiponso mumayenda nawo mu mtambo woyima, masana ndi moto woyima, usiku. tsono mukawapha anthu onsewa nthawi imodzi, mayiko amene anamva za inu adzati, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh walephera kuwalowetsa anthuwo mʼdziko lomwe anawalonjeza molumbira, ndipo wawapha mʼchipululu.’ “chonde ambuye wonetsani mphamvu yanu monga munalonjezera kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh sakwiya msanga, ndipo ndi wodzaza ndi chikondi chosasinthika, wokhululukira tchimo ndi kuwukira. koma iye sadzaleka kulanga ochimwa. iyeyo amalanga ana chifukwa cha tchimo la makolo awo kufikira mʼbado wachitatu ndi wachinayi.’ chifukwa cha kukula kwa chikondi chanu chosasinthika, akhululukireni anthuwa tchimo lawo monga mwakhala mukuwakhululukira kuchokera pa nthawi imene anachoka ku igupto mpaka tsopano.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “ndawakhululukira monga wapemphera. komabe, ndikunenetsa kuti pali ine, ndiponso pamene dziko lapansi ladzaza ndi ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, palibe ndi mmodzi yemwe mwa anthu amene anaona ulemerero wanga ndi zizindikiro zozizwitsa zimene ndinazichita ku igupto ndi mʼchipululu muno, koma osandimvera ndi kundiyesa kokwanira kakhumi, palibe ndi mmodzi yemwe wa anthu amenewa amene adzaone dziko limene ndinalonjeza ndi lumbiro kwa makolo awo. aliyense amene anandinyoza sadzaliona dzikolo. koma mtumiki wanga kalebe, pakuti ali ndi mtima wosiyana ndi ena ndiponso amanditsatira ndi mtima wonse, ndidzamulowetsa mʼdziko limene anapitamolo ndipo zidzukulu zake zidzalandira dzikolo ngati cholowa chawo. ndipo popeza kuti aamaleki ndi akanaani akukhala ku chigwa, mawa mubwerere ndipo mupite ku chipululu podzera ku nyanja yofiira.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose ndi aaroni kuti, “kodi anthu oyipawa adzangʼungʼudza ndi kutsutsana nane mpaka liti? ndamva madandawulo a aisraeli ongʼungʼudzawa. tsono awuze kuti, ‘ndikulumbira pali ine,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ‘ndidzakuchitirani zinthu zonse zimene ndamva inu mukunena: mitembo yanu idzakhala ili ngundangunda mʼchipululu muno; mtembo wa munthu aliyense pakati panu amene ali ndi zaka makumi awiri kapena kupitirirapo, amene anawerengedwa pa chiwerengero chija ndipo anangʼungʼudza motsutsana nane. palibe ndi mmodzi yemwe mwa inu amene adzalowe mʼdziko lomwe ndinalumbira mokweza manja kuti likhale lanu, kupatula kalebe mwana wa yefune ndi yeahoswa mwana wa nuni. koma ana anu amene mukunena kuti adzatengedwa ngati katundu wolanda ku nkhondo, ine ndidzawalowetsa kuti akasangalale mʼdziko limene munalikana. koma inu mitembo yanu idzakhala ngundangunda mʼchipululu muno. ana anu adzakhala abusa mʼchipululu muno zaka makumi anayi, kuvutika chifukwa cha kusakhulupirika kwanu, mpaka munthu womaliza mwa inu atafa mʼchipululu muno. mudzavutika chifukwa cha machimo anu kwa zaka makumi anayi chaka chimodzi chikuyimira tsiku limodzi la masiku makumi anayi amene munakazonda dziko lija ndipo mudzadziwa kuyipa kwake kwa kukangana ndi ine.’ ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndanena, ndidzachitadi zimenezi kwa anthu onse oyipawa, amene agwirizana kunditsutsa. adzathera mʼchipululu momwe muno, adzafera muno basi.” ndipo anthu amene mose anawatuma kukazonda dziko aja anachoka pamaso pake nachititsa gulu lonse la anthu kuwukira moseyo chifukwa chofalitsa mbiri yoyipa ya dzikolo. anthu amene ankafalitsa mbiri yoyipa ya dzikolo anakanthidwa ndi mliri ndipo anafa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mwa anthu amene anakaona dzikolo, yeahoswa mwana wa nuni ndi kalebe mwana wa yefune ndi okhawo amene anapulumuka. mose atafotokoza izi kwa aisraeli onse, anthuwo analira kwambiri. mmamawa tsiku linalo anapita mbali ya ku dziko la mapiri. iwo anati, “tachimwa, tipita ku dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anatilonjeza.” koma mose anati, “chifukwa chiyani simukumvera lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh? zimenezi sizitheka! musapite chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh sali pakati panu. mudzagonjetsedwa ndi adani anu chifukwa kumeneko mukakumana ndi aamaleki ndi akanaani. popeza mwaleka kutsata mavawelomakonsonanti-yeahoh, iyeyo sadzakhala nanu ndipo mudzaphedwa ndi lupanga.” komabe mwa maganizo awo anapita molunjika dziko la mapiri ngakhale kuti mose sanachoke ndi bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh pa msasa. koma aamaleki ndi akanaani amene ankakhala ku dziko lamapirilo anatsika ndi kumenyana nawo ndipo anawakantha mʼnjira yonse mpaka ku horima.

15

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aisraeli ndipo uwawuze kuti, ‘mukakalowa mʼdziko limene ndikukupatsanilo, ndipo mukamadzapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, nsembe yotentha pa moto ya ngʼombe kapena nkhosa monga fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kaya ndi nsembe yopsereza kapena nsembe zina, nsembe yapadera chifukwa cha lumbiro kapena nsembe yoperekedwa mwaufulu kapenanso yoperekedwa pa chikondwerero, munthu amene akubweretsa zopereka zake, azikapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh chopereka chachakudya cholemera kilogalamu imodzi ya ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta wokwana lita imodzi. pamodzi ndi mwana wankhosa aliyense wa nsembe yopsereza kapena nsembe ina, muzikakonzanso lita imodzi la vinyo ngati chopereka cha chakumwa.’ ” “pamodzi ndi nkhosa yayimuna, muzikakonzanso chopereka cha chakudya cholemera makilogalamu awiri a ufa wosalala, wosakaniza ndi mafuta okwanira lita imodzi ndi theka, ndi vinyo wokwanira lita imodzi ndi theka ngati chopereka cha chakumwa. muzikapereka monga nsembe yopereka fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘pamene mukukonza mwana wangʼombe wamwamuna kuti akhale nsembe yopsereza kapena nsembe ina iliyonse: ya lumbiro lapadera kapena nsembe yachiyanjano kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamodzi ndi mwana wangʼombe wamwamunayo muzibweretsa nsembe yachakudya yolemera makilogalamu atatu a ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta okwana malita awiri. komanso muzibweretsa vinyo wokwanira malita awiri monga chopereka chachakumwa. imeneyi idzakhala chopereka chotentha pa moto kuti likhale fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ngʼombe yayimuna iliyonse kapena nkhosa yayimuna iliyonse, mwana wankhosa aliyense kapena mbuzi yayingʼono, zizikonzedwa motere. ngakhale zingachuluke chotani, chitani izi kwa iliyonse ya nyamazo. “ ‘mbadwa iliyonse ya mu isreali izichita zimenezi pamene ibweretsa nsembe yotentha pa moto kuti ikhale fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ku mibado yanu yonse ya mʼtsogolo, pamene mlendo kapena wina aliyense wokhala pakati panu apereka chopereka chotentha pa moto kuti chikhale fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, azichita mofanana ndi momwe inu mumachitira. gulu lonse likhale ndi malamulo ofanana a inu kapena mlendo wokhala pakati panu. limeneli ndi lamulo lamuyaya kwa mibado imene ikubwera. inuyo ndi mlendo mudzakhala wofanana pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mudzakhale ndi malamulo ndi miyambo yofanana, inuyo ndi mlendo wokhala pakati panu.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aisraeli ndipo unene kuti, ‘mukakalowa mʼdziko limene ndikukutengeraniko ndipo mukakadya chakudya cha mʼdzikolo, mukapereke gawo lina kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga chopereka. pa buledi wanu woyamba, mukapereke mmodzi monga nsembe, ngati chopereka chochokera ku malo wopunthira tirigu. pa mibado yanu yonse muzidzapereka chopereka ichi kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuchokera ku zakudya zanu zoyamba za mʼnthaka. “ ‘ndipo ngati muchimwa mosadziwa posasunga ena mwa malamulo awa amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wapereka kwa mose, lina lililonse mwa malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene wapereka kwa inu kudzera mwa mose, kuyambira tsiku limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapereka mpaka mibado ya mʼtsogolo, ndipo ngati zimenezi zachitika osati mwadala ndipo gulu lonse silinadziwe, zikatero gulu lonselo lipereke mwana wangʼombe wamwamuna monga nsembe yopsereza kuti likhale fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pamodzinso ndi chopereka chachakudya ndi chopereka cha chakumwa ndi mbuzi yayimuna ngati nsembe yopepesera machimo potsata zimene zinalamulidwa. wansembe apereke nsembe yopepesera machimo a gulu lonse la aisraeli, ndipo adzakhululukidwa, pakuti linali tchimo lochita mosadziwa. ndipo chifukwa cha tchimo lawolo, abweretse kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nsembe yotentha pa moto ndi nsembe yopepesera machimo. gulu lonse la aisraeli ndi alendo okhala pakati pawo adzakhululukidwa chifukwa anthu onsewo anachimwa mosadziwa. “ ‘koma ngati munthu mmodzi achimwa mosadziwa, ayenera kubweretsa mbuzi yayikazi ya chaka chimodzi kuti ikhale nsembe yopepesera machimo. wansembe apereke nsembe yopepesera machimowo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha munthu yemwe anachimwa mosadziwayo. nsembe yopepesera tchimo lakelo ikaperekedwa, munthuyo adzakhululukidwa. lamulo lomweli ligwiritsidwe ntchito kwa aliyense wochimwa mosadziwa, kaya ndi mbadwa ya mu isreali kapena mlendo. “ ‘koma aliyense amene achimwa mwadala, kaya ndi mbadwa kapena mlendo, nachitira chipongwe mavawelomakonsonanti-yeahoh, ameneyo achotsedwe ndithu pakati pa anthu ake. popeza wanyoza mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuphwanya malamulo ake. munthu ameneyo achotsedwe ndithu, kuchimwa kwake kudzakhala pa iyeyo.’ ” aisraeli ali mʼchipululu, munthu wina anapezeka akutola nkhuni tsiku la sabata. amene anamupeza akutola nkhunizo anabwera naye kwa mose ndi aaroni ndi kwa gulu lonse ndipo anamutsekera mʼndende chifukwa sankadziwa choti achite naye. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “munthu ameneyu ayenera kuphedwa. gulu lonse liyenera kumugenda ndi miyala kunja kwa msasa.” choncho gululo linamutengera kunja kwa msasa ndi kumupha pomugenda ndi miyala, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aisraeli ndipo uwawuze kuti, ‘pa mibado yanu yonse muzisokerera mphonje pa ngodya za zovala zanu ndipo pa ngodya ya mphonje iliyonse azisokererapo chingwe chobiriwira. mudzakhala ndi mphonje zimenezi kuti mukaziona muzikakumbukira malamulo onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuwamvera kuti musamatsatenso zilakolako za mʼmitima mwanu ndi za maso anu. motero mudzakumbukira kumvera malamulo anga ndipo mudzakhala opatulikira a allah wanu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene ndinakutulutsani mʼdziko la igupto kuti ndikhale allah wanu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.’ ”

16

kora mwana wa izihari, mwana wa kohati, mwana wa levi ndi datani ndi abiramu ana a eliabu, pamodzi ndi oni mwana wa perezi, ana a rubeni, anayamba kudzikuza, ndipo anawukira mose. mʼgulu mwawo munali atsogoleri a aisraeli 250, anthu otchuka amene anasankhidwa ndi anthu pa msonkhano. iwo anasonkhana kudzatsutsana ndi mose ndi aaroni nawawuza kuti, “mwawonjeza! anthu onsewa ndi oyera, aliyense wa iwo, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pakati pawo. chifukwa chiyani mukudzikuza pakati pa gulu lonse la mavawelomakonsonanti-yeahoh?” mose atamva izi, anagwa chafufumimba. ndipo iye anawuza kora ndi anthu onse amene ankamutsatira kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh mawa mmawa adzasonyeza yemwe ndi wake ndiponso amene ndi woyera mtima. munthuyo adzabwera pafupi ndi iye. munthu amene adzamusankheyo adzamusendeza pafupi. iwe kora pamodzi ndi onse amene akukutsatira chitani izi: tengani zofukizira ndipo mawa muyikemo moto ndi lubani pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. munthu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh amusankhe ndiye amene ali woyera. alevi inu mwawonjeza kwambiri!” mose anawuzanso kora kuti, “inu alevi, tsopano tamverani! kodi sizinakukwanireni kuti allah wa isreali anakupatulani pakati pa gulu lonse la aisraeli ndi kukubweretsani pafupi ndi iye, kuti muzigwira ntchito ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumayima pamaso pa gulu, kumatumikira? wakubweretsa iwe pamodzi ndi alevi anzako kufupi ndi iye mwini. koma tsopano ukufuna kutenganso unsembe. nʼkulakwira mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti iwe ndi gulu lako lonseli mwasonkhana kuti mutsutsane ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. kodi aaroni ndani kuti muzikangana naye?” kenaka mose anayitana datani ndi abiramu, ana aamuna a eliabu koma iwo anati, “sitibwera! kodi sikukwanira kuti unatitulutsa, kutichotsa mʼdziko loyenda mkaka ndi uchi kuti udzatiphe mʼchipululu muno? kodi tsopano ukufunanso kutilemetsa? kuwonjezera apo, sunatilowetse mʼdziko loyenda mkaka ndi uchi kapena kutipatsa malo wolima ndi minda ya mpesa. kodi ukufuna kuchotsa maso a anthuwa? ayi, sitibwera!” pamenepo mose anakwiya kwambiri ndipo anati kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “musalandire chopereka chawo. sindinatenge kalikonse kwa iwo ngakhale bulu, ndiponso sindinalakwire wina aliyense wa iwo.” mose anati kwa kora, “iwe ndi okutsatira onse mudzaonekere pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mawa, iweyo ndi iwowo pamodzi ndi aaroni. munthu aliyense akatenge chofukizira ndi kuyikamo lubani, zofukizira 250 zonse pamodzi ndi kuzibweretsa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwe ndi aaroni mudzabweretsenso zofukizira zanu.” choncho munthu aliyense anatenga chofukizira chake nayikamo moto ndi lubani, ndipo anayima pamodzi ndi mose ndi aaroni pa khomo la tenti ya msonkhano. kora atasonkhanitsa omutsatira ake onse amene amatsutsa nawo pa khomo la tenti ya msonkhano, ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unaonekera kwa gulu lonselo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose ndi aaroni kuti, “chokani pakati pa gulu ili kuti ndithetse mkanganowu kamodzinʼkamodzi.” koma mose ndi aaroni anadzigwetsa chafufumimba ndipo analira mokweza, “chonde allah, allah wa mizimu ya anthu onse, kodi mudzakwiyira gulu lonse pamene munthu mmodzi yekha ndiye amene wachimwa?” pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uza gulu lonse kuti, ‘khalani kutali ndi matenti a kora, datani ndi abiramu.’ ” mose anayimirira napita kwa datani, abiramu ndi kwa akuluakulu a isreali amene ankamutsatira. anachenjeza gulu lonse kuti, “khalani kutali ndi matenti a anthu oyipawa! musakhudze kanthu kawo kalikonse, mukatero mudzawonongedwa limodzi nawo chifukwa cha machimo awo.” choncho anthuwo anachokadi ku matenti a kora, datani ndi abiramu. datani ndi abiramu anali atatuluka nayima pamodzi ndi akazi awo, ana awo ndi makanda awo pa makomo a matenti awo. tsono mose anati, “umu ndi mmene mudzadziwire kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amene anandituma kuti ndichite zinthu zonsezi ndipo kuti si maganizo anga. ngati anthu awa afa ndi imfa ya chilengedwe ndi kuwachitikira zomwe zimachitikira munthu aliyense, ndiye kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh sananditume. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh akachita china chake chachilendo, nthaka nitsekula pakamwa pake ndi kuwameza iwo pamodzi ndi zonse zimene ali nazo, iwowa nʼkulowa mʼmanda ali moyo, pamenepo mudzazindikira kuti anthu amenewa ananyoza mavawelomakonsonanti-yeahoh.” atangotsiriza kuyankhula zimenezi, nthaka ya pamene anayimapo inagawikana ndipo dziko linatsekula pakamwa pake ndi kuwameza pamodzi ndi nyumba zawo ndi anthu onse a kora ndi katundu wawo yense. analowa mʼmanda amoyo pamodzi ndi zonse zimene anali nazo. nthaka inawatsekera ndi kuwawononga ndipo sanaonekenso. atamva kulira kwawo, aisraeli onse amene anali pafupi ndi anthuwo anathawa akufuwula kuti, “nthaka imezanso ife!” ndipo moto wochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh unabwera nʼkunyeketsa anthu 250 amene ankapereka nsembe yofukiza aja. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uza eliezara mwana wa aaroni, wansembe kuti atenge zofukizirazo pakati pa mitembo yopsererayo ndipo amwazire makalawo kutali chifukwa zofukizirazo nʼzopatulika. izi ndi zofukizira za anthu omwe anafa chifukwa cha uchimo wawo. musule zofukizirazo kuti zikhale zophimbira pa guwa lansembe, chifukwa zinaperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo ndi zopatulika. zimenezi zikhale chizindikiro kwa aisraeli.” choncho eliezara, wansembe, anasonkhanitsa zofukizira zamkuwa zija zomwe anthu opsererawo anabwera nazo ndipo anazisula kuti zikhale zophimbira pa guwa lansembe, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulangizira kudzera mwa mose. chimenechi chinali chikumbutso kwa aisraeli kuti munthu wina aliyense, kupatula zidzukulu za aaroni, sayenera kupsereza lubani pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuopa kuti munthu woteroyo angakhale ngati kora ndi omutsatira ake. tsiku lotsatira, gulu lonse la aisraeli linatsutsana ndi mose ndi aaroni. iwo anati, “inu mwapha anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh.” koma pamene anthuwo anasonkhana kuti atsutsane ndi mose ndi aaroni, atatembenuka kuyangʼana ku tenti ya msonkhano, mwadzidzidzi mtambo unaphimba tentiyo ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unaonekera. pamenepo mose ndi aaroni anapita patsogolo pa tenti ya msonkhano ija ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “chokani pakati pa gulu la anthuwa kuti ndiwawononge kamodzinʼkamodzi.” ndipo iwo anagwa pansi chafufumimba. kenaka mose anawuza aaroni kuti, “tenga chofukizira chako ndipo ikamo lubani pamodzi ndi moto wochokera pa guwa lansembe, fulumira, pita pa gulu la anthuwo ndipo ukachite nsembe yopepesera machimo awo popeza mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wafika, mliri wayamba.” ndipo aaroni anachita monga ananenera mose, nathamangira mʼkatikati mwa gulu la anthuwo. pamenepo nʼkuti mliri utayamba kale pakati pa anthu aja ndipo aaroni anafukiza lubani ndi kupereka nsembe yopepesera machimo awo. iye anayimirira pakati pa anthu amoyo ndi akufa ndipo mliri unaleka. komabe anthu 14, 700 anafa ndi mliriwo, kuwonjezera pa aja amene anafa chifukwa cha kora. ndipo aaroni anabwerera kwa mose ku khomo la tenti ya msonkhano, chifukwa mliriwo unali utatha.

17

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aisraeli ndipo akupatse ndodo khumi ndi ziwiri, imodzi kuchokera kwa mtsogoleri wa fuko lililonse. ulembe dzina la munthu aliyense pa ndodo yake. pa ndodo ya levi ulembepo dzina la aaroni, chifukwa pafunika ndodo imodzi ya mtsogoleri pa fuko lililonse. uyike ndodozo mu tenti ya msonkhano, kutsogolo kwa bokosi la umboni, kumene ndimakumana nawe. ndodo ya munthu amene ndamusankha idzachita maluwa potero ndidzaletsa madandawulo osatha a aisraeli otsutsana nawe.” choncho mose anayankhula ndi aisraeli, ndipo atsogoleri awo anapereka ndodo khumi ndi ziwiri, imodzi kuchokera kwa mtsogoleri wa fuko lililonse ndipo ndodo ya aaroni inali pakati pa ndodo zawozo. mose anayika ndodozo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mu tenti ya msonkhano. pa tsiku lotsatira mose analowa mu tenti ya msonkhanoyo ndipo anaona kuti ndodo ya aaroni, yomwe inkayimira fuko la levi, sinangophuka masamba chabe, komanso inachita maluwa nʼkubala zipatso za alimondi. choncho mose anatulutsa ndodo zonse pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh napita nazo kwa aisraeli onse. iwowo anaziona ndipo munthu aliyense anatenga ndodo yake. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “bwezera ndodo ya aaroni patsogolo pa bokosi la umboni, kuti chikhale chizindikiro cha kuwukira kwawo. zimenezi zidzathetsa kudandaula kwawo kotsutsana nane, kuopa kuti angafe.” mose anachita monga mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira. aisraeli anati kwa mose, “tikufa! tatayika, tonse tatayika! aliyense woyandikira chihema adzafa. kodi ndiye kuti tonse tikufa?”

18

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza aaroni kuti, “iwe, ana ako aamuna ndi banja la abambo ako mudzasenza tchimo la malo wopatulika, koma iwe ndi ana ako aamuna okha mudzasenza tchimo lokhudza unsembe wanu. ubweretse alevi, abale ako, kuchokera ku fuko la abambo ako kuti azikhala ndi iwe ndi kumakuthandiza pamodzi ndi ana ako amuna pamene mukutumikira mu tenti ya umboni. iwowo azikutumikirani ndipo azichita ntchito zonse za ku tenti, koma asamafike pafupi ndi zipangizo za ku malo opatulika kapena guwa lansembe, kuopa kuti iwo ndi inu mungafe. azikhala ndi inu ndipo azisamalira ntchito yonse ya mu tenti ya msonkhano koma munthu wina aliyense wapadera sayenera kufika pafupi nanu. “inuyo muzisamalira malo wopatulika ndi guwa lansembe, kuti ukali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh usawagwerenso aisraeli. ine mwini ndasankha alevi, abale ako, pakati pa aisraeli ngati mphatso yako ndipo aperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti azigwira ntchito ku tenti ya msonkhano. koma iwe wekha ndi ana ako aamuna muzitumikira ngati ansembe ndi zina zonse zokhudza pa guwa lansembe ndi za mʼkati mwa malo wopatulika kwambiri. ndikukupatsani mphatso ya utumiki wa unsembe. aliyense woyandikira malo wopatulika ayenera kuphedwa. “kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa aaroni, ona, ine mwini ndikukuyika kuti ukhale woyangʼanira zopereka zobwera kwa ine; zopereka zonse zopatulika za aisraeli zimene amapereka kwa ine ndi kuzipereka kwa iwe ndi ana ako aamuna ngati gawo lanu la nthawi zonse. uzilandiranso gawo la zopereka zopatulika kwambiri zomwe sizinawotchedwe pa moto. kuchokera pa mphatso zonse zimene amabweretsa kwa ine ngati zopatulika kwambiri, nsembe zachakudya kapena nsembe zopepesera machimo, gawo limenelo ndi lako ndi ana ako aamuna. muzidya zimenezo ngati zinthu zopatulika kwambiri; mwamuna aliyense adyeko. uzitenge kukhala zopatulika. “izinso ndi zako: chilichonse chopatulidwa kuchokera ku mphatso zoweyula za aisraeli ndapereka kwa iwe ndi ana ako aamuna ndi aakazi ngati gawo lako la nthawi zonse. aliyense wa mʼnyumba mwako amene ali woyeretsedwa monga mwa mwambo angathe kudyako. “ndikukupatsani mafuta onse abwino kwambiri a olivi ndi vinyo yense watsopano wabwino kwambiri ndi tirigu yense zomwe aisraeli amapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati zipatso zoyamba pa zokolola zawo. zipatso zonse zoyamba kucha za mʼdziko lawo zomwe amapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh zidzakhala zako. aliyense mʼnyumba mwako amene ali woyeretsedwa angathe kudyako. “chilichonse mu isreali chomwe chapatulidwira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi chako. chilichonse choyamba kubadwa kwa munthu kaya nyama, chomwe chaperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi chako. koma uyenera kuwombola mwana aliyense wamwamuna ndi mwana aliyense woyamba wa nyama zodetsedwa. pamene zili ndi mwezi umodzi wa kubadwa, uziwombole pa mtengo wowombolera wa ndalama zisanu zasiliva, monga mwa ndalama za ku malo wopatulika. “koma usawombole ana oyamba kubadwa a ngʼombe, nkhosa kapena mbuzi. iwo ndi opatulika. uwaze magazi a nyamazi pa guwa lansembe ndi kutentha mafuta ake ngati nsembe yotentha ndi moto kuti likhale fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. nyama yake ikhale yanu monga momwe chimakhalira chidale cha nsembe yoweyula ndi ntchafu za miyendo ya kumanja, zonsezi ndi zako. zonse zimene mwazichotsa ku zopereka zoyera zomwe aisraeli anapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndazipereka kwa iwe ndi ana ako aamuna ndi aakazi ngati gawo lanu nthawi zonse. ili ndi pangano losatha la mchere pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa iwe ndi ana ako.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa aaroni, “iweyo sudzakhala ndi cholowa mʼdziko lawo, ndiponso sudzalandira gawo lililonse pakati pawo. ine ndine gawo lako ndi cholowa chako pakati pa aisraeli. “taonani, ndawapatsa alevi chakhumi chonse mu isreali ngati cholowa chawo chifukwa cha ntchito ya ku tenti ya msonkhano. kuyambira tsopano mpaka mʼtsogolo aisraeli asamapite pafupi ndi tenti ya msonkhano. ngati atero adzasenza zotsatira za tchimo lawo ndipo adzafa. alevi ndi amene azidzagwira ntchito ya ku tenti ya msonkhano ndipo adzalangidwa chilichonse chikalakwika. ili ndi lamulo losatha kwa mibado yawo yonse. iwowo sadzalandira cholowa pakati pa aisraeli. mʼmalo mwake, ndikuwapatsa aleviwo chakhumi ngati cholowa chawo chimene aisraeli amapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. nʼchifukwa chake zokhudza iwo ndinati: ‘sadzakhala ndi cholowa pakati pa aisraeli.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “yankhula ndi alevi ndi kunena nawo kuti, ‘pamene mulandira chakhumi kuchoka kwa aisraeli chimene ndimakupatsani ngati cholowa chanu, muyenera kupereka chakhumi cha choperekacho kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. chopereka chanucho chidzawerengedwa kwa inu ngati tirigu wochokera kopunthira kapena ngati mphesa zopsinya kuchokera kopsinyira mphesa. mwa njira imeneyi inunso muzipereka chopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuchokera ku chakhumi chanu chilichonse chimene mumalandira kuchokera kwa aisraeli. kuchokera ku chakhumicho muziperekako gawo la mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa aaroni, wansembe. muyenera kupereka monga gawo la mavawelomakonsonanti-yeahoh magawo abwino kwambiri ndi opatulika a chilichonse chimene chapatsidwa kwa inu.’ “nena kwa alevi: ‘pamene mupereka gawo labwino lopambana zonse, gawo limenelo lidzawerengedwa kwa inu ngati lochokera popunthira tirigu kapenanso kopsinyira mphesa. inu ndi a pa banja panu mungathe kudyera zimenezi paliponse chifukwa ndi malipiro a ntchito yanu ya ku tenti ya msonkhano. popereka gawo labwino kwambirilo simudzapezeka olakwa. mukatero simudzadetsa zopereka zoyera za aisraeli, ndipo simudzafa.’ ”

19

mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose ndi aaroni: “lamulo limene mavawelomakonsonanti-yeahoh wapereka ndi ili: uzani aisraeli kuti abweretse ngʼombe yayikazi yofiira yopanda chilema chilichonse imenenso sinakhalepo pa goli. muyipereke kwa eliezara, wansembe ndipo apite nayo kunja kwa msasa. iphedwe iye ali pomwepo. ndipo eliezara wansembe atengeko ena mwa magazi a ngʼombeyo ndi chala chake ndi kuwaza kasanu nʼkawiri ku tsogolo kwa tenti ya msonkhano. wansembeyo akuona, ngʼombeyo ayiwotche ­­chikopa chake, mnofu wake, magazi ake ndi zamʼkati zake. wansembe atenge mtengo wamkungudza, hisope ndi kansalu kofiira ndipo aponye zimenezo pakati pa moto umene akuwotchera ngʼombeyo. zitatha izi, wansembeyo ayenera kuchapa zovala zake ndiponso asambe ndi madzi. iye angathe kupita ku msasa, komabe adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. munthu amene amawotcha ngʼombeyo ayeneranso kuchapa zovala zake ndi kusamba ndi madzi. iyenso adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. “munthu amene ndi woyeretsedwa achotse phulusa la ngʼombeyo ndi kuliyika pa malo woyeretsedwa kunja kwa msasa. aisraeli adzasunge phulusalo kuti azikaligwiritsa ntchito polithira mʼmadzi woyeretsera ndi wochotsera tchimo. munthu wochotsa phulusa la ngʼombeyo ayeneranso kuchapa zovala zake. iyenso adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. ili likhale lamulo la nthawi zonse kwa aisraeli ndi alendo okhala pakati pawo. “aliyense wokhudza mtembo wa munthu wina aliyense adzakhala wodetsedwa masiku asanu ndi awiri. adziyeretse yekha ndi madzi pa tsiku lachitatu ndi pa tsiku lachisanu ndi chiwiri ndipo adzayeretsedwa. koma ngati sadziyeretsa yekha pa tsiku la chitatu ndi lachisanu ndi chiwiri sadzakhala woyeretsedwa. aliyense amene akhudza mtembo wa munthu nʼkulephera kudziyeretsa yekha, ndiye kuti wadetsa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. munthu ameneyo achotsedwe pakati pa aisraeli. iye ndi wodetsedwa chifukwa sanamuwaze madzi oyeretsa; kudetsedwa kwake kukhalabe pa iyeyo. “pamene munthu wamwalira mu tenti, lamulo lomwe ligwire ntchito ndi ili: aliyense wolowa mu tentimo ndi amene anali momwemo adzakhala odetsedwa kwa masiku asanu ndi awiri, ndiponso chiwiya chilichonse chopanda chivundikiro chidzakhala chodetsedwa. “aliyense wokhudza munthu amene waphedwera kunja ndi lupanga kapena amene wafa ndi imfa ya chilengedwe, kapena aliyense wokhudza fupa la munthu kapena manda, munthu ameneyo adzakhala wodetsedwa kwa masiku asanu ndi awiri. “za munthu wodetsedwayo: ikani phulusa lochokera ku nsembe ya chiyeretso mu mtsuko ndi kuthiramo madzi abwino. tsono munthu woyeretsedwa atenge hisope, amuviyike mʼmadzi ndi kuwaza tentiyo ndi zipangizo zonse, pamodzi ndi anthu anali mʼmenemo. ayenera kuwazanso aliyense wakhudza fupa kapena, munthu wochita kuphedwa, kapena amene wafa ndi imfa ya chilengedwe kapenanso amene wakhudza manda. munthu woyeretsedwa ndiye awaze munthu wodetsedwayo pa tsiku lachitatu ndi pa tsiku lachisanu ndi chiwiri, ndipo pa tsiku lachisanu ndi chiwiri amuyeretse. munthu amene akuyeretsedwayo ayenera kuchapa zovala zake ndi kusamba ndi madzi, ndipo madzulo ake adzakhala woyeretsedwa. koma ngati munthu wodetsedwayo sadziyeretsa yekha, ndiye kuti ayenera kuchotsedwa pakati pa gulu chifukwa anadetsa malo wopatulika a mavawelomakonsonanti-yeahoh, popeza sanawazidwe madzi oyeretsa ndiye kuti ndi wodetsedwa. ili ndi lamulo lokhazikika kwa iwo. “munthu amene amawaza madzi oyeretsawo ayenera kuchapa zovala zake ndipo yense wokhudza madzi oyeretserawo adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo. chilichonse chimene munthu wodetsedwayo achikhudze chidzakhala chodetsedwa ndiponso aliyense wochikhudza adzakhala wodetsedwa mpaka madzulo.”

20

pa mwezi woyamba gulu lonse la aisraeli linafika ku chipululu cha zini, ndipo anakhala ku kadesi. miriamu anafera kumeneko ndipo anayikidwa mʼmanda. kunalibe madzi woti anthu onse ndi kumwa, choncho anthuwo anasonkhana motsutsana ndi mose ndi aaroni. anakangana ndi mose kuti, “kunali bwino ifenso tikanangofa pamene abale athu anafa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh! chifukwa chiyani unabweretsa gulu la mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼchipululu muno, kuti ife ndi ziweto zathu tife kuno? nʼchifukwa chiyani unatitulutsa mʼdziko la igupto ndi kutibweretsa kumalo woyipa ano? kuno kulibe tirigu kapena nkhuyu, mphesa kapena makangadza. ndipo kuno kulibenso madzi akumwa!” mose ndi aaroni anachoka mu msonkhano ndi kupita pa khomo la tenti ya msonkhano, nagwa pansi chafufumimba ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unaonekera. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “tenga ndodo, ndipo iwe ndi mʼbale wako aaroni musonkhanitse anthu onse pamodzi. uyankhule ndi thanthwe ilo iwo akuona ndipo lidzatulutsa madzi ake. udzatulutsa madzi mʼthanthwe limeneli kuti anthu onse ndi ziweto zawo amwe.” choncho mose anatenga ndodo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga momwe anamulamulira. mose ndi aaroni anasonkhanitsa anthuwo pamodzi ku thanthwelo ndipo mose anawawuza kuti, “tamverani osamvera inu, kodi tikupatseni madzi kuchokera ku thanthwe ili?” choncho mose anatukula dzanja lake ndi kumenya thanthwelo kawiri ndi ndodo yake ndipo madzi ambiri anatuluka mwamphamvu, ndipo anthu ndi ziweto zawo anamwa. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose ndi aaroni, “chifukwa chakuti simunandikhulupirire ndiponso simunandilemekeze monga woyera pamaso pa aisraeli, simudzalowetsa anthuwa mʼdziko limene ndikupereka kwa iwo.” awa anali madzi a ku meriba, kumene aisraeli anakangana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso kumene mavawelomakonsonanti-yeahohyo anadzionetsa yekha kuti ndi woyera pakati pawo. mose anatumiza amithenga kuchokera ku kadesi kupita kwa mfumu ya ku edomu, kukanena kuti, “mʼbale wako isreali akunena izi: inuyo mukudziwa za mavuto onse amene anatigwera. makolo athu anapita ku igupto ndipo tinakhala kumeneko zaka zambiri. aigupto anatizunza pamodzi ndi makolo athuwo, koma titalirira mavawelomakonsonanti-yeahoh, iyeyo anamva kulira kwathuko ndipo anatitumizira mngelo amene anatitulutsa ku igupto.” “taonani, tsopano tili pano pa kadesi, mzinda wa mʼmalire a dziko lanu. chonde mutilole tidutse mʼdziko lanu. sitidzera mʼminda yanu kapena mu mpesa wanu, kapenanso kumwa madzi mʼchitsime chilichonse. tidzayenda kutsata msewu waukulu wa mfumu ndipo sitidzapatukira ku dzanja lamanja kapena lamanzere mpaka titadutsa malire a dziko lanu.” koma edomu anayankha kuti, “musadutse kuno: mukangoyesera tidzabwera ndi kumenyana nanu ndi lupanga.” aisraeli anayankha kuti, “tidzayenda motsata msewu waukulu. ndipo ngati ife kapena ziweto zathu tidzamwa madzi anu tidzalipira. tikungofuna tidutse nawo, palibenso china.” koma edomu anayankhanso kuti, “musadutse.” kenaka edomu anatuluka ndi gulu lankhondo lalikulu komanso lamphamvu. edomu anakaniza isreali kuti adutse mʼdziko lake, choncho isreali anabwerera. gulu lonse la aisraeli linachoka ku kadesi ndipo linafika ku phiri la hori. ali pa phiri la hori, pafupi ndi malire a edomu, mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose ndi aaroni, “aaroni adzakakhala ndi anthu a mtundu wake, sadzalowa mʼdziko limene ndapereka kwa aisraeli, chifukwa nonse munandiwukira motsutsana ndi malamulo anga ku madzi a ku meriba. tenga aaroni ndi mwana wake wamwamuna eliezara ndipo ukwere nawo ku phiri la hori. uvule aaroni zovala zake ndipo umuveke mwana wake eliezara, pakuti aaroni adzafera komweko, ndipo adzakakhala ndi anthu a mtundu wake.” mose anachita monga mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira: anapita ku phiri la hori gulu lonse likuona. pamenepo mose anavula aaroni zovala zake ndi kuveka mwana wake eliezara. aaroni anafa kumeneko pamwamba pa phirilo. koma mose ndi eliezara anatsika ku phiriko, ndipo pamene anthu onse anamva kuti aaroni wafa, nyumba yonse ya isreali inamulira aaroniyo masiku makumi atatu.

21

mfumu ya akanaani ya ku aradi, imene inkakhala ku negevi, itamva kuti aisraeli akubwera kudzera msewu wopita ku atarimu, inachita nkhondo ndi aisraeli nigwira ena mwa iwo. ndipo isreali anachita lonjezo ili kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh: “mukapereka anthu awa mʼdzanja lathu ife tidzawonongeratu mizinda yawo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anamva pempho la aisraeli ndipo anapereka akanaaniwo kwa iwo. anawawononga pamodzi ndi mizinda yawo. kotero malowo anatchedwa horima. aisraeli anayenda kuchokera ku phiri la hori kudzera njira ya ku nyanja yofiira kuzungulira dziko la edomu. koma anthu anataya mtima mʼnjiramo ndipo anayankhula motsutsana ndi allah ndi mose, nati, “chifukwa chiyani munatitulutsa kuchoka mʼdziko la igupto kuti tidzafere mʼchipululu muno? kuno kulibe chakudya, kulibe madzi ndipo chakudya cha chabechabechi tatopa nacho.” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza njoka zaululu pakati pawo. zinaluma anthu ndipo aisraeli ambiri anafa. anthuwo anabwera kwa mose ndi kunena kuti, “tachimwa chifukwa tayankhula motsutsana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh komanso inu. pempherani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti atichotsere njokazi.” tsono mose anapempherera anthuwo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “upange njoka yaululu ndipo uyipachike pa mtengo. aliyense amene walumidwa akangoyangʼana njokayo adzakhala ndi moyo.” pamenepo mose anapanga njoka yamkuwa ndi kuyipachika pa mtengo. ndipo aliyense wolumidwa akayangʼana njoka yamkuwayo ankakhala ndi moyo. aisraeli anayendabe nakamanga misasa yawo ku oboti. kenaka anasamuka ku oboti nakamanga misasa yawo ku iye-abarimu, mʼchipululu chimene chili kummawa kwa mowabu, kotulukira dzuwa. kuchoka kumeneko anayendabe nakamanga misasa yawo mʼchigwa cha zeredi. anasamukanso kumeneko nakamanga moyandikana ndi arinoni mʼdera limene lili mʼchipululu chimene chimafika mʼdziko la aamori. arinoni ndiwo malire a mowabu ndi aamori. nʼchifukwa chake buku la nkhondo za mavawelomakonsonanti-yeahoh limati, “mzinda wa wahebu uli mu sufa, mu zigwa za arinoni, ku matsitso a zigwa amene afika mpaka ku ari nakhudza malire a dziko la mowabu.” kuchokera kumeneko anapitirira mpaka ku beeri, pa chitsime chomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “sonkhanitsa anthu pamodzi ndipo ndidzawapatsa madzi.” pamenepo aisraeli anayimba nyimbo iyi: “tulutsa madzi, chitsime iwe! chiyimbireni nyimbo, chitsime chomwe anakumba mafumu, chomwe anakumba anthu omveka, ndi ndodo zawo zaufumu ndi ndodo zawo zoyendera.” kenaka anachoka ku chipululu ndi kupita ku matana. kuchoka ku matana anapita ku nahalieli, kuchoka ku nahalieli anapita ku bamoti, ndipo atachoka ku bamoti anapita ku chigwa cha dziko la mowabu kudzera njira ya pamwamba pa phiri la pisiga, moyangʼanana ndi yesimoni. aisraeli anatumiza amithenga kwa sihoni mfumu ya aamori, kuti, “tiloleni kuti tidutse mʼdziko mwanu. sitidzapatukira mʼminda mwanu kapena mu mpesa wanu kapena kumwa madzi mʼchitsime chili chonse. tidzayenda mu msewu waukulu wa mfumu mpaka titadutsa malire a dziko lanu.” koma sihoni sanalole kuti aisraeli adutse mʼdziko mwake. iye anasonkhanitsa pamodzi ankhondo ake onse kuti akamenyane ndi aisraeli mʼchipululu. atafika pa yahazi anamenyana ndi aisraeli. koma aisraeli anamupha ndi kulanda dziko lake kuchokera ku arinoni mpaka ku yaboki, kulekezera mʼmalire a dziko la aamoni, chifukwa malire a dziko la aamoni anali otetezedwa. ndipo aisraeli analanda mizinda yonse ya aamori, nakhalamo kuphatikizapo hesiboni ndi midzi yake yozungulira. hesiboni unali mzinda wa sihoni mfumu ya aamori, yemwe anamenyana ndi mfumu yakale ya dziko la mowabu. lonselo linakhala dziko lake mpaka ku arinoni. nʼchifukwa chake alakatuli amati: “bwerani ku hesiboni, mzindawo umangidwenso; mzinda wa sihoni ukhazikike. “moto unabuka ku hesiboni, malawi a moto kuchokera mu mzinda wa sihoni. unanyeketsa ari mzinda wa ku mowabu, nzika za ku malo okwera a arinoni. tsoka kwa iwe mowabu! mwawonongedwa inu anthu a ku kemosi! ana ake aamuna wawasandutsa ngati anthu othawathawa ndipo ana ake aakazi ngati akapolo, akapolo a sihoni, mfumu ya aamori. “koma ife tawagonjetsa; hesiboni wawonongedwa mʼnjira monse mpaka kufika ku diboni. tawaphwasula mpaka ku mzinda wa nofa, mzinda womwe umafika ku medeba. “choncho aisraeli anakhala mʼdziko la aamori.” mose atatumiza azondi ku yazeri, aisraeliwo analanda midzi yozungulira ndi kuthamangitsa aamori omwe ankakhala kumeneko. kenaka anabwerera, nadzera njira ya ku basani. choncho ogi mfumu ya ku basani ndi gulu lake lonse lankhondo anatuluka kukakumana nawo ndipo anamenyana nawo ku ederi. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “usachite naye mantha pakuti ndamupereka mʼmanja mwako pamodzi ndi gulu lake lonse lankhondo ndi dziko lake lomwe. ndipo uchite kwa iye zimene unachita sihoni mfumu ya aamori, amene ankalamulira ku hesiboni.” choncho aisraeli anapha ogi pamodzi ndi ana ake aamuna ndi gulu lake lonse la nkhondo. palibe ndi mmodzi yemwe amene anatsala wamoyo, ndipo analanda dziko lakelo.

22

aisraeli anayenda kupita ku zigwa za mowabu nakamanga misasa yawo tsidya lina la yorodani moyangʼanana ndi yeriko. tsono balaki mwana wa zipori anaona zonse zimene aisraeli anachitira aamori, ndipo amowabu anaopa anthuwo chifukwa analipo ambiri. amowabuwo anachita mantha kwambiri mpaka ananjenjemera chifukwa cha aisraeli. iwo anati kwa akuluakulu a ku midiyani, “gulu ili lidzabudula zonse zimene zatizungulira monga momwe ngʼombe yothena imathera udzu wa ku tchire.” tsono balaki mwana wa zipori, yemwe anali mfumu ya mowabu pa nthawi imeneyo, anatumiza amithenga kwa balaamu mwana wa beori, yemwe anali ku petori, pafupi ndi mtsinje, mʼdziko la kwawo kuti akamuyitane. balaki anati: “taonani, anthu ochokera ku igupto abwera, adzaza dziko lonse ndipo akufuna kuchita nane nkhondo. tsopano bwera, utemberere anthu amenewa chifukwa ndi amphamvu kwambiri kuposa ine. mwina ndingadzawagonjetse ndi kuwatulutsira kunja kwa dzikoli chifukwa ndikudziwa kuti amene umawadalitsa amadalitsika, ndipo amene umawatemberera amatembereredwa.” akuluakulu a mowabu ndi akuluakulu a midiyani ananyamuka atatenga ndalama zokalipirira mawula. atafika kwa balaamu, anamuwuza zomwe balaki ananena. balaamu anawawuza kuti, “mugone konkuno usiku uno, ndipo ndikuyankhani zomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh andiwuze.” choncho akuluakulu a amowabu anagona kwa balaamu. allah anabwera kwa balaamu namufunsa kuti, “kodi anthu ali ndi iwewa ndani?” balaamu anayankha allah kuti, “balaki mwana wa zipori, mfumu ya mowabu, ananditumizira uthenga uwu: ‘taonani, anthu amene achokera ku dziko la igupto adzaza dziko lonse. tsopano bwera udzawatemberere mʼmalo mwanga. mwina ndidzatha kumenyana nawo ndi kuwatulutsa.’ ” koma allah anawuza balaamu kuti, “usapite nawo. usawatemberere anthu amenewo chifukwa ndi odalitsika.” mmawa mwake balaamu anadzuka ndi kuwuza akuluakulu a balaki aja kuti, “bwererani ku dziko la kwanu chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh sanandilole kuti ndipite nanu.” kotero akuluakulu a mowabu anabwerera kwa balaki ndi kukanena kuti, “balaamu wakana kubwera nafe.” kenaka balaki anatumanso akuluakulu ena ambiri ndi olemekezeka kwambiri kuposa oyamba aja ndipo anafika kwa balaamu nati; “zomwe balaki mwana wa zipori akunena ndi izi: ‘usalole kuti china chilichonse chikulepheretse kubwera kwa ine, chifukwa ndidzakulipira bwino kwambiri ndipo ndidzakuchitira chilichonse chimene unganene. bwera ndipo uwatemberere anthu amenewa mʼmalo mwanga.’ ” koma balaamu anayankha atumiki a balaki kuti, “ngakhale balaki atandipatsa nyumba yaufumu yodzaza ndi siliva ndi golide sindingachite chilichonse chachikulu kapena chachingʼono kuposa kuchita lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga. tsopano mukhale kuno usiku uno monga ena anachitira, ndidzaona chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzandiwuza.” usiku umenewo allah anabwera kwa balaamu ndipo anati, “popeza anthu awa abwera kudzakuyitana, nyamuka, pita nawo koma ukachite zokhazo zimene ndikuwuze.” balaamu anadzuka mmawa, namanga bulu wake wamkazi ndipo anapita ndi akuluakulu a mowabu. koma allah anakwiya kwambiri pamene ankapita ndipo mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anayima pa njira kutsutsana naye. balaamu anakwera bulu wake wamkazi ndipo antchito ake awiri anali naye. pamene buluyo anaona mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh atayima pa njira ndi lupanga mʼmanja mwake, anapatukira kumbali kwa msewu napita kutchire. balaamu anamumenya kuti abwerere mu msewu. kenaka mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anayima mʼkanjira kakangʼono pakati pa minda iwiri ya mpesa yokhala ndi makoma mbali zonse bulu uja ataona mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anadzipanikiza ku khoma, kukhukhuza phazi la balaamu kukhomako. ndipo pomwepo balaamu anamenya buluyo kachiwiri. kenaka mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anapita patsogolo ndi kuyima pamalo opanikizika pomwe panalibe poti nʼkutembenukira ku dzanja lamanja kapena lamanzere. buluyo ataonanso mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uja, anagona pansi balaamu ali pa msana, ndipo iye anakwiya ndi kumumenya ndi ndodo yake. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhulitsa bulu uja, ndipo buluyo anati kwa balaamu, “ndakuchitirani chiyani kuti mundimenye katatuka?” balaamu anati kwa buluyo, “wandipusitsa, ndikanakhala ndi lupanga mʼmanja mwanga, ndikanakupha pomwe pano.” buluyo anati kwa balaamu, “kodi sindine bulu wanu, amene mumakwera nthawi zonse kufikira lero? kodi ndinakuchitiranipo zoterezi?” iye anati “ayi.” pomwepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsekula maso balaamu ndipo anaona mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahohyo ali chiyimire pa njira ndi lupanga losolola. tsono iye anawerama nalambira pamaso pake. mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anamufunsa kuti, “chifukwa chiyani wamenya bulu wako katatu? taona, ine ndabwera kudzakutsutsa chifukwa ulendo wakowu ndi woyipa pamaso panga. buluyu anandiona ndi kupatuka katatu aka. akanakhala kuti sanapatuke, ndikanakupha tsopano, koma buluyu nʼkanamusiya ndi moyo.” balaamu anati kwa mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uja, “ndachimwa. sindinadziwe kuti munayima pa njira kunditsutsa. tsopano ngati inu simunakondwe, ineyo ndibwerera.” mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa balaamu, “pita ndi anthuwa koma ukayankhule zokhazo zimene ndikakuwuze.” choncho balaamu anapita ndi akuluakulu a balaki. balaki atamva kuti balaamu akubwera, anapita kukakumana naye ku mzinda wa mowabu umene unali mʼmalire a arinoni, mʼmphepete mwa dziko lake. balaki anati kwa balaamu, “kodi sindinakutumizire uthenga woti ubwere msanga? chifukwa chiyani sunabwere kwa ine? kodi sindingathe kukulipira mokwanira?” balaamu anayankha balaki kuti, “taonani, ndabwera kwa inu lero, kodi ine ndili ndi mphamvu zoti nʼkuyankhula chilichonse? inetu ndiyenera kuyankhula zokhazo zimene allah wandiwuza.” pamenepo balaamu anapita pamodzi ndi balaki ku kiriati-huzoti. balaki anapereka nsembe ngʼombe ndi nkhosa, ndipo anapereka zina kwa balaamu ndi kwa akuluakulu omwe anali naye. mmawa mwake balaki anatenga balaamu napita limodzi ku bamoti baala, ndipo kumeneko anakaonako gulu lina la aisraeliwo.

23

balaamu anati kwa balaki, “mundimangire maguwa ansembe asanu ndi awiri pano, ndipo mukonzenso ngʼombe zazimuna zisanu ndi ziwiri ndi nkhosa zazimuna zisanu ndi ziwiri.” balaki anachita monga balaamu ananenera ndipo awiriwo anapereka ngʼombe imodzi ndi nkhosa yayimuna imodzi pa guwa lansembe lililonse. kenaka balaamu anati kwa balaki, “khalani pano pafupi ndi nsembe yanu ineyo ndipite pambali. mwina mavawelomakonsonanti-yeahoh adzabwera kuti akumane nane. chilichonse chimene akandionetse ndidzakuwuzani” choncho anapita ku malo okwera a chipululu. allah anakumana naye ndipo balaamu anati, “ndakonza maguwa asanu ndi awiri ndipo pa guwa lililonse ndaperekapo nsembe ya ngʼombe yayimuna imodzi ndi nkhosa yayimuna imodzinso.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza balaamu kuti, “bwerera kwa balaki ndipo ukamuwuze uthenga uwu.” ndipo anabwerera kwa iye namupeza atayima pafupi ndi nsembe yake pamodzi ndi akuluakulu onse a mowabu. ndipo balaamu ananena uthenga wake: “balaki ananditenga kuchoka ku aramu, mfumu ya ku mowabu kuchokera ku mapiri a kummawa. iye anati, ‘bwera, temberera yaqobo mʼmalo mwanga, pita nyoza isreali.’ ndingatemberere bwanji amene allah sanawatemberere? ndinganyoze bwanji amene mavawelomakonsonanti-yeahoh sanawanyoze? kuchokera pamwamba pa mapiri ndikuona anthu, ndikuwaona kuchokera pa zitunda. ndikuona anthu okhala pawokha, osakhala mʼgulu limodzi ndi mitundu ina. ndani angawerenge zidzukulu za yaqobo zochuluka ngati fumbi, kapena chimodzi mwa zigawo zinayi za isreali? lekeni ndife imfa ya oyera mtima, ndi chimaliziro changa chikhale ngati chawo!” balaki anati kwa balaamu, “wandichitira chiyani? ndinakuyitana kuti utemberere adani anga, ndipo taona, sunachite chilichonse koma kuwadalitsa!” iye anayankha kuti, “kodi sindinayenera kuyankhula zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza?” kenaka balaki anawuza balaamu kuti, “tiye tipite limodzi ku malo ena komwe ungawaone. udzangoona gulu limodzi osati onsewo. ndipo pamenepo, ukawatemberere mʼmalo mwanga.” tsono anamutengera ku munda wa zofimu pamwamba pa phiri la pisiga ndipo kumeneko anamanga maguwa ansembe asanu ndi awiri ndipo anapereka nsembe ngʼombe yayimuna imodzi ndi nkhosa yayimuna imodzi pa guwa lansembe lililonse. balaamu anawuza balaki kuti, “khalani pano pafupi ndi nsembe yanu pamene ine ndikukakumana ndi allah cha uko.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anakumana ndi balaamu ndipo anamuyankhula kuti, “bwerera kwa balaki ndipo ukamuwuze uthenga uwu.” ndipo anapita kwa iye ndipo anamupeza atayimirira pafupi ndi nsembe yake pamodzi ndi akuluakulu a ku mowabu. balaki anafunsa balaamu kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula chiyani?” pamenepo balaamu ananena uthenga wake: “nyamuka balaki ndipo tamvera; undimvere iwe mwana wa zipori. allah si munthu kuti aname, kapena mwana wa munthu kuti asinthe maganizo ake. kodi amayankhula koma osachita? kodi amalonjeza koma osakwaniritsa? wandilamula kuti ndidalitse, iyeyo wadalitsa ndipo sindingasinthe. “palibe kuwukira kulikonse kumene wakuona mwa yaqobo, sanaone chovuta mu isreali. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo ali nawo: mfuwu wa mfumu uli pakati pawo. allah wowatulutsa mʼdziko la igupto, ali ndi mphamvu ngati za njati. palibe matsenga amene angalimbane ndi yaqobo, palibe mawula amene angalimbane ndi isreali. tsopano za yaqobo ndi isreali adzanena kuti, ‘onani zimene allah wachita!’ taonani, anthu anyamuka ngati mkango waukazi; adzuka okha ngati mkango waumuna umene supuma mpaka utadya nyama imene wagwira ndi kumwa magazi a nyama yogwidwayo.” ndipo balaki anati kwa balaamu, “usawatemberere ndi pangʼono pomwe kapena kuwadalitsa! “balaamu anayankha balaki kuti, ‘kodi sindinakuwuzeni kuti ndiyenera kuchita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wanena?’ ” kenaka balaki anati kwa balaamu, “bwera ndikutengere ku malo ena. mwina chidzamukondweretsa allah kuti uwatemberere kumeneko mʼmalo mwanga.” ndipo balaki anamutengera balaamu pamwamba pa peori, poyangʼanana ndi chipululu. balaamu anati kwa balaki, “mundimangire maguwa ansembe asanu ndi awiri pano ndipo mundikonzere ngʼombe zazimuna zisanu ndi ziwiri, nkhosa zazimuna zisanu ndi ziwiri.” balaki anachita monga balaamu ananenera ndipo anapereka nsembe ngʼombe imodzi yayimuna ndi nkhosa imodzi yayimuna pa guwa lililonse.

24

tsopano balaamu ataona kuti kunakomera mavawelomakonsonanti-yeahoh kudalitsa isreali, sanapitenso ku mawula monga ankachitira kale, koma kuyangʼana ku chipululu. balaamu atayangʼana, anaona aisraeli atamanga misasa yawo fuko ndi fuko. pamenepo mzimu wa allah unabwera pa iye ndipo ananena uthenga wake: “uthenga wa balaamu mwana wa beori, uthenga wa amene diso lake ndi lotsekuka, uthenga wa amene amamva mawu a allah, yemwe amaona masomphenya wochokera kwa wamphamvuzonse, yemwe amagwa chafufumimba, koma maso ake ali chipenyere: “matenti ako ndi okongola kwambiri iwe yaqobo, misasa yako, iwe isreali! “monga zigwa zotambalala, monga minda mʼmbali mwa mtsinje, monga aloe wodzalidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga mikungudza mʼmbali mwa madzi. madzi adzayenderera mʼmitsuko yake; mbewu zake zidzakhala ndi madzi ambiri. “mfumu yake idzakhala yamphamvu kuposa agagi; ufumu wake udzakwezedwa. “allah womutulutsa mʼdziko la igupto ali ndi mphamvu ngati za njati. amawononga mitundu yomuwukira ndi kuphwanya mafupa awo, amalasa ndi mivi yake. monga mkango waumuna, amabisala nagona pansi, monga mkango waukazi, adzamuputa ndani? “amene adalitsa iwe, adalitsike ndipo amene atemberera iwe, atembereredwe!” kenaka balaki anakwiyira balaamu. anawomba mʼmanja ndi kunena naye kuti, “ndinakuyitana kuti utemberere adani anga, koma taona, wawadalitsa katatu konseka. tsopano choka msanga uzipita kwanu! ndinanena kuti ndidzakulipira bwino kwambiri, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh sanafune kuti ulandire malipirowo.” balaamu anayankha balaki kuti, “kodi sindinawawuze amithenga amene munawatumiza kwa ine, kuti ngakhale balaki atandipatsa nyumba yake yaufumu yodzaza ndi siliva ndi golide sindingathe kuchita zinthu mwa ine ndekha, zabwino kapena zoyipa, kuposa lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuti ndiyenera kunena zokhazo zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena? tsopano ndikupita kwa anthu anga, koma tabwerani ndikuchenjezeni zimene anthu awa adzachitira anthu anu masiku akubwerawa.” ndipo iye ananena uthenga wake nati, “uthenga wa balaamu mwana wa beori, uthenga wa amene diso lake ndi lotsekuka. uthenga wa amene amamva mawu a allah, amene ali ndi nzeru zochokera kwa wammwambamwamba, amene amaona masomphenya wochokera kwa wamphamvuzonse, amene amagwa chafufumimba koma diso lake lili lotsekuka: “ndikumuona iye koma osati tsopano; ndikumupenya iye koma osati pafupi. nyenyezi idzatuluka mwa yaqobo; ndodo yaufumu idzatuluka mwa isreali. iye adzagonjetsa mowabu ndi kugonjetsa ana onse a seti. edomu adzagonjetsedwa; seiri, mdani wake, adzawonongedwa koma mphamvu za isreali zidzachuluka. wolamulira adzachokera mwa yaqobo ndipo adzawononga otsala a mu mzindamo.” kenaka balaamu anaona aamaleki ndipo ananena uthenga wake uwu: “aamaleki anali oyamba mwa mitundu ya anthu koma potsiriza pake adzawonongeka.” kenaka anaonanso akeni ndipo ananena uthenga wake, “malo amene mukukhalamo ndi otetezedwa, chisa chanu chinayikidwa pa thanthwe; komabe inu akeni mudzawonongedwa, pamene asuri adzakutengeni ukapolo.” ndipo ananenanso uthenga wina kuti, “aa, ndani adzakhala ndi moyo allah akachita zimenezi? sitima zapamadzi zidzabwera kuchokera ku madooko a kitimu; kupondereza asuri ndi eberi, koma iwonso adzawonongeka.” pamenepo balaamu ananyamuka ndi kubwerera kwawo ndipo balaki anapitanso njira yake.

25

aisraeli akukhala ku sitimu, anayamba kuchita chigololo ndi akazi a ku mowabu, amene ankawayitana ku nsembe za milungu yawo. anthuwo anadya chakudya chopereka kwa milungu ndi kupembedza milunguyo. motero aisraeli anapembedza nawo baala-peori ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapsera mtima kwambiri. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “tenga atsogoleri onse a anthu awa, uwaphe poyera, pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti mkwiyo waukulu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uchoke pa isreali.” choncho mose anawuza oweruza a isreali kuti, “aliyense wa inu ayenera kupha anthu ake amene anapembedza nawo baala-peori.” kenaka mwamuna wina wa ku isreali anabweretsa ku banja lake mkazi wa chimidiyani pamaso pa mose ndi anthu onse a isreali pamene ankalira pa khomo la tenti ya msonkhano. finehasi mwana wa eliezara, mwana wa wansembe aaroni ataona izi, anachoka pa msonkhanowo, natenga mkondo mʼdzanja lake. ndipo anatsatira mwisraeliyu mpaka mʼtenti yake. anasolola mkondowo ndi kubaya awiriwo kupyola mwisraeliyo mpaka mʼthupi la mkaziyo. pamenepo mliri unaleka pakati pa aisraeli. pa mliriwo, anthu okwana 24,000 anafa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “finehasi mwana wa eliezara, mwana wa wansembe aaroni wabweza mkwiyo wanga pa aisraeli chifukwa sanalole kuti wina aliyense apembedze mulungu wina koma ine ndekha. nʼchifukwa chake sindinawawononge mu mkwiyo wanga. tsono muwuze kuti ndikhazikitsa pangano langa la mtendere ndi iye. ndikupangana naye pangano la unsembe wosatha, iyeyo pamodzi ndi zidzukulu zake zonse, chifukwa sanalole kuti anthu awukire ine allah, ndipo anachita ntchito yopepesera machimo aisraeli.” dzina la mwisraeli yemwe anaphedwa ndi mkazi wa chimidiyani anali zimuri mwana wa salu, mtsogoleri wa banja la simeoni. ndipo dzina la mkazi wa chimidiyani, yemwe anaphedwayo, linali kozibi mwana wa zuri, mtsogoleri wa fuko la ku midiyaniko. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “amidiyani ndi adani anu ndipo uwaphe, chifukwa ankakuonani inu ngati adani awo pamene anakupusitsani pa nkhani ya ku peori, ndiponso za mlongo wawo kozibi, mwana wamkazi wa mtsogoleri wa amidiyani, mkazi yemwe anaphedwa pamene mliri unabwera chifukwa cha zimene zinachitika ku peori.”

26

utatha mliri mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose ndi eliezara mwana wa aaroni, “werengani aisraeli onse mwa mabanja awo, onse a zaka makumi awiri kapena kuposera pamenepo omwe angathe kugwira ntchito ya usilikali mʼgulu lankhondo la isreali.” kotero mu zigwa za mowabu pafupi ndi mtsinje wa yorodani ku yeriko, mose ndi wansembe eliezara anayankhula nawo kuti, “werengani amuna a zaka makumi awiri kapena kuposera pamenepo, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh walamulira mose.” aisraeli omwe anachokera ku igupto ndi awa: zidzukulu za rubeni, mwana woyamba wamwamuna wa isreali, zinali izi: kuchokera mwa hanoki, fuko la ahanoki; kuchokera mwa palu, fuko la apalu; kuchokera mwa hezironi, fuko la ahezironi; kuchokera mwa karimi, fuko la akarimi. awa anali mafuko a rubeni: onse amene anawerengedwa analipo 43,730. mwana wa palu anali eliabu, ndipo ana a eliabu anali nemueli, datani ndi abiramu. datani ndi abiramu anali gulu la akuluakulu aja amene anawukira mose ndi aaroni ndipo analinso mʼgulu la otsatira kora pamene anawukira mavawelomakonsonanti-yeahoh. nthaka inangʼambika ndi kuwameza pamodzi ndi kora, kotero kuti gulu lawo linafa pamene moto unapsereza anthu 250 aja, nasanduka chenjezo. koma ana a kora sanafe nawo. zidzukulu za simeoni mwa mafuko awo zinali izi: kuchokera mwa nemueli, fuko la anemuele; kuchokera mwa yamini, fuko la ayamini; kuchokera mwa yakini fuko la ayakini; kuchokera mwa zera, mbumba ya zera; kuchokera mwa sauli, fuko la asauli. awa anali mafuko a simeoni. iwowa analipo amuna 22,200. zidzukulu za gadi mwa mafuko awo ndi izi: kuchokera mwa zefoni, fuko la azefoni; kuchokera mwa hagi, fuko la ahagi; kuchokera mwa suni, fuko la asuni; kuchokera mwa ozini, fuko la aozini; kuchokera mwa eri, fuko la aeri; kuchokera mwa arodi, fuko la aarodi; kuchokera mwa arieli, fuko la a areli. awa ndiwo anali mafuko a gadi. onse amene anawerengedwa analipo 40,500. eri ndi onani anali ana aamuna a yuda, koma anafera mu kanaani. zidzukulu za yuda monga mwa mafuko awo zinali izi: kuchokera mwa sela, fuko la asera; kuchokera mwa perezi, fuko la aperezi; kuchokera mwa zera, mbumba ya zera. zidzukulu za perezi zinali izi: kuchokera mwa hezironi, fuko la ahezironi; kuchokera mwa hamuli, fuko la ahamuli. awa ndiwo anali mafuko a yuda. amene anawerenga analipo 76,500. zidzukulu za isakara monga mwa mafuko awo zinali izi: kuchokera mwa tola, fuko la atola; kuchokera mwa puwa, fuko la apuwa; kuchokera mwa yasubu, fuko la ayasubu. kuchokera mwa simironi, fuko la asimironi. awa ndi amene anali a fuko la isakara. amene anawerengedwa analipo 64,300. zidzukulu za zebuloni mwa mafuko awo zinali izi: kuchokera mwa seredi, fuko la aseredi; kuchokera mwa eloni, fuko la aeloni; kuchokera mwa yahaleeli, fuko la ayahaleeli. awa ndiwo anali mafuko a zebuloni. amene anawerengedwa analipo 60,500. zidzukulu za yosefe mwa mafuko awo kupyolera mwa manase ndi efereimu zinali izi: zidzukulu za manase: kuchokera mwa makiri, fuko la amakiri (makiri anali abambo ake a giliyadi); kuchokera mwa giliyadi, fuko la agiliyadi. izi ndizo zinali zidzukulu za giliyadi; kuchokera mwa iyezeri, fuko la aiyezeri; kuchokera mwa heleki, fuko la aheleki; kuchokera mwa asirieli, fuko la aasirieli; kuchokera mwa sekemu, fuko la asekemu; kuchokera mwa semida, fuko la asemida; kuchokera mwa heferi, fuko la aheferi. (zelofehadi mwana wa heferi analibe ana aamuna koma ana aakazi okha, amene mayina awo anali: mala, nowa, hogila, milika ndi tiriza.) awa ndiwo anali mafuko a manase. amene anawerengedwa analipo 52,700. zidzukulu za efereimu monga mwa mafuko awo zinali izi; kuchokera mwa sutela, fuko la asutela; kuchokera mwa bekeri, fuko la abekeri; kuchokera mwa tahani, fuko la atahani. zidzukulu za sutela zinali izi: kuchokera mwa erani, fuko la aerani. awa ndiwo anali mafuko a efereimu. amene anawerengedwa analipo 32,500. zimenezi zinali zidzukulu za yosefe monga mwa mafuko awo. zidzukulu za benjamini monga mwa mabanja awo zinali izi: kuchokera mwa bela, fuko la abela; kuchokera mwa asibeli, fuko la aasibeli; kuchokera mwa ahiramu, fuko la ahiramu; kuchokera mwa sufamu, fuko la asufamu; kuchokera mwa hufamu, fuko la ahufamu; zidzukulu za bela kupyolera mwa aridi ndi naamani zinali izi: kuchokera mwa aridi, fuko la aaridi; kuchokera mwa naamani, fuko la anaamani; awa ndiwo anali mabanja a benjamini. amene nawerengedwa analipo 45,600. zidzukulu za dani mwa mabanja awo zinali izi: kuchokera mwa suhamu fuko la asuhamu. izi zinali zidzukulu za dani. onse a fuko la asuhamu amene anawerengedwa analipo 64,400. zidzukulu za aseri monga mwa mafuko awo zinali izi: kuchokera mwa imina, fuko la aimuna; kuchokera mwa isivi, fuko la ayisivi; kuchokera mwa beriya, fuko la aberiya; ndipo kupyolera mwa zidzukulu za beriya: kuchokera mwa heberi, fuko la aheberi; kuchokera mwa malikieli, fuko la amalikieli; (aseri anali ndi mwana wamkazi dzina lake sera) awa ndiwo anali mafuko a aseri. onse amene anawerengedwa analipo 53,400. zidzukulu za nafutali mwa mafuko awo zinali izi: kuchokera mwa yahazeeli, fuko la ayahazeeli; kuchokera mwa guni, fuko la aguni; kuchokera mwa yezeri, fuko la ayezeri; kuchokera mwa silemu, fuko la asilemu. awa ndiwo anali mafuko a nafutali. onse amene anawerengedwa analipo 45,400. chiwerengero chonse cha amuna mu isreali chinalipo 601,730. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uwagawire dziko anthu awa kuti likhale cholowa chawo molingana ndi chiwerengero cha mayina awo. gulu lalikulu ulipatse cholowa chachikulu, ndipo lochepa cholowa chocheperapo. gulu lililonse lilandire cholowa chake molingana ndi chiwerengero cha amene anawerengedwa. dzikolo uligawe pochita maere. alandire cholowa chawocho potsata mayina a mafuko a makolo awo. cholowa chawo uchigawe pakati pa fuko lalikulu ndi lalingʼono mwa maere.” alevi omwe anawerengedwa monga mwa mafuko awo ndi awa: kuchokera mwa geresoni, fuko la ageresoni; kuchokera mwa kohati, fuko la akohati; kuchokera mwa merari, fuko la amerari. awanso anali mabanja a alevi: banja la alibini, banja la ahebroni, banja la amali, banja la amusi, fuko la kora banja la akohati, (kohati anali abambo a amramu. dzina la mkazi wa amramu linali yokobedi, mdzukulu wa levi, yemwe anabadwa mwa alevi mu igupto. yokobedi anaberekera amramu aaroni, mose ndi miriamu mlongo wawo. aaroni anali abambo a nadabu, abihu, eliezara ndi itamara. koma nadabu ndi abihu anafa pamene anapereka nsembe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi moto wachilendo). alevi onse aamuna a mwezi umodzi kapena kuposera pamenepa analipo 23,000. iwowo sanawerengedwe pamodzi ndi aisraeli ena chifukwa sanalandire cholowa pakati pawo. awa ndi amene anawerengedwa ndi mose ndi eliezara wansembe pamene ankawerenga aisraeli pa zigwa za ku mowabu mʼmbali mwa yorodani ku yeriko. mwa anthu amenewa panalibe ndi mmodzi yemwe amene anali mʼgulu la aisraeli omwe mose ndi wansembe aaroni anawawerenga mʼchipululu cha sinai; chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anali atawuza aisraeliwo kuti adzafera ndithu mʼchipululu, ndipo palibe ndi mmodzi yemwe amene anatsala kupatula kalebe mwana wa yefune ndi yeahoswa mwana wa nuni.

27

kenaka ana aakazi a zelofehadi mwana wa heferi, mwana wa giliyadi, mwana wa makiri, mwana wamwamuna wa manase, a mʼmabanja a manase, mwana wa yosefe anabwera. mayina a ana aakaziwo anali awa: mala, nowa, hogila, milika ndi tiriza. iwo anakayima pa chipata cha tenti ya msonkhano pamaso pa mose, wansembe eliezara, atsogoleri ndi anthu onse, ndipo anati, “abambo athu anafera mʼchipululu koma sanali nawo mʼgulu la anthu otsatira kora, omwe anasonkhana pamodzi kutsutsana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. abambo athuwo anafa chifukwa cha tchimo lawo ndipo sanasiye ana aamuna. nʼchifukwa chiyani dzina la abambo athu lasowa pakati pa fuko lawo, kodi popeza analibe mwana wamwamuna? tipatseni cholowa chathu pakati pa abale a abambo athu.” tsono mose anabweretsa nkhani yawo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa iye, “zimene ana aakazi a zelofehadi akunena ndi zoona. uyenera kuwapatsadi cholowa chawo pakati pa abale a abambo awo ndipo uwapatse cholowa cha abambo awowo. “uza aisraeli kuti, ‘ngati munthu afa wosasiya mwana wamwamuna, muzipereka cholowa chake kwa mwana wake wamkazi. ngati alibe mwana wamkazi, muzipereka cholowa chakecho kwa abale ake. ngati alibe abale muzipereka cholowa chake kwa abale a abambo ake. ngati abambo ake analibe mʼbale, muzipereka cholowa chakecho kwa mnansi wake wa mʼbanja lake kuti chikhale chake. ili likhale lamulo kwa aisraeli, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose.’ ” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa mose, “kwera phiri la abarimu kuti ukaone dziko limene ndalipereka kwa aisraeli. ukakaliona udzamwalira ngati aaroni mʼbale wako, chifukwa pamene anthu anawukira ku madzi a meriba mʼchipululu cha zini, inu nonse simunamvere lamulo londilemekeza ine ngati woyera pamaso pawo.” (awa anali madzi a ku meriba ku kadesi mʼchipululu cha zini). mose anati kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ngati nʼkotheka mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa mizimu ya anthu onse, sankhani munthu woti ayangʼanire gulu ili kuti alitsogolere potuluka ndi polowa, kuti anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh asakhale ngati nkhosa zopanda mʼbusa.” pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “tenga yeahoswa mwana wa nuni, munthu amene ali ndi mzimu wa utsogoleri, ndipo umusanjike dzanja lako. umuyimiritse pamaso pa wansembe eliezara ndi pamaso pa gulu lonse ndipo umupatse mphamvu zolamulira, anthuwo akuona. umupatse gawo lina la ulemerero wako kuti aisraeli onse azimumvera. ayime pamaso pa wansembe eliezara, amene adzamudziwitse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akufuna pogwiritsa ntchito urimu. iye akalamula, aisraeli onse azituluka ndipo akalamulanso, aisraeliwo azibwereranso.” mose anachita monga mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira. anatenga yeahoswa ndi kumuyimiritsa pamaso pa eliezara wansembe ndi pamaso pa gulu lonse. ndipo anamusanjika manja ndi kumupatsa mphamvu, monga mavawelomakonsonanti-yeahoh ananenera kudzera mwa mose.

28

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “lamula aisraeli kuti, ‘onetsetsani kuti mukupereka kwa ine pa nthawi yoyikika, chopereka cha chakudya chotentha pa moto monga fungo lokoma kwa ine.’ awuze kuti, ‘nsembe ya chakudya imene muzipereka pa moto kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh tsiku ndi tsiku ndi iyi: ana ankhosa a chaka chimodzi awiri, wopanda chilema. mmawa muzipereka mwana wankhosa mmodzi ndipo winayo madzulo. muziperekanso kilogalamu imodzi ya ufa wosalala wosakaniza ndi lita imodzi ya mafuta a olivi. iyi ndi nsembe yopsereza ya tsiku ndi tsiku imene analamula pa phiri la sinai kuti ikhale fungo lokoma, nsembe yopsereza pa moto yopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. chopereka chachakumwa chikhale lita imodzi yachakumwa chaukali pa nkhosa iliyonse. muzithira pamalo opatulika, kupereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. muzipereka mwana wankhosa winayo madzulo, pamodzi ndi chopereka chachakudya monga poyamba paja ndi chopereka chachakumwa monga mmawa. ichi ndi chopereka chachakudya, fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” “ ‘pa tsiku la sabata, muzipereka nsembe ana ankhosa awiri a chaka chimodzi wopanda chilema, pamodzi ndi chopereka chachakumwa ndi chopereka chachakudya chokwana makilogalamu awiri a ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta. iyi ndi nsembe yopsereza ya pa sabata iliyonse, kuwonjezera pa nsembe yopsereza ya nthawi zonse ndi chopereka chake chachakumwa.’ ” “pa tsiku loyamba la mwezi uliwonse muzipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nsembe yopsereza ya ana angʼombe aamuna awiri, nkhosa yayimuna imodzi, ana ankhosa aamuna asanu ndi awiri a chaka chimodzi, onse wopanda chilema. pa ngʼombe yayimuna iliyonse pakhale chopereka cha chakudya cha makilogalamu atatu a ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta; ndi nkhosa yayimuna, chopereka cha chakudya cha makilogalamu awiri a ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta; ndipo pa mwana wankhosa aliyense, chopereka cha ufa wa kilogalamu imodzi ya ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta, izi ndi za nsembe yopsereza, fungo lokoma, nsembe yotentha pa moto ya kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pa ngʼombe yayimuna iliyonse pakhale chopereka cha chakumwa cha malita awiri a vinyo; ndipo pa nkhosa yayimuna, lita limodzi ndi theka, ndipo pa mwana wankhosa, lita limodzi. iyi ndi nsembe yopsereza ya mwezi ndi mwezi yoperekedwa pa mwezi watsopano mʼkati mwa chaka. powonjezera pa nsembe yopsereza ya nthawi zonse ndi chopereka chake cha chakumwa, mbuzi yayimuna imodzi iperekedwe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati nsembe yopepesera machimo. “ ‘pa tsiku la 14 la mwezi woyamba muzichita paska wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pa tsiku la 15 la mwezi womwewo pazikhala chikondwerero. muzidya buledi wopanda yisiti kwa masiku asanu ndi awiri. pa tsiku loyamba muzichita msonkhano wopatulika ndipo musamagwire ntchito iliyonse. koma muzipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nsembe yotentha pa moto, nsembe yopsereza ya ana angʼombe aamuna awiri, nkhosa yayimuna imodzi ndi ana ankhosa asanu ndi awiri aamuna a chaka chimodzi, onsewo wopanda chilema. pamodzi ndi ngʼombe yayimuna iliyonse, muzikonza chopereka cha chakudya cha makilogalamu atatu a ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta; makilogalamu awiri pa nkhosa yayimuna iliyonse. kilogalamu imodzi pa mwana wankhosa aliyense mwa ana ankhosa asanu ndi awiri aja. muziphatikizapo mbuzi yayimuna monga nsembe yopepesera machimo anu. muzikonza zimenezi nthawi zonse, powonjezera pa nsembe yopsereza ya mmawa. motere muzikonza chakudya cha nsembe yopsereza ya tsiku ndi tsiku pa masiku asanu ndi awiri ngati fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. zimenezi ziziperekedwa kuwonjezera pa nsembe yopsereza ya nthawi zonse pamodzi ndi nsembe yachakumwa. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri muzichita msonkhano wopatulika ndipo musamagwire ntchito iliyonse. “ ‘pa tsiku la zipatso zoyambirira kucha, pamene mukupereka chopereka cha chakudya chatsopano kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, pa nthawi ya chikondwerero cha masabata, muzichita msonkhano wopatulika ndipo musagwire ntchito zolemetsa. muzipereka nsembe zopsereza za ana angʼombe aamuna awiri, nkhosa imodzi yayimuna ndi ana ankhosa aamuna asanu ndi awiri a chaka chimodzi monga fungo lokomera mavawelomakonsonanti-yeahoh. pa ngʼombe yayimuna iliyonse pazikhala chopereka cha chakudya cha makilogalamu atatu a ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta, pa nkhosa yayimuna iliyonse makilogalamu awiri. ndipo pa mwana wankhosa aliyense mwa asanu ndi awiri aja, kilogalamu imodzi. muziperekanso mbuzi yayimuna imodzi kuti izikhala nsembe yopepesera machimo anu. muzipereka zimenezi pamodzi ndi zopereka za zakumwa ndi nsembe yake ya chakudya. onetsetsani kuti nyamazo zilibe chilema.

29

“ ‘pa tsiku loyamba la mwezi wachisanu ndi chiwiri muzichita msonkhano wopatulika ndipo musamagwire ntchito iliyonse. ili ndi tsiku limene muziliza malipenga. muzipereka mwana wangʼombe wamwamuna mmodzi, nkhosa yayimuna imodzi ndi ana ankhosa asanu ndi awiri a chaka chimodzi wopanda chilema monga nsembe zopsereza, fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pa ngʼombe yayimuna iliyonse, muzipereka chopereka cha chakudya cha makilogalamu atatu a ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta. pa nkhosa yayimuna iliyonse muzipereka makilogalamu awiri. pa mwana wankhosa aliyense mwa asanu ndi awiri aja muzipereka kilogalamu imodzi. muziperekanso mbuzi yayimuna kuti izikhala nsembe yopepesera machimo anu. izi ndi zowonjezera pa nsembe zopsereza za mwezi ndi mwezi komanso za tsiku ndi tsiku pamodzi ndi zopereka za chakudya ndi zopereka za chakumwa potsata malamulo ake. izi ndi zopereka zotentha pa moto, zoperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, fungo lokoma. “ ‘pa tsiku lakhumi la mwezi wachisanu ndi chiwiriwu, muzichita msonkhano wopatulika. muzisala zakudya ndipo musamagwire ntchito. muzipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nsembe yopsereza, yotulutsa fungo lokoma lokondweretsa mavawelomakonsonanti-yeahohyo; ngʼombe yayimuna imodzi, nkhosa yayimuna imodzi ndi ana ankhosa asanu ndi awiri a chaka chimodzi. zimenezi zizikhala zopanda chilema. pa ngʼombe yayimuna iliyonse, muzikonza chopereka cha chakudya cha makilogalamu atatu a ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta; pa nkhosa yayimuna iliyonse makilogalamu awiri; kilogalamu imodzi pa mwana wankhosa aliyense mwa asanu ndi awiriwo. muziperekanso mbuzi imodzi yayimuna kuti izikhala nsembe yopepesera machimo, kuwonjezera pa nsembe yopepesera machimo ya pa tsiku la mwambo ija, kuwonjezanso pa nsembe zopsereza za tsiku ndi tsiku zija, pamodzi ndi chopereka chake cha chakudya ndi cha chakumwa. “ ‘pa tsiku la mwezi wachisanu ndi chiwiri, muzichita msonkhano wopatulika ndipo musamagwire ntchito iliyonse. muzichita madyerero a mavawelomakonsonanti-yeahoh masiku asanu ndi awiri. muzipereka nsembe yotentha pa moto, kuti izikhala fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, nsembe yopsereza ya ana angʼombe aamuna khumi ndi atatu, nkhosa zazimuna ziwiri, ndi ana ankhosa aamuna khumi ndi anayi a chaka chimodzi, zonse zopanda chilema. pa mwana wangʼombe aliyense mwa ana angʼombe aamuna khumi ndi atatu aja, muzikonza chopereka cha chakudya cha makilogalamu atatu a ufa wosalala wosakaniza ndi mafuta. pa nkhosa iliyonse mwa nkhosa ziwiri zija, mukonza chopereka cha chakudya cha makilogalamu awiri. pa mwana wankhosa aliyense mwa ana ankhosa aamuna khumi ndi anayiwo, muzipereka chakudya cha kilogalamu imodzi. muziperekanso mbuzi yayimuna imodzi kuti izikhale nsembe yopepesera machimo, kuwonjezera pa nsembe zopsereza za tsiku ndi tsiku zija pamodzi ndi chopereka chake cha chakudya ndi chakumwa. “ ‘pa tsiku lachiwiri muzipereka ana angʼombe aamuna khumi ndi awiri aja, nkhosa zazimuna ziwiri ndi ana ankhosa aamuna khumi ndi anayi a chaka chimodzi aja, zonse zopanda chilema. pamodzi ndi ngʼombe zazimuna, nkhosa zazimuna ndi ana ankhosa, muzipereka zopereka za chakudya ndi za chakumwa molingana ndi chiwerengero cha nyamazo. muziperekanso mbuzi imodzi yayimuna ya nsembe yopepesera machimo powonjezera pa nsembe yopsereza ya tsiku ndi tsiku pamodzi ndi chopereka chake cha chakudya ndi chakumwa. “ ‘pa tsiku lachitatu muzipereka ngʼombe zazimuna khumi ndi imodzi, nkhosa zazimuna ziwiri ndi ana ankhosa aamuna khumi ndi anayi a chaka chimodzi, zonse zopanda chilema. pamodzi ndi ngʼombe zazimuna, nkhosa zazimuna ndi ana ankhosa, muzipereka zopereka za chakudya ndi za chakumwa molingana ndi chiwerengero cha nyamazo. muziperekanso mbuzi imodzi yayimuna ya nsembe yopepesera machimo, powonjezera pa nsembe yopsereza ya tsiku ndi tsiku pamodzi ndi chopereka chake cha chakudya ndi chakumwa. “ ‘pa tsiku lachinayi muzipereka ngʼombe zazimuna khumi, nkhosa zazimuna ziwiri ndi ana ankhosa aamuna khumi ndi anayi a chaka chimodzi, zonse zopanda chilema. pamodzi ndi ngʼombe zazimuna, nkhosa zazimuna ndi ana ankhosa, muzipereka chopereka cha chakudya ndi chakumwa molingana ndi chiwerengero cha nyamazo. muziperekanso mbuzi imodzi yayimuna ya nsembe yopepesera machimo, powonjezera pa nsembe yopsereza ya tsiku ndi tsiku pamodzi ndi chopereka chake cha chakudya ndi chakumwa. “ ‘pa tsiku lachisanu muzipereka ngʼombe zazimuna zisanu ndi zinayi, nkhosa zazimuna ziwiri ndi ana ankhosa aamuna khumi ndi anayi a chaka chimodzi, zonse zopanda chilema. pamodzi ndi ngʼombe zazimuna, nkhosa zazimuna ndi ana ankhosa, muzipereka chopereka cha chakudya ndi chakumwa molingana ndi chiwerengero cha nyamazo. muziperekanso mbuzi imodzi yayimuna ya nsembe yopepesera machimo, powonjezera pa nsembe yopsereza ya tsiku ndi tsiku ndi chopereka chake cha chakudya ndi chakumwa. “ ‘pa tsiku lachisanu ndi chimodzi muzipereka ngʼombe zazimuna zisanu ndi zitatu, nkhosa zazimuna ziwiri ndi ana ankhosa aamuna khumi ndi anayi a chaka chimodzi, zonse zopanda chilema. pamodzi ndi ngʼombe zazimuna, nkhosa zazimuna ndi ana ankhosa, muzipereka chopereka cha chakudya ndi cha chakumwa molingana ndi chiwerengero cha nyamazo. muziperekenso mbuzi imodzi yayimuna ya nsembe yopepesera machimo, powonjezera pa nsembe yopsereza ya tsiku ndi tsiku pamodzi ndi chopereka chake cha chakudya ndi chakumwa. “ ‘pa tsiku lachisanu ndi chiwiri muzipereka ngʼombe zazimuna zisanu ndi ziwiri, nkhosa zazimuna ziwiri ndi ana ankhosa amuna khumi ndi anayi a chaka chimodzi, zonse zopanda chilema. pamodzi ndi ngʼombe zazimuna, nkhosa zazimuna ndi ana ankhosa, muzipereka chopereka cha chakudya ndi chakumwa molingana ndi chiwerengero cha nyamazo. muziperekanso mbuzi imodzi yayimuna ya nsembe yopepesera machimo, powonjezera pa nsembe yopsereza ya tsiku ndi tsiku pamodzi ndi chopereka chake cha chakudya ndi chakumwa. “ ‘pa tsiku lachisanu ndi chitatu muzichita msonkhano ndipo musamagwire ntchito iliyonse. muzipereka chopereka chotentha pa moto monga fungo lokoma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, nsembe yopsereza ya ngʼombe imodzi yayimuna, nkhosa yayimuna imodzi ndi ana ankhosa amuna asanu ndi awiri a chaka chimodzi, zonse zopanda chilema. pamodzi ndi ngʼombe yayimunayo, nkhosa yayimunayo ndi ana ankhosawo, muzipereka chopereka cha chakudya ndi chakumwa molingana ndi chiwerengero cha nyamazo. muziperekanso mbuzi imodzi yayimuna ya nsembe yopepesera machimo, powonjezera pa nsembe yopsereza ya tsiku ndi tsiku pamodzi ndi chopereka chake cha chakudya ndi chakumwa. “ ‘kuwonjezera pa zopereka zimene munalumbirira ndi pa zopereka zanu zaufulu, muzipereka zimenezi kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa masiku osankhika a chikondwerero chanu. nsembe zanu zachakumwa ndi nsembe zanu zachiyanjano.’ ” mose anawuza aisraeli zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira.

30

mose anawuza aisraeli onse zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamula. iye anati, “zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula ndi izi: munthu wamwamuna ngati walonjeza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kapena kulumbira kuti adzachita zimene walumbirazo, asaphwanye mawuwo koma ayenera kuchita chilichonse chimene wanena. “pamene munthu wamkazi amene akukhalabe mʼnyumba ya abambo ake alumbira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti adzachita zimene walonjeza pa ubwana wake, abambo ake namva kulumbira kwakeko kapena kulonjeza kwake kuti adzachitadi, ndipo abambo akewo wosayankhula kanthu, mkaziyo achitedi zomwe analumbirazo. ayenera kudzachita zonse zimene walonjeza zija. koma ngati abambo akewo amva kulumbira kwake ndi kumukaniza, palibe lamulo lomukakamiza mkaziyo kuchita zimene walonjeza. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamukhululukira chifukwa abambo ake anamukaniza. “ngati akwatiwa atalumbira kale kapena ngati alonjeza mofulumira ndi pakamwa pake, mwamuna wake ndi kumva kulumbira kwakeko koma wosanenapo kanthu, mkaziyo achitedi zomwe walumbirazo. achite ndithu zomwe walonjeza zija. koma ngati mwamuna wake amuletsa atamva kulumbira kwakeko, pamenepo amumasula mayiyo ku zimene analumbira komanso ku zimene analonjeza mosaganiza bwinozo ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamukhululukira. “mayi wamasiye kapena wosiyidwa ukwati akalumbira kapena kulonjeza kuti adzachita kanthu kalikonse, ayenera kukachitadi. “koma ngati mayi wokwatiwa alumbira nalonjeza kuti adzachitadi zimene walonjeza, mwamuna wake ndi kumva kulumbira kwakeko koma osayankhulapo kanthu, osamuletsa, ayenera kuchitadi zonse zimene walumbira ndi zonse zimene walonjeza. koma ngati mwamuna wake amva ndi kumuletsa kuti asachite zomwe walumbirazo, palibe lamulo lomukakamiza mayiyo kuchita zomwe walumbirazo kapenanso zimene walonjeza. popeza mwamuna wake wamuletsa, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamukhululukira mayiyo. mwamuna wake ali ndi mphamvu zovomereza kapena kukana zimene mayiyo walumbira kapena zimene walonjeza zokhudza kudzilanga yekha. ndipo ngati mmawa mwake ndi masiku otsatira mwamuna wake sanenapo kanthu atamva zimenezi, mayiyo achitedi zimene walumbira kapena zimene walonjeza. mwamunayo wavomereza zimenezo, chifukwa sanamuwuze kanthu mayiyo pa tsiku limene anamva akulonjeza kapena kulumbira. koma ngati mwamunayo amukaniza patapita kanthawi atazimva kale, iyeyo ndiye wochimwa mʼmalo mwa mayiyo.” awa ndiwo malamulo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula mose za mwamuna ndi mkazi wake, ndiponso abambo ndi mwana wawo wamkazi amene akanali mtsikana wokhalabe mʼnyumba ya abambo akewo.

31

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “uwabwezere zoyipa amidiyani chifukwa cha zimene anachitira aisraeli. ukatha kuchita zimenezi, iwe udzamwalira.” ndipo mose anati kwa aisraeli, “perekani zida kwa ena mwa anthu anu kuti akamenyane ndi amidiyani ndi kuwabwezera choyipa mʼmalo mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mutumize ku nkhondoko amuna 1,000 kuchokera ku fuko lililonse la aisraeli.” choncho amuna okwana 12,000 anatenga zida kukonzekera nkhondo, anthu 1,000 kuchokera ku fuko lililonse la aisraeli. mose anawatumiza ku nkhondo, anthu 1,000 kuchokera ku fuko lililonse pamodzi ndi finehasi mwana wa eliezara wansembe amene ananyamula zipangizo zochokera ku malo wopatulika ndi malipenga okaliza. iwo anamenyana ndi amidiyani monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose ndipo anapha mwamuna aliyense. mwa anthu ophedwawo munali evi, rekemu, zuri, huri ndi reba, mafumu asanu a amidiyani. ndipo anaphanso ndi lupanga balaamu mwana wa beori. aisraeli anagwira ukapolo amayi a chimidiyani ndi ana awo ndipo analandanso ngʼombe, ziweto zawo zina zonse ndi katundu wawo yense. anawotcha mizinda yonse imene amidiyani ankakhalamo pamodzi ndi misasa yawo yonse. anatenga zonse zimene analanda ku nkhondoko, anthu ndi zoweta zomwe. ndipo anabwera nawo akapolowo ndi zolanda ku nkhondozo kwa mose ndi kwa wansembe eliezara ndi kwa gulu lonse la aisraeli ku misasa yawo ku chigwa cha mowabu, mʼmbali mwa mtsinje wa yorodani ku yeriko. mose, wansembe eliezara ndi atsogoleri onse a gululo anapita kukakumana nawo kunja kwa misasa. mose anakwiya nawo akuluakulu a magulu a ankhondowo: olamulira 1,000 ndi olamulira 100, amene ankachokera ku nkhondo. iye anafunsa kuti, “kodi nʼchifukwa chiyani mwawaleka amoyo amayi onsewa?” paja iwo ndi amene ankatsatira uphungu wa balaamu ndiponso ndi amene anachititsa aisraeli kuti asiye mavawelomakonsonanti-yeahoh pa zimene zinachitika ku peori, kotero mliri unagwera anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsopano iphani munthu wamwamuna aliyense. ndiponso iphani mayi aliyense amene anagonapo ndi mwamuna, koma sungani mtsikana aliyense amene sanagonepo ndi mwamuna. “inu nonse amene mwaphapo wina wake, kapena kukhudza aliyense amene anaphedwa mukhale kunja kwa msasa masiku asanu ndi awiri. pa tsiku lachitatu mudziyeretse nokha pamodzi ndi akapolo anu. muyeretsenso zovala zanu ndi china chilichonse chopangidwa ndi chikopa, ubweya wa mbuzi kapenanso ndi mtengo.” tsono wansembe eliezara anati kwa asilikali amene anapita ku nkhondo aja, “lamulo limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka kwa mose ndi ili: golide, siliva, mkuwa, chitsulo, chiwaya, mtovu ndi china chilichonse chimene sichingapse ndi moto muchidutsitse pa moto, ndipo chidzayeretsedwa. komanso chiyeretsedwe ndi madzi oyeretsa. ndipo chilichonse chimene chingapse ndi moto muchidutsitse mʼmadzimo. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri muchape zovala zanu ndipo mudzayera. mukatero mutha kulowa mu msasa.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “iwe ndi wansembe eliezara ndiponso akuluakulu a mabanja a anthuwa, muwerenge anthu onse ndi ziweto zomwe zinagwidwa ku nkhondo. mugawe zolanda ku nkhondozo magawo awiri, lina la ankhondo amene anapita ku nkhondo, lina la anthu onse. pa gawo la ankhondowo, mutengeko gawo la mavawelomakonsonanti-yeahoh, pa zofunkha 500 zilizonse mutengeko chimodzi, pa akapolo, ngʼombe, bulu ndi nkhosa. utenge zimenezo pa theka la gawo la ankhondowo ndipo upereke kwa wansembe eliezara kuti zikhale zopereka zanu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kuchokera pa theka la gawo la aisraeli, utengeko cholanda chimodzi pa makumi asanu aliwonse, pa anthu, ngʼombe, abulu, nkhosa, mbuzi kapena zoweta zina. uzipereke kwa alevi amene ntchito yawo ndi yosamalira tenti ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo mose ndi wansembe eliezara anachita monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. zotsala pa zolanda ku nkhondo zimene ankhondowo anatenga zinali nkhosa 675,000, ngʼombe 72,000, abulu 61,000, ndi atsikana omwe sanagonepo ndi mwamuna 32,000. gawo la ankhondo amene anapita ku nkhondo linali: nkhosa 337,500, mwa zimenezi gawo la mavawelomakonsonanti-yeahoh linali 675; ngʼombe zinalipo 36,000 ndipo gawo la mavawelomakonsonanti-yeahoh linali 72; abulu analipo 30,500 ndipo gawo la mavawelomakonsonanti-yeahoh linali 61; anthu analipo 16,000 ndipo gawo la mavawelomakonsonanti-yeahoh linali 32. mose anapereka kwa wansembe eliezara gawo limene linali loyenera kupereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. pa gawo la aisraeli, mose anapatula theka limodzi kuchotsa pa zolanda ku nkhondo zonse zimene zinabwera ndi ankhondo aja. tsono gawo la aisraeli linali ili: nkhosa 337,500, ngʼombe 36,000, abulu 30,500, anthu 16,000. kuchoka pa gawo la aisraelilo, mose anatengapo chimodzi pa zolanda ku nkhondo makumi asanu aliwonse, anthu ndi nyama, ndipo anazipereka kwa alevi amene ankayangʼanira tenti ya mavawelomakonsonanti-yeahoh monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. pamenepo omwe ankayangʼanira magulu a ankhondo olamulira 1,000 ndi olamulira 100 anabwera kwa mose, iwo anati kwa iye, “ife anthu anu tawerenga ankhondo amene timawalamulira. palibe munthu ndi mmodzi yemwe amene wasowa. ndipo tabweretsa zopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh zimene munthu aliyense anapeza: ziwiya zagolide, zibangiri, zigwinjiri, mphete zosindikizira, ndolo ndi mikanda kuti tichitire mwambo wopepesera machimo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo mose ndi wansembe eliezara analandira kuchokera kwa atsogoleriwo golide pamodzi ndi zipangizo zonse zosula. golide yense wochokera kwa atsogoleri a 1,000 ndi atsogoleri a 100 zomwe mose ndi eliezara anapereka ngati mphatso kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh zinali zolemera makilogalamu 200. wankhondo aliyense anatenga zomwe analanda yekha ku nkhondo. mose ndi eliezara wansembe analandira golide kuchokera kwa atsogoleri a 1,000 ndi atsogoleri a 100 ndi kukamuyika mu tenti ya msonkhano ngati chikumbutso cha aisraeli pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh.

32

arubeni ndi agadi amene anali ndi ngʼombe zambiri ndi ziweto zina anaona dziko la yazeri ndi la giliyadi kuti linali labwino kwa ziwetozo. choncho arubeni ndi agadi anapita kwa mose ndi kwa wansembe eliezara ndi kwa atsogoleri a anthu ndi kunena kuti, “ataroti, diboni, yazeri, nimira, hesiboni, eleali, sebamu, nebo ndi beoni, dziko lomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anagonjetsa pamaso pa aisraeli, ndiwo malo woyenera ziweto, ndipo atumiki anufe tili ndi ziweto. iwo anati, ‘ngati tapeza ufulu pamaso panu atumiki anufe, mutipatse dziko limeneli kuti likhale lathu. tisawoloke nanu yorodani.’ ” ndipo mose anati kwa agadi ndi arubeni, “kodi anthu a mtundu wanu apite ku nkhondo inu mutangokhala kuno? chifukwa chiyani mukufowoketsa aisraeli kupita mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh wawapatsa? izi ndi zimene makolo anu anachita pamene ndinawatuma kuchokera ku kadesi kukaona dzikolo. atapita ku chigwa cha esikolo, ndi kuliona dzikolo, anafowoketsa aisraeli kuti asalowe mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapatsa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiya tsiku limenelo ndipo analumbira kuti, ‘chifukwa sananditsatire ndi mtima wonse, palibe ndi mmodzi yemwe mwa amuna a zaka makumi awiri kapena kuposa pamenepo, amene anachokera ku igupto, amene adzaone dziko limene ndinalonjeza mwa lumbiro kwa abrahamu, isake ndi yaqobo. palibe ndi mmodzi yemwe kupatula kalebe mwana wa yefune, mkeni, ndi yeahoswa mwana wa nuni chifukwa anatsatira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mtima wonse.’ mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiyira aisraeli kwambiri ndipo anawachititsa kuyenda mʼchipululu zaka makumi anayi, mpaka mʼbado wonse wa anthu amene anachita choyipa pamaso pake unatha. “ndipo onani tsopano, inu mʼbado wochimwa, mwalowa mʼmalo mwa makolo anu ndipo mwachititsa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh akwiyire isreali kwambiri. ngati muleka kumutsata, iye adzawasiyiranso anthu onsewa mʼchipululu ndipo mudzawonongetsa anthu onsewa.” ndipo iwo anabwera kwa mose namuwuza kuti, “ife tikufuna kumanga makola a ziweto zathu kuno ndi mizinda yokhalamo akazi athu ndi ana athu. koma ndife okonzeka kutenga zida za nkhondo ndi kupita pamodzi ndi aisraeli mpaka titakawafikitsa ku malo awo. panopa, akazi ndi ana athu akhala mʼmizinda yotetezedwa, kuwateteza kwa anthu okhala mʼdzikoli. sitidzabwerera ku midzi yathu mpaka mwisraeli aliyense atalandira cholowa chake. sitidzalandira cholowa chilichonse pamodzi nawo ku tsidya lina la yorodani, chifukwa cholowa chathu tachipezera ku tsidya lino la kummawa kwa yorodani.” tsono mose anati kwa anthuwo, “ngati inu mudzachita zimenezi, kutenga zida zankhondo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti muchite nkhondo, ndipo ngati nonsenu mudzapita ndi zida kuwoloka yorodani pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mpaka atachotsa adani ake pamaso pake, dzikolo nʼkugonja pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, mudzabwera ndi kukhala mfulu pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi aisraeli. ndipo dziko lino lidzakhala lanu pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “koma mukalephera kuchita izi, mudzakhala mukuchimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo dziwani kuti tchimo lanu lidzakupezani. amangireni akazi ndi ana anu mizinda, mangani makola a ziweto zanu, koma chitani zomwe mwalonjeza.” agadi ndi arubeni anati kwa mose, “ife antchito anu tidzachita monga mbuye wathu mwalamulira. ana ndi akazi athu, ziweto zathu zina ndi ngʼombe zidzatsala kuno ku mizinda ya giliyadi, koma antchito anufe, mwamuna aliyense amene ali ndi chida cha nkhondo, adzawoloka kukamenya nkhondo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga mbuye wathu wanenera.” choncho mose anapereka malamulo awa kwa wansembe eliezara, kwa yeahoswa mwana wa nuni ndi kwa akulu a mafuko a aisraeli. mose anawawuza kuti, ngati agadi ndi arubeni, mwamuna aliyense wokonzekera nkhondo, awoloka yorodani pamodzi ndi inu pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo dzikolo nʼkugonjetsedwa pamaso panu, mudzawapatse dziko la giliyadi kukhala lawo. koma ngati sawoloka pamodzi nanu ndi zida zankhondo, ayenera kulandira cholowa chawo pamodzi ndi inu ku kanaani. agadi ndi arubeni anayankha kuti, “antchito anu adzachita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wanena. tidzawoloka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo tidzalowa mu kanaani ndi zida zankhondo, koma cholowa chathu chidzakhala ku tsidya lino la yorodani.” choncho mose anapatsa agadi, arubeni ndi theka la fuko la manase mwana wa yosefe dziko la sihoni mfumu ya aamori ndi dziko la ogi, mfumu ya ku basani, dziko lonse, mizinda yake ndi midzi yowazungulira. agadi anamanga diboni, ataroti, aroeri, atiroti-sofani, yazeri, yogibeha, beti-nimira ndi beti-harani mizinda ya malinga. anamanganso makola a ziweto zawo. ndipo arubeni anamanga hesiboni, eleali, kiriataimu, nebo ndi baala-meoni (mayina awa anasinthidwa) ndi sibima. anapereka mayina ku mizinda ina yomwe anamangayo. zidzukulu za makiri mwana wa manase zinapita ku giliyadi kulanda mzindawo ndi kuthamangitsira kunja aamori omwe anali kumeneko. tsono mose anapereka giliyadi kwa amakiri, ana a manase, ndipo anakhala kumeneko. yairi, mwana wa manase analanda midzi yambiri ya giliyadi ndi kuyitcha kuti havoti-yairi. ndipo noba analanda kenati ndi midzi yozungulira ndi kuyitcha noba, kutengera dzina la iye mwini.

33

malo otsatirawa ndi omwe aisraeli anayima pa maulendo awo atatuluka mʼdziko la igupto mʼmagulu awo motsogozedwa ndi mose ndi aaroni. mose analemba malo amene anayambira maulendo awo molamulidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. maulendo awo ndi malo omwe anayambira ndi awa: aisraeli ananyamuka kuchokera ku ramesesi pa tsiku la 15 la mwezi woyamba, itangotha paska. iwo anatuluka nayenda molimba mtima aigupto onse akuona, pamene ankayika maliro a ana awo oyamba kubadwa, omwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anawakantha pakati pawo chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anaweruza milungu yawo. aisraeli atachoka ku ramesesi, anamanga misasa yawo ku sukoti. atachoka ku sukoti anakamanga misasa yawo ku etamu, mʼmbali mwa chipululu. ndipo atachoka ku etamu, anabwerera ku pihahiroti, kummawa kwa baala-zefoni, ndipo anamanga misasa yawo pafupi ndi migidoli. atachoka ku pihahiroti anadutsa mʼkati mwa nyanja kupita ku chipululu ndipo atayenda masiku atatu mʼchipululu cha etamu, anamanga misasa yawo ku mara. atachoka ku mara anafika ku elimu, kumene kunali akasupe a madzi khumi ndi awiri ndi mitengo ya migwalangwa 70 ndipo anamanga misasa yawo kumeneko. atachoka ku elimu anakamanga misasa yawo mʼmbali mwa nyanja yofiira. atachoka ku nyanja yofiira anakamanga misasa yawo mʼchipululu cha sini. atachoka ku chipululu cha sini anakamanga ku dofika. atachoka ku dofika anakamanga misasa yawo ku alusi. atachoka ku alusi anakamanga misasa yawo ku refidimu, kumene kunalibe madzi woti anthu ndi kumwa. atachoka ku refidimu anakamanga ku chipululu cha sinai atachoka ku chipululu cha sinai anakamanga misasa yawo ku kiburoti-hataava. atachoka ku kiburoti-hataava anakamanga misasa yawo ku heziroti. atachoka ku heziroti anakamanga ku ritima. atachoka ku ritima anakamanga ku rimoni-perezi. atachoka ku rimoni-perezi anakamanga ku libina. atachoka ku libina anakamanga ku risa. atachoka ku risa anakamanga ku kehelata. atachoka ku kehelata anakamanga ku phiri la seferi. atachoka ku phiri la seferi anakamanga ku harada. atachoka ku harada anakamanga ku mekheloti. atachoka ku mekheloti anakamanga ku tahati. atachoka ku tahati anakamanga ku tera. atachoka ku tera anakamanga ku mitika. atachoka ku mitika anakamanga ku hasimona. atachoka ku hasimona anakamanga ku moseroti. atachoka ku moseroti anakamanga ku beni yaakani. atachoka ku beni yaakani anakamanga ku hori-hagidigadi. atachoka ku hori-hagidigadi anakamanga ku yotibata. atachoka ku yotibata anakamanga ku abirona. atachoka ku abirona anakamanga ku ezioni-geberi. atachoka ku ezioni-geberi anakamanga ku kadesi, mʼchipululu cha zini chimene ndi kadesi. anachoka ku kadesi ndi kukamanga ku phiri la hori, mʼmalire mwa dziko la edomu. molamulidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, wansembe aaroni anakwera ku phiri la hori kumene anakamwalirira pa tsiku loyamba la mwezi wachisanu, mʼchaka cha makumi anayi, aisraeli atatuluka mʼdziko la igupto. aaroni anamwalira pa phiri la hori ali ndi zaka 123. mfumu ya akanaani ya ku aradi yomwe inkakhala ku negevi kummwera kwa kanaani, inamva kuti aisraeli akubwera. atachoka ku phiri la hori anakamanga ku zalimoni. atachoka ku zalimoni anakamanga ku punoni. atachoka ku punoni anakamanga ku oboti. atachoka ku oboti anakamanga ku iye-abarimu. atachoka ku iye-abarimu anakamanga ku diboni gadi. atachoka ku diboni gadi anakamanga ku alimoni-dibulataimu. atachoka ku alimoni-dibulataimu anakamanga mʼmapiri a abarimu, pafupi ndi nebo. atachoka ku mapiri a abarimu anakamanga ku zigwa za mowabu mʼmbali mwa yorodani moyangʼanana ndi yeriko. ali ku zigwa za mowabu anamanga mʼmbali mwa yorodani kuchokera ku beti-yesimoti mpaka ku abeli-sitimu. pa zigwa za mowabu, mʼmbali mwa yorodani moyangʼanana ndi ku yeriko, mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “nena kwa aisraeli kuti, ‘pamene muwoloka yorodani kulowa mʼdziko la kanaani, mukathamangitse nzika zonse za mʼdzikomo pamaso panu. mukawononge mafano awo onse a miyala ndi osula ndi malo awo achipembedzo. mukalande dzikolo ndi kukhalamo chifukwa ndakupatsani dziko limenelo kuti mukhalemo. mukagawane dzikolo pochita maere monga mwa mafuko anu. kwa omwe ali ambiri, cholowa chambiri, ndipo amene ali ocheperapo, chocheperanso. chilichonse chimene chidzawagwere iwo mwa maere chidzakhala chawo. mukaligawane monga mwa mafuko a makolo anu. “ ‘koma ngati simukathamangitsa nzika zimene zili mʼdzikomo, amene mukawalole kukhalamo adzakhala ngati zisonga mʼmaso mwanu ndi ngati minga mʼmbali mwanu. adzakubweretserani mavuto mʼdziko limene mudzakhalemolo. ndipo pamenepo ndidzachitira inu zomwe ndinaganiza kuwachitira iwowo.’ ”

34

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “lamula aisraeli ndipo uwawuze kuti, ‘pamene mulowa mʼdziko la kanaani, dziko lomwe lidzaperekedwa kwa inu ngati cholowa chanu, lidzakhale ndi malire awa: “ ‘chigawo cha kummwera kwa dziko lanu chidzayambira ku chipululu cha zini motsatana ndi malire a edomu. kummawa malire anu a kummwera adzayambira kummawa, kumathero a nyanja ya mchere. malirewo adzapita kummwera ndipo adzakwera phiri la akirabimu mpaka ku zini. mathero ake adzakhala kummwera kwa kadesi-baranea. ndipo adzapitenso ku hazari adari mpaka kukafika ku azimoni, kumene malirewo adzakhote kuchokera ku azimoni mpaka ku khwawa la ku igupto ndi kukathera ku nyanja yayikulu. “ ‘malire anu a ku madzulo adzakhala ku gombe la nyanja yayikulu. amenewo ndiwo adzakhale malire anu a ku madzulo. “ ‘malire anu a kumpoto, mzere wake uyambire ku nyanja yayikulu mpaka ku phiri la hori ndi kuchokera ku phiri la hori mpaka ku lebo hamati. malirewa apite ku zedadi, ndi kupitirira mpaka ku ziforoni ndi kukathera ku hazari-enani. awa ndiwo adzakhale malire anu a kumpoto. “ ‘za malire anu a kummawa, mulembe mzere kuchokera ku hazari-enani mpaka kukafika ku sefamu. malirewo adzatsikire ku sefamu mpaka ku ribila cha kummawa kwa aini ndi kupitirira mpaka ku matsitso a cha kummawa kwa nyanja ya kinereti. tsono malirewo adzatsika motsatana ndi yorodani ndi kukathera ku nyanja ya mchere. “ ‘limeneli lidzakhala dziko lanu ndi malire ake mbali zonse.’ ” ndipo mose analamula aisraeli kuti, “limeneli ndi dziko limene mudzalilandira pochita maere kuti likhale cholowa chanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula kuti liperekedwe ku mafuko asanu ndi anayi ndi theka, chifukwa mabanja a fuko la rubeni, fuko la gadi, ndi theka la fuko la manase analandiriratu cholowa chawo. mafuko awiriwa pamodzi ndi theka la fuko la manase analandiriratu cholowa chawo patsidya pa mtsinje wa yorodani ku yeriko cha kummawa kotulukira dzuwa.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “awa ndi mayina a anthu amene adzakugawireni dzikoli kuti likhale cholowa chanu: wansembe eliezara ndi yeahoswa mwana wa nuni. musankhe mtsogoleri mmodzi kuchokera ku fuko lililonse kuti athandize kugawa dzikolo. mayina awo ndi awa: kalebe mwana wa yefune, wochokera ku fuko la yuda, semueli mwana wa amihudi, wochokera ku fuko la simeoni; elidadi mwana wa kisiloni, wochokera ku fuko la benjamini; buki mwana wa yogili, mtsogoleri wochokera ku fuko la dani; hanieli mwana wa efodi, mtsogoleri wochokera ku fuko la manase, mwana wa yosefe; kemueli mwana wa sifitani, mtsogoleri wochokera ku fuko la efereimu, mwana wa yosefe. elizafani mwana wa parinaki, mtsogoleri wochokera ku fuko la zebuloni; palitieli mwana wa azani, mtsogoleri wochokera ku fuko la isakara, ahihudi mwana wa selomi, mtsogoleri wochokera ku fuko la aseri; pedaheli mwana wa amihudi, mtsogoleri wochokera ku fuko la nafutali.” awa ndiwo mayina a anthu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula kuti agawe cholowa cha aisraeli mʼdziko la kanaani.

35

ku zigwa za mowabu pafupi ndi yorodani ku yeriko, mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “lamula aisraeli kuti apereke kwa alevi midzi yoti azikhalamo kuchokera pa cholowa chomwe adzalandira. muwapatsenso malo oweteramo ziweto kuzungulira midziyo. midziyo idzakhala yawo ndipo azidzakhala mʼmenemo. malo a msipu adzakhala a ngʼombe, nkhosa ndi zoweta zawo zina zonse. “malo a msipu a mudziwo amene mudzawapatse aleviwo, adzayambire ku khoma la mudzi ndipo adzatuluke kunja mamita 450, kuzungulira mudziwo. kunja kwa mudzi yezani mamita 900 kummawa, mamita 900 kumpoto ndipo mudziwo ukhale pakati. adzakhala ndi dera limeneli ngati malo a midziyo, owetera ziweto zawo. “isanu ndi umodzi mwa midzi imene mudzapereke kwa alevi idzakhala mizinda yopulumukirako, kumene munthu wopha mnzake adzathawireko. ndipo mudzawapatsenso midzi ina 42. midzi yonse imene mudzapereke kwa alevi idzakhale 48, pamodzi ndi malo oweterako ziweto. pamene mukupatula midzi imeneyi pa cholowa cha aisraeli, muchotsepo midzi yambiri pa mafuko aakulu, ndipo midzi pangʼono pa mafuko aangʼono. fuko lililonse lidzapereka kwa alevi molingana ndi kukula kwa cholowa chimene lalandira.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “yankhula ndi aisraeli kuti, ‘pamene muwoloka yorodani kulowa mu kanaani, sankhani midzi ina kuti ikhale mizinda yanu yopulumukirako, kumene munthu wopha munthu wina mwangozi angathawireko. adzakhala malo obisalako pothawa munthu wofuna kulipsira, kuti munthu wopha mnzake mwangozi asaphedwe mpaka akayime pamaso pa gulu la anthu kuti akaweruzidwe. midzi isanu ndi umodzi imene muyiperekeyi idzakhala mizinda yopulumukirako. mupereke itatu mbali ino ya yorodani ndi itatu ina mu kanaani kuti ikhale mizinda yopulumukirako. midzi isanu ndi umodzi idzakhala malo opulumukirako aisraeli, alendo ndi anthu ena onse okhala pakati pawo kuti wina aliyense wopha mnzake mwangozi adzathawireko. “ ‘ngati munthu amenya mnzake ndi chitsulo, munthuyo nʼkufa, ndiye kuti iyeyo ndi wakupha ndipo wakuphayo aphedwe. kapenanso ngati wina wake ali ndi mwala mʼdzanja mwake womwe ungaphe munthu, ndipo agenda nawo wina, munthu winayo nʼkufa, ndiye kuti iyeyo ndi wakupha ndipo wakuphayo adzayenera kuphedwa. kapenanso ngati wina ali ndi chibonga mʼdzanja mwake choti nʼkupha nacho munthu, namenya nacho munthu, munthuyo nʼkufa, ndiye kuti iyeyo ndi wakupha, wakuphayo ayenera kuphedwa. wolipsira adzamuphanso wakuphayo. pamene akumana naye adzayenera kumupha ndithu. ndipo ngati wina wake, chifukwa cha udani, aganiza zokankha munthu wina kapena kumuponyera chinthu china mwadala munthuyo nʼkufa, kapena ngati, chifukwa cha udani, amenya mnzake ndi nkhonya, mnzakeyo ndi kufa, munthuyo ayenera kuphedwa. iyeyo ndi wakupha. wolipsira adzamuphe wakuphayo pamene akumana naye. “ ‘koma ngati popanda udani wina uliwonse, mwadzidzidzi akankha wina kapena kumuponyera chinthu osati mwadala, kapena mosamuona nʼkumuponyera mwala womwe utha kumupha, munthuyo nʼkufa, tsono pakuti sanali mdani wake ndipo sanaganizire zomupweteka, gulu liweruze pakati pa iye ndi wolipsira monga mwa malamulo ake. gulu lidzapulumutsa munthu wakuphayo mʼmanja mwa wolipsira uja ndi kumubwezera ku mzinda wopulumukirako kumene anathawira. ayenera kukhala kumeneko kufikira imfa ya mkulu wa ansembe, amene anadzozedwa ndi mafuta oyera. “ ‘koma ngati wolakwayo atuluka kunja kwa malire a mzinda wopulumukirako kumene anathawira ndipo wobwezera choyipa nʼkumupeza kunja kwa mzindawo, wolipsirayo atha kumupha wolakwayo popanda kugamula mlandu wakupha. wolakwayo ayenera kukhala mu mzinda wopulumukiramowo mpaka imfa ya mkulu wa ansembe ndipo pamenepo atha kubwerera kwawo. pokhapokha atafa mkulu wa ansembe ndi pamene angathe kubwerera ku malo ake. “ ‘amenewa akhale malamulo ndi malangizo kwa inu nthawi zonse ndi ku mibado ya mʼtsogolo, kulikonse kumene mudzakhalako. “ ‘aliyense wopha munthu ayeneranso kuphedwa ngati pali umboni okwanira. koma wina asaphedwe ngati pali mboni imodzi yokha. “ ‘osalola kulandira dipo lowombolera munthu wakupha yemwe ayenera kuphedwa. wakupha ayenera kuphedwa. “ ‘simuyeneranso kulandira dipo kwa munthu amene wathawira ku mzinda wopulumikirako kuti wothawayo abwerere kwawo, pokhapokha ngati mkulu wa ansembe wamwalira. “ ‘musayipitse dziko limene mukukhalamolo. magazi amayipitsa dziko ndipo nʼkosatheka kulipirira dziko chifukwa cha magazi amene akhetsedwa mʼmenemo, kupatula pokhetsa magazi a munthu amene anakhetsa magaziyo. choncho musadetse dziko limene mukukhalamo, dziko limene inenso ndimakhalamo, pakuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndimakhala pakati pa aisraeli.’ ”

36

atsogoleri a mabanja a fuko la giliyadi, mwana wa makiri, mwana wa manase omwe anali ochokera ku fuko la ana a yosefe anabwera ndi kuyankhula ndi mose, atsogoleri ndi akuluakulu a mabanja a aisraeli. iwo anati, “pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula mbuye wanga kuti apereke dziko ngati cholowa kwa aisraeli mwa maere, anakulamulani inu kupereka cholowa cha mʼbale wathu zelofehadi kwa ana ake aakazi. tsopano ngati akwatiwa ndi aamuna ochokera ku mafuko ena a mitundu ya aisraeli, cholowa chawo chidzatengedwa kuchoka pa cholowa cha makolo athu ndipo adzachiwonjezera ku fuko limene akwatiwakolo. ndipo gawo lina la cholowacho, lopatsidwa kwa ife lidzatengedwa. pamene chaka cha chikondwerero cha zaka makumi asanu, cha aisraeli chafika, cholowa chawo chidzawonjezeredwa ku fuko limene iwo akwatiwako. ndipo katundu wawo adzachotsedwa pa cholowa cha fuko la makolo athu.” tsono mwa lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh, mose anapereka lamulo ili kwa aisraeli: “zimene ana a yosefe akunena ndi zoona. izi ndi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akulamula kwa ana aakazi a zelofehadi: atha kukwatiwa ndi aliyense amene angakondweretsedwe naye koma zingakhale bwino atakwatiwa mʼfuko la abambo awo kuti cholowa cha isreali chisapite ku fuko lina, pakuti mwisraeli aliyense ayenera kusunga cholowa cha fuko la makolo ake. mwana wamkazi aliyense amene adzalandira cholowa cha dziko la fuko lililonse la isreali ayenera kukwatiwa ndi munthu wa fuko la abambo ake. cholowa chilichonse mu isreali sichiyenera kupita ku fuko lina, popeza fuko lililonse la isreali liyenera kusunga cholowa chimene linalandira.” choncho ana aakazi a zelofehadi anachita monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. ana aakazi a zelofehadi amene ndi mahila, tiriza, hogila, milika ndi nowa, anakwatiwa ndi asuweni awo a ku mbali ya abambo awo. anakwatiwa mʼmafuko a zidzukulu za manase mwana wa yosefe, ndipo cholowa chawo chinakhalabe mʼfuko la abambo awo. awa ndi malamulo ndi malangizo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka kwa aisraeli kupyolera mwa mose ku chigwa cha mowabu mʼmbali mwa yorodani, ku yeriko.

deuteronomy

1

awa ndi mawu amene mose anayankhula kwa aisraeli onse mʼchipululu kummawa kwa yorodani, ku araba moyangʼanana ndi sufi, pakati pa parani ndi tofeli, labani, heziroti ndi dizahabu. (kuyenda kuchokera ku horebu kukafika ku kadesi barinea kudzera njira ya ku phiri la seiri ndi ulendo wa masiku khumi ndi limodzi). mʼchaka cha makumi anayi, pa tsiku loyamba la mwezi 11, mose anafotokozera aisraeli zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamula zokhudza iwowo. apa nʼkuti atagonjetsa sihoni mfumu ya aamori, amene amalamulira ku hesiboni, ndipo pa ederi anagonjetsa ogi mfumu ya ku basani, amene amalamulira mu asiteroti. chakummawa kwa yorodani mʼchigawo cha mowabu, mose anayamba kufotokozera lamulo ili kunena kuti: ku horebu, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu anati kwa ife, “mwakhalitsa pa phiri lino. sasulani msasa ndipo pitani ku dziko la mapiri la aamori. pitani kwa anthu onse oyandikana nawo ku araba, ku mapiri, mʼmbali mwa mapiri a ku madzulo, ku negevi ndiponso mʼmbali mwa nyanja, ku dziko la akanaani ndi ku lebanoni mpaka ku mtsinje waukulu wa yufurate. taonani, ine ndakupatsani dziko ili. lowani ndi kulilanda dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh analumbira kuti adzapereka kwa makolo anu, abrahamu, isake ndi yaqobo komanso kwa zidzukulu zawo.” pa nthawi imeneyi ine ndinati kwa inu, “inu ndinu katundu olemera kwambiri woti sindingathe kumunyamula ndekha. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakuchulukitsani kotero kuti lero lino ndinu ochuluka ngati nyenyezi za kumwamba. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo anu wachulukitsa chiwerengero chanu ndipo wakudalitsani monga momwe analonjezera! koma nanga ndekha ndidzasenza bwanji zovuta ndi zipsinjo zanu komanso milandu yanu? sankhani amuna ena anzeru, ozindikira ndi amene mumawalemekeza kuchokera ku mtundu uliwonse wa mitundu yanu, ndipo ndidzawayika kuti akulamulireni.” inu munandiyankha kuti, “maganizo amenewa ndi abwino kuwachita.” choncho ndinatenga anthu otsogolera mafuko anu, anzeru ndi omwe mumawalemekeza, ndipo ndinawayika kuti azikulamulirani mʼmagulu a 1,000, ena 100, ena makumi asanu ndi ena khumi, kuti akhalenso ngati akapitawo a mafuko. ndipo pa nthawi imeneyo ndinawawuza olamula anu kuti, “muzimva milandu ya pakati pa abale anu ndi kuweruza mosakondera, kaya mlanduwo uli pakati pa aisraeli okhaokha kapena mmodzi wa iwo ndi mlendo. osamayangʼana nkhope poweruza koma muzimvetsera aangʼono ndi aakulu omwe chimodzimodzi. musamaope munthu aliyense, pakuti chiweruzo ndi cha allah. muzindibweretsera mlandu uliwonse wovuta ndipo ndidzaumva.” ndipo nthawi imeneyo ndinakuwuzani chilichonse chimene munayenera kuchita. tsono monga mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu anatilamulira, tinanyamuka kuchoka ku horebu ndi kupita cha ku dziko lamapiri la aamori kudzera ku chipululu chachikulu ndi choopsa chija munachionachi, kotero kuti tinakafika ku kadesi barinea. ndipo ndinati kwa inu, “mwafika ku dziko la mapiri la aamori, limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu akutipatsa. taonani, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakupatsani dzikoli. pitani ndi kulitenga monga mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo anu anakuwuzirani. musaope kapenanso kugwa mphwayi.” tsono nonse munabwera kwa ine ndi kuti, “tiyeni titumize anthu ayambe apita kuti akazonde dzikolo ndi kutibweretsera mawu pa za njira yomwe tidzere ndi za mizinda imene tikafikireko.” ndinaona kuti maganizo amenewa anali abwino, choncho ndinasankha anthu khumi ndi awiri, mmodzi ku fuko lililonse. iwo ananyamuka napita mʼdziko la mapiri, ndipo anafika ku chigwa cha esikolo ndi kukazonda dzikolo. pobwerera anatitengerako zipatso za mʼdzikomo ndipo anatipatsa mawu akuti, “dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu akutipatsa ndi labwino.” koma inu simunafune kupitako ndipo munawukira lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. inu munanyinyirika mʼmatenti anu nʼkumati, “allah amatida nʼchifukwa chake anatitulutsa ku igupto kuti atipereke mʼmanja mwa aamori kuti atiwononge. tigwire mtengo wanji? abale athu anatitayitsa mtima. iwo akuti, ‘anthuwo ndi amphamvu ndi aatali kuposa ife, mizindayo ndi yayikulu ndipo mipanda yake ndi yayitali yofika kumwamba. ife tinaonanso aanaki kumeneko.’ ” ndipo ine ndinati kwa inu, “musachite mantha kapena kuwaopa. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene akukutsogolerani, adzakumenyerani nkhondo monga muja anachitira ku igupto inu mukuona, ndi mʼchipululu muja. kumeneko munaona mmene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakunyamulirani monga abambo anyamulira mwana wawo, njira yonse yomwe munayenda mpaka munafika pamalo ano.” ngakhale zinali choncho, simunadalire mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amene anakutsogolerani pa ulendo wanu, ndi moto nthawi ya usiku ndi mtambo nthawi ya masana, kukufunirani malo woti mumange msasa ndi kukuonetsani njira yoti muyendemo. mavawelomakonsonanti-yeahoh atamva zimene munanena anakwiya nalumbira kuti, “palibe ndi mmodzi yemwe mwa mʼbado woyipawu amene adzaona dziko labwino limene ndinalumbira kupatsa makolo anu, kupatula kalebe mwana wa yefune. iye adzaliona, ndipo ndidzamupatsa iye ndi adzukulu ake, dziko limene adzapondamo popeza anatsata mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mtima wake wonse.” chifukwa cha inu, mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiyiranso ine ndipo anati, “iwenso sudzalowa mʼdzikomo. koma yeahoswa mwana wa nuni amene amakuthandiza, adzalowa mʼdzikomo. umulimbikitse chifukwa adzatsogolera isreali kukalandira dzikolo. ndipo angʼonoangʼono amene munati adzagwidwa ukapolo, ana anu amene sanadziwe kusiyanitsa chabwino ndi choyipa, amenewo adzalowa mʼdzikolo. ndidzalipereka kwa iwo ndipo lidzakhala lawo. koma inu, tembenukani nyamukani kulowera cha ku chipululu kutsatira njira ya ku nyanja yofiira.” ndipo inuyo munati, “tachimwa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tipita ndi kukachita nkhondo monga mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu watilamulira.” choncho aliyense wa inu anavala zankhondo, ndi kuganiza kuti nʼkosavuta kupita mʼdziko la mapiri lija. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “awuze anthuwa kuti, ‘musapite kukachita nkhondo chifukwa ine sindidzakhala nanu. mudzagonjetsedwa ndi adani anu.’ ” choncho ndinakuwuzani koma simunamve. inu munawukira lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mwamwano munayenda kulowa mʼdziko la mapiri. aamori amene ankakhala mʼmapiriwo anatuluka kukakumana nanu ndipo anakuthamangitsani ngati gulu la njuchi ndipo anakukanthani kuchokera ku seiri, njira yonse mpaka ku horima. munabwererako mukulira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma iye sanalabadire kulira kwanuko ndipo sanakumvetsereni. pamenepo munakhala ku kadesi masiku ambiri kwa nthawi yayitali ndithu.

2

kenaka tinabwerera ndi kuyamba ulendo wolowera ku chipululu motsatira njira ya ku nyanja yofiira, monga mmene mavawelomakonsonanti-yeahoh anatilamulira. kwa nthawi yayitali tinayendayenda cha ku dziko la mapiri la seiri. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “mwazungulira mokwanira dziko la mapiri, tsopano tembenukirani kumpoto. apatse anthu malamulo awa: ‘muli pafupi kudutsa mʼchigawo cha abale anu adzukulu a esau okhala ku seiri. iwowa adzachita nanu mantha koma musamale kwambiri. musayambane nawo popeza sindidzakupatsani gawo lina lililonse la dziko lawo ngakhale poti mungoyika phazi. ndamupatsa esau dziko lamapiri la seiri kuti likhale lakelake. inu muyenera kuwalipira ndi siliva pa chakudya chimene mudye ndi madzi amene mumwe.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakudalitsani mʼntchito zonse za manja anu. iye wakuyangʼanirani pa ulendo wanu wodutsa mʼchipululu chachikulu. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakhala nanu mʼzaka makumi anayi, ndipo simunasowe kalikonse. choncho tinapitiriza ulendo modutsa abale athu, adzukulu a esau okhala ku seiri. tinapatukira njira ya ku araba imene imachokera ku elati ndi ezioni geberi ndipo tinayenda njira ya ku chipululu cha mowabu. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “musawavutitse amowabu kapena kuwaputa kuti muchite nawo nkhondo popeza sindidzakupatsani gawo lina lililonse la dziko lawo. ndinapereka ari kwa adzukulu a loti ngati chuma chawo.” (aemi, anthu amphamvu ndi ochuluka komanso ataliatali ngati aanaki amakhala kumeneko. ngati aanaki, nawonso ankawayesa kuti anali arefai, koma amowabu ankawatcha iwo aemi. ahori amakhala ku seiri koma adzukulu a esau anawapirikitsa. iwo anawononga ahori pamaso pawo nawakhalira pamalo pawo monga aisraeli anachitira mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapatsa ngati chuma chawo). ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “tsopano nyamukani ndipo muwoloke chigwa cha zeredi.” choncho tinawoloka chigwacho. panapita zaka 38 kuchokera pa nthawi imene tinachoka ku kadesi barinea mpaka pamene tinawoloka chigwa cha zeredi. pa nthawi imeneyi nʼkuti mʼbado wonse wa anthu ankhondowo utawonongeka ku msasa monga mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalumbirira. dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh linatsutsana nawo mpaka wonse anathera ku msasa. tsono atafa munthu wotsiriza mwa anthu ankhondowo, mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “lero mudutsa malire a mowabu ku ari podzera ku ari. mukafika kwa aamoni, musawavutitse kapena kuwaputa, popeza sindidzakupatsani gawo lililonse la dziko la aamoni. ine ndalipereka dzikoli ngati chuma kwa adzukulu a loti.” (ilinso ankaliyesa dziko la arefai amene ankakhala kumeneko. koma aamoni ankawatcha iwo azamuzumi. iwo anali anthu amphamvu ndiponso ochuluka, ataliatali ngati aanaki. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawawononga ndi kuwachotsa pamaso pa aamoni, amene anawapirikitsa nawakhalira pa malo pawo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anachitanso chimodzimodzi ndi adzukulu a esau omwe anakhazikika ku seiri atawononga ahori powachotsa pamaso pawo. iwo anawapirikitsa ahoriwo ndi kuwakhalira pamalo pawo mpaka lero. ndipo za aavi omwe ankakhala mʼmidzi yofika mpaka ku gaza, anagonjetsedwa ndi akafitori wochokera ku akafitori nakhala pamalo pawo). “tsopano nyamukani, muwoloke khwawa la arinoni. taona ndapereka mʼmanja mwako sihoni mwamori mfumu ya hesiboni ndi dziko lake lonse. yambapo kutenga chuma chake ndi kumenyana naye nkhondo. lero lomwe lino ndidzayamba kuyika chiopsezo ndi mantha pa mitundu yonse pansi pa thambo kuti akuope. iwowo adzamva zambiri yako ndipo adzanjenjemera ndi kuwawidwa mtima chifukwa cha iwe.” ine ndinatuma amithenga kuchokera ku chipululu cha kedemoti kupita kwa sihoni mfumu ya hesiboni kukanena mawu ofuna mtendere ndipo ndinati, “tiloleni tidutse mʼdziko mwanu. ife tidzangodutsa ndi msewu waukulu, ndipo sitidzapatukira kumanja kapena kumanzere. mutigulitse chakudya kuti tidye ndi madzi kuti timwe pa mtengo wa siliva. mungotilola kuti tidutse, tikuyenda pansi monga mmene anatichitira adzukulu a esau okhala ku seiri ndi amowabu okhala ku ari mpaka titawoloka yorodani kufika ku dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu akutipatsa.” koma sihoni mfumu ya hesiboni sanalole kuti tidutse. popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu analimbitsa mzimu wake, nawumitsa mtima wake kuti amupereke mʼmanja mwanu monga wachitira lero lino. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “taona ndayamba kumupereka sihoni ndi dziko lake kwa iwe. tsopano yamba kugonjetsa ndi kulanda dziko lake.” sihoni ndi ankhondo ake atabwera kudzakumana nafe mwankhondo pa yahazi, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anamupereka iye kwa ife ndipo tinankantha, pamodzi ndi ana ake aamuna ndi gulu lake lonse lankhondo. pa nthawi imeneyi tinamulanda mizinda yake yonse ndi kuyiwononga kwathunthu, amuna, akazi ndi ana. palibe amene anapulumuka. koma ziweto ndi zinthu zonse zimene tinalanda mʼmizinda imene tinagonjetsayo, tinazitenga kukhala zathu. kuchokera ku aroeri mʼmphepete mwa mtsinje wa arinoni ndi ku mzinda wa ku mtsinjeko mpaka kukafika ku giliyadi, panalibe ndi mzinda ndi umodzi omwe umene unatikanika kuwugonjetsa. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu anatipatsa onsewo. molingana ndi lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, simunalowerere dziko lililonse la aamoni, ngakhale dera lonse la ku mtsinje wa yaboki kapena dera lozungulira dera la ku mizinda ya ku mapiri.

3

kenaka tinakhota ndi kumayenda mokwera mtunda ndi njira yolowera ku basani. ndipo ogi mfumu ya ku basani ndi gulu lake lonse lankhondo anakumana nafe ndipo anamenyana nafe ku ederi. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “usachite naye mantha pakuti ndamupereka mʼmanja mwako pamodzi ndi gulu lake lonse lankhondo ndi dziko lake lomwe. ndipo uchite kwa iye zimene unachita sihoni mfumu ya aamori, amene ankalamulira ku hesiboni.” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu anapereka mʼmanja mwathu ogi mfumu ya ku basani ndi gulu lake lonse lankhondo. tinawakantha onsewo osasiya ndi mmodzi yemwe. pa nthawi imeneyo tinatenga mizinda yake yonse. pa mizinda 60, panalibe ndi umodzi womwe umene sitinawalande, mʼdera lonse la ufumu wa ogi ku basani chimene ndi chigawo cha arigobu. mizinda yonseyi inali yotetezedwa ndi malinga ataliatali wokhala ndi zitseko ndi zitsulo, komabe panali midzi ina yambiri imene inalibe malinga. tinawawonongeratu monga momwe tinachitira sihoni, mfumu ya ku hesiboni. tinawononga mzinda uliwonse, amayi, amuna ndi ana omwe. koma tinafunkha ziweto ndi katundu wawo yense. choncho pa nthawi imeneyi tinalanda kwa mafumu awiri aamori, dera la kummawa kwa yorodani, kuyambira ku khwawa la arinoni mpaka ku phiri la herimoni. (asidoni amatcha herimoni kuti siriyoni, pamene aamori amalitcha seniri). tinalanda mizinda yonse ya ku mapiri, ku giliyadi, basani mpaka ku saleka ndi ederi, mizinda ya mu ufumu wa ogi wa ku basani. (ogi, mfumu ya ku basani, anali yekhayo amene anatsala mwa mtundu wa anthu ataliatali a chirefai. bedi lake linali lachitsulo ndipo lalitali kuposa mamita anayi. mulifupi mwake munali mamita awiri. bedilo likanalipo ku raba kwa aamori). dziko limene tinalanda nthawi imeneyo, ndinapatsa fuko la rubeni ndi fuko la gadi dera la kumpoto kwa aroeri cha mʼmphepete mwa khwawa la arinoni kuphatikizapo theka la dziko lamapiri la giliyadi ndi mizinda yake. theka la fuko la manase ndinalipatsa dziko lonse lotsala la giliyadi ndi basani yense yemwe ndi dera la ufumu wa ogi. (chigawo chonse cha arigobu mu basani chinkadziwika kuti ndi dziko la arefai. yairi, mdzukulu wa manase, anatenga chigawo chonse cha arigobu mpaka ku malire a agesuri ndi amaakati. anatcha chigawochi dzina lake, moti mpaka lero basani amatchedwa havoti yairi). ndipo ndinapereka giliyadi kwa makiri. koma kwa fuko la rubeni ndi fuko la gadi ndinapereka chigawo chochokera ku giliyadi kutsetsereka mpaka ku khwawa la arinoni (pakati pa khwawalo ndiye panali malire) ndi kupitirira mpaka ku mtsinje wa yaboki umene ndi malire aamoni. malire ake a chakumadzulo anali yorodani ku araba, kuchokera ku kinereti mpaka ku nyanja ya araba (nyanja ya mchere), mʼmunsi mwa matsitso a pisiga. ndinakulamulirani nthawi imene ija kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakupatsani dziko ili kuti likhale lanu. koma amuna amphamvu onse ali ndi zida zankhondo, awoloke kutsogolera abale anu aisraeli. koma akazi anu, ana anu ndi ziweto zanu (ndikudziwa kuti muli ndi ziweto zambiri) zikhoza kumakhalabe mʼmizinda imene ndakupatsani, mpaka mavawelomakonsonanti-yeahoh atapereka mpumulo kwa abale anu, nawonso atatenga dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akuwapatsa patsidya pa yorodani, monga wachitira ndi inu. kenaka, aliyense wa inu akhoza kudzabwerera ku dziko limene ndinakupatsani.” nthawi imeneyo ndinamulamula yeahoswa kuti, “waona wekha ndi maso ako zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako anachitira mafumu awiriwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachita zomwezo ndi mafumu ena onse kumene mukupitako. musawaope chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah mwini adzakumenyerani nkhondo.” nthawi imeneyo ndinachonderera mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ambuye allah, mwayamba tsopano kuonetsa mtumiki wanu ukulu wanu ndi dzanja lanu lamphamvu. ndi mulungu uti ali kumwamba kapena pa dziko lapansi amene angachite ntchito zozizwitsa zimene mumachita? mundilole ndipite ndi kukaona dziko labwinolo kutsidya kwa yorodani dziko la mapiri abwinowo ndi lebanoni.” koma chifukwa cha inu, mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiya nane osandimvera. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “basi pakwana, usayankhulenso ndi ine zimenezi. pita pamwamba pa phiri la pisiga ndipo uyangʼane kumadzulo, kumpoto, kummwera ndi kummawa. ulione dzikolo ndi maso ako pakuti suwoloka yorodaniyu. koma langiza yeahoswa ndipo umulimbikitse ndi kumupatsa mphamvu pakuti adzatsogolera anthu awa kuwoloka ndipo adzawathandiza kuti atenge dziko limene ulioneli.” ndipo tinakhala mʼchigwa pafupi ndi beti-peori.

4

mverani inu aisraeli, malangizo ndi malamulo amene ndikuphunzitseni. muwatsatire kuti mukhale ndi moyo ndi kuti mulowe ndi kutenga dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo anu akukupatsani. musawonjezere pa zimene ndikukulamulirani ndipo musachotserepo, koma muwasunge malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amene ndikukupatsani. inu munaona ndi maso anu zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita ku baala-peori. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anawononga aliyense amene anatsata baala wa ku peori pakati panu. koma inu nonse amene munagwiritsitsa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu mukanali ndi moyo mpaka lero. taonani, ndakuphunzitsani malangizo ndi malamulo monga mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga anandilamulira kuti inuyo muwatsatire mʼdziko limene mukulowa ndi kulitengali. muwasunge mosamalitsa pakuti zimenezi zidzaonetsa nzeru zanu ndi kuzindikira kwanu kwa anthu a mitundu ina, amene adzamva za malangizo onsewa nati, “ndithudi, mtundu waukulu uwu ndi wa anthu anzeru ndi ozindikira.” mtundu wina wa anthu ndi uti umene uli waukulu chomwechi, woti ukhoza kukhala ndi milungu yawo pafupi monga mmene alili mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu ndi ife nthawi zonse pamene tipemphera kwa iye? ndipo ndi mtundu uti mwa mitundu ya anthu umene ndi waukulu chotere kuti nʼkukhala ndi malangizo ndi malamulo olungama ngati malamulo amene ndikuyika pamaso panu lero? inu mungosamala ndi kudziyangʼanira kwambiri nokha kuti musayiwale zimene maso anu aona. musalole kuti zichoke mʼmitima mwanu pa moyo wanu wonse. zimenezi muziphunzitse kwa ana anu ndi zidzukulu zanu ngakhale mʼtsogolo. kumbukirani tsiku limene munayimirira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ku horebu, pamene anati kwa ine, “sonkhanitsa anthu pamaso panga kuti amve mawu anga ndi kuti aphunzire kundilemekeza mʼmoyo wawo onse mʼdzikomo ndi kuti ana awo aziwaphunzitsa zimenezi.” munabwera pafupi ndi kuyima pa tsinde pa phiri pamene phirilo limayaka moto umene umafika mpaka kumwamba. panalinso mtambo wakuda ndi mdima wambiri. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nanu kuchokera mʼmotowo. inu munamva mawu ake okha koma simunamuone pakuti panali mawu chabe. iye anakuwuzani malamulo khumi omwe ndi pangano lake limene anakulamulirani kuti mutsatire. ndipo anawalemba malamulowo pa mapale awiri a miyala. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anandilamula nthawi imene ija kuti ndikuphunzitseni malangizo ndi malamulo amene muyenera kutsata mʼdziko limene mutenge mukawoloka yorodani. tsiku limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nanu ku horebu mʼmoto uja, simunaone thupi lake. choncho mudziyangʼanire nokha mosamalitsa, kuti musasokonezeke ndi kudzipangira nokha fano kapena chifanizo cha mtundu uliwonse, kaya chokhala ngati mwamuna kapena ngati mkazi, kaya chokhala ngati nyama iliyonse ya pa dziko lapansi kapena mbalame iliyonse yowuluka mlengalenga. kapena cholengedwa chilichonse choyenda pa nthaka kapena nsomba ya mʼmadzi akuya. ndipo pamene muyangʼana kumwamba muona dzuwa, mwezi ndi nyenyezi, zonse zakumwambazo musakopeke kuti muzigwadire ndi kumapembedza zinthu zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wapereka kwa anthu a mitundu yonse pa dziko lapansi. koma inuyo, mavawelomakonsonanti-yeahoh anakutengani ndi kukutulutsani mʼngʼanjo yosungunulira zitsulo, ku igupto kuti mukhale anthu olandira chuma chake monga mmene mulili tsopano. mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiya nane chifukwa cha inu, ndipo analumbira kwathunthu kuti sindidzawoloka yorodani ndi kulowa mʼdziko labwinolo limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani inu ngati cholowa chanu. ine ndifera mʼdziko lino, sindiwoloka yorodani. koma inu mwatsala pangʼono kuwoloka ndi kukatenga dziko labwinolo. samalani, musayiwale pangano limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anapangana nanu ndipo musadzipangire nokha fano la chinthu chilichonse chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu waletsa. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi moto wonyeketsa ndipo ndi allah wansanje. mukadzakhala nthawi yayitali mʼdzikomo ndi kubereka ana ndi kukhala ndi zidzukulu ndipo mukadzasokonekera ndi kupanga fano la mtundu uliwonse, nʼkumachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kumukwiyitsa, ine ndi kuti kumwamba ndi dziko lapansi zikhale mboni lero zokutsutsani kuti mudzawonongedwa msanga ndipo mudzachotsedwa mʼdziko limene mutenge mukawoloka yorodani. simudzakhalitsa kumeneko koma mudzawonongedwa ndithu. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakubalalitsani pakati pa anthu ena. ochepa okha pakati panu ndi amene adzapulumuke pakati pa anthu a mitundu ina kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupirikitsireniko. kumeneko mudzapembedza milungu ya mitengo ndi miyala yopangidwa ndi anthu, imene singaone kapena kumva kapena kudya kapena kununkhiza. mukanali komweko, ngati mudzamufunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu mudzamupeza koma ngati mutamufunafuna ndi mtima wanu wonse ndi moyo wanu wonse. mukadzakhala pa chipsinjo ndipo zonsezi zikadzakuchitikirani, ndi pamene pambuyo pake mudzabwerera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kumumvera iye. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi allah wachifundo, iye sadzakutayani kapena kukuwonongani kapena kuyiwala pangano lake ndi makolo anu, limene analitsimikiza mwa lumbiro. tsopano tafunsani za masiku a mʼmbuyomu, zakale inu musanabadwe, kuyambira tsiku limene allah analenga munthu pa dziko lapansi. tafufuzani kuyambira kumapeto mpaka mapeto anzake a thambo. kodi chinachitikako china chachikulu ngati ichi, kapena chinayamba chamvekako chokhala ngati ichi? kodi uliponso mtundu wina wa anthu umene unamva mawu a allah akuyankhula kuchokera mʼmoto nʼkukhala ndi moyo monga mwachitira inumu? kodi alipo mulungu amene anayeserapo kudzitengera mtundu wa anthu kuwachotsa mu mtundu unzake mwa mayesero, zizindikiro zozizwitsa, nkhondo, komanso mwa mphamvu zake zopanda malire, kapena mwa zochita zazikulu ndi zochititsa mantha, monga zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakuchitirani ku igupto inu mukupenya? iye anakuonetsani zonsezi kuti inu muzindikire kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye allah, palibenso wina wofanana naye. kuchokera kumwamba, iye anafuna kuti inu mumve mawu ake ndi kuti mukhale osunga mwambo. pa dziko lapansi anakuonetsani moto waukulu, ndipo inu munamva mawu ake kuchokera mʼmotomo. popeza anakonda makolo anu ndi kusankha adzukulu awo, a pambuyo pawo, anakutulutsani kuchoka ku igupto ali pakati panu ndi mphamvu yake, kuti akupirikitsireni mayiko akuluakulu ndi amphamvu kuposa inu, ndi kukubweretsani inu ku dziko lawo kuti likhale lanu, monga liliri lero. vomerezani lero ndipo dziwani mu mtima mwanu kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye allah kumwamba ndi pa dziko lapansi. palibenso wina. sungani malangizo ake ndi malamulo ake amene ndikukupatsani lero lino, kuti zikuyendereni bwino inu ndi ana anu kutsogoloko, ndi kuti mukhalitse mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani kwa nthawi zonse. kenaka mose anapatula mizinda itatu cha kummawa kwa yorodani, kumene aliyense amene wapha munthu akhoza kuthawirako ngati wopha munthuyo sanaphe mnzakeyo mwadala ndi maganizo oyipa. iye akhoza kuthawira ku umodzi mwa mizinda imeneyi napulumutsa moyo wake. mizindayo inali iyi: ku fuko la rubeni, unali mzinda wa bezeri ku mapiri a ku chipululu; ku fuko la gadi, unali ramoti ku giliyadi; ndipo ku fuko la manase, unali golani ku basani. awa ndi malamulo amene mose anapereka kwa aisraeli. izi ndi ndondomeko, malangizo ndi malamulo amene mose anawapatsa iwo pamene anatuluka ku igupto. anali ku chigwa cha kufupi ndi beti-peori mbali ya kummawa kwa yorodani, mʼdziko la sihoni mfumu ya aamori amene ankalamulira ku hesiboni ndipo anagonjetsedwa ndi mose ndi aisraeli pamene ankachokera ku igupto. iye anamulanda dziko lake ndi dziko la ogi mfumu ya ku basani. awa anali mafumu awiri aamori a kummawa kwa yorodani. dziko ili linayambira ku aroeri cha kumphepete kwa khwawa la arinoni ku phiri la siyoni (limeneli ndi phiri la herimoni), ndi kuphatikizapo dziko lonse la araba cha kummawa kwa yorodani mpaka kukafika ku nyanja ya araba, kumunsi kwa phiri la pisiga.

5

mose anayitanitsa aisraeli onse nati: tamverani inu aisraeli, malangizo ndi malamulo amene ndikuwuzeni lero. muwaphunzire ndi kuonetsetsa kuti mukuwatsata. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu anachita pangano ndi ife ku horebu. mavawelomakonsonanti-yeahoh sanachite pangano ndi makolo athu koma ndi ife, tonse amene tili moyo lero. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nanu maso ndi maso kuchokera mʼmoto pa phiri paja. (pa nthawi imeneyo ine ndinayimirira pakati pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi inu kuti ndikuwuzeni mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa inu munkachita mantha ndi moto ndipo simunakwere ku phiri). ndipo iye anati: “ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako amene ndinakutulutsa ku igupto, mʼdziko la ukapolo. “usakhale ndi milungu ina koma ine ndekha. “usadzipangire chofanizira chinthu chilichonse chakumwamba kapena cha pa dziko lapansi kapena cha mʼmadzi a pansi pa dziko. usazigwadire kapena kuzipembedza, pakuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako, ndine allah wansanje, wolanga ana chifukwa cha tchimo la makolo awo mpaka mʼbado wachitatu ndi wachinayi wa iwo amene amadana nane, koma ndimaonetsa chikondi chosasinthika ku mibado miyandamiyanda ya anthu amene amandikonda ndi kusunga malamulo anga. “usagwiritse ntchito molakwika dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamutenga kukhala wochimwa aliyense amene akugwiritsa ntchito dzina lakelo molakwika. “uzisunga tsiku la sabata kuti likhale lopatulika monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako anakulamulira. uzigwira ntchito zako zonse masiku asanu ndi limodzi, koma tsiku lachisanu ndi chiwiri ndi sabata, tsiku loperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako. tsiku limeneli musagwire ntchito iliyonse, inuyo kapena mwana wanu wamwamuna kapena mwana wanu wamkazi kapena wantchito wanu wamwamuna kapena mdzakazi wanu kapena ngʼombe yanu kapena bulu wanu kapena ziweto zanu kapena mlendo amene akukhala mʼmudzi mwanu, motero ndiye kuti wantchito wanu wamwamuna ndi wantchito wanu wamkazi adzapumula monga inuyo. kumbukira kuti unali kapolo ku igupto ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako anakutulutsa kumeneko ndi dzanja lamphamvu ndi lotambasuka. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako akukulamula kuti uzisunga tsiku la sabata. “lemekeza abambo ako ndi amayi ako monga mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako wakulamulira iwe kuti ukhale ndi moyo wautali ndi kuti zikuyendere bwino mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako akukupatsa. “usaphe. “usachite chigololo. “usabe. “usapereke umboni womunamizira mnzako. “usasirire mkazi wa mnzako. usasirire nyumba ya mnzako kapena munda wake, wantchito wake wamwamuna kapena mdzakazi wake, ngʼombe yake kapena bulu wake, kapena chilichonse cha mnzako.” awa ndi malamulo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mawu okweza kwa gulu lanu lonse pa phiri paja mʼmoto, mtambo ndi mdima woopsa, sanawonjezerepo kanthu. ndipo anawalemba pa mapale awiri amiyala ndi kundipatsa. mutamva mawu kuchokera mu mdimawo, phiri lili moto lawilawi, atsogoleri onse a mafuko anu ndi akuluakulu anu anabwera kwa ine. ndipo munati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu wationetsa ulemerero ndi ukulu wake, ndipo tamva mawu ake kuchokera mʼmoto. lero taona kuti munthu akhoza kukhala ndi moyo ngakhale allah atayankhula naye. koma tsopano tife chifukwa chiyani? moto waukuluwu utinyeketsa, ndipo tifa tikapitirirabe kumva mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu. pakuti ndi munthu uti wolengedwa amene anamvapo mawu a allah wamoyo akuyankhula kuchokera mʼmoto, monga tachitiramu, nakhala ndi moyo? pita pafupi kuti ukamvetsere zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu akunena. kenaka udzatiwuze chilichonse chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu akunena ndipo tidzamvera ndi kuchita.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anakumvani pamene munkayankhula kwa ine ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “ndamva zimene anthuwa anena kwa iwe. chilichonse chimene anena ndi chabwino. zikanakhala bwino akanakhala ndi mtima wondiopa ndi kusunga malamulo anga nthawi zonse kuti zinthu ziziwayendera bwino, iwowo pamodzi ndi ana awo kwamuyaya. “pita uwawuze kuti abwerere ku matenti awo. koma iwe ukhale kuno ndi ine kuti ndikupatse malamulo, malangizo ndi ziphunzitso zimene azitsatira mʼdziko limene ndiwapatse kuti alitenge.” choncho samalirani kuchita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukulamulirani inu, musapatukire kudzanja lamanja kapena lamanzere. muyende mʼnjira yonse imene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakulamulirani kuti mukhale ndi moyo ndi kupambana, ndi kuti masiku anu achuluke mʼdziko limene mudzatengelo.

6

awa ndi malamulo, malangizo ndi ziphunzitso zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anandilamula kuti ndikuphunzitseni kuti mukawatsatire mʼdziko limene mukuwolokera yorodani kuti mukalitenge, kuti inuyo, ana anu, ndi zidzukulu zanu mʼtsogolomo mudzaope mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu moyo wanu wonse posunga malangizo ndi malamulo ake onse amene ndinakupatsani inu kuti musangalale ndi moyo wautali. mvera isreali ndipo usamalitse kuchita malamulowa kuti zinthu zikuyendere bwino mʼdziko ndi kuti muchuluke kwambiri mʼdziko loyenda mkaka ndi uchi monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo anu anakulonjezerani. tamvani inu aisraeli, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mmodzi. uzikonda mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako ndi mtima wako wonse, ndi moyo wako wonse, ndi mphamvu zako zonse. malamulo amene ndakupatsani lero ayenera kukhala mu mtima mwanu. muziwaphunzitsa mwachangu kwa ana anu. muzikamba za malamulowa pamene muli mʼnyumba zanu, pamene mukuyenda mʼnjira, pamene mukugona ndi pamene mukudzuka. muwamange ngati zizindikiro pa manja anu ndi kuwamangirira pa zipumi zanu. muwalembe pa mphuthu za nyumba zanu ndi pa zipata zanu. pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukulowetsani ndi kukupatsani dziko limene analumbirira makolo anu abrahamu, isake ndi yaqobo, dziko lokhala ndi mizinda ikuluikulu imene inu simunamange, nyumba zodzaza ndi zinthu za mitundu yonse zimene inu simunayikemo, zitsime zimene inu simunakumbe, minda ya mpesa ndi mitengo ya olivi zimene inuyo simunadzale, tsono mukadya ndi kukhuta, samalani kuti mungayiwale mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anakutulutsani ku igupto, kukuchotsani mu ukapolo. muziopa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kumutumikira iye yekha, ndipo muzilumbira pa dzina lake. musamatsatire milungu ina, milungu ya anthu ena okuzungulirani, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amene ali pakati panu, ndi allah wansanje ndipo adzakukwiyirani kwambiri ndi kukuwonongani, kukufafanizani mʼdziko. musamuyese mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu monga munachitira ku masa. onetsetsani kuti mukusunga malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, malangizo ake ndi zikhazikitso zake zimene anakulamulirani. chitani zoyenera ndi zabwino pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuti zikuyendereni bwino ndi kuti mukhoza kukalowa ndi kulanda dziko labwinolo limene mavawelomakonsonanti-yeahoh analonjeza molumbira kwa makolo anu, kupirikitsiratu adani anu onse, monga mavawelomakonsonanti-yeahoh wanenera. mʼtsogolo muno, ana anu akadzakufunsani kuti, “kodi tanthauzo la ndondomeko, malangizo, zikhazikitso ndi malamulo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu anakulamulani nʼchiyani?” inu mudzawawuze kuti, “ife tinali akapolo a farao ku igupto, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anatitulutsa ku igupto ndi dzanja lamphamvu. ifeyo tikuona mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza zizindikiro zozizwitsa ndi zodabwitsa, zazikulu ndi zoopsa, pa aigupto ndi farao pamodzi ndi banja lake lonse. koma anatitulutsa kumeneko ndi kutilowetsa kuno natipatsa dziko limene analonjeza mwa lumbiro kwa makolo athu. mavawelomakonsonanti-yeahoh anatilamula kuti tizimvera malamulo onsewa, kuti tizimuopa kuti zinthu zizitiyendera bwino pa moyo wathu monga momwe zilili leromu. ndipo ngati tisamala kumvera malamulo onsewa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu monga momwe anatilamulira ife, chimenecho chidzakhala chilungamo chathu.”

7

pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakufikitsani mʼdziko limene mukukalowa ndi kulilanda ndi kuthamangitsa pamaso panu mitundu ya anthu iyi: ahiti, agirigasi, aamori, akanaani, aperezi, ahivi ndi ayebusi; yomwe ndi mitundu isanu ndi iwiri yayikulu ndi yamphamvu kuposa inu; mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akadzawapereka mʼmanja mwanu, ndipo inu mukadzawagonjetsa, mudzawawononge kwathunthu. musadzachite mgwirizano ndi anthuwo ndiponso musadzawachitire chifundo. musadzakwatirane nawo. musadzapereke ana anu aakazi kwa ana awo aamuna kapena kutenga ana anu aamuna ndi kuwapereka kwa ana awo aakazi. mukadzatero, iwo adzasocheretsa ana anu aamuna kuti asanditsatire ndi kutumikira milungu ina. motero mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakukwiyirani ndi kukuwonongani mwachangu. koma mukachite izi: mukagumule maguwa awo ansembe, mukaswe miyala yawo yachipembedzo, mukadule mitengo yawo ya asera, ndi kutentha mafano awo pa moto. pakuti inu ndinu anthu opatulika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakusankhani pakati pa anthu onse pa dziko lapansi kuti mukhale ake, chuma chake cha mtengo wapatali. mavawelomakonsonanti-yeahoh sanakukondeni chifukwa choti munali ochuluka kuposa ena pakuti inuyo ndiye munali ochepetsetsa mwa anthu onse. koma chifukwa chakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anakukondani nasunga lumbiro lake limene analumbira kwa makolo anu. ndi chifukwa chake anakutulutsani ndi mphamvu yake yopanda malire ndi kukupulumutsani ku dziko la ukapolo, kuchoka mʼmanja mwa farao mfumu ya ku igupto. choncho dziwani kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, ndi allah. iye ndi allah wokhulupirika, wosunga pangano lake la chikondi chosasinthika ku mibadomibado, kwa iwo amene amamukonda nasunga malamulo ake. koma iwo amene amamuda adzawabwezera powawononga pamaso pawo; sadzachedwa kuwabwezera iwo amene amadana naye. choncho muziyesetsa kusunga malamulo, malangizo ndi maphunziro amene ndikukulamulani lero lino kuti muchite. mukamvera malamulo amenewa, ndi kusamala kuwatsata, ndiye kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzasunga pangano lake la chikondi chosasinthika ndi inu, monga analumbira kwa makolo anu. iye adzakukondani nakudalitsani ndi kukuchulukitsani. adzadalitsa chipatso cha mʼmimba mwanu, zokolola za mʼdziko mwanu, tirigu wanu, vinyo wanu ndi mafuta anu, ana angʼombe zanu ndi ana ankhosa zanu mʼdziko limene analumbirira kwa makolo anu kuti akupatseni inu. inu mudzadalitsika kuposa mtundu wina uliwonse wa anthu ndipo palibe mwamuna kapena mkazi aliyense pakati panu amene adzakhale wosabereka. ziweto zanu nazonso, sipadzapezeka zosabereka. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupewetsani ku matenda aliwonse. sadzakugwetserani matenda owopsa aja munawadziwa ku igupto, koma adzawagwetsera pa odana nanu. muwononge anthu onse amene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu awapereka kwa inu. musawamvere chisoni ndipo musatumikire milungu yawo pakuti umenewo udzakhala msampha kwa inu. mukhoza kunena kuti, “anthu awa ndi amphamvu kuposa ifeyo. nanga tingawapirikitse bwanji?” koma musachite nawo mantha, kumbukirani bwino zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anachita ndi farao pamodzi ndi igupto yense. munadzionera nokha ndi maso anu mayesero aakulu, zizindikiro zozizwitsa ndi zodabwitsa, mphamvu yake yopanda malire imene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakutulutsirani. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah adzachita zimenezo ndi anthu onse amene muwaopa tsopano. kuwonjezera apo, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzatumiza mavu pakati pawo mpaka atamaliza onse amene adzakubisalirani. musaopsedwe nawo pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene ali pakati panu, ndi allah wamkulu ndi woopsa. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzapirikitsa anthu a mitundu yonse pamaso panu, pangʼonopangʼono. sadzakulolani kuti muwathe nthawi imodzi, kuti nyama zakuthengo zingadzaswane mokuzungulirani. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzawapereka kwa inu, adzawasokoneza kufikira atawonongedwa. iye adzapereka mafumu awo mʼdzanja lanu, ndipo adzafafaniza mayina awo pa dziko lapansi. palibe amene adzalimbana nanu, inu mudzawawononga. muwawotche pa moto mafano a milungu yawo. musasirire siliva ndi golide amene ali pa mafanoyo. musamutenge kuti akhale wanu chifukwa mukatero mudzakodwa naye ngati msampha, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amanyansidwa nazo. musabweretse chinthu chonyansa mʼnyumba mwanu kuopa kuwonongedwa ngati chonyasacho. muziyipidwa ndi kunyansidwa nacho kwambiri pakuti chidzawonongedwanso.

8

samalani potsata lamulo lililonse limene ndikukupatsani lero, kuti mukhale ndi moyo ndi kuchulukana kuti mulande ndi kulowa mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh analumbira kuti adzapereka kwa makolo anu. kumbukirani mmene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakutsogolerani njira yonse mʼchipululu kwa zaka makumi anayi, kukutsitsani ndi kukuyesani kuti adziwe chimene chinali mu mtima mwanu ngati mungathe kusunga malamulo ake kapena ayi. iye anakutsitsani nakumvetsani njala kenaka nʼkukudyetsani mana amene anali osadziwika kwa inu kapena makolo anu, kuti akuphunzitseni kuti munthu sadzakhala ndi moyo ndi chakudya chokha koma ndi mawu aliwonse ochokera mʼkamwa mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mʼzaka makumi anayi zimenezi, zovala zanu sizinangʼambike ndipo mapazi anu sanatupe. tsono dziwani mu mtima mwanu kuti monga abambo amalanga mwana wawo, momwemonso mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amakulangani. samalirani malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, kuyenda mʼnjira yake ndi kumuopa iye. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukulowetsani mʼdziko labwino, dziko lokhala ndi mitsinje ndi mathawale a madzi, akasupe oyenderera mu zigwa ndi mʼmapiri, dziko lokhala ndi tirigu ndi barele, mpesa ndi mitengo ya mkuyu, makangadza, mafuta a olivi ndi uchi; dziko limene buledi sadzasowa ndipo simudzasowa chilichonse; dziko limene miyala yake ndi chitsulo ndipo ku mapiri ake mukhoza kukumbako mkuwa. mukadya ndi kukhuta, yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu chifukwa cha dziko labwino limene wakupatsani. samalani kuopa kuti mungayiwale mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu posasunga malamulo, zikhazikitso ndi malangizo ake amene ndikukupatsani lero, kuopa kuti mukadya ndi kukhuta, mukamanga nyumba zabwino ndi kukhalamo, ndi pamene ngʼombe zanu ndi nkhosa zanu zaswana, ndi siliva ndi golide wanu wachuluka ndiponso kuti zonse zimene muli nazo zachuluka, mtima wanu udzayamba kunyada ndi kuyiwala mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene anakutulutsani ku igupto, kukuchotsani ku dziko la ukapolo. iye anakutsogolerani kudutsa mʼchipululu chachikulu ndi chochititsa mantha, dziko lija la ludzu ndi lopanda madzi, lokhala ndi njoka zaululu ndi zinkhanira. iye anatulutsa madzi kuchokera mʼthanthwe lowuma. iye anakupatsani mana kuti mudye mʼchipululu, zinthu zoti ngakhale makolo anu sanazidziwe, kuti akuchepetseni ndi kukuyesani ndipo kuti pa mapeto pake zikuyendereni bwino. mu mtima mwanu mukhoza kuganiza kuti, “mphamvu zanga ndi kulimbika kwa dzanja langa ndi zimene zandilemeretsa chonchi.” koma kumbukirani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah chifukwa ndi amene amakupatsani mphamvu zopezera chuma chimenechi kuti atsimikize pangano limene analumbira kwa makolo anu, monga liliri lero lino. ine ndine mboni yokutsutsani lero lino, kuti mukayiwala mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kutsata milungu ina nʼkumayigwadira, mudzawonongeka ndithu. monga mitundu ina ya anthu imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayiwononga pamaso panu, inunso mudzawonongedwa chifukwa chosamvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.

9

mvera isreali. watsala pangʼono kuwoloka yorodani ndi kukathamangitsa mitundu ikuluikulu ndi yamphamvu kuposa iweyo, imene mizinda yake ndi ikuluikulu yokhala ndi makoma ofika mpaka kumwamba. anthuwo ndi ataliatali, aanaki! ukudziwa za iwo ndipo unamvapo zikunenedwa kuti, “ndani amene angalimbane ndi aanaki?” koma khulupirira lero kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako amene ali patsogolo pako ali ngati moto wonyeketsa. adzawononga iwowo ndipo adzawagonjetsa iweyo ukuona. pamenepo udzawathamangitsa ndi kuwakantha mwamsanga, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh wakulonjezera. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako akadzawapirikitsa pamaso pako, usadzanene mu mtima mwako kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wandibweretsa kuno kudzalanda dziko lino chifukwa cha kulungama kwanga.” ayi, koma ndi chifukwa cha kuyipa kwa anthu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh ati awapirikitse pamaso pako. sukalowa ndi kutenga dziko lawolo chifukwa cha kulungama kwako kapena kukhulupirika kwako koma chifukwa cha kuyipa kwa anthuwo. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako awapirikitsa pamaso pako kuti akwaniritse zimene analumbira kwa makolo ako abrahamu, isake ndi yaqobo. tsono zindikira kuti si chifukwa cha kulungama kwako kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako akukupatsa dziko labwinoli kuti ulitenge popeza ndiwe wokanika. kumbukirani izi ndipo musayiwale mmene munaputira mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah mʼchipululu muja. kuyambira tsiku limene munatuluka mu igupto mpaka pamene munafika kuno, mwakhala owukira mavawelomakonsonanti-yeahoh. ku horebu munaputa mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kotero kuti anakwiya kwambiri nafuna kukuwonongani. nditakwera ku phiri kuti ndikalandire miyala iwiri ya malamulo, ya pangano limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita ndi inu, ndinakhala ku phiriko kwa masiku makumi anayi usiku ndi usana, sindinadye buledi kapena kumwa madzi. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandipatsa miyala iwiri yolembedwa ndi chala chake. pa miyalapo panali malamulo onse amene mavawelomakonsonanti-yeahoh analengeza kwa inu pa phiri kuchokera mʼmoto pa tsiku la msonkhano. pakutha pa masiku makumi anayi usiku ndi usana, mavawelomakonsonanti-yeahoh anandipatsa miyala iwiri, miyala ya pangano. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza, “tsikako kuno msanga, chifukwa anthu ako aja unawatulutsa ku iguptowa adziyipitsa. iwo apatukapo mofulumira pa zimene ndinawalamulira ndipo adzipangira fano lachitsulo.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “anthu awa ndawaona ndipo ndi anthu okanikadi! ndilekeni ndiwawononge ndi kufafaniza mayina awo pa dziko lapansi. ndipo ndidzakuyesa iwe mtundu wa anthu wamphamvu ndi wochuluka kuposa iwo.” choncho ndinatembenuka ndi kutsika phiri moto ukanayakabe. ndipo miyala iwiri ya pangano inali mʼmanja mwanga. ine poyangʼana ndinaona kuti inu munachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. munadzipangira fano lowumbidwa ngati mwana wangʼombe. inuyo munapatuka msanga kuchoka pa njira imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anakulamulirani. motero ine ndinaponya pansi miyala imene inali mʼmanja mwanga, ndi kuyiphwanya inu mukuona. tsono nthawi yomweyo ndinagwa chafufumimba pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa masiku makumi anayi usiku ndi usana. sindinadye buledi kapena kumwa madzi chifukwa cha machimo onse amene munawachita, kuchita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumukwiyitsa kwambiri. ine ndinachita mantha ndi mkwiyo ndi ukali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa anakwiya nanu kokwanira kukuwonongani. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anandimveranso. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiya ndi aaroni ndipo akanamuwononga, koma ine ndinamupemphereranso aaroniyo. ndiponso ndinatenga chinthu chanu choyipacho, mwana wangʼombe amene munapangayo, ndi kumuwotcha pa moto. kenaka ndinamuphwanya ndi kumuperapera ndikukhala ngati fumbi ndipo ndinawaza fumbilo mu mtsinje umene unkayenda kuchokera mʼphiri. inu munamukwiyitsanso mavawelomakonsonanti-yeahoh ku tabera, ku masa ndi ku kibiroti hatava. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh atakutulutsani ku kadesi barinea anati, “pitani mukatenge dziko limene ndakupatsani.” koma munawukira ulamuliro wa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. inu simunamukhulupirire kapena kumumvera. kuyambira pamene ndinakudziwani, mwakhala owukira mavawelomakonsonanti-yeahoh. ine ndinagwa chafufumimba pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa masiku makumi anayi usana ndi usiku chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kuti akuwonongani. ndinapemphera kwa ambuye ndi kuti, “haa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamkulukulu, musawawononge anthu anu, chuma chanuchanu chimene munachipulumutsa ndi mphamvu yanu yayikulu ku igupto ndi dzanja lanu la mphamvu. kumbukirani atumiki anu abrahamu, isake ndi yaqobo. musatengere kupulupudza, kuyipa ndi kuchimwa kwawo anthuwa. kupanda kutero, ndiye kuti anthu a ku dziko lija munatitulutsaku adzati, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh anawatulutsa kuti akawaphe mʼchipululu popeza sanathe kukawalowetsa mʼdziko limene anawalonjeza ndipo anadana nawo.’ koma iwowa ndi anthu anu, chuma chanu chimene munachitulutsa ndi mphamvu yanu yayikulu ndi mkono wanu wotambasuka.”

10

pa nthawi imeneyo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “sema miyala iwiri yofanana ndi yoyamba ija ndipo ubwere nayo kwa ine ku phiri. upangenso bokosi lamatabwa. ndidzalembapo mawu amene anali pa miyala yoyamba ija, imene unayiphwanya. ndipo iwe ukuyenera kuyika miyalayo mʼbokosimo.” choncho ndinapanga bokosi lamatabwa amtengo wa mkesha ndi kusema miyala iwiri yofanana ndi yoyamba ija, ndipo ndinapita ku phiri nditanyamula miyala iwiri mʼmanja mwanga. mavawelomakonsonanti-yeahoh analemba pa miyala iwiriyo zimene analemba poyamba, malamulo khumi amene analengeza kwa inu pa phiri paja, mʼmoto, pa tsiku la msonkhano. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapereka kwa ine. tsono ndinatsika ku phiri kuja ndi kuyika miyalayo mʼbokosi ndinapanga lija monga mavawelomakonsonanti-yeahoh anandilamulira, ndipo panopa ili mʼmenemo. aisraeli anayenda kuchokera ku beeroti beni yaakani mpaka ku mosera. kumeneko aaroni anamwalira nayikidwa mʼmanda, ndipo mwana wake eliezara anakhala wansembe mʼmalo mwake. kuchokera kumeneko aisraeli anapita ku gudigoda, napitirira mpaka ku yotibata, ku dziko la mitsinje ya madzi. pa nthawi imeneyo mavawelomakonsonanti-yeahoh anapatula fuko la levi kuti anyamule bokosi la pangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh lija, kuti ayimirire pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kutumikira ndi kunena madalitso pa dzina lake monga amachitira mpaka lero. nʼchifukwa chake alevi alibe gawo kapena cholowa pakati pa abale awo. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye cholowa chawo monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anawawuzira. tsopano ndinakhala ku phiri kuja kwa masiku makumi anayi usana ndi usiku monga ndinachitira poyamba, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anandimveranso nthawi iyi. sichinali chifuniro chake kuti akuwonongeni. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “pita ndi kutsogolera anthuwa pa njira yawo, kuti alowe ndi kulandira dziko limene ndinalumbira kwa makolo awo kuti ndiwapatse.” tsopano inu aisraeli, nʼchiyani chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh afuna kwa inu? iye akufuna kuti muzimuopa poyenda mʼnjira zake zonse ndi kumamukonda iye, kumutumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi mtima wanu wonse, ndi moyo wanu wonse, ndi kusunga malamulo ndi malangizo amene ndikukupatsani lero kuti zizikuyenderani bwino. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndiye mwini wake kumwamba ngakhale mmwambamwamba, dziko lapansi ndi zonse zimene zili mʼmenemo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayika mtima wake pa makolo anu okha ndipo anawakondadi nasankha adzukulu awo mwa mitundu yonse pa dziko lapansi, kunena inuyo monga mulili lero. motero chitani mdulidwe wa mitima yanu ndipo musakhalenso opulupudza. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi allah wa milungu, ambuye wa ambuye, allah wamkulu, wamphamvu ndi woopsa, amene sakondera ndipo salandira ziphuphu. iye amatchinjiriza ana amasiye ndi akazi amasiye, ndipo amakonda mlendo namupatsa chakudya ndi chovala. muzikonda alendo popeza inuyo munali alendo mʼdziko la igupto. muziopa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kumutumikira iye. mumukakamire iyeyo ndi kuchita malumbiro anu mʼdzina lake. iye ndiye matamando anu, allah wanu amene anakuchitirani zodabwitsa zazikulu ndi zoopsa zimene munaona ndi maso anu zija. makolo anu amene anapita ku igupto analipo makumi asanu ndi awiri onse pamodzi, ndipo tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakuchulukitsani ngati nyenyezi zakumwamba.

11

muzikonda mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndipo nthawi zonse muzitsata zimene iyeyo anakulamulani, malangizo, zikhazikitso ndi malamulo ake. lero kumbukirani kuti si ana anu amene anaona ndi kulawa chilango cha mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu: ukulu wake, dzanja lake lamphamvu, mkono wake wotambasuka; zizindikiro zozizwitsa zimene anazionetsa ndi zinthu zimene anazichita mʼkati mwa igupto, farao mfumu ya igupto ndi kwa dziko lake lonse; zimene iye anachita kwa gulu lankhondo la aigupto, kwa akavalo ndi magaleta awo, mmene iye anawamizira ndi madzi a mu nyanja yofiira pamene amakuthamangitsani, ndi mmene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawagonjetsera kufikira lero. si ana anu amene anaona zimene iye anakuchitirani mʼchipululu kufikira pamene munafika pa malo anu, ndi zimene anachitira datani ndi abiramu, ana aamuna a eliabu mwana wa rubeni, pamene nthaka inatsekula pakamwa pake pakati pa aisraeli onse ndi kuwameza pamodzi ndi katundu wawo, matenti awo ndi chilichonse chawo. koma ndinuyo amene munaona ntchito zonse zikuluzikulu zimenezi mavawelomakonsonanti-yeahoh anakuchitirani. tsono muzisunga malamulo onse amene ndikukupatsani lero kuti mukhale ndi mphamvu ndi kuti mupite kukalanda mʼdziko limene mwakhala pangʼono kulowamo mukawoloka yorodani, ndiponso kuti mukhalitse mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh analumbira kupatsa makolo anu ndi zidzukulu zawo, lomwe ndi dziko loyenda mkaka ndi uchi. dziko limene mukukalanda ndi kulowamo silokhala ngati dziko la ku igupto kumene mukuchokera ayi, kuja mumadzala mbewu ndi kumathirira ndi mapazi anu ngati ku dimba. koma dziko limene mukalande mukawoloka yorodani ndi dziko la mapiri ndi zigwa, dziko limene limalandira mvula kuchokera kumwamba. ili ndi dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amalisamalira. maso a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amaliyangʼanira nthawi zonse kuchokera ku mayambiriro a chaka mpaka kumapeto kwake. choncho mukasunga mokhulupirika malamulo amene ndikukupatsani lero lino, kukonda mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kumutumikira iyeyo ndi mtima wanu wonse ndi moyo wanu wonse, pamenepo ndidzatumiza mvula mʼdziko mwanu pa nthawi yake mʼnyengo ya dzinja ndi chilimwe, kuti mudzakolole tirigu wambiri ndi kuti mudzakhale ndi vinyo watsopano ndi mafuta. ndidzakupatsani udzu mʼminda mwanu woti muzidzadyetsera ngʼombe zanu ndipo inuyo mudzadya ndi kukhuta. dzisamalireni nokha, kuopa kuti mungakopeke mtima ndi kubwerera mʼmbuyo kuyamba kutumikira milungu ina ndi kumayigwadira. mukatero mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakukwiyirani kwambiri, nadzaletsa thambo kuti lisabweretsenso mvula ndipo dziko silidzapereka zokolola. choncho mudzawonongeka msanga mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh akukupatsani. sungani mawu amenewa mu mtima mwanu ndi mʼmaganizo mwanu, muwamangirire pa mikono yanu ndipo muwayike pamphumi panu. mawuwa muziphunzitsa ana anu, muzikamba za iwo pamene mukhala pansi mʼnyumba zanu, pamene mukuyenda mʼnjira, pamene mugona ndi pamene mukudzuka. muwalembe pa mphuthu za nyumba zanu ndi pa zipata zanu, kuti inu ndi ana anu mukhale mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh analumbira kupatsa makolo anu mpaka kalekale monga umakhalira mlengalenga pamwamba pa dziko. mukatsatira mosamalitsa malamulo amene ndikukupatsaniwa, kukonda mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, kuyenda mʼnjira zake zonse ndi kumugwiritsitsa iye mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapirikitsa mitundu ina yonseyi inu musanafike ndipo mudzagonjetsa mitundu ikuluikulu ndi yamphamvu kuposa inu. malo aliwonse amene mudzaponda adzakhala anu: dziko lanu lidzachokera ku chipululu mpaka ku lebanoni, ndi ku mtsinje wa yufurate mpaka ku nyanja ya kumadzulo. palibe munthu amene adzalimbana nanu. monga analonjezera, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachititsa kuti anthu onse mʼdziko limene mukupitalo adzachite nanu mantha ndi kukuopani. taonani, lero ndikuyika dalitso ndi temberero pakati panu, dalitso ngati mumvera malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amene ndikukupatsani lero. temberero ngati simumvera malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kupatuka pa njira imene ndikulamulirani lero potsata milungu ina imene simunayidziwe. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akakakufikitsani mʼdziko mukukalandalo kuti mulowemo mukanene za madalitso pa phiri la gerizimu, ndi za matemberero pa phiri la ebala. monga mudziwa, mapiriwa ali kutsidya kwa yorodani, kumadzulo kolowera dzuwa, kufupi ndi mitengo ya thundu ya more, mʼdziko la akanaani aja okhala ku araba moyangʼanana ndi giligala. mwatsala pangʼono kuwoloka yorodani kuti mulowe ndi kutenga dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani. mukadzalitenga dzikolo ndi kukhalamo, mudzaonetsetse kuti mukumvera malangizo ndi malamulo amene ndikukuwuzani lero.

12

awa ndi malangizo ndi malamulo amene muyenera kusamalitsanso kuti muwatsatire mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo anu wakupatsani kuti mutenge pa nthawi yonse imene muti mudzakhale mʼdzikomo. muwonongeretu kwathunthu malo onse a pamwamba pa mapiri ataliatali ndi pa mapiri angʼonoangʼono ndi pansi pa mtengo uliwonse wotambalala pamene mitundu imene muyilande dzikolo ankapembedzerapo milungu yawo. mugumule maguwa awo ansembe, ndi kuphwanya miyala yawo yachipembedzo ndipo mutenthe pa moto mafano awo a asera: mugwetse mafano a milungu yawo ndi kufafaniza mayina awo mʼmalo amenewo. musapembedze mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu monga mmene amachitira iwowa. koma inu muzifunafuna kumalo kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzasankhe pakati pa mafuko anu kuti ayikeko dzina lake ndi kukhalako. ku malo amenewa muyenera kupitako. kumeneko muzipititsako zopereka zanu ndi nsembe zanu zopsereza, ndi chakhumi chanu ndi mphatso zapadera zimene munalonjeza kupereka ndi zopereka zanu zaufulu ndi ana oyamba a ngʼombe zanu ndi nkhosa zanu. kumeneko, pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, inu ndi mabanja anu mudzadya ndi kusangalalako pa china chilichonse chimene mudzakhudza, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakudalitsani. musadzachite monga tikuchitira lero lino, aliyense kumachita zimene akuona kuti ndi zoyenera, pakuti simunafike ku malo opumulirako ndi ku cholowa chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani. koma mudzawoloka yorodani ndi kukhazikika mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani ngati cholowa chanu, ndipo iye adzakupatsani inu mpumulo ku adani anu okuzungulirani kuti mukhale motchinjirizidwa. tsono kumalo kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzasankhe kuti azikhalako muzikabweretsako chilichonse chimene ndikulamulirani inu: zopereka ndi nsembe zanu zopsereza, chakhumi chanu ndi mphatso zapadera, ndi chuma chanu chonse chosankhika chimene munalonjeza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo kumeneko inu mukasangalale pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu pamodzi ndi ana anu aamuna ndi ana anu aakazi, antchito anu aamuna ndi adzakazi anu, ndi alevi a mʼmidzi yanu, amene alibe gawo kapena cholowa chawochawo. musamalitse kuti musakaphere nsembe zanu zopsereza paliponse pamene mungafune. mukaphere pa malo okhawo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawasankhe mwa limodzi la mafuko anu, ndipo kumeneko mukasunge chilichonse chimene ndikulamulireni. koma mukhoza kumapha ziweto zanu mʼmizinda iliyonse ndi kudya nyama yake mmene mungafunire, ngati kuti ndi agwape kapena mbawala, monga mwadalitso limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani. woyeretsedwa ndi wosayeretsedwa akhoza kuyidya. koma musamadye magazi. muziwathira pansi ngati madzi. musamadyere mʼmizinda yanu chakhumi cha tirigu wanu ndi vinyo watsopano ndi mafuta, kapena za ana oyamba kubadwa a ngʼombe zanu ndi nkhosa zanu, kapena chilichonse chimene mwalonjeza kuchipereka, nsembe zanu zaufulu, kapena mphatso zapadera, mʼmalo mwake, muzidya pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, kumalo kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzasankhira inu, ana anu aamuna ndi aakazi, antchito anu aamuna ndi adzakazi anu, ndi alevi ochokera mʼmizinda yanu, ndipo mudzasangalale pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu pa chilichonse chimene mudzachikhudza. muonetsetse kuti musawataye alevi pa masiku onse amene mukhale mʼdziko lanumo. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akadzakulitsa dziko lanu monga anakulonjezerani, ndipo mukapukwa nyama mumanena kuti, “ndikufuna nyama,” pamenepo mudzadya mmene mungafunire. ngati malo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu awasankha kuti ayike dzina lake ali kutali kwambiri ndi inu, mukhoza kupha ziweto pakati pa ngʼombe ndi nkhosa zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wakupatsani, monga ndinakulamulani, ndipo mʼmizinda yanuyanu mukhoza kuzidya mmene mungafunire. muzidye ngati mukudya gwape kapena mbawala. onse oyeretsedwa monga mwa mwambo ndi osayeretsedwa omwe akhoza kudya. koma muonetsetse kuti musadye magazi, chifukwa magazi ndi moyo, ndipo musamadye moyo pamodzi ndi nyama. inu musamadye magazi, muziwathira pansi ngati madzi. musamadye magazi kuti zikuyendereni bwino inu pamodzi ndi ana anu a pambuyo panu, popeza mudzakhala mukuchita zoyenera pamaso pa allah. koma mutenge zinthu zanu zoyeretsedwa ndi china chilichonse chimene munalumbira kupereka, ndi kupita kumalo kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzasankhe. mupereke nsembe zanu zopsereza pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, nyama pamodzi ndi magazi omwe. magazi a nsembe zanu athiridwe pambali pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, koma nyamayo mukhoza kudya. onetsetsani kuti muzimvera mawu onsewa amene ndikukupatsani kuti zinthu zizikuyenderani bwino nthawi zonse inu ndi ana anu chifukwa mudzakhala mukuchita zabwino ndi zoyenera pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzachotsa pamaso panu mitundu ya anthu amene mukufuna kuwathira nkhondo ndi kuwalanda dzikolo. koma mukawapirikitsa ndi kukhazikika mʼdziko lawo, ndipo pamene iwo awonongeka pamaso panu, samalirani kuti musakodwe mu msampha pa kufufuza za milungu yawo, nʼkumati, “kodi anthu a mitunduwa amatumikira bwanji milungu yawo? ifenso tichita momwemo.” musapembedze mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu momwe amachitira iwowo, chifukwa popembedza milungu yawoyo amachita zonyansa zamitundumitundu zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh amadana nazo. amatentha ngakhale ana awo aamuna ndi aakazi pa moto ngati nsembe za kwa milungu yawo. onetsetsani kuti mukuchita zimene ndikukulamulirani. musawonjezerepo kapena kuchotserapo.

13

ngati mneneri kapena wina aliyense amene amanena zamʼtsogolo mwa maloto atuluka pakati panu, nalengeza za chizindikiro chozizwitsa kapena chodabwitsa, chinthu nʼkuchitikadi, tsono iyeyo nʼkunena kuti, “tiyeni titsatire milungu ina, tiyeni tiyipembedze,” (kunena milungu imene simunayidziwe), musamumvere mneneriyo kapena wolotayo. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu afuna akuyeseni kuti aone ngati mumamukonda ndi mtima wanu wonse ndi moyo wanu wonse. muyenera kutsatira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, ndipo ndi iyeyo amene muyenera kumuopa. muzisunga malamulo ake ndi kumamumvera, muzimutumikira ndipo kumukangamira iyeyo. mneneri kapena wolotayo ayenera kuphedwa, popeza analalikira zopandukira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene anakutulutsani ku igupto ndi kukupulumutsani ku dziko la ukapolo. wolalikirayo anafuna kukupatutsani pa njira imene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakulamulirani kuti muyitsatire. muzichotsa choyipa pakati panu. ngati mʼbale wanu weniweni kapena mwana wanu wamwamuna kapena wamkazi, kapena mkazi wanu wokondedwa, kapena mnzanu wapamtima akukakamizani mwachinsinsi, nʼkumati, “tiyeni tipite tikapembedze milungu ina” (milungu imene inuyo kapena makolo anu sanayidziwe, milungu ya anthu okuzungulirani, kaya ndi apafupi kapena akutali, kuchokera kumapeto mpaka kumapeto kwina kwa dziko lapansi), musamugonjere kapena kumumvera. musamumvere chisoni. musamuleke kapena kumutchinjiriza. mumuphe ndithu. dzanja lanu likhale loyambirira kumupha, kenaka manja a anthu ena onse. mumuponye miyala mpaka kumupha, chifukwa anafuna kukupatutsani pa njira ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah amene anakutulutsani ku igupto, dziko la ukapolo. tsono aisraeli onse adzamva nachita mantha, ndipo palibe mmodzi pakati panu amene adzachitenso choyipa chotere. ngati mumvetsedwa kuti ku umodzi mwa mizinda imene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani kuti mukhalemo, kwapezeka anthu ena oyipa pakati panu ndipo asocheretsa anthu ambiri mʼmizinda yanu, pomanena kuti, “tiyeni tikapembedze milungu ina” (milungu imene simunayidziwe), mukuyenera kufunsa, kulondola ndi kufufuza bwino nkhaniyo. ndipo ngati zitatsimikizikadi kuti ndi zoona kuti chinthu chonyansa chotere chachitikadi pakati panu, muyenera kuwapha onse okhala mu mzinda umenewo. muwonongeretu kwathunthu mzindawo, anthu ake ndi ziweto zake zomwe. katundu yense wa anthu mu mzindawo mumuwunjike pamodzi pakatikati pa bwalo losonkhanako ndipo mutenthe mzindawo pamodzi ndi katundu wake yense monga nsembe yathunthu yopsereza ya kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. mzinda umenewo ukhale bwinja mpaka muyaya, usadzamangidwenso. musapezeke ndi kanthu kalikonse koyenera kuwonongedwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh abweze mkwiyo wake wochititsa manthawu. adzakuchitirani chifundo ndi kukumverani chisoni, ndipo adzakuchulukitsani monga analonjeza mwa lumbiro kwa makolo anu, chifukwa mumamvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, kusunga malamulo ake onse amene ndikukupatsani lero lino ndi kuchita zoyenera pamaso pake.

14

inu ndinu ana a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. osamadzichekacheka kapena kudzimeta pamphumi chifukwa cha abale anu amene amwalira, pakuti ndinu anthu opatulika a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. pakati pa anthu onse pa dziko lonse lapansi, mavawelomakonsonanti-yeahoh wasankha inu kuti chikhale chuma chake chamtengo wapatali. musamadye chinthu chilichonse chonyansa. nyama zomwe mukhoza kudya ndi izi: ngʼombe, nkhosa, mbuzi, mbawala, gwape, mphoyo, mphalapala, ngoma, nyumbu ndi mbalale. nyama iliyonse imene ili ndi chipondero chogawikana pakati ndi yobzikula mukhoza kudya. komabe pakati pa nyama zimene zimabzikula kapena zogawikana zipondero, zimene simukuyenera kudya ndi ngamira, kalulu ndi mbira. zimenezi ngakhale zimabzikula, zipondero zake sizogawikana, choncho ndi zodetsedwa, musadye. nkhumba simabzikula ndi yodetsedwanso ngakhale ili ndi zipondero zogawikana. musamadye nyama yake kapena kukhudza imene yafa. mwa zamoyo zonse zimene zimakhala mʼmadzi, mukhoza kudya chilichonse chimene chili ndi minga ya pa msana ndi mamba. koma chilichonse chimene chilibe minga ya pa msana ndi mamba musadye pakuti nʼchodetsedwa. mukhoza kudya mbalame iliyonse yoyenera kudya. koma simukuyenera kudya izi: mphungu, nkhwazi, mwimba, nankapakapa, akamtema, akhungubwi a mitundu yonse, ndi mtundu uliwonse wa miphamba, mtundu uliwonse wa khwangwala, kadzidzi wamphondo, kadzidzi wodzuma, chipudo, mtundu uliwonse wa akabawi, kadzidzi wamngʼono, chiswankhono ndi mantchichi, tsekwe, vuwo, dembo, indwa, zimeza za mitundu yonse, nsadzu ndi mleme. zowuluka zonse za miyendo inayi ndi zodetsedwa. musamadye zimenezi. koma chowuluka chilichonse choyenera kudya mukhoza kudya. musamadye chilichonse chimene mwachipeza chofaifa. mukhoza kupatsa mlendo amene akukhala mu mzinda wina uliwonse wa mizinda yanu. iyeyo akhoza kudya kapena mukhoza kugulitsa kwa wina aliyense amene sali wa mtundu wanu. koma inu ndinu anthu opatulika a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. musamaphike mwana wambuzi mu mkaka wa mayi wake. muzionetsetsa kuti mukupatula chakhumi pa zokolola zanu chaka chilichonse. muzidyera chakhumi cha tirigu wanu, vinyo wanu watsopano ndi mafuta, ndi ana oyamba kubadwa a ngʼombe zanu pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu pa malo amene adzasankhe ngati kokhalako dzina lake, kuti muphunzire kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. koma ngati malo amenewa ali kutali kwambiri ndipo kuti inu mwadalitsidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, ndipo simungathe kunyamula chakhumi chanu (chifukwa chakuti malo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzasankha kukayikako dzina lake ali kutali kwambiri), ndiye musinthitse chakhumi chanucho ndi siliva, ndipo mutenge silivayo ndi kupita naye kumalo kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzasankhe. gwiritsani ntchito silivayo kugula chilichonse chimene muchifuna monga ngʼombe, nkhosa, vinyo kapena zakumwa zina zosasitsa, kapena china chilichonse chimene muchifuna. ndipo inu ndi anthu a pa banja panu mudzazidyera komweko pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kukondwera. alevi okhala mʼmizinda yanu musaleke kuwathandiza popeza alibe gawo lawo la chuma kapena cholowa chawochawo. kumapeto kwa zaka zitatu zilizonse muzibweretsa zakhumi zonse pa zokolola za chaka chimenecho ndi kuzisunga mʼmidzi yanu, kuti alevi (amene alibe gawo lawo la chuma kapena cholowa chawochawo), alendo, ana ndi akazi amasiye, amene akukhala mʼmizinda yanu akhoza kubwera kudzadya ndi kukhuta. ndipo kuti akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akudalitseni pa ntchito zanu zonse.

15

kumapeto kwa zaka zisanu ndi ziwiri zilizonse, muzikhululukirana ngongole. zimenezi muzichita motere: wobwereketsa aliyense adzakhululukira ngongole imene anabwereketsa kwa mwisraeli mnzake. iye asadzafunenso kuti mwisraeli mnzakeyo kapena mʼbale wake amubwezere chifukwa nthawi ya ambuye yokhululukirana ngongole yalengezedwa. mukhoza kulonjerera ngongole kwa mlendo, koma mukhululukire ngongole ina iliyonse imene mʼbale wanu ali nayo. komabe pasadzakhale wosauka pakati panu chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakudalitsani kwambiri mʼdziko limene adzakupatsani kuti likhale lanu ngati cholowa chanu. adzakudalitsani pokhapokha ngati mudzamveradi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu posunga ndi kutsatira malamulo onse amene ndikukupatsani lero. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakudalitsani monga analonjeza, ndipo inu mudzabwereketsa chuma kwa mitundu yambiri ya anthu koma inu simudzabwereka kwa aliyense. mudzalamulira mitundu yambiri ya anthu koma inuyo palibe amene adzakulamulireni. ngati pali mʼbale wanu wina wosauka mu mzinda wanu wina uliwonse mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani, musawumitse mitima yanu kapena kuchita kaligwiritsa kwa mʼbale wanu wosaukayo. koma mukhale ofewa manja ndipo mumukongoze mʼbale wanu momasuka pa chilichonse chimene akufuna. musayesere ndi pangʼono pomwe kusunga maganizo oyipa awa mu mtima mwanu: “chaka chachisanu ndi chiwiri, chaka chokhululukirana ngongole, chayandikira,” kuti musaonetse mtima woyipa kwa mʼbale wanu wosauka nʼkusamupatsa chilichonse. iye angadzakunenereni inu mlandu kwa ambuye, ndipo mudzapezeka wochimwa. mumupatse iye mowolowamanja ndipo muchite zimenezi mosasungira kanthu kumtima. tsono chifukwa cha zimenezi, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakudalitsani pa ntchito zanu zonse ndi pa chilichonse chimene mukhudza. anthu osauka sadzatha mʼdziko lanu. chomwecho ndikukulamulani kuti mukhale ofewa manja kwa abale anu ndi kwa osauka, osowa mʼdziko mwanu. ngati mʼbale wanu wamwamuna kapena wamkazi adzigulitsa yekha kwa inu, nakugwirirani ntchito zaka zisanu ndi chimodzi, muzimumasula mʼchaka cha chisanu ndi chiwiri. ndipo pamene mumumasula, musangomulola apite chimanjamanja. mumupatse mowolowamanja zochokera pa ziweto zanu, kopunthira tirigu ndi kopsinyira vinyo. inu mumupatse iye monga mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakudalitsirani. kumbukirani kuti munali akapolo mʼdziko la igupto ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakupulumutsani. nʼchifukwa chake ndikukupatsani lamulo ili lero lino. koma ngati kapoloyo akuwuzani kuti, “ine sindikufuna kumasulidwa,” chifukwa choti wakukondani inuyo pamodzi ndi banja lanu ndiponso kuti kwamukomera iyeyo kuti azikhalabe nanu, pamenepo muzitenga chobowolera chachitsulo ndi kubowola khutu lake pa chitseko, ndipo mukatero adzakhala kapolo wanu moyo wake wonse. mdzakazi wanu muzimuchitanso chimodzimodzi. musaone ngati chopweteka kumasula wantchito wanu, chifukwa ntchito imene wayigwira pa zaka zisanu ndi chimodzi zimenezi ndi yopindula kawiri pa ntchito imene akanagwira waganyu chabe. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakudalitsani pa chilichonse chimene mukuchita. mumupatulire mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu choyamba kubadwa chachimuna chilichonse pa ngʼombe ndi nkhosa zanu. musamazigwiritse ntchito ngʼombe zoyamba kubadwa kapena kumeta nkhosa zoyamba kubadwa. inuyo ndi banja lanu, chaka chilichonse muzizidya zimenezi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu pa malo amene iye adzasankhe. ngati chiweto chili ndi chilema monga kulumala kapena chosaona, kapena ngati chili ndi cholakwika chachikulu chilichonse, musachipereke nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. muzichidya mʼmizinda yanuyanu. onse odetsedwa monga mwa mwambo ndi oyeretsedwa omwe akhoza kuchidya monga akudya gwape kapena mbawala. koma musadye magazi ake. muwathire pansi ngati madzi.

16

samalirani mwezi wa abibu ndi kukondwerera paska wa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, chifukwa pa mwezi wa abibu, usiku, iye anakutulutsani mu igupto. mumuphere mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu nsembe ya paska, chiweto chochokera pa nkhosa zanu kapena ngʼombe zanu kumalo kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzasankha kuti akhazikeko dzina lake. musadyere pamodzi ndi buledi wopanga ndi yisiti, koma kwa masiku asanu ndi awiri muzidya buledi wopanda yisiti, buledi wa masautso, chifukwa munachoka ku igupto mwamsangamsanga kuti pa masiku onse a moyo wanu muzikumbukira nthawi imene munanyamukira ku igupto. yisiti asapezeke kwa masiku asanu ndi awiri pa katundu wanu mʼdziko lanu lonse. ndipo musasunge nyama imene mwapereka nsembe madzulo a tsiku loyamba mpaka mmawa. musamangopereka nsembe ya paska mu mzinda wina uliwonse umene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakupatsani, koma ku malo wokhawo amene iye adzawasankhe kukhazikitsako dzina lake. kumeneko ndiye muzikapereka nsembe ya paska madzulo, pamene dzuwa likulowa, pa tsiku lokumbukira kutuluka mu igupto. muyiwotche ndi kuyidya pa malo pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzasankhe. kenaka mmawa mubwerere ku matenti anu. kwa masiku asanu ndi limodzi muzidya buledi wopanda yisiti ndipo pa tsiku lachisanu ndi chiwiri muzikhala ndi msonkhano wa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndipo musamagwire ntchito iliyonse. muziwerenga masabata asanu ndi awiri kuyambira pamene mwatenga chikwakwa ndi kuyamba kumweta tirigu wachilili. pamenepo muzichita chikondwerero cha masabata pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu popereka chopereka chaufulu mofanana ndi madalitso amene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wakupatsani ndipo inu, ana anu aamuna, aakazi, antchito anu aamuna, adzakazi, alevi a mʼmizinda mwanu, alendo, ana ndi akazi amasiye okhala pakati panu, mukondwere pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ku malo amene adzawasankhe kukhazikitsako dzina lake. kumbukirani kuti inunso munali akapolo ku igupto, ndiye muzitsatira malangizo awa mosamalitsa. mukatha kukolola tirigu wanu ndi kupsinya vinyo wanu, muzikhala ndi chikondwerero cha misasa kwa masiku asanu ndi awiri. musangalale pa chikondwerero chanu, inu, ana anu aamuna, aakazi, antchito anu aamuna, adzakazi, alevi, alendo, ana ndi akazi amasiye amene ali mʼmizinda yanu. kwa masiku asanu ndi awiri muzichita chikondwererochi kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu kumalo kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzasankhe. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakudalitsani inu pa zokolola zanu ndi pa ntchito za manja anu, ndipo chimwemwe chanu chidzakhala chathunthu. amuna onse azionekera pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah katatu pa chaka ku malo amene iye adzasankha. pa chikondwerero cha buledi wopanda yisiti, pa chikondwerero cha masabata ndi pa chikondwerero cha misasa. munthu aliyense asadzapite pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh wopanda kanthu mʼmanja mwake. aliyense wa inu adzabweretse mphatso molingana ndi momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakudalitsirani. musankhe oweruza ndi akuluakulu a fuko lanu lililonse mu mzinda uliwonse umene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani, ndipo adzaweruza anthuwa mwachilungamo. musamakhotetse chiweruzo kapena kukondera. musamalandire chiphuphu pakuti chiphuphu chimadetsa mʼmaso anthu a nzeru ndi kusintha mawu awo kuti mlandu uyipire osalakwa. tsatani chilungamo chokhachokha basi kuti mukhale ndi moyo ndi kutenga dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani. musazike mtengo wina uliwonse wa mafano a asera pambali pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, ndipo musayimike mwala wachipembedzo pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amadana nazo zimenezi.

17

musapereke nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ngʼombe kapena nkhosa imene ili ndi chilema kapena cholakwika chilichonse, pakuti zimenezi zimamunyansa. ngati mwamuna kapena mkazi pakati panu, mʼmizinda imene mavawelomakonsonanti-yeahoh akukupatsani apezeka akuchita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu pophwanya pangano lake, ndipo ngati motsutsana ndi lamulo langa wapembedza milungu ina, kuyigwadira milunguyo, kaya ndi dzuwa kapena mwezi kapena nyenyezi zakumwamba, ndipo inu nʼkuwuzidwa zimenezi, mufufuze bwinobwino. ngati ndi zoona, ndipo ngati zatsimikizika kuti chonyansa choterechi chachitikadi mu isreali, mumutengere mwamuna kapena mkazi amene wachita chonyansa choterechi ku chipata cha mzinda wanu ndi kumupha pomugenda miyala. munthu aziphedwa pakakhala mboni ziwiri kapena zitatu koma osati mboni imodzi yokha ayi. wochitira umboniwo ndiwo aziyamba kumupha munthuyo, ndipo kenaka anthu onse. muyenera kuchotsa choyipa pakati panu. ngati akubweretserani milandu mʼmabwalo anu imene ili yovuta kuweruza kaya ndi yokhetsa magazi, kaya ndi yophwanyirana ufulu, kaya ndi yovulazana, muyitengere kumalo kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzasankhe. mudzapite kwa ansembe alevi ndi kwa woweruza wa pa nthawi imeneyo. kawafunseni ndipo iwowo adzakuwuzani zoyenera kuchita. kachiteni zimene adzakuwuzenizo kuchokera ku malo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzasankhe. kaonetsetseni kuti mukutsatira zonse zimene akuwuzanizo. kachiteni motsatira malamulo ndi malangizo amene adzakuwuzeni; osawanyoza, potembenukira kumanja kapena kumanzere. munthu aliyense amene adzanyoza woweruza kapena wansembe amene akutumikira kumeneko mʼmalo mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, aphedwe ndithu. muzichotsa choyipa pakati pa isreali. anthu onse adzamva zimenezi ndipo adzachita mantha, choncho sadzadzikuzanso. mukalowa mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani kuti mulitenge, ndipo mukakakhazikika mʼmenemo nimunena kuti, “tiyeni tisankhe mfumu yoti izitilamulira monga imachitira mitundu yonse yotizungulirayi,” mudzakhazikitse mfumu yoti izikakulamulirani, mfumu imene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzasankhe pakati panu. mudzasankhe mfumuyo kuchokera pakati pa abale anu. osasankha mlendo, munthu amene sachokera pakati pa abale anu aisraeli. komatu mfumuyo isadzikundikire akavalo, kapena kutuma anthu kupita ku igupto kukayipezera akavalo ena, pakuti ambuye akuti, “simuyenera kubweranso ku igupto mʼnjira yomweyo.” asadziwunjikire akazi kuopa kuti mtima wake ungamusocheretse. asadziwunjikirenso golide ndi siliva wambiri. akakhala pa mpando waufumuwo, ayenera kulemba za iye mwini mʼbuku la malamuloli, kuchokera kwa ansembe alevi. asunge zimene walembazo ndipo ayenera kumaziwerenga masiku onse a moyo wake, kuti aphunzire kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake posunga mosamalitsa malamulo ndi malangizowa. asadzione kuti iyeyo ndi wopambana kuposa abale ake, nalekeratu kutsatira malamulo. akasamala zimenezi iye ndi ana ake adzalamulira ufumu wa isreali kwa nthawi yayitali.

18

ansembe achilevi amene ndi fuko lonse la alevi, asapatsidwe malo kapena cholowa pakati pa aisraeli. iwowa azidzadya zoperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati nsembe, popeza zimenezo ndiye cholowa chawo. iwowa sadzakhala ndi cholowa pakati pa abale awo pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye cholowa chawo monga anawalonjezera. anthu amene abwera kudzapereka nsembe ya ngʼombe kapena nkhosa, azipereka kwa wansembe gawo lake motere: mwendo wakutsogolo, nyama yamʼmasaya ndi zamʼkati. muziwapatsa zamasika zoyamba za tirigu wanu, vinyo watsopano ndi mafuta, ndi ubweya woyamba pometa nkhosa zanu, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wawasankha iwowa ndi ana awo pakati pa mafuko anu onse kuti aziyimirira ndi kutumikira mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh nthawi zonse. ngati mlevi asuntha achoka ku mzinda wake ndi kupita kumalo kwina kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh wasankha mu isreali momwemo ndi mtima wake wonse, kumeneko akhoza kukatumikirako mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake monga alevi anzake onse amene akutumikira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye ayenera kulandira zogawana zawo mofanana ndi anzakewo ngakhale kuti iye anagulitsa kale cholowa cha pa banja pawo. mukafika mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani, musakaphunzire makhalidwe onyansa a anthu a mʼdzikolo. pasapezeke pakati panu munthu wootcha pa moto mwana wake wamwamuna kapena wamkazi ngati nsembe. asapezekenso pakati panu munthu wowombeza kapena wochita mawula, wolosera, wochita za ufiti, wolodza, kapena woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa ndi kumafunsira nzeru kwa anthu akufawo. aliyense wochita zinthu zotere ndi wonyansa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo chifukwa cha zonyansa zimenezi mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupirikitsirani mitundu ya anthu imeneyi. muzikhala angwiro pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. mitundu ya anthu imene mudzayipirikitseyo imamvera anyanga kapena owombeza mawula. koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu sanakuvomerezeni kutero. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzawutsa pakati pa abale anu mneneri ngati ine. muyenera kumumvera ameneyo. pakuti izi ndi zimene munapempha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ku horebu pa tsiku la msonkhano lija pamene munati, “ife tisamvenso mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu kapena kuona moto woopsawu, kuopa kuti tingafe.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “zimene akunenazi ndi zabwino. ndidzawawutsira mneneri ngati iwe pakati pa abale awo ndipo ndidzayika mawu anga mʼkamwa mwake ndipo adzawawuza chilichonse chimene ndidzamulamula. ine mwini ndidzaweruza aliyense amene sadzamvera mawu anga amene mneneriyo adzayankhula mʼdzina langa. koma mneneri wonena zinthu mʼdzina langa ndisanamulamulire kutero, kapena mneneri wonenera mʼdzina la milungu ina, ayenera kuphedwa.” mwina mukhoza kumadzifunsa kuti, “kodi tingadziwe bwanji kuti uthengawu sanayankhule ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh?” ngati zimene mneneriyo wanenera mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh sizinachitike kapena kukwaniritsidwa, ndiye kuti umenewo si uthenga umene mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula. mneneri ameneyo amangoyankhula za mʼmutu mwake ndiye musadzidzimuke naye.

19

mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akadzawononga anthu amene dziko lawo akukupatsani, ndipo inu mukawapirikitsa ndi kukhazikika mʼmizinda ndi mʼnyumba zawo, mukapatule mizinda itatu imene ili pakati pa dziko lomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah akukupatsani kukhala lanu. mudzakonze misewu ndi kuligawa patatu dzikolo limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani ngati cholowa chanu, kuti aliyense wopha munthu akhoza kuthawirako. ili ndi lamulo lokhudza munthu amene wapha mnzake mosazindikira osati mwadala, nathawira kumeneko kupulumutsa moyo wake. ndi munthu amene wapha mnzake mosazindikira, popanda maganizo oyipa. mwachitsanzo, munthu atapita ku nkhalango ndi mnzake kukadula mitengo, ndiye posamula nkhwangwa kuti adule mtengo, nkhwangwa ikhoza kuguluka nʼkukagwera mnzake uja nʼkumupha. munthu ameneyo akhoza kuthawira ku umodzi mwa mizindayo napulumutsa moyo wake. kupanda kutero ndiye kuti wolipsira akhoza kumuthamangitsa mwaukali ndi kumugwira ngati mtunda utalika, ndipo akhoza kumupha ngakhale kuti sanayenera kufa popeza sanaphe mnzake mwadala. ichi ndi chifukwa chake ndikukulamulani kuti mudzipatulire nokha mizinda itatu. ngati mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akulitsa malire anu monga analonjezera pa malumbiro ndi makolo anu, nakupatsani dziko lonse monga analonjezera, chifukwa chotsatira bwino malamulo onse amene ndikukuwuzani lero, kukonda mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kuyenda mʼnjira zake nthawi zonse, ndiye kuti mukuyenera kupatula mizinda itatu yowonjezera. muchite zimenezi kuti musakhetse magazi wosalakwa mʼdziko lanu limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani ngati cholowa, ndipo kuti musapezeke ndi mlandu wokhetsa magazi. koma ngati munthu adana ndi mnzake namubisalira panjira nʼkumuvulaza mpaka kumupha, nathawira ku umodzi mwa mizindayi, akuluakulu a mu mzinda wake akamugwire ndi kumubwezera ku mzinda wake namupereka kwa wolipsira kuti aphedwe. osamumvera chisoni. muyenera kuchotsa tchimo lokhetsa magazi wosalakwa mu isreali kuti zinthu zizikuyenderani bwino. musamasunthe mwala wa malire anu ndi mnzanu amene anayikidwa ndi makolo anu pa cholowa chimene mulandire mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani. mboni imodzi siyokwanira kupeza munthu kuti ndi wolakwa pa mlandu uliwonse umene wapalamula. nkhani itsimikizike ndi umboni wa anthu awiri kapena atatu. ngati mboni yonama ifuna kunamizira munthu mlandu, anthu awiri okhudzidwa ndi mlanduwo ayenera kuyima pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pali ansembe ndi oweruza amene ali pa ntchito pa nthawiyo. oweruza afufuze bwinobwino, ndipo ngati zatsimikizika kuti mboniyo ndi yabodza, yopereka umboni wonama pa mʼbale wake, ndiye kuti amuchitire iyeyo zimene anafuna kuchitira mʼbale wakezo. muyenera kuchotsa choyipa pakati panu. anthu ena onse adzamva zimenezi nachita mantha, ndipo choyipa choterechi sichidzachitikanso pakati panu. osachita chisoni, moyo uzilipira moyo, diso kulipira diso, dzino kulipira dzino, dzanja kulipira dzanja ndi phazi kulipira phazi.

20

pamene mukupita kokachita nkhondo ndi adani anu, mukaona akavalo kapena magaleta kapena gulu la ankhondo kuposa inuyo musamaope chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene anakutulutsani ku igupto adzakhala nanu. pamene mwatsala pangʼono kuyamba nkhondo, wansembe azibwera kutsogolo ndipo aziyankhula ku gulu lonse lankhondolo. iye aziti, “tamverani inu aisraeli, mukupita kukachita nkhondo ndi adani anu lero. musataye mitima kapena kuchita mantha ayi. musaopsedwe kapena kunjenjemera pamaso pawo, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndiye amene apite nanu kukakumenyerani nkhondo ndi kugonjetsa adani anu.” akuluakulu ankhondo adzati kwa gulu la ankhondolo, “kodi pali wina amene wangomanga nyumba kumene ndipo sanayitsekulire? ayambe wapita ku mudzi chifukwa mwina akafera ku nkhondoko ndipo wina ndi kudzayitsekulira. kodi pali wina amene analima munda wamphesa ndipo sanayambe kudyerera? ayambe wapita ku mudzi chifukwa mwina akafera ku nkhondo ndipo wina adzadyerera mundawo. kodi pali amene wachita chinkhoswe ndi mkazi ndipo sanamukwatire mkaziyo? ayambe wabwerera ku mudzi chifukwa mwina akafera ku nkhondo ndipo wina adzakwatira mkaziyo.” ndipo akuluakulu ankhondowo akapitirize kuti, “kodi pali amene akuchita mantha kapena kutaya mtima? abwerere ku mudzi kuopa kuti abale ake angatayenso mtima.” akuluakuluwo akatsiriza kuyankhula ndi gulu la ankhondolo, adzasankhe olilamulira. pamene mukuyandikira kuphwanya mzinda, muyambe mwafunsa anthu a mu mzindawo ngati afuna zamtendere. akavomera natsekula zipata zawo, anthu wonse mu mzindawo adzagwidwa ukapolo nakugwirirani ntchito. koma akakana za mtendere nachita nanu nkhondo, muwuphwanye mzindawo. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akakupatsani mzindawo, muwaphe amuna onse. akazi, ana, ziweto ndi china chilichonse mu mzindamo, mukhoza kuzitenga kuti zikhale zanu monga katundu wolanda ku nkhondo. katundu wa adani anuyu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani, mukhoza kumugwiritsa ntchito. mizinda yonse yakutali osati ya mitundu yapafupi, muzichita nayo chomwechi. komabe mʼmizinda imene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani ngati cholowa chanu, musasiyemo chamoyo chilichonse. muwawononge kwathunthu ahiti, aamori, akanaani, aperezi, ahivi ndi ayebusi monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakulamulirani. mukapanda kutero adzakuphunzitsani kuti mutengere zinthu zonyansa zimene amachita popembedza milungu yawo ndipo mudzachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. mukalimbana ndi mzinda nthawi yayitali, kuchita nawo nkhondo pofuna kuwugonjetsa, musawononge podula mitengo yake ndi nkhwangwa, osayidula chifukwa zipatso zakezo mukhoza kudya. kodi mitengo ya ku munda ndi anthu kuti mukalimbane nayo? komabe mukhoza kudula mitengo imene mukudziwa kuti si ya zipatso ndi kuyigwiritsa ntchito pa nkhondo mpaka mzinda umene mukumenyana nawowo utagwetsedwa.

21

ngati munthu apezeka ataphedwa mʼmunda mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani kukhala lanu koma inu osadziwa amene wamupha, akuluakulu anu ndi oweruza adzapite ndi kuyeza kutalikirana kuchokera pamene pali mtembowo ndi mizinda yoyandikira. kenaka akuluakulu a mzinda wapafupi kwambiri ndi mtembowo adzatenge ngʼombe imene sinagwirepo ntchito kapena kuvalapo goli ndi kuyikusira ku chigwa chimene sichinalimidwepo ndiponso kumene kuli mtsinje woyenda. ku chigwa kumeneko ayenera kukayithyola khosi ngʼombeyo. ansembe, ana a aaroni, adzapite patsogolo pangʼono, popeza ndiwo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anawasankha kuti azitumikira, kupereka mdalitso mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kugamula milandu yonse yamikangano ndi yovulazana. kenaka akuluakulu a mzinda wapafupi kwambiri ndi mtembowo adzasamba mʼmanja pamwamba pa ngʼombe yothyoledwa khosi ija, nadzatsimikiza kuti, “manja athu sanakhetse magazi awa ndipo sitinaonerere kuphedwako. mavawelomakonsonanti-yeahoh, landirani nsembe yopepesa ya anthu anu aisraeli amene munawapulumutsa, ndipo muwakhululukire tchimo la kupha munthu wosalakwa.” mukatero ndiye kuti adzapezeka kuti ndi osalakwa. kotero mudzadzichotsera nokha tchimo lokhetsa magazi wosalakwa, popeza mwachita zoyenera pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mukapita kukachita nkhondo ndi adani anu, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu nawapereka adani anuwo mʼmanja mwanu muwagwira ukapolo, ndiye ngati muona mkazi wokongola pakati pa ogwidwawo nakutengani mtima, mukhoza kumutenga kuti akhale mkazi wanu. mumutengere ku nyumba kwanu, kumumeta tsitsi lake, mumuwenge zikhadabo zake ndipo avulidwe zovala zimene anagwidwa nazo. atakhala mʼnyumba mwanu nalira maliro a abambo ndi amayi ake kwa mwezi wathunthu, ndiye mukhoza kupita kwa iye ndi kukhala mwamuna wake ndipo iyeyo adzakhala mkazi wanu. ngati simukukondweretsedwa naye, muloleni kuti apite kumene afuna. musamugulitse kapena kumuzunza ngati kapolo, popeza mwamuchotsa ulemu. ngati munthu ali ndi akazi awiri, nakonda wina koposa mnzake, onsewa ndikubereka ana aamuna koma woyamba nakhala mwana wa mkazi amene samukondayo, akamagawa chuma chake akanali moyo kwa ana akewo, asapereke ufulu wa mwana woyamba kubadwa kwa mwana wamwamuna wa mkazi amene amamukonda mʼmalo mwa mwana wake woyamba kubadwa weniweni amene ndi mwana wamkazi amene samukonda. iye ayenera kuonetsa kuti mwana wake wamwamuna wa mkazi wosakondedwayo ndiye woyamba kubadwa pomupatsa miyeso iwiri ya zonse zimene ali nazo. mwana wamwamuna ameneyo ndiye chizindikiro cha mphamvu za abambo ake. ufulu wokhala mwana wamwamuna woyamba ndi wake. ngati munthu ali ndi mwana wamwamuna wosamvera ndi wowukira amene samvera a abambo ake ndi amayi ake akamuweruza, abambo ndi amayi ake amugwire ndi kupita naye kwa akuluakulu ku chipata cha mzinda wake ndipo akawawuze akuluakuluwo kuti, “mwana wathu wamwamunayu ndi wosamva ndi wowukira. iyeyu satimvera. ndi mwana wadyera komanso ndi chidakwa.” pamenepo anthu onse a mu mzinda wake adzamuphe ndi miyala. muyenera kuchotsa zoyipa pakati panu. aisraeli onse adzamva zimenezi ndipo adzachita mantha. ngati munthu wopezeka ndi mlandu wopha mnzake waphedwa ndipo mtembo wake wapachikidwa pamtengo, musasiye mtembowo pa mtengopo usiku wonse. muonetsetse kuti mwakawukwirira tsiku lomwelo, chifukwa aliyense wopachikidwa pamtengo ndi wotembereredwa ndi allah. musayipitse dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akupatsani ngati cholowa chanu.

22

ngati uwona ngʼombe kapena nkhosa ya mʼbale wako ikusochera, usayilekerere koma uyesetse kuyibwezera kwa iye. ngati mʼbale wakoyo sakhala pafupi kapena sukudziwa kuti ndi yandani, uyitengere ku nyumba kwako ndi kuyisamala mpaka mwini wake atayilondola ndipo umubwezere. uzitero ndithu ngati upeza bulu kapena mkanjo kapena chilichonse chimene chatayika. osachilekerera. ngati wapeza bulu kapena ngʼombe ya mʼbale wako itagwa panjira, usayilekerere. ithandize kuti idzuke. akazi asavale zovala za amuna, kapena mwamuna kuvala zovala za akazi, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amanyansidwa ndi aliyense wochita izi. ukapeza chisa cha mbalame mʼmphepete mwa msewu, kaya ndi mu mtengo kapena pansi, mbalame yayikazi itafungatira ana kapena mazira, usatenge mbalameyo pamodzi ndi ana ake omwe. anawo mukhoza kutenga koma onetsetsani kuti mayi wawo mwamutaya kuti apite, kuti zinthu zizikuyenderani bwino ndiponso kuti mukhale ndi moyo wautali. mukamanga nyumba yatsopano, mutchingire khonde lake la pa denga kuti inu musapezeke ndi mlandu wopha munthu ngati wina agwa kuchokera pa khonde la pa dengalo. musadzale mbewu zamitundu iwiri mʼmunda wanu wa mpesa, ngati mutero, si mbewu zanu zokha zimene zidzakhale zodetsedwa, komanso zipatso za mʼmunda wamphesawo. musatipule pogwiritsa ntchito ngʼombe ndi bulu pa goli limodzi. musamavale chovala chopangidwa mophatikiza ubweya ndi thonje. muzipanga mphonje mʼngodya za mkanjo umene mumavala. ngati munthu akwatira mkazi, ndipo atagona naye nʼkusamufunanso namunyoza ndi kumuyipitsira dzina nʼkumati, “ine ndinakwatira mkazi uyu, koma pamene ndinakhala naye, sindinachione chizindikiro cha unamwali wake,” zikatero abambo ndi amayi ake ayenera kubweretsa chitsimikizo chakuti anali namwali kwa akuluakulu a mzinda ku chipata. abambo ake a mtsikanayo adzanene kwa akuluakuluwo kuti, “ine ndinamupatsa munthu uyu mwana wanga wamkazi kuti amukwatire, koma sakumufunanso. tsopano wamunyoza ndipo wanena kuti, ‘ine sindinapeze kuti mwana wanu wamkaziyu ndi namwali.’ koma tsopano onani chitsimikizo ichi cha unamwali wa mwana wanga wamkazi.” kenaka makolo a mtsikanayo adzaonetse kansalu kwa akuluakulu aja, ndipo akuluakuluwo adzamugwire munthuyo namupatsa chilango. iwo adzamulipitse ndalama zasiliva zokwana 100 nazipereka kwa abambo a mtsikana, chifukwa munthu uyu wayipitsa dzina la mtsikana wa chiisraeli. ayenera kukhalabe mkazi wake ndipo asadzamuleke moyo wake wonse. koma ngati zomunenerazo ndi zoona, ndipo kuti chitsimikizo cha unamwali wa mtsikanayo sichinapezeke, iyeyu ayenera kumutengera pa khomo pa abambo ake pamene anthu a mu mzinda wake akamuphere ndi miyala. iyeyo wachita chinthu chochititsa manyazi mu isreali pochita chiwerewere akanali pa khomo pa abambo ake. muyenera kuchotsa zoyipa pakati panu. ngati munthu apezeka akugona ndi mkazi wa mwini wake, ayenera kuphedwa munthuyo pamodzi ndi mkazi yemwe wagona nayeyo. muyenera kuchotsa zoyipa mu isreali. ngati munthu mu mzinda akumana ndi mkazi yemwe anachita kale chinkhoswe nagona naye, muwatengere awiriwo ku chipata cha mzinda ndi kuwapha ndi miyala. aphedwe chifukwa mtsikanayo anali pafupi ndi anthu ndipo sanakuwe kuti ena amuthandize ndipo mwamunayo chifukwa anayipitsa mkazi wa mwini. muyenera kuchotsa choyipa pakati panu. koma ngati munthu akumana ndi mkazi kutchire yemwe anachita kale chinkhoswe namugwiririra, mwamuna yekhayo ndiye woyenera kuphedwa. mtsikanayo musamuchite chilichonse, palibe tchimo limene wachita loti ayenera kuphedwa. mlandu uwu ufanana ndi wa munthu amene alimbana ndi kupha mnzake woyandikana naye, pakuti mwamunayo anamupeza mtsikanayo kutchire, ndipo ngakhale mtsikana wachinkhosweyo anakuwa, panalibe anamulanditsa. ngati munthu apezana ndi namwali woti sanachite chinkhoswe, namugwiririra, munthuyo nʼkupezeka, ayenera kuwalipira abambo ake a namwaliyo ndalama za siliva makumi asanu. iye ayenera kumukwatira mkaziyo chifukwa wamuyipitsa, ndipo sadzamulekanso moyo wake wonse. munthu asakwatire mkazi wa abambo ake pakuti ayenera kuchitira ulemu pogona pa abambo ake.

23

mwamuna aliyense wofulidwa kapena woduka chiwalo chachimuna asalowe nawo mu msonkhano wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. aliyense wobadwa mʼbanja losavomerezeka, kapena mdzukulu wake wina aliyense, ngakhale mibado khumi pambuyo pake, asalowe mu msonkhano wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mwamoni kapena mmowabu asalowe mu msonkhano wa anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ngakhale mibado khumi yobwera pambuyo pake. pakuti iwowa sanabwere kudzakulonjerani ndi chakudya kapena madzi pamene mumadutsa pochokera ku igupto, mʼmalo mwake anakalemba ganyu balaamu mwana wa beori wochokera ku petori ku mesopotamiya kuti akutemberereni. komabe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu sanamvere balaamu koma anatembenuza temberero kukhala dalitso kwa inu chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amakukondani. musachite nawo mgwirizano uliwonse wa mtendere pa moyo wanu wonse. musapeputse mwedomu pakuti ndi mʼbale wanu ndithu. musapeputse mwigupto chifukwa munali alendo mʼdziko lake. mʼbado wachitatu wa ana awo akhoza kulowa mu msonkhano wa anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. mukamakhala pa msasa pokonzekera adani anu, musayandikane ndi china chilichonse chodetsedwa. wina mwa asilikali anu akadziwonongera ndi umuna usiku, ayenera kuchoka pa msasapo ndipo akhale kunja kwa msasa. koma dzuwa likapendeka ayenera kusamba ndipo polowa dzuwa akhoza kubwerera ku msasa. mukonze malo kunja kwa msasa kumene mukhoza kukadzithandizirako. pakati pa zida zanu muzikhala ndi china chokumbira, ndipo pokadzithandiza muzikumba kadzenje ndi kukwirira chimbudzi chanu. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amayendayenda ku msasa wanu kukutchinjirizani ndi kupereka adani anu kwa inu. nʼchifukwa chake msasa wanu uzikhala wopatulika kuti mwina angaone china chonyansa nabwerera osakuyandikirani. ngati kapolo wathawa mbuye wake nakabisala kwanu, musamuperekenso kwa mbuye wakeyo. mumulole akhale pakati panu, paliponse pamene angakonde, mʼmudzi umene angasankhe ndipo musamupondereze. pasapezeke mwisraeli wamwamuna kapena wamkazi wochita chiwerewere ku nyumba ya allah. musabweretse malipiro a wachiwerewere wamkazi kapena wamwamuna mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu kudzapereka za malumbiro aliwonse, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amadana ndi zimenezi. musamalipitse mʼbale wanu chiwongoladzanja, kaya pa ndalama, kapena pa chakudya, kapena pa china chilichonse choti nʼkupereketsa chiwongoladzanja. mlendo mukhoza kumulipitsa chiwongoladzanja koma osati mʼbale wanu mwisraeli, kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akudalitseni pa zochitika zanu zonse mʼdziko mukulowamoli. mukalumbira kupereka kanthu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, musamachedwetse kupereka, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakufunsanibe kanthuko ndipo mudzapezeka wochimwa. koma ngati mupewa kupanga mapangano simudzapezeka ochimwa. zilizonse zimene mulumbira ndi pakamwa panu muzitsimikiza kuzichita, chifukwa mwalumbira mwaufulu pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi pakamwa panu. mukalowa mʼmunda wamphesa wa mnzanu mukhoza kudya mphesa mmene mungafunire koma musayike zina mʼdengu mwanu. mukalowa mʼmunda wa tirigu wa mʼbale wanu, mukhoza kutengako ngala mʼmanja mwanu, koma osasenga tirigu ndi chikwakwa.

24

ngati mwamuna wakwatira mkazi amene sakukondwera naye chifukwa wapeza vuto pa mkaziyo, namulembera mkaziyo kalata ya chisudzulo, namupatsa ndi kumutulutsa mʼnyumba mwake, mkaziyo ndi kukakwatiwa ndi mwamuna wina, ndipo mwamuna wachiwiriyo nʼkuyipidwa nayenso ndi kumulemberanso kalata ya chisudzulo nʼkumutulutsa mʼnyumba mwake, kapena ngati mwamunayo amwalira, mwamuna wake woyamba uja, amene anamuleka saloledwanso kumukwatira kachiwiri popeza mkaziyo wadetsedwa. chimenechi ndi chonyansa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. musalowetse tchimo mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani ngati cholowa chanu. mwamuna akangokwatira kumene asamatumizidwe ku nkhondo kapena kupatsidwa ntchito ina iliyonse. kwa chaka chathunthu akhale ndi ufulu wokhala pa khomo pake kumasangalatsa mkazi wakeyo. munthu akakhala nanu ndi ngongole musamutengere mwala wake wa mphero ngati chikole, chifukwa kutero nʼkumutengera moyo kukhala chikole cha ngongole. ngati munthu agwidwa akuba mʼbale wake wa chiisraeli namamuzunza ngati kapolo kapena kumugulitsa, wogulitsa mnzakeyo ayenera kuphedwa. muyenera kuchotsa choyipa pakati panu. pakagwa matenda a khate, samalitsani kuchita zonse zimene ansembe, amene ndi alevi, anakulangizani. mutsatire mosamalitsa zimene ndinawalamula. kumbukirani zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anachita kwa miriamu muli paulendo mutatuluka mu igupto. ukabwereketsa mnzako kanthu kena kalikonse, usalowe mʼnyumba mwake kukatenga chimene wachipereka ngati chikole. uziyima kunja kwa nyumba kuti munthu amene wamubwereketsa kanthuyo akubweretsere kunja komweko. ngati munthuyo ndi wosauka, usamutengere chikolecho mpaka kukagona nacho kwanu. pomalowa dzuwa ukhale utamubwezera mkanjo wakewo kuti akafunde. pamenepo adzakuthokoza, ndipo amenewa adzawerengedwa ngati machitidwe olungama kwa iweyo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako. osamapezera mwayi pa anthu aganyu osauka ndi aumphawi, kaya ndi mwisraeli kapena mlendo wokhala mu umodzi mwa mizinda yanu. mumulipire malipiro ake a tsiku dzuwa lisanalowe chifukwa ndi wosauka ndipo akudalira malipirowo. kupanda kutero adzakudandaulirani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mudzapezeka ochimwa. makolo asaphedwe chifukwa cha ana awo, ndipo ana asaphedwe chifukwa cha makolo awo, koma aliyense ayenera kufa chifukwa cha zolakwa zake. musachitire mlendo kapena mwana wamasiye zoyipa, kapena kulanda mkazi wamasiye chovala ngati chikole cha ngongole. kumbukirani kuti munali akapolo mʼdziko la igupto ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakuwombolani kumeneko. nʼchifukwa chake ndikukulamulani kuti muzichita zimenezi. mukamakolola mʼmunda mwanu ndipo zokolola zina zikasiyidwa, musamabwerere kukazitola. muzilekere alendo, ana ndi akazi amasiye, kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akudalitseni pa zochita zanu zonse. mukathyola zipatso mu mtengo wa olivi, musamabwererenso kachiwiri ku mtengo womwewo. zotsalazo zilekereni alendo, ana ndi akazi amasiye. mukakolola mphesa mʼmunda mwanu musamabwereremonso kachiwiri. zotsalazo muzilekere alendo, ana ndi akazi amasiye. kumbukirani kuti munali akapolo mʼdziko la igupto. nʼchifukwa chake ndikukulamulani kuti muzichita zimenezi.

25

anthu akasemphana mawu, ayenera kupita ku bwalo la milandu ndipo woweruza adzaweruza mlanduwo. adzamasula wosalakwa nalanga wolakwa. munthu akapezeka wolakwa ayenera kukwapulidwa, woweruza amugoneke pansi wolakwayo ndipo akwapulidwe pamaso pake zikoti zochuluka molingana ndi mlandu wake, koma asamukwapule zikoti zopitirira makumi anayi. akakwapulidwa kupitirira apo ndiye kuti mʼbale wanuyo anyozeka pamaso panu. musamange ngʼombe pakamwa pamene ikupuntha tirigu. ngati abale akukhala pamodzi ndipo wina mwa iwo akamwalira wosasiya mwana wamwamuna, mkazi wamasiyeyo asakakwatiwe ndi mlendo. mʼbale wake wa mwamuna wakeyo amukwatire kukwaniritsa chimene akuyenera kuchita kwa mlamu wakeyo. mwana wamwamuna woyamba amene mayiyo angabereke ayenera kutenga dzina la mwamuna wake womwalirayo kuti dzina lake lisafafanizike mu isreali. komabe, ngati munthu sakufuna kukwatira mkazi wa mʼbale wakeyo, mkaziyo ayenera kupita kwa akuluakulu ku chipata cha mzinda ndi kukanena kuti, “mʼbale wake wa mwamuna wanga akukana kupitiriza dzina la mʼbale wake mu isreali. iye akukana kulowa chokolo.” pamenepo akuluakulu a mu mzinda wawowo adzamuyitanitsa nakamba naye. ngati alimbikirabe kunena kuti, “ine sindikufuna kumukwatira mkaziyu,” mkazi wamasiye wa mʼbale wakeyo adzapita kwa iye pamaso pa akuluakuluwo namuvula nsapato imodzi, adzamulavulire kumaso nʼkunena kuti, “izi ndi zimene amachitira munthu amene safuna kupitiriza mbiri ya banja la mʼbale wake.” mbiri ya banja la munthu ameneyo idzadziwika mu isreali kuti ndi banja la wovulidwa nsapato. ngati anthu awiri akuchita ndewu ndipo mkazi wa mmodzi wa iwo abwera kudzaleretsa mwamuna wake kwa mnzakeyo natambasula dzanja lake kugwira ku maliseche kwa winayo, muyenera kumudula dzanja, osamumvera chisoni. musamakhale ndi miyeso iwiri yosiyana mʼthumba mwanu, wolemera ndi wopepuka. musamakhale ndi milingo iwiri yosiyana mʼnyumba mwanu, waukulu ndi waungʼono. muyenera kukhala ndi miyeso ndi milingo yoyenera ndi yosanyenga kuti mukhalitse mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amanyansidwa ndi aliyense wochita za chinyengo zoterezi. kumbukirani zimene aamaleki anakuchitirani pamene munali pa ulendo wochokera ku igupto. pamene munali otopa ndi ofowoka, iwo anakumana nanu pa ulendo wanu ndi kukantha onse otsalira mʼmbuyo ndipo iwo sanaope allah. pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akupumulitsani kwa adani onse okuzungulirani mʼdziko limene akupatsani inu ngati cholowa chanu, mudzawafafanize aamaleki, asadzawakumbukirenso pa dziko lapansi. musadzayiwale chimenechi!

26

mukalowa ndi kukhazikika mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani ngati cholowa chanu, mutengeko zina mwa zipatso zoyamba pa zonse zimene mudzakola mʼnthaka ya dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani ndi kuziyika mʼdengu. mukatero mupite kumalo kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakhazikitsako dzina lake ndipo mudzamuwuze wansembe amene ali pa ntchito pa nthawiyo kuti, “ndikunenetsa lero kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu kuti ndabwera ku dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh analumbirira makolo athu kuti adzatipatsa ife.” wansembe adzatenga dengulo mʼmanja mwanu ndi kuliyika pansi patsogolo pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. ndipo mudzanenetsa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu kuti, “abambo anga anali mwaramu woyendayenda, anapita ku igupto ndi anthu ochepa nakhala kumeneko. pambuyo pake anakhala mtundu waukulu, wamphamvu ndi wochuluka. koma aigupto anatisautsa natizunza, kumatigwiritsa ntchito yakalavulagaga. kenaka tinafuwulira mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo athu ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamva mawu athu ndi kuona kusauka, kuvutika ndi kuponderezedwa kwathu. kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anatitulutsa ku igupto ndi dzanja lake lamphamvu ndi mkono wotambasuka ndi zoopsa zazikulu ndi zizindikiro zozizwitsa ndi zodabwitsa. iye anatibweretsa ku malo ano natipatsa dziko loyenda mkaka ndi uchi lino. ndipo tsopano ndikubweretsa zipatso zoyamba zimene inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mwandipatsa.” ikani dengulo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kuwerama mopereka ulemu pamaso pake. ndipo inu ndi alevi pamodzi ndi alendo okhala pakati panu mudzakondwera mʼzinthu zonse zabwino zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakupatsani, inu ndi a pa banja panu. mukatha kupatula chakhumi pa zonse zimene mwakolola mʼchaka chachitatu chimene ndi chaka chakhumi, muzichipereka kwa wansembe, mlendo, ana ndi akazi amasiye, kuti pamenepo adye mʼmizinda yanu nakhuta. kenaka munene kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu kuti “ndatulutsamo mʼnyumba mwanga gawo lopatulika ndipo ndalipereka kwa mlevi, mlendo, ana ndi akazi amasiye, monga mwa zonse zimene munalamula. sindinapatuke pa zimene munalamula kapena kuyiwala ndi chimodzi chomwe. sindinadye kalikonse ka gawo lopatulika pamene ndimalira maliro kapena kuchotsapo kalikonse ka gawo lopatulika pamene ndinali wodetsedwa, kapena kuperekako nsembe kwa akufa kalikonse ka gawoli. ine ndamvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, ndachita chilichonse chimene inu munandilamula. yangʼanani pa dziko kuchokera kumwamba, ku malo anu wopatulika, ndi kudalitsa anthu anu aisraeli ndi dziko loyenda mkaka ndi uchi limene mwatipatsa ife monga momwe munalonjezera pa malumbiro anu kwa makolo athu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukulamulani lero lino kuti mutsate malangizo ndi malamulo ake ndipo muwasunge mosamalitsa ndi mtima wanu wonse ndi moyo wanu wonse. mwanena motsimikiza lero lino kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye allah wanu ndi kuti mudzayenda mʼnjira zake, kusunga malangizo, malamulo ndi zonse akukulamulani ndi kutinso mudzamumvera. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh wanenetsa lero lino kuti inu ndinu anthu ake, chuma chake chamtengowapatali monga momwe analonjezera, ndipo mukuyenera kusunga malamulo ake onse. iye wanenetsa kuti adzakuyikani kukhala oyamikika, otchuka ndi olemekezeka koposa mitundu yonse imene anayilenga. komanso mudzakhala anthu opatulika a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu monga momwe analonjezera.

27

mose ndi akuluakulu a isreali analamula anthu kuti, “sungani malamulo onse amene ndikukupatsani lero lino. mukawoloka mtsinje wa yorodani kulowa mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani, muyimiritse miyala ingapo ikuluikulu ndi kuyikulungiza. mulembepo mawu onse a malamulo amenewa pamene muwoloka kulowa mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani, dziko loyenda mkaka ndi uchi, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo anu anakulonjezerani. ndipo mukawoloka yorodani muyimike miyala iyi pa phiri la ebala monga momwe ndikukulamulirani lero lino ndipo muyikulungize. pamenepo mumange guwa lansembe la miyala la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. musagwiritse ntchito chida chilichonse chachitsulo pa miyalapo. mumange guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi miyala yakutchire ndi kuperekerapo nsembe yopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. muperekerepo nsembe zopereka za chiyanjano, muzidye ndi kukondwera pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. ndipo pa miyalapo mudzalembepo mawu onse a malamulo ndi malemba akuluakulu.” kenaka mose ndi ansembe, amene ndi alevi anati kwa aisraeli onse, “khalani chete aisraeli inu ndipo mumvetsere! tsopano inu ndinu anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. muzimvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kutsata malamulo ake ndi malangizo ake omwe ndikukupatsani lero lino.” tsiku lomwelo mose analamula anthu kuti: mukawoloka yorodani, mafuko awa akayimirire pa phiri la gerizimu ndi kudalitsa anthu: simeoni, levi, yuda, isakara, yosefe ndi benjamini. ndipo mafuko awa akayimirire pa phiri la ebala ndi kutchula matemberero: rubeni, gadi, aseri, zebuloni, dani ndi nafutali. alevi adzayankhula mokweza kwa aisraeli onse kuti: “ndi wotembereredwa munthu amene asema chifanizo kapena kupanga fano, ndi kuchiyika mobisa, pakuti chimenechi ndi chinthu chodetsedwa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ntchito za manja a anthu.” “ndi wotembereredwa munthu amene sachitira ulemu abambo ake kapena amayi ake.” “ndi wotembereredwa munthu amene amasuntha mwala wa malire wa mnzake.” “ndi wotembereredwa munthu amene amasocheretsa munthu wosaona pa msewu.” “ndi wotembereredwa munthu amene sachitira chilungamo mlendo, ana amasiye kapena mkazi wamasiye.” “ndi wotembereredwa munthu amene agonana ndi mkazi wa abambo ake pakuti iye sachitira ulemu pogona pa abambo ake.” “ndi wotembereredwa munthu amene achita chigololo ndi nyama ya mtundu uli wonse.” “ndi wotembereredwa munthu amene agonana ndi mlongo wake, mwana wamkazi wa abambo ake kapena mwana wamkazi wa amayi ake.” “ndi wotembereredwa munthu amene agonana ndi apongozi ake.” “ndi wotembereredwa munthu amene apha mnzake mwachinsinsi.” “ndi wotembereredwa munthu amene alandira chiphuphu kuti aphe munthu wosalakwa.” “ndi wotembereredwa aliyense amene sachita kapena sasunga mawu a malamulo awa.”

28

ngati mumvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kutsatira mosamalitsa malamulo ake onse amene ndikukupatsani lero lino, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakukwezani pamwamba pa mitundu yonse ya pa dziko lapansi. madalitso awa adzabwera kwa inu ndi kuyenda nanu ngati mumvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu: mudzadalitsika mʼmizinda yanu ndi kudalitsika mʼdzikolo. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzadalitsa ana anu, zokolola za mʼdziko lanu, ngʼombe zanu pamodzi ndi ziweto zanu zonse. dengu lanu ndi chiwaya chanu cha buledi zidzadalitsika. mudzadalitsika pa kulowa kwanu ndi pa kutuluka kwanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaonetsetsa kuti adani anu amene adzakuwukirani agonjetsedwe pamaso panu. iwo adzabwera kwa inu kuchokera mbali imodzi koma adzakuthawani ku mbali zisanu ndi ziwiri. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatumiza madalitso pa nkhokwe zanu ndi pa chilichonse chimene muchikhudza. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakudalitsani mʼdziko limene akukupatsani. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzachititsa kuti mukhale anthu ake opatulika, monga momwe analonjezera pa malumbiro ake, ngati musunga malamulo ake ndi kuyenda mʼnjira zake. pamenepo anthu onse a dziko lapansi adzaona kuti mumadziwika ndi dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo adzakuopani. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupambanitsani kwambiri ndipo adzakupatsani ana ambiri, ziweto zambiri, ndi zokolola zochuluka, mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh analumbira kwa makolo anu kuti adzakupatsani. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatsekula kumwamba kumene amasungirako chuma chake, kutumiza mvula mʼdziko lanu pa nthawi yake ndi kudalitsa ntchito yonse ya manja anu. mudzakongoza mitundu yambiri koma inu simudzakongola kwa aliyense. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuthandizani kukhala mutu osati mchira. mukakhala ndi chidwi ndi malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amene ndikukupatsani lero lino ndi kuwatsata mosamalitsa, inu mudzakhala apamwamba nthawi zonse osati apansi. musapatukire ku dzanja lamanja kapena lamanzere pa lamulo lina lililonse limene ndikukupatsani lero lino ndi kumatsatira kapena kuyitumikira milungu ina. koma ngati simumvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kusatsata mosamalitsa malamulo ake ndi malangizo ake onse amene ndikukupatsani lero lino, matemberero awa adzabwera pa inu ndikukugonjetsani: mudzatembereredwa mu mzinda ndi kutembereredwa mʼmudzi. dengu lanu ndi chiwaya chanu cha buledi zidzatembereredwa. zipatso za mʼmimba mwanu zidzatembereredwa, ndiponso zomera za mʼdziko lanu, ana angʼombe zanu ndi ana ankhosa zanu zidzatembereredwa. mudzatembereredwa pa kulowa kwanu ndi pa kutuluka kwanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakutumizirani matemberero, chisokonezo ndi minyozo pa chilichonse chimene mudzachichita mpaka mudzawonongedwa ndi kukhala bwinja mofulumira chifukwa cha zoyipa zimene mwazichita pa kumutaya mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakugwetserani mliri wa matenda mpaka atakuwonongani mʼdziko limene mukulowa kukalitengali. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakukanthani ndi nthenda yowondetsa, ya malungo ndi ya zotupatupa, ndi kutentha kwakukulu ndi chilala, ndi chinsikwi ndi chiwawu zimene zidzakusautsani mpaka mutawonongeka. mitambo ya pamutu panu idzawuma ngati mkuwa ndipo sidzagwetsa mvula mpaka nthaka yanu idzawuma gwaa ngati chitsulo. mʼmalo mwa mvula mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupatsani fumbi ndi dothi ndipo lidzakugwerani kuchokera kumwamba mpaka mutawonongeka. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalola kuti adani anu akugonjetseni. mudzadzera njira imodzi pokalimbana ndi adani anu koma pothawa mudzabalalika mbali zisanu ndi ziwiri. mudzakhala chinthu chochititsa mantha pakati pa maufumu onse a dziko lapansi. mitembo yanu idzadyedwa ndi mbalame zamumlengalenga ndi nyama zakutchire, ndipo palibe amene adzaziyingitse. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakusautsani ndi zithupsa za ku igupto ndi zotupatupa, zipere, ndi mphere zimene simudzachiritsika nazo. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakusautsani inu ndi misala, khungu ndi chisokonekero cha maganizo. masanasana mudzayenda ngati muli mu mdima, kumafufuzira njira ngati wosaona. mudzakhala olephera pa chilichonse mungachite. tsiku ndi tsiku mudzaponderezedwa ndi kuberedwa wopanda wokupulumutsani. mudzachita chinkhoswe ndi mkazi, koma wina adzakulandani ndi kumukwatira. mudzamanga nyumba koma simudzagonamo. mudzalima munda wamphesa koma simudzadyako zipatso zake. ngʼombe yanu yamtheno idzaphedwa inu muli pomwepo koma simudzadyako. bulu wanu adzalandidwa kwa inu mwamakani osabwera nayenso. nkhosa zanu zidzapatsidwa kwa adani anu, ndipo palibe amene adzazipulumutsa. ana anu aamuna ndi aakazi adzaperekedwa kwa anthu a mitundu ina ndipo inu mudzafika potopa ndi kulefuka nʼkudikirira tsiku ndi tsiku kuti mwina anawo abwerako. anthu amene simukuwadziwa adzakudyerani zokolola zanu, ndipo mudzakhala mukuponderezedwa mwankhanza masiku onse. zimene muzidzaziona zidzakusokonezani mitu. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakusautsani ndi zithupsa zaululu ndi zosachiritsika za mʼmawondo ndi mʼmiyendo ndipo zidzafalikira kuchoka kuphazi mpaka kumutu. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuthamangitsirani, inu ndi mafumu anu amene muwayika, ku dziko losadziwika kwa inu ndi kwa makolo anu. kumeneko mudzakapembedza milungu ina, milungu ya mitengo ndi miyala. inu mudzakhala chinthu chochititsa mantha kuchisunga ndiponso chinthu chotukwanidwa ndi chonyozeka kwa anthu a mitundu yonse kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuthamangitsirani. mudzadzala mbewu zambiri ku munda koma mudzakolola pangʼono, chifukwa dzombe lidzaziwononga. mudzadzala mpesa ndi kulimirira koma vinyo wake simudzamumwa kapena kukolola mphesazo, chifukwa mphutsi zidzadya mphesazo. mudzakhala ndi mitengo ya olivi mʼdziko lanu lonse koma simudzagwiritsa ntchito mafuta ake, chifukwa zipatso zake zidzayoyoka. mudzabereka ana aamuna ndi aakazi koma sadzakhala anu, chifukwa adzapita ku ukapolo. magulumagulu a dzombe adzawononga mitengo yanu ndi mbewu za mʼdziko lanu. mlendo wokhala pakati panu adzatukuka kuposa inu, koma inuyo mudzaloweralowera pansi. iye adzakubwereketsani, koma inu simudzatha kubwereketsa. iye adzakhala mutu ndipo inu mudzakhala mchira. matemberero onsewa adzabwera pa inu. adzakulondolani ndi kukugonjetsani mpaka mutawonongeka, chifukwa simunamvere mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kusunga malamulo ndi malangizo amene anakupatsani. matemberero amenewa adzakhala chizindikiro ndi chozizwitsa kwa inu ndi zidzukulu zanu mpaka kalekale. pakuti inu simunatumikire mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu pa nthawi imene zinthu zinkakuyenderani bwino, chomwecho pa nthawi ya njala ndi ludzu, ya maliseche ndi umphawi woopsa, mudzatumikira adani amene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakutumizirani. iye adzayika goli lachitsulo mʼkhosi mwanu kufikira atakuwonongani. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakutumizirani mtundu wa anthu kuchokera kutali kumapeto kwa dziko lapansi nudzachita ngati mphungu yowulukira pansi, mtundu wa anthu umene chiyankhulo chawo simudzachimva, mtundu wooneka wochititsa mantha, wopanda ulemu kwa okalamba kapena chisoni kwa ana. iwo adzagwira ana a ziweto zanu, natenga zokolola za mʼdziko lanu kufikira mutawonongeka. iwo sadzakusiyirani tirigu, vinyo watsopano kapena mafuta a olivi, kapena mwana wangʼombe aliyense kapena mwana wankhosa mpaka mutasanduka bwinja. iwo adzathira nkhondo mizinda yonse mʼdziko lanu lonse mpaka malinga anu ataliatali omwe mumadalira aja atagwa. adzathira nkhondo mizinda yonse ya mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani. chifukwa cha zosautsa zimene mdani wanu adzabweretsa pa nthawi yokuthirani nkhondo, inu mudzadya ana anu, mnofu wa ana anu aamuna ndi aakazi amene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakupatsani. ngakhale munthu woleza mtima ndi wachifundo kwambiri pakati panu sadzakhala ndi chifundo pa mʼbale wake weniweni kapena mkazi wake amene iye amamukonda kapena ana ake otsalawo, ndipo sadzagawirako aliyense wa iwo mnofu wa ana ake amene akudyawo. kadzakhala kali komweko basi kamene kamutsalira chifukwa cha msautso umene mdani wanu adzagwetsa pa nthawi yothira nkhondo mizinda yanu yonse. mayi woleza mtima ndi wachifundo kwambiri pakati panu, uja woti sangayerekeze kuponda pansi, adzabisira mwamuna wake amene amamukonda ndi ana ake omwe aamuna ndi aakazi zotsalira za uchembere zochoka mʼmimba mwake ndi ana amene wabereka. pakuti adzafuna kuti adye zimenezi yekha mobisa pa nthawi yothiridwa nkhondo chifukwa cha masautso amene mdani wanu adzagwetsa pa inu mʼmizinda yanu. ngati simutsata mosamalitsa mawu onse a malamulo awa amene alembedwa mʼbuku lino, komanso ngati simuopa dzina la ulemerero ndi loopsa, dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatumiza pa inu ndi zidzukulu zanu miliri yoopsa, zosautsa zowawa ndi zokhalitsa, ndi matenda aakulu ndi ovuta kuchiritsika. adzakubweretserani matenda onse a ku igupto aja mumawaopawa ndipo adzakukanirirani. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakubweretseraninso mtundu uliwonse wa matenda ndi zosautsa zimene sizinalembedwe mʼbuku la malamulo lino, mpaka mutawonongeka. inu aja munali ochuluka ngati nyenyezi zakumwamba mudzatsala ochepa chabe chifukwa simunamvere mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. monga kunamukomera mavawelomakonsonanti-yeahoh kukulemeretsani ndi kukuchulukitsani, momwemonso kudzamukondweretsa kukunthani ndi kukuwonongani. inu mudzazulidwa kukuchotsani mʼdziko limene mukulowa kukalitengali. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakubalalitsani pakati pa anthu a mitundu yonse, kuchokera ku mapeto a dziko kufika ku mapeto ena. kumeneko mudzapembedza milungu ina, milungu ya mitengo ndi ya miyala, imene inu eni kapena makolo anu sanayidziwepo. pakati pa mitundu ya anthu imeneyi simudzapeza mpata, popanda malo woti nʼkuyikapo phazi. kumeneko mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupatsani moyo wa nkhawa, maso otopa ndi chiyembekezo, ndi mtima wosakhazikika. inu mudzakhala osakhazikika mopitirira, odzazidwa ndi mantha usiku ndi usana womwe, osowa chitsimikizo cha pa moyo wanu. mmawa muzidzati, “chikhala anali madzulo!” ndipo madzulo mudzati, “chikhala unali mmawa!” mudzanena zimenezi chifukwa cha mantha amene adzakhale mu mtima mwanu ndi chifukwa cha zomwe muzidzaziona. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakubwezani ku igupto pa sitima zapamadzi paulendo umene ine ndinati musawuyendenso. kumeneko mudzadzitsatsa nokha kwa adani anu monga akapolo aamuna ndi aakazi, koma palibe amene adzakuguleni.

29

awa ndiwo mawu a mʼpangano limene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula mose kuti achite ndi aisraeli ku mowabu, powonjezera pa pangano limene anapangana nawo ku horebu. mose anayitanitsa aisraeli onse nati kwa iwo: inu munaona zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita kwa farao, nduna zake ndi dziko lake lonse ku igupto. ndi maso anu munaona mayesero onse aja, zizindikiro zozizwitsa ndi zodabwitsa zazikulu zija. koma mpaka lero mavawelomakonsonanti-yeahoh sanakupatseni mtima wozindikira kapena maso openya kapena makutu akumva. mʼzaka makumi anayi zimene ndinakutsogolerani mʼchipululu, zovala zanu ndiponso nsapato za ku mapazi anu sizinangʼambike. inu simunadye buledi ndi kumwa vinyo kapena chakumwa chilichonse choledzeretsa. ndinachita izi kuti mudziwe kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. pamene munafika malo ano, sihoni mfumu ya ku hesiboni ndi ogi mfumu ya ku basani anabwera kudzamenyana nafe koma tinawagonjetsa iwo. tinatenga dziko lawo ndi kulipereka ngati cholowa cha fuko la rubeni, fuko la gadi ndi theka la fuko la manase. tsatirani mosamalitsa mawu a mʼpangano ili kuti zinthu zizikuyenderani bwino pa zochitika zanu zonse. lero lino nonse mukuyima pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, atsogoleri a mafuko anu, akuluakulu ndi nduna zanu, ndi amuna ena onse a mu isreali, pamodzi ndi ana ndi akazi anu, kudzanso alendo amene akukhala pakati panu omwe amakuwazirani nkhuni ndi kukutungirani madzi. mukuyimirira pano kuti mulowe mʼpangano ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, pangano limene mavawelomakonsonanti-yeahoh akuchita ndi inu lero ndi kulisindikiza ndi malumbiro, kukukhazikitsani lero lino ngati anthu ake, ndi kuti iye akhale allah wanu monga anakulonjezani inu ndiponso monga analumbira kwa makolo anu abrahamu, isake ndi yaqobo. ndikupanga pangano ili ndi malumbiro ake osati kwa inu nokha, amene muli pano pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, koma ndi iwonso amene sali pano lero. inu nomwe mukudziwa mmene tinkakhalira ku igupto ndi mmene tinadutsira mayiko pa ulendo wobwera kuno. ife tinaona pakati pawo mafanizo ndi mafano awo onyansa, amtengo ndi amiyala, asiliva ndi agolide. onetsetsani kuti pasapezeke mwamuna kapena mkazi, banja kapena fuko pakati panu lero amene mtima wawo udzapandukira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kupita kukapembedza milungu ya mitundu iyo. onetsetsani kuti pasapezeke muzu pakati panu wotulutsa mankhwala akupha otere. munthu wotere akamva mawu a lumbiro ili, asadzidalitse yekha mʼmaganizo mwake namati, “ine ndidzapulumuka ngakhale nditapitiriza kuyenda njira yanga.” zoterezi zidzadzetsa masautso pa nthaka ya chinyontho ndi yowuma yomwe. mavawelomakonsonanti-yeahoh sadzamukhululukira. mkwiyo ndi nsanje ya mavawelomakonsonanti-yeahoh zidzamuyakira munthuyo. matemberero onse wolembedwa mʼbukuli adzamugwera iye ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzafafaniza dzina lake pa dziko lapansi. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzasankha pakati pa aisraeli anthu oyenera masautso monga mwa matemberero onse a mʼpangano olembedwa mʼbuku la malamulo. ana anu a mibado yakutsogolo ndi alendo amene adzachokera kutali adzaona matsoka amene adzakugwerani mʼdziko muno ndiponso matenda amene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzabweretsa pa dzikoli. dziko lonse lidzasanduka nthaka ya mchere ndi ya sulufule. simudzadzalamo kanthu, simudzakhala chomera chilichonse, ndi mbewu yomera mʼmenemo. dziko lanu lidzakhala lowonongeka ngati sodomu ndi gomora, adima ndi zeboimu, mizinda imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayiwononga ndi mkwiyo wake waukulu. mitundu yonse ya anthu idzafunsa kuti, “kodi chifukwa chiyani mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita zotere mʼdziko lake? kodi chifukwa chiyani anaonetsa mkwiyo woopsa wotere?” ndipo yankho la mafunso amenewa lidzakhala lakuti, “chifukwa chakuti anthu awa aphwanya pangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo awo, pangano limene iye anapangana nawo pamene anawatulutsa ku igupto. iwo anachoka ndi kukatumikira milungu ina ndi kuyipembedza, milungu imene sanayidziwe, milungu imene sanawapatse. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiyira dziko lino, kotero anabweretsa matemberero onse amene analembedwa mʼbuku lino. ndi mkwiyo komanso ukali wake woopsa mavawelomakonsonanti-yeahoh anawazula mʼdziko lawo ndi kuwaponyera mʼdziko lina, monga mmene zilili lero lino.” zinsinsi ndi za mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu koma zinthu zimene zaululidwa ndi zathu ndi ana athu kwamuyaya, kuti titsatire mawu onse a mʼmalamulowa.

30

madalitso ndi matemberero awa onse amene ndawayika pamaso panu akadzafika pa inu, inu nʼkukumbukira kulikonse kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakubalalitsirani pakati pa mitundu ya anthu, ndipo inu pamodzi ndi ana anu nʼkudzatembenukira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kumumvera ndi mtima wanu wonse ndi moyo wanu wonse molingana ndi chilichonse chimene ndakulamulani lero lino, pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakukhalitsani monga kale ndi kukuchitirani chifundo, ndipo adzakusonkhanitsani kukuchotsani ku mitundu ina ya anthu kumene anakubalalitsirani. ngakhale atakupirikitsirani ku malekezero a dziko lapansi, adzakusonkhanitsani kuchokera kumeneko ndi kukubweretsaninso. adzakubweretsani ku dziko limene linali la makolo anu, ndipo lidzakhala lanu. iye adzakulemeretsani ndi kukuchulukitsani kupambana makolo anu. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzasintha mitima yanu pamodzi ndi mitima ya zidzukulu zanu, kotero kuti mudzamukonda ndi mtima wanu wonse ndi moyo wanu wonse, ndipo mudzakhala ndi moyo. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzayika matemberero awa onse pa adani anu amene amadana nanu ndi kukuzunzani. inu mudzamveranso mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kutsatira malamulo ake onse amene ndikukupatsani lero lino. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakulemeretsani pa zochita zanu zonse ndipo adzakupatsani ana ambiri, zoweta zambiri, ndiponso mudzakhala ndi zokolola zambiri za mʼdziko lanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakondwera nanunso ndi kukulemeretsani monga momwe anakondwera ndi makolo anu, ngati mudzamvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kusunga malamulo ake ndi mawu ake amene alembedwa mʼbuku ili la malamulo ndi kutembenukira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi mtima wanu wonse ndi moyo wanu wonse. tsopano zimene ndikukulamulirani leroli sizovuta kapena zapatali. sizili kumwamba, kuti muzichita kufunsa kuti, “kodi ndani amene akwere kumwamba kuti akazitenge ndi kudzatilalikira kuti timvere?” komanso sizili pa tsidya la nyanja, kuti muzichita kufunsa kuti, “kodi ndani amene adzawoloke nyanja kuti akatenge ndi kudzatilalikira kuti timvere?” ayi, mawu ali pafupi ndi inu; ali mʼkamwa mwanu ndi mu mtima mwanu kuti muwamvere. taonani, lero ine ndayika pamaso panu moyo ndi zokoma, imfa ndi chiwonongeko. pakuti lero ndikukulamulani kuti mukonde mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, kuti muyende mʼnjira zake, ndi kusunga malamulo ake, malangizo ake. mukatero mudzakhala ndi moyo ndi kuchulukana, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakudalitsani mʼdziko limene mukulowa kukakhalamo. koma ngati mtima wanu udzatembenuka, inu nʼkukhala osandimvera, ndipo ngati mudzatengeka ndi kupita kukagwadira milungu ina ndi kuyipembedza, lero ndikulengeza kwa inu kuti mudzawonongeka ndithu. simudzakhala nthawi yayitali mʼdziko limene mukulowamo pamene mukuwoloka yorodani kuti mulitenge. lero kumwamba ndi dziko lapansi zikhale mboni zodzakutsutsani pakuti ndayika pamaso panu moyo ndi imfa, madalitso ndi matemberero. tsopano sankhani moyo kuti inu ndi ana anu mukhale ndi moyo. ndi kuti mukonde mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, kumvera mawu ake, ndi kukhulupirika kwa iye. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye moyo wanu, ndipo mudzakhala zaka zambiri mʼdziko limene analumbira kulipereka kwa makolo anu, abrahamu, isake ndi yaqobo.

31

tsono mose anapita ndi kukayankhula mawu awa kwa aisraeli onse: “tsopano ndili ndi zaka 120, ndipo sindingathenso kukutsogolerani. mavawelomakonsonanti-yeahoh wandiwuza kuti, ‘iwe sudzawoloka yorodani.’ mwini wake mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndiye amene adzakutsogolerani powoloka. iye adzawononga mitundu ina yonse, ndipo inu mudzatenga dziko lawo. yeahoswa adzakutsogoleraninso powoloka, monga momwe ananenera mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawawononga iwo monga momwe anawonongera sihoni ndi ogi, mafumu aamori, amene iye anawawononga pamodzi ndi dziko lawo. ambuye adzawapereka kwa inu, ndipo inu mukawachitire zonse zimene ndakulamulani. khalani amphamvu ndi olimba mtima. musachite nawo mantha kapena kunjenjemera pamaso pawo, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu apita nanu. sadzakusiyani kapena kukutayani.” pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayitana yeahoswa pamaso pa aisraeli onse ndipo anamuwuza kuti, “khala wamphamvu ndi wolimba mtima, pakuti iwe udzatsogolera anthu awa ku dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh analumbira kulipereka kwa makolo awo, ndipo iwe ukaligawe pakati pawo kuti likakhale cholowa chawo. mavawelomakonsonanti-yeahoh mwini ndiye akukutsogolerani ndipo adzakhala nanu. sadzakusiyani kapena kukutayani. usachite mantha ndiponso usataye mtima.” choncho mose analemba malamulo awa nawapereka kwa ansembe, ana alevi, amene amanyamula bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndiponso kwa akuluakulu onse a aisraeli. kenaka mose anawalamula kuti, “pamapeto pa zaka zisanu ndi ziwiri zilizonse, chaka cha kukhululukidwa ngongole, pa nthawi ya chikondwerero cha misasa, pamene aisraeli onse abwera kudzaonekera pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu pamalo pamene iye adzasankhe, mudzawerenge malamulo onsewa iwo akumva. mudzasonkhanitse anthu onse pamodzi, amuna, akazi ndi ana pamodzi ndi alendo amene akukhala mʼmizinda yanu, kuti adzawamve ndi kuphunzira kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi kutsatira mosamala mawu onse a mʼmalamulowa. ana awo amene sadziwa malamulo awa, ayenera kuwamva ndi kuphunzira kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu nthawi zonse pamene mukukhala mʼdziko limene mukuwoloka yorodani kukalitenga.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “nthawi ya kufa kwako yafika. itana yeahoswa ndipo mubwere ku tenti ya msonkhano, kumene ine ndidzamulangiza.” choncho mose ndi yeahoswa anabwera ku tenti ya msonkhano. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anaonekera ku tenti mʼchipilala cha mtambo, ndipo mtambowo unayima pamwamba pa khomo lolowera mu tenti. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “iwe ukupita kukapuma kumene kuli makolo ako, ndipo ukangomwalira, anthu awa adzayamba kupembedza milungu yachilendo ya mʼdziko limene akukalowamo. adzanditaya ndi kuphwanya pangano lomwe ndinachita nawo. tsiku limenelo ine ndidzawakwiyira ndi kuwataya. ndidzawabisira nkhope yanga, ndipo adzawonongedwa. masautso ambiri ndi zovuta zambiri zidzawagwera, ndipo tsiku limenelo adzafunsa kuti, ‘kodi masautso awa sanagwere ife chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu sali nafe?’ ndipo ine ndidzabisa ndithu nkhope yanga pa tsiku limenelo chifukwa cha zoyipa zimene anachita potembenukira kwa milungu ina. “tsopano ulembe mawu a nyimbo iyi ndipo uwaphunzitse aisraeli, uwawuze kuti aziyimba, kuti ikhale mboni yanga yowatsutsa. pamene ndawalowetsa mʼdziko loyenda mkaka ndi uchi, dziko limene ndinalonjeza mwalumbiro kwa makolo awo, ndipo pamene adzadya ndi kukhuta ndi kumasangalala, iwo adzatembenukira kwa milungu ina ndi kumayipembedza, kundikana ine ndi kuphwanya pangano langa. ndipo pamene masautso ambiri ndi zovuta zambiri zidzawagwera, nyimbo iyi idzakhala mboni yanga yowatsutsa, chifukwa zidzukulu zawo sizidzayiwala nyimboyi. ine ndikudziwa zimene iwo akulingalira kuchita, ngakhale kuti sindinawalowetse mʼdziko limene ndinalonjeza mwa lumbiro.” choncho mose analemba nyimbo iyi tsiku limenelo ndi kuwaphunzitsa aisraeli. mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula yeahoswa mwana wa nuni kuti, “khala wamphamvu ndipo limba mtima, chifukwa udzalowetsa aisraeli mʼdziko limene ndinawalonjeza mwa lumbiro, ndipo ine mwini ndidzakhala nawe.” mose atatha kulemba malamulowa mʼbuku, osasiyako kanthu, analamula alevi amene ananyamula bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “tengani buku ili la malamulo ndi kuliyika pambali pa bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. likhale kumeneko ngati mboni yokutsutsani. pakuti ine ndikudziwa kuwukira kwanu ndi kuwuma mtima kwanu. ngati inu mwakhala mukuwukira mavawelomakonsonanti-yeahoh ine ndili moyo ndiponso ndili nanu pamodzi, nanga mudzawukira motani ine ndikamwalira! mundisonkhanitsire atsogoleri onse a mafuko anu pamodzi ndi akuluakulu onse, kuti ndiyankhule mawu awa iwo akumva ndipo kumwamba ndi dziko lapansi zikhale mboni yowatsutsa. chifukwa ndikudziwa kuti ine ndikamwalira mudzayipa kwambiri ndi kutembenuka kuleka njira imene ndinakulamulani. masiku amene akubwera, masautso adzakugwerani chifukwa mudzachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuputa mkwiyo wake chifukwa cha zimene manja anu anapanga.” ndipo mose ananena mawu a nyimbo iyi kuyiimba koyambira mpaka potsiriza gulu lonse la aisraeli likumva:

32

mverani, inu mayiko a mmwamba ndipo ine ndidzayankhula; imva, iwe dziko lapansi, mawu a pakamwa panga. chiphunzitso changa chigwe ngati mvula ndipo mawu anga atsike ngati mame, ngati mvumbi pa udzu watsopano, ngati mvula yochuluka pa zomera zanthete. ndidzalalikira dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. aa, tamandani ukulu wa allah wathu! iye ndi thanthwe, ntchito zake ndi zangwiro, njira zake zonse ndi zolungama. allah wokhulupirika amene salakwitsa, iye ndiye wolungama ndi wosalakwa. koma iwo achita mosakhulupirika pamaso pake, iwo si ana akenso, koma iwo ndi mʼbado wachinyengo ndi wokhotakhota. kodi mukumubwezera mavawelomakonsonanti-yeahoh chotere, inu anthu opusa ndi opanda nzeru? kodi iye si atate anu, mlengi wanu, amene anakupangani ndi kukuwumbani? kumbukirani masiku amakedzana; ganizirani za mibado yakalekale. funsa abambo ako ndipo adzakuwuza, akuluakulu ako, ndipo adzakufotokozera. pamene wammwambamwamba anapereka mayiko kwa anthu a mitundu ina kukhala cholowa chawo, pamene analekanitsa anthu onse, anayikira malire anthu onse molingana ndi chiwerengero cha ana a isreali. pakuti gawo la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi anthu ake, yaqobo ndiye cholowa chake. anamupeza mʼchipululu, ku malo owuma ndi kopanda kanthu. anamuteteza ndi kumusamalira; anamutchinjiriza ngati mwanadiso wake, ngati chiwombankhanga chimene chimasasula chisa chake nʼkumazungulira pamwamba pa ana ake, chimene chimatambalalitsa mapiko ake kuti chigwire anawo ndi kuwanyamula pa mapiko ake otambalalawo. mavawelomakonsonanti-yeahoh yekha ndiye anamutsogolera; popanda thandizo la mulungu wachilendo. anamuyendetsa pamwamba pa mapiri a mʼdziko ndi kumudyetsa zipatso za mʼminda. anamudyetsa uchi wofula pa thanthwe, ndiponso mafuta ochokera mʼnthaka ya miyala, pamodzi ndi chambiko ndi mkaka wochokera ku ngʼombe ndi nkhosa, ndiponso ana ankhosa onenepa ndi mbuzi, pamodzinso ndi nkhosa zazimuna zabwino za ku basani ndiponso tirigu wabwino kwambiri. munamwa vinyo wa thovu lofiira. yeahoswaruni ananenepa ndi kuyamba kuwukira; atakhuta, ananenepa ndi kukula thupi. anasiya allah amene anamulenga ndipo anakana thanthwe ndi mpulumutsi wake. anamuchititsa nsanje ndi milungu yawo yachilendo ndiponso anamukwiyitsa ndi mafano awo onyansa. anapereka nsembe kwa ziwanda zimene si allah, milungu imene sankayidziwa nʼkale lomwe, milungu yongobwera kumene, milungu imene makolo anu sankayiopa. inu munasiya thanthwe limene linakulerani; munayiwala allah amene anakubalani. mavawelomakonsonanti-yeahoh anaona zimenezi ndipo anawakana chifukwa ana ake aamuna ndi aakazi anamukwiyitsa. iye anati, “ndidzawabisira nkhope yanga, ndi kuona kuti mathero awo adzakhala otani; pakuti ndi mʼbado wopotoka, ana amene ndi osakhulupirika. anandichititsa kukhala wansanje pamene ankapembedza chimene si mulungu ndi kundikwiyitsa chifukwa cha mafano awo achabechabe. ine ndidzawachititsa kuti achite nsanje ndi mtundu wina wopandapake; ndidzawakwiyitsa ndi mtundu wina wachabechabe. pakuti mkwiyo wanga wayaka ngati moto, umene umayaka mpaka ku dziko la anthu akufa. motowo udzanyeketsa dziko lapansi ndi zokolola zake ndipo udzapsereza maziko a mapiri. “ndidzawawunjikira masautso ndipo mivi yanga yonse idzathera pa iwo. ndidzawatumizira njala yoopsa, malungo woopsa ndi nthenda zofa nazo; ndidzawatumizira zirombo zakuthengo zowavuta, ululu wa njoka ya mʼphiri imene imakwawa pa fumbi. mʼmisewu lupanga lidzawasandutsa kukhala wopanda ana; mantha adzalamulira nyumba zawo. anyamata ndi atsikana adzafa, ngakhalenso makanda ndi okalamba. ine ndinanena kuti ndidzawamwaza ndi kuwafafaniza kuti anthu asawakumbukirenso, koma sindinafune kuti adani anga adzandinyoze, mwina adani anga sadzandimvetsetsa ndipo adzanena kuti, ‘tagonjetsa anthuwa ndife; mavawelomakonsonanti-yeahoh sanachite zonsezi.’ ” iwo ndi mtundu wopanda maganizo, iwo alibe nzeru nʼpangʼono pomwe. ngati iwo akanakhala anzeru akanamvetsetsa izi ndi kuzindikira kuti mathero awo adzakhala otani! kodi munthu mmodzi akanathamangitsa bwanji anthu 1,000 kapena anthu awiri kuthamangitsa anthu 10,000, kuti awagonjetse, thanthwe lawo likanapanda kuwagulitsa, mavawelomakonsonanti-yeahoh akanapanda kuwataya? pakuti thanthwe lawo silofanana ndi thanthwe lathu, ngakhale adani athu amavomereza zimenezi. mpesa wawo umachokera ku mpesa wa ku sodomu ndiponso ku minda ya ku gomora. mphesa zawo zili ndi ululu wakupha ndipo maphava ake ndi owawa. vinyo wawo ndi wa ululu wa njoka, ululu woopsa wa mphiri. “kodi zimenezi sindinazisunge ndi kuzitsekera mʼkatikati mwa chuma changa? kubwezera chilango nʼkwanga; ndidzawalanga ndine. pa nthawi yake phazi lawo lidzaterera; tsiku lawo la masautso layandikira ndipo chiwonongeko chawo chikubwera pa iwo mofulumira.” mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaweruza anthu ake ndipo adzachitira atumiki ake chifundo pamene adzaona kuti mphamvu zawo zatha ndipo kuti palibe amene watsala, kapolo kapena mfulu. iye adzanena kuti, “nanga ili kuti milungu yawo, thanthwe limene ankabisalamo, milungu imene inkadya mafuta a nsembe zawo ndi kumwa vinyo wa chopereka chawo cha chakumwa?” iwuzeni ibwere kuti idzakuthandizeni! ibwere kuti idzakutetezenitu! “onani tsopano kuti ine ndine iyeyo! palibe mulungu wina koma ine ndekha. ine ndimapha ndiponso kupereka moyo, ndavulaza ndipo ndidzachiritsa, ndipo palibe angathe kupulumutsa munthu mʼmanja mwanga. ndikweza dzanja langa kumwamba ndi kulumbira kuti, ‘pali ine wamoyo wamuyaya, pamene ndidzanola lupanga langa lonyezimira ndipo dzanja liligwira pakubweretsa chiweruzo, ndidzabwezera chilango adani anga ndi kulanga onse odana nane. mivi yanga idzakhuta magazi awo pamene lupanga langa lidzawononga mnofu: magazi a anthu ophedwa ndi ogwidwa ukapolo, mitu ya atsogoleri a adani.’ ” kondwerani, inu mitundu yonse ya anthu pamodzi ndi anthu ake, pakuti iye adzabwezera chilango anthu amene anapha atumiki ake; adzabwezera chilango adani ake ndipo adzakhululukira dziko lake ndi la anthu ake. mose anabwera ndi yeahoswa mwana wa nuni ndipo anayankhula mawu onsewa mʼnyimbo anthu akumva. mose atatsiriza kunena mawu onsewa pamtima kwa aisraeli, iye anawawuza kuti, “muwasunge bwino mu mtima mwanu, mawu onse amene lero lino ndikukuwuzani kuti mudzawuze ana anu, kuti adzamvere mosamalitsa mawu onse a malamulo amenewa. mawuwa sikuti ndi mawu achabe kwa inu. mawuwa ndi moyo wanu. mukawamvera mudzakhala ndi moyo wautali mʼdziko limene mukukalitenga kukhala lanu mukawoloka yorodani.” tsiku lomwelo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “pita ku mapiri a ku abarimu ukakwere pa phiri la nebo ku mowabu, moyangʼanana ndi yeriko, ndipo ukaone dziko la kanaani, dziko limene ndikulipereka kwa aisraeli kukhala lawo. iwe udzafera pa phiri limenelo ndipo udzapita kumene makolo ako anapita, monga mʼbale wako aaroni anafera pa phiri la hori ndipo anakakhala ndi anthu a mtundu wake. chifukwa chake nʼchakuti inu nonse awiri simunakhulupirike kwa ine pamaso pa aisraeli pa madzi a meriba ku kadesi mʼchipululu cha zini chifukwa simunandilemekeze kokwanira pakati pa aisraeli. choncho udzalionera kutali dziko limene ndikupereka kwa aisraeli. sudzalowa mʼdziko limene ndi kulipereka kwa aisraeli.”

33

awa ndi madalitso amene mose, munthu wa allah, anawapereka kwa aisraeli asanafe. iye anati: “mavawelomakonsonanti-yeahoh anabwera kuchokera ku sinai ndipo anatulukira kuchokera ku seiri; anawala kuchokera pa phiri la parani. iye anabwera ndi chiwunyinji cha angelo kuchokera kummwera, moto woyaka uli mʼdzanja mwake. ndithu ndinu amene mumakonda anthu anu; opatulika ake onse ali mʼmanja mwake. onse amagwada pansi pa mapazi anu kuchokera kwa inu amalandira malangizo, malamulo amene mose anatipatsa, chuma chopambana cha mtundu wa yaqobo. iye anali mfumu ya yeahoswaruni pamene atsogoleri a anthu anasonkhana, pamodzi ndi mafuko a isreali. “lolani rubeni akhale ndi moyo ndipo asafe, anthu ake asachepe pa chiwerengero.” ndipo ponena za yuda anati: “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, imvani kulira kwa yuda; mubweretseni kwa anthu ake. ndi manja ake omwe adziteteze yekha. inu khalani thandizo lake polimbana ndi adani ake!” za fuko la alevi anati: “tumimu wanu ndi urimu ndi za mtumiki wanu wokhulupirika. munamuyesa ku masa; munalimbana naye ku madzi a ku meriba. iye ananena za abambo ake ndi amayi ake kuti, ‘sindilabadira za iwo.’ sanasamale za abale ake kapena ana ake, koma anayangʼanira mawu anu ndipo anateteza pangano lanu. iye amaphunzitsa yaqobo malangizo anu ndi malamulo anu kwa isreali. amafukiza lubani pamaso panu ndiponso amapereka nsembe zanu zonse zopsereza pa guwa lanu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, dalitsani luso lake lonse ndipo mukondwere ndi ntchito za manja ake. menyani adani awo mʼchiwuno kanthani amene amuwukira kuti asadzukenso.” za fuko la benjamini anati: “wokondedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh akhale mwamtendere mwa iye, pakuti amamuteteza tsiku lonse, ndipo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh amamukonda amawusa pa mapewa ake.” za fuko la yosefe anati: “mavawelomakonsonanti-yeahoh adalitse dziko lake ndi mame ambiri ochokera kumwamba ndiponso madzi ambiri ochokera pansi pa nthaka; ndi zinthu zambiri zimene zimacha ndi dzuwa ndiponso ndi zokolola zabwino kwambiri zimene zimacha ndi mwezi uliwonse; ndi zipatso zabwino kwambiri zochokera mʼmapiri amakedzanawa ndiponso zokolola zochuluka zochokera ku zitunda zakalekale; ndi mphatso zabwino kwambiri zochokera pa dziko lapansi ndi zonse zimene zili mʼmenemo ndiponso kukoma mtima kwa iye amene amakhala mʼchitsamba choyaka moto. madalitso onsewa akhale pa mutu pa yosefe, wapaderadera pakati pa abale ake. ulemerero wake uli ngati ngʼombe yayimuna yoyamba kubadwa; nyanga zake zili ngati za njati. ndi nyanga zakezo adzapirikitsa anthu a mitundu ina, ngakhale iwo amene akukhala ku malekezero a dziko lapansi. nyanga zimenezi ndiye anthu miyandamiyanda a efereimu; nyanga zimenezi ndiye anthu 1,000 a manase.” za fuko la zebuloni anati: “kondwera zebuloni, pamene ukutuluka, ndipo iwe, isakara, kondwera mʼmatenti ako. adzayitanira mitundu ya anthu kumapiri, kumeneko adzaperekako nsembe zachilungamo; kumeneko adzadyerera zinthu zochuluka zochokera ku nyanja, chuma chobisika mu mchenga.” za fuko la gadi anati: “wodala amene amakulitsa malire a gadi! gadi amakhala kumeneko ngati mkango, kukhadzula mkono kapena mutu. iye anadzisankhira dziko labwino kwambiri; gawo la mtsogoleri anasungira iye. pamene atsogoleri a anthu anasonkhana, anachita chifuniro cha mavawelomakonsonanti-yeahoh molungama, ndiponso malamulo onena za isreali.” za fuko la dani anati: “dani ndi mwana wamkango, amene akutuluka ku basani.” za fuko la nafutali anati: “nafutali wadzaza ndi kukoma mtima kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo ndi wodzaza ndi madalitso ake; cholowa chake chidzakhala mbali ya kummwera kwa nyanja.” za fuko la aseri anati: “mwana wodalitsika kwambiri ndi aseri; abale ake amukomere mtima, ndipo asambe mapazi ake mʼmafuta. zotsekera za zipata zako zidzakhala za chitsulo ndi za mkuwa, ndi mphamvu zako zidzakhala ngati masiku a moyo wako. “palibe wina wofanana ndi allah wa yeahoswaruni, amene amakwera pa thambo kukuthandizani ndiponso pa mitambo ya ulemerero wake. allah wamuyaya ndiye pothawirapo pathu, ndipo pa dziko lapansi amakusungani ndi mphamvu zosatha. adzathamangitsa patsogolo panu mdani wanu, adzanena kuti, ‘muwonongeni!’ motero isreali adzakhala yekha mwamtendere; zidzukulu za yaqobo zili pa mtendere mʼdziko la tirigu ndi vinyo watsopano, kumene thambo limagwetsa mame. iwe isreali, ndiwe wodala! wofanana nanu ndani anthu opulumutsidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh? iye ndiye chishango ndi mthandizi wanu ndi lupanga lanu la ulemerero. adani ako adzakugonjera, ndipo iwe udzapondereza pansi malo awo achipembedzo.”

34

ndipo mose anakwera phiri la nebo kuchokera ku chigwa cha mowabu ndi kukafika pamwamba pa phiri la pisiga, kummawa kwa yeriko. kumeneko mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuonetsa dziko lonse; kuchokera ku giliyadi mpaka ku dani. dera lonse la nafutali, dziko lonse la efereimu ndi manase, dziko lonse la yuda mpaka kukafika kumadzulo kwa nyanja, negevi ndi chigawo chonse kuchokera ku chigwa cha yeriko, mzinda wa mitengo ya migwalangwa, mpaka ku zowari. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mose kuti, “limenelo ndi dziko limene ndinalonjeza mwa lumbiro kwa abrahamu, isake ndi yaqobo pamene ndinanena kuti, ‘ndidzalipereka kwa zidzukulu zanu.’ ndakulola kuti ulione, koma sudzawoloka kuti ukalowemo.” choncho mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anamwalira kumeneko ku mowabu, monga momwe ananenera mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyika mʼmanda ku mowabu, mʼchigwa choyangʼanana ndi beti-peori, koma mpaka lero palibe amene amadziwa pamene pali manda ake. mose anamwalira ali ndi zaka 120, koma maso ake ankaonabe ndipo anali amphamvu. aisraeli analira maliro a mose mʼchikhwawa cha mowabu kwa masiku makumi atatu mpaka nthawi ya kulira maliro ndi kukhuza inatha. tsono yeahoswa, mwana wa nuni anadzazidwa ndi mzimu wanzeru chifukwa nʼkuti mose atamusanjika manja. choncho aisraeli anamumvera ndipo anachita zomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula mose. kuyambira nthawi imeneyi, mu isreali simunakhalepo mneneri wina aliyense wofanana ndi mose, amene mavawelomakonsonanti-yeahoh amayankhula naye maso ndi maso. amene anachita zizindikiro zozizwitsa zonsezi ndi zozizwitsa zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamutuma kuti achite mu igupto, kwa farao ndi kwa nduna zake zonse ndiponso mʼdziko lake lonse. ndithudi palibe mneneri wina aliyense amene anachita zinthu zazikulu ndi zoopsa zofanana ndi zomwe mose anachita pamaso pa aisraeli onse.

joshua

1

atamwalira mose mtumiki wa allah, mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa mwana wa nuni mthandizi wa mose: “mose mtumiki wanga wamwalira. ndipo iwe ndi anthu onsewa, tsopano konzekani kuwoloka mtsinje wa yorodani kupita ku dziko limene ndiwapatse aisraeli onse. paliponse pamene phazi lanu liponde, ndikupatsani monga momwe ndinalonjezera mose. dziko lanu lidzayambira ku chipululu kummwera mpaka ku mapiri a lebanoni kumpoto, kuchokeranso ku mtsinje waukulu wa yufurate kummawa, mpaka dziko lonse la ahiti, kukafika ku nyanja yayikulu ya kumadzulo. palibe munthu amene adzatha kukugonjetsa masiku onse a moyo wako. monga ine ndinakhalira ndi mose, chomwechonso ndidzakhala nawe. sindidzakusiya kapena kukataya. “ukhale wamphamvu ndi wolimba mtima, chifukwa iwe udzatsogolera anthu awa kukalandira dziko limene ine ndinalonjeza makolo awo kuti ndidzawapatsa. ukhale wamphamvu ndi wolimba mtima kwambiri. usamale ndithu kuti umvere malamulo onse amene mtumiki wanga mose anakupatsa. usachoke pa malamulo anga ndipo kulikonse kumene udzapite udzapambana. uziwerenga buku la malamuloli, uzilingalira zolembedwa mʼmenemo usana ndi usiku, kuti uchite zonse zimene zinalembedwamo. ukamatero udzapeza bwino ndi kupambana. paja ndinakulamula kuti ukhale wamphamvu ndi wolimba mtima. choncho usamachite mantha kapena kutaya mtima popeza ine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako ndidzakhala nawe kulikonse kumene udzapite.” tsono yeahoswa analamula atsogoleri a aisraeli nawawuza kuti, “pitani ku misasa yonse ndipo muwuze anthu kuti, ‘konzekani, mangani katundu wanu, popeza pakapita masiku atatu kuyambira lero mudzawoloka yorodani kupita kukatenga dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani.’ ” koma yeahoswa anawuza fuko la rubeni, fuko la gadi ndi theka la fuko la manase kuti, “kumbukirani zimene mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anakulamulani kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akukupatsani mpumulo, ndi dziko ili kuti likhale lanu.’ tsono akazi anu, ana anu ndi ziweto zanu zitsale mʼdziko lino limene mose anakupatsani kummawa kwa yorodani. koma ankhondo anu okha ndiwo awoloke atatenga zida zawo ndi kupita patsogolo pa abale anu kukawathandiza. abale anuwo akadzalandira dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akuwapatsa monga inu mwachitira, inu mudzabwerera kudzakhazikika mʼdziko lanu limene mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anakupatsani tsidya la kummawa kwa yorodani.” kenaka iwo anayankha yeahoswa kuti, “ife tidzachita chilichonse chimene mwatilamula, ndipo kulikonse kumene mudzatitume tidzapita. monga momwe tinamvera mose kwathunthu, chomwechonso tidzakumvera iwe. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akhale nanu monga momwe anachitira ndi mose. aliyense wotsutsana ndi inu kapena wosamvera zimene mutilamula adzaphedwa. inu mukhale wamphamvu ndi wolimba mtima!”

2

tsono yeahoswa mwana wa nuni anatuma anthu awiri okazonda dziko mwachinsinsi kuchokera ku sitimu. iye anawawuza kuti, “pitani mukaone dzikolo makamaka mzinda wa yeriko.” kotero iwo anapita ndipo anakafika ku nyumba ya mkazi wadama dzina lake rahabe, ndipo anagona kumeneko. mfumu ya yeriko inawuzidwa kuti, “aisraeli ena afika mu mzinda muno usiku uno kudzazonda dziko.” choncho mfumu ya yeriko inatumiza uthenga kwa rahabe kuti, “atulutse anthu amene abwera ku nyumba kwakowo chifukwa iwo abwera kuti adzazonde dzikoli.” koma pa nthawiyi nʼkuti mkaziyo atatenga amuna awiriwo ndi kuwabisa. tsono anayankha kuti, “inde, anthuwo anafikadi ku nyumba kuno. koma sindinadziwe kumene anachokera. iwo achoka kuno ndi chisisira, chipata cha mzinda chili pafupi kutsekedwa. ndiye sindidziwa kumene alowera. koma mukawalondola msanga muwapeza.” koma nʼkuti atawakweza pa denga azondiwo ndi kuwabisa pansi pa mapesi a thonje amene iye anawayika pa dengapo. nthumwi za mfumu zija zitatuluka ndipo chipata chinatsekedwa. nthumwizo zinapita kukawafunafuna azondi aja mpaka ku dooko la yorodani. azondiwo asanagone, rahabe anakwera pa denga ndipo anawawuza kuti, “ine ndikudziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wakupatsani dziko lino ndipo tili ndi mantha. anthu onse a mʼdziko lino ali ndi mantha chifukwa cha inu. ife tinamva mmene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawumitsira madzi a nyanja yofiira inu mukufika pamene munatuluka mʼdziko la igupto. tamvanso zimene munachita kwa sihoni ndi ogi, mafumu awiri a aamori amene ali kummawa kwa yorodani. inu munawawononga kotheratu. titamva zimenezi, ife tinataya mtima ndipo aliyense wa ife ali ndi mantha chifukwa cha inu. tikudziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi allah wa kumwamba ndi dziko lapansi. choncho mulumbire pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kundipatsa chizindikiro choti mudzachitadi zimene mwalonjeza, kuti monga inu ndakuchitirani chifundo, inunso mudzachitira chifundo a pa banja la abambo anga. inu mulonjeze kuti simudzapha abambo anga ndi amayi anga, abale anga ndi alongo anga ndi mabanja awo omwe.” anthuwo anamuyankha kuti, “ife ndife okonzeka kufa chifukwa cha inu. ngati iwe sudzawulula zimene tachitazi, ndiye kuti ife tidzakukomera mtima ndi kusunga pangano lathu ndi iwe, mavawelomakonsonanti-yeahoh akadzatipatsa dziko lino.” popeza nyumba ya rahabe inali pa linga la mzindawo, azondi aja anatulukira pa zenera. rahabe anawatsitsa pansi ndi chingwe. iye anawawuza kuti, “pitani ku mapiri kuti okuthamangiraniwo asakupezeni. mukabisale kumeneko masiku atatu mpaka iwo atabwerera, ndipo kenaka muzikapita kwanu.” anthuwo anati kwa iye, “lonjezo limene watichititsa ifeli tidzalisungadi tikadzalowa mʼdzikoli, iwe udzamangirire kansalu kofiira pa zenera limene unatitulutsira, ndi kusonkhanitsa abambo ako, amayi ako, abale ako ndi banja lako lonse mʼnyumba muno. ngati wina aliyense adzatuluka mʼnyumbamo kuti azikayendayenda mu msewu, magazi ake adzakhala pamutu pake, ife sitidzapalamula kanthu. koma wina aliyense wokhala mʼnyumba mwakomo akadzaphedwa, mlandu udzakhala wathu. komanso iwe ukangowulula zimene ife tikuchitazi ndiye kuti ife sitidzasunga zimene talonjezazi.” rahabe anayankha kuti, “zikhale monga mwaneneramo.” kenaka iye anawatulutsa ndipo iwowo anapita. pambuyo pake rahabe anamangirira kansalu kofiira pa zenera paja. azondi aja anachoka napita ku mapiri ndipo anakhalako masiku atatu. apa nʼkuti otumidwa ndi mfumu aja atawafunafuna ponseponse nʼkubwerera osawapeza. pambuyo pake azondi awiri aja anayamba ulendo wobwerera kwawo. anatsika ku mapiri kuja, nawoloka mtsinje mpaka anakafika kwa yeahoswa mwana wa nuni. ndipo anamuwuza zonse zimene zinawachitikira. iwo anati kwa yeahoswa, “ndithu, mavawelomakonsonanti-yeahoh wapereka dziko lonse mʼmanja mwathu. anthu onse kumeneko akuchita nafe mantha.”

3

yeahoswa ndi aisraeli onse anadzuka mmamawa nanyamuka ku sitimu kupita ku yorodani. iwo anagona kumeneko asanawoloke mtsinje wa yorodaniwo. patatha masiku atatu, atsogoleri anayendera misasa yonse, kulangiza anthu kuti, “mukaona ansembe a chilevi atanyamula bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, inu munyamuke pa malo ano ndi kumalitsatira. potero mudzadziwa njira yoti mudzere, popeza simunayendepo njira ino nʼkale lomwe. koma musaliyandikire. pakati pa inu ndi bokosilo pakhale mtunda pafupifupi kilomita imodzi.” yeahoswa anawuza anthu kuti, “dzipatuleni tsono pakuti mawa mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachita zodabwitsa pakati panu.” mmawa mwake yeahoswa ananena kwa ansembe kuti, “nyamulani bokosi la chipangano muwoloke ndipo mukhale patsogolo pa anthu.” motero iwo analinyamula ndi kupita patsogolo pawo. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa, “lero ine ndidzayamba kukukweza pamaso pa aisraeli onse kuti adziwe kuti ndili nawe monga ndinalili ndi mose. ansembe amene akunyamula bokosi la chipangano uwalamule kuti, ‘mukafika ku mtsinje wa yorodani mulowe mu mtsinjemo ndi kuyima mʼmphepete.’ ” yeahoswa anati kwa aisraeli, “bwerani pano mudzamve mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. umu ndi mmene mudzadziwira kuti allah wamoyo ali pakati panu. inu mukamadzapita patsogolo iye adzathamangitsa akanaani, ahiti, ahivi, aperezi, agirigasi, aamori ndi ayebusi. pamenepo, bokosi la chipangano la mbuye wa dziko lonse lapansi lidzawoloka mu yorodani patsogolo panu. musankhe amuna khumi ndi awiri kuchokera ku fuko lililonse la isreali. mapazi a ansembe onyamula bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh, mbuye wa dziko lapansi, akadzangoponda mu yorodani, madzi ake onse ochokera ku mtunda adzaleka kuyenda ndipo adzayima ngati chipupa.” tsono aisraeli anachoka ku misasa yawo kukawoloka mtsinje wa yorodani. ansembe onyamula bokosi la chipangano ndiwo anatsogolera anthuwo. nyengo imeneyi inali yokolola ndipo mtsinje wa yorodani umakhala wodzaza. komabe, ansembe onyamula bokosi la chipangano anafika ku yorodani, ndipo atangoponda mʼmadzimo, madzi ochokera ku mtunda anasiya kuyenda. madzi a yorodani ochokera ku mtunda anawunjikana pamodzi ngati khoma lalitali pa mtunda wautali ndithu ndi mzinda wa adama chapafupi ndi mzinda wa zaretani. madzi othamangira ku nyanja ya araba, ngakhalenso amene amachokera kuti nyanja ya mchere amathera pamenepo. choncho anthu anawoloka tsidya lina moyangʼanana ndi yeriko. ansembe onyamula bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh anali chiyimire powuma, pakati pa yorodani pamene aisraeli amawoloka mpaka gulu lonse linamaliza kuwoloka powuma.

4

anthu onse atatha kuwoloka yorodani, mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa, “sankha amuna khumi ndi awiri, mmodzi pa fuko lililonse. tsono uwalamule kuti, ‘tengani miyala khumi ndi iwiri pakati penipeni pa mtsinje wa yorodani, pamalo pamene ansembe anayimirirapo. miyalayo muwoloke nayo ndi kudzayitula pamalo pamene mukagone usiku uno.’ ” choncho yeahoswa anayitana amuna khumi ndi awiri amene anawasankha aja kuchokera pakati pa aisraeli, mmodzi pa fuko lililonse, ndipo anawawuza kuti, “lowani pakati pa mtsinje wa yorodani, patsogolo pa bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. ndipo aliyense wa inu atenge mwala pa phewa lake, monga mwa chiwerengero cha mafuko a aisraeli, kuti ikhale chizindikiro kwa inu. mʼtsogolo muno ana anu akamadzakufunsani kuti, ‘kodi miyala iyi ikutanthauza chiyani?’ muzidzawawuza kuti, ‘madzi a yorodani analeka kuyenda pamene bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh linkawoloka mtsinjewo. miyala iyi idzakhala chikumbutso kwa anthu a isreali kwa muyaya.’ ” aisraeli anachitadi monga yeahoswa anawalamulira. iwo ananyamula miyala khumi ndi iwiri kuchokera pakati pa yorodani, fuko lililonse la isreali mwala wake, monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira yeahoswa. miyalayo anapita nayo ku misasa yawo nakayikhazika kumeneko. yeahoswa anayimika miyala khumi ndi iwiri imene inali pakati pa yorodani pamalo pamene ansembe onyamula bokosi la chipangano anayimapo. ndipo miyalayo ili pamalo pomwepo mpaka lero lino. ansembe onyamula bokosi lija anayimirirabe pakati pa yorodani mpaka zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira yeahoswa kuti awuze anthu zinatha. zimenezi zinali monga momwe mose anamufotokozera yeahoswa. tsono anthu anawoloka mtsinjewo mofulumira. anthu atatha kuwoloka, ansembe anatsogolera anthuwo atanyamula bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh. anthu a fuko la rubeni, gadi ndi theka la fuko la manase anawoloka patsogolo pa aisraeli ali ndi zida, monga momwe mose anawalamulira. asilikali pafupifupi 40,000 anawoloka napita kukayima mʼchigwa cha yeriko kukonzekera nkhondo. zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita tsiku limeneli zinapatsa anthu mtima wolemekeza yeahoswa. ndipo anamulemekeza masiku onse a moyo wake, monga momwe analemekezera mose. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa, “lamula ansembe onyamula bokosi la chipanganowo kuti atuluke mu yorodani.” choncho yeahoswa anawalamuladi ansembe aja kuti atuluke mu yorodani muja. ansembe onyamula bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh aja atangotuluka mu mtsinje muja nʼkuponda powuma, madzi a mu yorodani anayambanso kuyenda ngati poyamba mpaka kumasefukira. aisraeli anawoloka yorodani tsiku lakhumi la mwezi woyamba ndipo anakamanga misasa yawo ku giligala mbali ya kummawa kwa yeriko. ku giligala, yeahoswa anayimikako miyala khumi ndi iwiri imene anayitenga mu yorodani ija. ndipo iye anati kwa aisraeli, “mʼtsogolo muno pamene adzukulu anu adzafunsa makolo awo kuti, ‘kodi miyala iyi ikutanthauza chiyani?’ muzidzawawuza kuti, ‘aisraeli anawoloka yorodani pansi pali powuma.’ pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndiye anawumitsa yorodani pamaso panu mpaka inu mutawoloka. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anaphwetsa madzi a yorodani monga mmene anachitira ndi nyanja yofiira mpaka ife tinawoloka powuma. iye anachita zimenezi kuti anthu onse pa dziko lapansi adziwe kuti dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi lamphamvu, ndi kuti inu muziopa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu masiku onse.”

5

mafumu onse a aamori, a kummawa kwa yorodani ndi mafumu onse a akanaani a mʼmbali mwa nyanja anamva momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anawumitsira yorodani pamene aisraeli ankawoloka. choncho anachita mantha ndi kutayiratu mtima chifukwa cha aisraeliwo. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa, “panga mipeni ya miyala ndipo uchitenso mwambo wa mdulidwe pa aisraeli.” choncho yeahoswa anapanga mipeni ya miyala ndi kuchita mdulidwe aisraeli ku gibeyati haaraloti. chifukwa chimene yeahoswa anachitira izi ndi ichi: onse amene anatuluka mʼdziko la igupto, amuna onse amene anali oyenera kumenya nkhondo anatha kufa mʼchipululu atatuluka mʼdziko la igupto. anthu onse amene anatuluka mʼdziko la igupto anali atachita mwambo wa mdulidwe, koma onse amene anabadwira mʼchipululu, pa ulendo wochoka ku igupto, sanachite. aisraeli anakhala akuyenda mʼchipululu kwa zaka makumi anayi mpaka amuna onse amene potuluka mʼdziko la igupto anali a msinkhu woyenera kupita ku nkhondo anamwalira. iwo anafa chifukwa sanamvere mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalumbirira kuti sadzalowa konse mʼdziko loyenda mkaka ndi uchi limene analonjeza kwa makolo awo kuti adzatipatsa. koma ana awo amene analowa mʼmalo mwawo ndiwo amene yeahoswa anawachita mdulidwe popeza sanachite pamene anali pa ulendo wawo mʼchipululu muja. atamaliza kuchita mdulidwe uja, anthu onse anakakhala ku misasa yawo kudikira kuti zilonda zipole. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa, “kuyambira tsopano anthu a ku igupto sadzakunyozaninso.” nʼchifukwa chake malowa anatchedwa giligala mpaka lero. akupumulabe ku giligala kuja mʼchigwa cha yeriko, aisraeli anachita chikondwerero cha paska madzulo pa tsiku la 14 la mwezi woyamba womwewo. mmawa mwake ndi pamene anayamba kudya zakudya za mʼdziko la kanaani. anaphika buledi wopanda yisiti ndi kukazinga tirigu tsiku lomwelo. atangodya chakudya cha mʼdzikomo, mana anasiya kugwa, ndipo sanapezekenso. kuyambira nthawi imeneyo aisraeli anayamba kudya chakudya cha mʼdziko la kanaani. tsiku lina pamene yeahoswa anali pafupi ndi yeriko, anakweza maso ake ndipo mwadzidzidzi anaona munthu atayima patsogolo pake ndi lupanga losolola mʼdzanja lake. yeahoswa anapita pamene panali munthuyo ndipo anamufunsa kuti, “kodi uli mbali yathu kapena ya adani athu?” iye anayankha kuti “sindili mbali iliyonse. ndabwera monga mkulu wa asilikali a mavawelomakonsonanti-yeahoh.” pomwepo yeahoswa anadzigwetsa chafufumimba kupereka ulemu, ndipo anamufunsa, “kodi mbuye wanga muli ndi uthenga wotani kwa mtumiki wanu?” mkulu wa asilikali a mavawelomakonsonanti-yeahoh uja anayankha kuti, “vula nsapato zako, pakuti wayima pa malo wopatulika.” ndipo yeahoswa anachitadi zimene anawuzidwazo.

6

tsono mzinda wa yeriko unali utatsekedwa kuti aisraeli asalowe. palibe amene amatuluka kapena kulowa. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa, “taona ndapereka yeriko, pamodzi ndi mfumu yake ndi ankhondo ake mʼmanja mwako. tsono iwe pamodzi ndi ankhondo ako onse muzizungulira mzindawu masiku asanu ndi limodzi, kamodzi pa tsiku. ansembe asanu ndi awiri, atanyamula malipenga a nyanga za nkhosa zazimuna, akhale patsogolo pa bokosi la chipangano. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri mudzazungulire mzindawu kasanu ndi kawiri ansembe akuliza malipenga. ansembe adzalize malipenga kosalekeza. tsono anthu onse akadzamva kuliza kumeneku adzafuwule kwambiri, ndipo makoma a mzindawo adzagwa. zikadzatero ankhondo adzalowe mu mzindawo.” ndipo yeahoswa mwana wa nuni anayitana ansembe ndipo anawawuza kuti, “nyamulani bokosi la chipangano cha mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo ansembe asanu ndi awiri anyamule malipenga. iwowa akhale patsogolo pake.” ndipo analamulira anthu kuti, “yambani kuyenda! yendani mozungulira mzinda ndipo ankhondo akhale patsogolo pa bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mofanana ndi mmene yeahoswa anayankhulira kwa anthu aja, ansembe asanu ndi awiri anapita patsogolo pa bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh akuliza malipenga a nyanga za nkhosa zija, ndipo bokosi la chipangano cha mavawelomakonsonanti-yeahoh limabwera pambuyo pawo. ankhondo amayenda patsogolo pa ansembe amene amayimba malipenga, ndiponso gulu lina pambuyo pa bokosilo. nthawi yonseyi nʼkuti malipenga akulira. koma yeahoswa nʼkuti atalamulira anthu kuti, “musafuwule, musakweze mawu anu kapena kuyankhula mpaka tsiku limene ndidzakuwuzani kuti mufuwule. pamenepo mudzafuwule!” ansembe onyamula bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh anazungulira mzindawo kamodzi. kenaka anthu anabwerera ku msasa wawo kukagona. yeahoswa anadzuka mmawa tsiku linalo ndipo ansembe ananyamula bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh. ansembe asanu ndi awiri onyamula malipenga asanu ndi awiri anakhala patsogolo pa bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh akuyimba malipenga. ankhondo anali patsogolo pawo ndipo gulu lina linatsatira bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh. apa nʼkuti malipenga akulira. tsiku lachiwiri anazunguliranso mzinda kamodzi ndi kubwerera ku misasa. iwo anachita izi kwa masiku asanu ndi limodzi. pa tsiku lachisanu ndi chiwiri, anadzuka mʼbandakucha ndipo anazungulira mzindawo kasanu ndi kawiri. ndi pa tsiku lokhali limene anazungulira mzindawu kasanu ndi kawiri. pomwe amazungulira kachisanu ndi chiwiri, ansembe akuliza malipenga mokweza, yeahoswa analamulira anthu kuti “fuwulani pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wakupatsani mzindawu! mzindawu ndi zonse zimene zili mʼmenemo muziwononge. rahabe yekha, mayi wadama, ndi aliyense amene ali pamodzi naye mʼnyumba mwake asaphedwe, chifukwa anabisa anthu odzazonda, amene ife tinawatuma koma musatenge kanthu kalikonse koyenera kuwonongedwa. mukadzangotenga kanthu kalikonse koyenera kuwonongedwa, mudzaputa mavuto, misasa ya isreali idzawonongedwa. zonse za siliva ndi golide, ziwiya zamkuwa ndi zachitsulo, ndi zake za mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo ziyenera kukasungidwa mosungiramo chuma chake.” ansembe analiza malipenga. anthu atamva kulira kwa malipenga, anafuwula kwambiri ndipo makoma a yeriko anagwa. choncho ankhondo anabwera ku mzinda uja nawulanda. iwo analowa mu mzindawo nawononga ndi lupanga chilichonse chamoyo kuyambira amuna, akazi, ana ndi akulu, ngʼombe, nkhosa ndi abulu. yeahoswa anawuza anthu awiri amene anakazonda dziko aja kuti, “pitani ku nyumba ya mkazi wadama uja ndipo mukamutulutse iye pamodzi ndi onse amene ali naye ndipo mukabwere nawo kuno, munamulumbirira.” choncho iwo anapita nakatenga rahabe, abambo ake ndi amayi ake, abale ake ndi onse amene anali naye. iwo anatulutsa banja lake lonse ndipo analiyika kuseri kwa msasa wa aisraeli. kenaka iwo anawotcha mzinda wonse ndi chilichonse chimene chinali mʼmenemo, kupatulapo zasiliva ndi zagolide pamodzi ndi ziwiya zamkuwa ndi zachitsulo zimene anakaziyika mʼnyumba yosungiramo chuma cha mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma yeahoswa sanaphe rahabe, mkazi wadamayo pamodzi ndi banja lake ndi onse amene anali naye, chifukwa anabisa anthu amene iye anawatuma kukazonda yeriko. zidzukulu zake za rahabeyo zikukhala pakati pa aisraeli mpaka lero. pa nthawi imeneyo yeahoswa anapereka chenjezo motemberera kuti, “akhale wotembereredwa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh munthu amene adzamangenso mzinda uwu wa yeriko: “aliyense amene adzayike maziko ake, mwana wake wamwamuna wachisamba adzafa, aliyense womanga zipata zake mwana wake wamngʼono adzafa.” motero mavawelomakonsonanti-yeahoh anali ndi yeahoswa, ndipo mbiri yake inafalikira dziko lonse.

7

koma aisraeli anachita zachinyengo ndi lamulo lija loti asatenge kalikonse koyenera kuwonongedwa. akani mwana wa karimi, mwana wa zabidi, mwana wa zera, wa fuko la yuda anatengako zinthu zina. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiyira isreali kwambiri. tsono yeahoswa anatuma anthu kuchokera ku yeriko kukazonda ku mzinda wa ai umene uli pafupi ndi mzinda wa beti-aveni kummawa kwa beteli, ndipo anawawuza kuti, “pitani mukazonde chigawochi.” anthuwo anapitadi kukazonda ai. atabwera kwa yeahoswa, anamuwuza kuti, “sikofunika kuti apite anthu onse kukathira nkhondo mzinda wa ai. mutumizeko anthu 2,000 kapena 3,000 kuti akatenge mzindawo. musawatume anthu onse kumeneko popeza kuli anthu ochepa.” choncho kunapita anthu 3,000. koma iwo anathamangitsidwa ndi anthu a ku ai. anthu a ku ai anathamangitsa aisraeli kuchokera pa chipata cha mzindawo mpaka ku ngwenya ndipo anapha anthu 36. iwowa anawapha pamene ankatsika phiri. choncho mitima ya anthu inasweka ndipo analibenso mphamvu. tsono yeahoswa anangʼamba zovala zake nagwada nʼkuweramitsa mutu wake pansi patsogolo pa bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh. akuluakulu a isreali nawonso anadzigwetsa pansi ndipo anakhala pomwepo mpaka madzulo atadziwaza fumbi kumutu kwawo. ndipo yeahoswa anati, “kalanga ine, ambuye wamphamvuzonse chifukwa chiyani munatiwolotsa yorodani? kodi mumalinga zotipereka mʼmanja mwa aamori kuti atiwononge chotere? kukanakhala kwabwino ife tikanakhala tsidya linalo la yorodani! tsono ambuye, ine ndinene chiyani, pakuti tsopano isreali anathamangitsidwa ndi adani ake? akanaani ndi anthu ena a dziko lino adzamva zimenezi ndipo adzatizinga ndi kutiwonongeratu. nanga inu mudzatani ndi dzina lanu lamphamvulo?” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa, “imirira! chifukwa chiyani wagwada pansi chotere? aisraeli achimwa. iwo aphwanya pangano limene ndinawalamula kuti asunge. anatengako zinthu zina zofunika kuwonongedwa. choncho anabako, ananena bodza ndi kuyika zinthu zakubazo pamodzi ndi katundu wawo. nʼchifukwa chake aisraeli sangathe kulimbana ndi adani awo. iwo anathawa pamaso pa adani awo chifukwa ndiwo oyenera kuwonongedwa. ine sindikhalanso ndi inu pokhapokha mutawononga chilichonse choyenera kuwonongedwa pakati panu. “nyamuka, ukawawuze anthu kuti, ‘mudzipatule nokha kukonzekera kuonana nane mawa; pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti choyenera kuwonongedwa chija chili pakati panu, inu aisraeli. simungathe kulimbana ndi adani anu mpaka mutachichotsa.’ “mawa mmamawa adzabwere pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh fuko limodzilimodzi. fuko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaliloze lidzabwere patsogolo mbumba imodziimodzi. tsono mbumba imene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzayiloze idzabwere patsogolo banja limodzilimodzi. banja limene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaliloze lidzabwere patsogolo munthu mmodzimmodzi. iye amene adzagwidwe ndi zinthu zoyenera kuwonongedwazo adzawotchedwa ndi moto, pamodzi ndi banja lake lonse ndi zinthu zake zonse. iyeyutu wachita chinthu chonyansa pakati pa aisraeli ndi kuphwanya pangano limene anthu anga anachita ndi ine!” mmawa mwake yeahoswa anabweretsa isreali fuko limodzilimodzi ndipo fuko la yuda linalozedwa. anabweretsa poyera mbumba zonse za fuko la yuda, ndipo mbumba ya zera inagwidwa. kenaka anatulutsa poyera mabanja onse a mbumba ya zera ndipo banja la zabidi linagwidwa. potsiriza anatulutsa anthu onse a banja la zabidi ndipo akani anagwidwa. iyeyu anali mwana wa karimi, mwana wa zabidi, mwana wa zera wa fuko la yuda. ndipo yeahoswa anati kwa akani, “mwana wanga pereka ulemerero kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali ndipo umuyamike iye. ndiwuze zimene wachita, ndipo usandibisire.” akani anayankha kuti, “zoona! ine ndachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali. chimene ndachita ine ndi ichi: ndinaona mwa zinthu zolanda ku nkhondo zija, mkanjo wokongola wa ku babuloni, makilogalamu awiri a siliva ndiponso golide wolemera theka la kilogalamu. zimenezi ndinazikhumba ndipo ndinazitenga. ndazibisa mʼkati mwa tenti yanga, ndipo siliva ali pansi pake.” motero yeahoswa anatuma anthu, ndipo anathamanga kupita ku tenti. anthuwo anakapeza kuti zinthuzo zinabisidwadi mʼtenti yake, ndipo siliva analidi pansi pake. iwo anazichotsa zinthuzo mu tenti yake nabwera nazo kwa yeahoswa ndi kwa aisraeli onse ndipo anaziyika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka yeahoswa pamodzi ndi aisraeli onse anatenga akani mwana wa zera pamodzi ndi siliva, mkanjo, golide zimene anapezeka nazo zija. anatenganso ana ake aamuna ndi aakazi, ngʼombe zake, abulu ndi nkhosa, tenti yake ndi zonse anali nazo, kupita nazo ku chigwa cha akori. yeahoswa anati “chifukwa chiyani wabweretsa mavuto awa pa ife? mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye abweretse mavuto pa iwe lero.” kenaka aisraeli onse anaponya miyala akani, namupha. anaponyanso miyala banja lake lonse, nʼkulipha. pambuyo pake anatentha akani uja, banja lake ndi zonse zimene anali nazo. anawunjika mulu waukulu wa miyala pa akani, imene ilipobe mpaka lero. nʼchifukwa chake malowa amatchedwa chigwa cha akori mpaka lero. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anachotsa mkwiyo wake.

8

kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa, “usachite mantha kapena kutaya mtima. tenga gulu lonse la nkhondo, ndipo upite ku ai. taona, ndapereka mfumu ya ai pamodzi ndi anthu ake, mzinda wake ndi dziko lake lonse mʼmanja mwako. mzinda wa ai ndi mfumu yake muchite monga munachita ndi mzinda wa yeriko ndi mfumu yake, koma katundu wa mumzindamo ndi zoweta mukazitenge ndi kuzisunga kuti zikhale zanu. mukalalire mzinda wa ai ndi kuwuthira nkhondo kuchokera kumbuyo.” kotero yeahoswa ndi gulu lonse la nkhondo anakonzeka kupita ku ai. iye anasankha amuna 30,000 odziwa kumenya nkhondo bwino ndipo anawatumiza usiku nawapatsa malamulo awa kuti, “mvetsani bwino; mukabisale kuseri kwa mzindawo. musakapite patali ndi mzindawo, koma nonsenu mukakhale okonzekera nkhondo. ine ndi gulu langa lonse tikayamba kuwuputa mzindawu, ndipo akadzangotuluka kudzalimbana nafe, ife tidzawathawa monga tinachitira poyamba. iwo adzatithamangitsa mpaka titawakokera kutali ndi mzindawo, pakuti iwo adzati, ‘akutithawa monga anachitira poyamba.’ pamene ife tizidzathawa, inu mudzatuluke pamene mwabisalapo ndi kulanda mzindawo. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzakupatsani mzindawo. mukakawulanda mzindawo mudzawuyatse moto. mukachite monga mwa mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. amenewa ndiwo malamulo amene ndakupatsani.” yeahoswa atawatumiza, anapita ku malo wokabisalakowo ndipo anadikirira kumeneko. malowa anali pakati pa beteli ndi ai, kumadzulo kwa ai. koma yeahoswa anagona usiku umenewu pakati pa gulu lake lankhondo. mmawa mwake, yeahoswa anadzuka nayitana asilikali ake. tsono iye pamodzi ndi akuluakulu a aisraeli anatsogola kupita ku ai. gulu lonse la nkhondo limene linali ndi iye linatsogolako ndi kukamanga zithando pafupi ndi mzindawo chakumpoto mopenyana nawo. pakati pa iwo ndi mzindawo panali chigwa. yeahoswa anali atatenga asilikali 5,000 ndi kuwabisa pakati pa ai ndi beteli, kumadzulo kwa mzindawo. anakhazika anthuwo mokonzekera nkhondo. gulu lalikulu la nkhondo linakamanga zithando zawo kumpoto kwa mzinda, ndipo gulu lina linakamanga zithando zawo kumadzulo kwa mzindawo. usiku umenewo yeahoswa anakagona ku chigwa. mfumu ya ai itaona ankhondo a yeahoswa, inachita zinthu mofulumira. inadzuka mmamawa ndipo inapita pamodzi ndi anthu ake ku malo otsika oyangʼanana ndi araba kuti akachite nkhondo ndi aisraeli. koma iyo sinadziwe kuti ayithira nkhondo kudzera kumbuyo kwa mzindawo. yeahoswa ndi aisraeli onse anachita ngati agonja ndi kumathawira ku chipululu. anthu onse a ku ai anawuzidwa kuti awapirikitse. ndipo iwo anapirikitsadi yeahoswa uja, ndi kupita kutali ndi mzinda wawo. palibe munthu wamwamuna wa mzinda wa ai kapena wa beteli amene sanatuluke kukapirikitsa aisraeli. iwo anasiya mzinda wosatseka ndi kumapirikitsa aisraeli. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa, “loza mkondo uli mʼdzanja lako ku ai pakuti ine ndipereka mʼdzanja lanu mzindawo.” kotero yeahoswa analoza mkondowo ku ai. atangotambalitsa dzanja lake, anthu amene anabisala aja ananyamuka msangamsanga pamalo pawo ndi kuthamangira kutsogolo. iwo analowa mu mzindamo ndi kuwulanda ndipo anawutentha mofulumira. anthu a ku ai aja atangochewukira mʼmbuyo anaona utsi uli tolotolo. koma mpata woti athawireko panalibe pakuti aisraeli amene amathawira ku chipululu anabwerera nayamba kuwathamangitsa. yeahoswa ndi aisraeli onse ataona kuti obisalira aja alanda mzinda ndipo kuti utsi unali tolotolo, iwo anatembenuka ndi kuyamba kupha anthu a ku ai. nawonso aisraeli amene anali mu mzindamo anatuluka kudzalimbana ndi anthu a ku ai. choncho iwo anazingidwa mbali zonse ndi aisraeli ndipo onse anaphedwa. palibe amene anatsala wamoyo kapena wothawa kupatula mfumu ya ku ai yokha imene anayigwira nabwera nayo kwa yeahoswa. aisraeli aja atatha kupha anthu onse a ku ai amene anali mʼthengo ndi mʼchipululu kumene anawapirikitsira, onse anabwerera ku ai ndi kupha onse amene anali mu mzindamo. chiwerengero cha anthu onse a ku ai, amuna ndi akazi, amene anaphedwa pa tsiku limeneli chinali 12,000. yeahoswa sanatsitse dzanja lake limene ananyamula mkondo mpaka ataona kuti onse amene amakhala mu mzinda wa ai aphedwa. tsono aisraeli anatenga zoweta ndi katundu yense wa anthu ophedwa aja, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira yeahoswa. pambuyo pake yeahoswa anawutentha mzinda wa ai ndi kuwusiya bwinja monga ulili leromu. iye anapachika pa mtengo mfumu ya ai ndipo anayisiya mpaka madzulo. pomwe dzuwa linalowa yeahoswa analamula kuti akachotse mtembowo ndi kukawutaya ku chipata cha mzindawo. pamwamba pa mtembowo anawunjikapo mulu waukulu wa miyala. muluwo ulipobe mpaka lero lino. ndipo yeahoswa anamanga guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali pa phiri la ebala. analimanga motsata zimene mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira aisraeli, ndiponso potsata zomwe zinalembedwa mʼbuku la malamulo a mose kuti guwa lansembe likhale la miyala yosasemedwa ndi chitsulo. pa guwalo anapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nsembe yopsereza ndi nsembe yachiyanjano. kenaka anthu onse akupenya, yeahoswa analemba pa miyala chitsanzo cha malamulo amene mose analemba. aisraeli onse, akuluakulu awo, atsogoleri awo ndi oweruza awo, alendo pamodzi ndi mbadwa, anayimirira mbali zonse ziwiri za bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh, ena uku ena uku moyangʼanana ndi ansembe a chilevi. theka la anthu linayima patsogolo pa phiri la gerizimu ndipo theka lina patsogolo pa phiri la ebala, monga momwe mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalamulira mʼmbuyomo pamene anawapatsa malangizo podalitsa aisraeli. pambuyo pake yeahoswa anawerenga mawu onse a malamulo, madalitso ndi matemberero monga momwe zinalembedwera mʼbuku la malamulo a mose. yeahoswa anawerenga mawu onse amene mose analamula, gulu lonse la isreali limene linasonkhana likumva. amayi, ana ndi alendo omwe okhala pakati pawo anali pomwepo.

9

mafumu onse okhala kumadzulo kwa yorodani atamva zimenezi pamodzi ndi mafumu okhala ku mayiko a ku mapiri, mu zigwa, mʼmbali mwa nyanja yayikulu mpaka ku lebanoni (mafumu a ahiti, aamori, akanaani, aperezi, ahivi, ndi ayebusi), anapangana kuti achite nkhondo ndi yeahoswa ndi isreali. koma ahivi ena a ku gibiyoni atamva zomwe yeahoswa anachitira mizinda ya yeriko ndi ai, anaganiza zochita zachinyengo. anapita nasenzetsa abulu awo chakudya mʼmatumba akalekale ndiponso matumba a vinyo achikopa ongʼambikangʼambika. anthuwa anavala nsapato zakutha ndi zazigamba ndiponso anavala sanza. buledi wawo yense anali wowuma ndi wowola. ndipo anapita kwa yeahoswa ku msasa ku giligala ndikumuwuza kuti, pamodzi ndi aisraeli onse, “ife tachokera ku dziko lakutali, ndipo tikufuna kuti muchite mgwirizano ndi ife.” koma aisraeli anayankha ahiviwo kuti, “mwinatu inu mukukhala pafupi ndi ife. tsono ife tingachite bwanji mgwirizano ndi inu?” iwo anati kwa yeahoswa, “ife ndife akapolo anu.” tsono yeahoswa anawafunsa kuti, “inu ndinu yani ndipo mukuchokera kuti?” iwo anayankha kuti, “akapolo anufe tachokera ku dziko lakutali chifukwa tamva za mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. tamva mbiri yonse ya zimene iye anachita ku igupto, ndi zonse zimene anachita kwa mafumu awiri a aamori kummawa kwa yorodani, mfumu sihoni ya hesiboni ndi ogi mfumu ya basani amene amalamulira ku asiteroti. tsono akuluakulu athu ndi onse amene akukhala mʼdziko lathu anati kwa ife. tengani chakudya cha pa ulendo wanu. pitani mukakumane nawo ndipo mukati kwa iwo, ‘ife ndife akapolo anu, ndipo tikufuna kuti mugwirizane nafe za mtendere.’ ” buledi wathuyu anali wotentha pamene timanyamuka ku mudzi kubwera kwa inu. koma tsopano taonani ali gwaa ndiponso wawola. zikopa zimene tinathiramo vinyozi zinali zatsopano, koma taonani zathetheka. zovala zathu ndi nsapato zathu zatha chifukwa cha kutalika kwa ulendo. aisraeli anatengako chakudya chawo koma sanafunse kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho yeahoswa anapangana nawo za mtendere kuti sadzawapha, ndipo atsogoleri a gulu anavomereza pochita lumbiro. patatha masiku atatu atachita mgwirizano wa mtendere ndi agibiyoni, aisraeli anamva kuti anali anansi awo, anthu amene amakhala nawo pafupi. tsono aisraeli ananyamuka ulendo ndipo tsiku lachitatu anafika ku mizinda ya gibiyoni, kefira, beeroti ndi kiriati-yearimu. koma aisraeli sanawaphe anthuwo chifukwa atsogoleri awo anali atalonjeza mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali za agibiyoniwo. koma anthu onse anatsutsana ndi atsogoleriwo. koma atsogoleriwo anayankha kuti, “ife tinawalonjeza mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, ndipo tsopano sitingawaphe. chimene tidzachita nawo ndi ichi: tidzawasiya akhale ndi moyo kuti mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh usatigwere chifukwa chophwanya lonjezo limene tinawalonjeza.” anapitiriza kunena kuti “asiyeni akhale ndi moyo, komabe akhale otidulira mitengo ndi kutitungira madzi ogwiritsa ntchito pa chipembedzo.” lonjezo la atsogoleriwo linasungidwa. kenaka yeahoswa anayitanitsa agibiyoni aja nawafunsa kuti, “chifukwa chiyani inu munatinyenga ponena kuti mumachokera kutali pamene zoona zake nʼzoti mumakhala pafupi pomwe pano? tsopano popeza mwachita izi, allah wakutembererani ndipo palibe wina mwa inu amene akhale mfulu. nthawi zonse inu muzidzatidulira nkhuni ndi kutitungira madzi ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.” iwo anayankha yeahoswa kuti, “ife akapolo anufe tinachita zimenezi chifukwa tinamva bwino lomwe kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu analamula mose mtumiki wake kuti adzakupatsani dziko lonseli ndi kuti anthu onse okhalamo adzaphedwe. tsono ife tinachita mantha aakulu ndipo tinachita zimenezi pofuna kupulumutsa miyoyo yathu. tsopanotu ife tili mʼmanja mwanu, ndipo inu chitani nafe monga kukukomerani.” tsono yeahoswa anawapulumutsa mʼmanja mwa aisraeli ndipo sanawaphe. kuyambira tsiku limenelo agibiyoni aja anasanduka odula nkhuni zaguwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso otunga madzi. mpaka lero lino iwo akuchitabe zimenezi kulikonse kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh anasankha.

10

adoni-zedeki mfumu ya ku yerusalemu inamva kuti yeahoswa wagonjetsa ndi kuwononga kotheratu mzinda wa ai pamodzi ndi mfumu yake, monga anachitira ndi yeriko ndi mfumu yake. inamvanso kuti anthu a ku gibiyoni anachita pangano la mtendere ndi isreali ndipo amakhala pakati pawo. choncho iye ndi anthu ake anachita mantha aakulu, chifukwa gibiyoni unali mzinda waukulu kwambiri, monga mzinda uliwonse wokhala ndi mfumu. unali waukulu ndipo ankhondo ake anali olimba mtima. chotsatira chake adoni-zedeki mfumu ya yerusalemu inatuma uthenga kwa hohamu mfumu ya hebroni, piramu mfumu ya yarimuti, yafiya mfumu ya lakisi ndi debri mfumu ya egiloni. iye anatumiza mawu kuti, “bwerani mudzandithandize kumenyana ndi gibiyoni, chifukwa anthu ake achita pangano la mtendere ndi yeahoswa ndi aisraeli.” mafumu asanu a aamori aja, mfumu ya yerusalemu, mfumu ya hebroni, mfumu ya yarimuti, mfumu ya lakisi ndi mfumu ya egiloni, anagwirizana. iwo anasonkhanitsa ankhondo awo nazungulira mzinda wa gibiyoni ndi kuwuthira nkhondo. koma anthu a ku gibiyoni anatumiza uthenga kwa yeahoswa ku misasa ya ku giligala nati, “musawataye anthu anu! bwerani msanga mudzatipulumutse! dzatithandizeni chifukwa mafumu a aamori ochokera ku dziko la ku mapiri agwirizana kuti adzatithire nkhondo.” choncho yeahoswa ananyamuka kuchoka ku giligala ndi gulu lake la ankhondo pamodzi ndi anthu ake olimba mtima. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa, “usawaope, ine ndawapereka mʼdzanja lako. palibe ndi mmodzi mwa amenewa amene adzalimbe.” atayenda usiku wonse kuchokera ku giligala, yeahoswa anawathira nkhondo mwadzidzidzi. mavawelomakonsonanti-yeahoh anachititsa mantha adani aja atangoona gulu lankhondo la isreali. choncho aisraeli anagonjetsa aamori ku gibiyoni ndipo anawathamangitsa mu msewu wopita ku beti-horoni ndi kuwapha njira yonse yopita ku azeka ndi makeda. pamene ankathawa pamaso pa isreali pa njira yochokera ku beti-horoni mpaka ku azeka, mavawelomakonsonanti-yeahoh anawagwetsera matalala akuluakulu kuchokera kumwamba ndipo ambiri mwa iwo anafa ndi matalala kuposa amene anaphedwa ndi lupanga la isreali. pa tsiku limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka aamori mʼmanja mwa isreali, yeahoswa ananena kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pamaso pa isreali kuti, “iwe dzuwa, ima pamwamba pa gibiyoni, mwezi ima pamwamba pa chigwa cha ayaloni.” choncho dzuwa linayima, mwezinso unayima, mpaka dziko la isreali litagonjetsa adani ake. zimenezi zalembedwa mʼbuku la yasari. dzuwa linayima pamodzimodzi pakati pa thambo mlengalenga, osayendanso kwa tsiku lathunthu. sipanakhaleponso tsiku ngati limeneli kuyambira kale, tsiku limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamvera munthu. izi zinatero chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ankamenyera nkhondo aisraeli. kenaka yeahoswa anabwerera pamodzi ndi aisraeli onse ku misasa ku giligala. mafumu asanu aja anathawa ndi kukabisala ku phanga la makeda. koma yeahoswa anamva kuti mafumu asanu awapeza akubisala ku phanga la makeda. tsono yeahoswa analamula kuti, “mugubuduzire miyala ikuluikulu pa khomo la phangalo, ndipo muyike anthu ena kuti azilondera. koma inu musakhaleko! thamangitsani adani anu, muwathire nkhondo kuchokera kumbuyo ndipo musawalole kuti akafike ku mizinda yawo, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wawapereka mʼmanja mwanu.” kotero yeahoswa ndi aisraeli anapha anthu aja, kupatulapo ochepa amene anathawa nakabisala ku mizinda yawo. kenaka gulu lonse la ankhondo linabwerera bwinobwino kwa yeahoswa ku misasa ya ku makeda, palibe aliyense mu mzindamo amene anaputanso aisraeli. yeahoswa anati, “tsekulani khomo la phangalo ndipo muwabweretse kwa ine mafumu asanuwo.” pamenepo mafumu asanu aja anatulutsidwa, mfumu ya ku yerusalemu, mfumu ya ku hebroni, mfumu ya ku yarimuti, mfumu ya ku lakisi, ndi mfumu ya ku egiloni. atabwera nawo kwa yeahoswa, iye anayitana aisraeli onse. ndipo analamula akuluakulu ake amene anapita naye limodzi kuti, “bwerani kuno ndipo apondeni pakhosi mafumuwa.” yeahoswa anawawuza kuti, “musaope kapena kutaya mtima. khalani amphamvu ndi olimba mtima popeza umo ndi mmene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachitire ndi adani anu onse amene mudzamenyana nawo.” kenaka yeahoswa anawabaya ndi kuwapha mafumuwo ndipo anawapachika pa mitengo isanu ndipo anakhala pamenepo mpaka madzulo. dzuwa litalowa, yeahoswa analamula kuti awachotse pa mitengo ija ndi kuwaponya mʼphanga limene ankabisalamo. pa khomo pa phangalo anayikapo miyala ikuluikulu imene ilipo mpaka lero. tsiku lomwelo yeahoswa analanda mzinda wa makeda. iye anapha anthu a mu mzindamo ndi mfumu yake ndipo sanasiye aliyense wamoyo. yeahoswa anachita ndi mfumu ya ku makeda monga anachitira ndi mfumu ya yeriko. kenaka yeahoswa ndi aisraeli onse anapitirira kuchokera ku makeda nakafika ku libina ndi kuthira nkhondo mzindawo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anaperekanso mzindawo ndi mfumu yake mʼmanja mwa aisraeli. ndipo yeahoswa anapha onse amene anali mu mzindamo. palibe amene anatsala wamoyo. ndipo yeahoswa anachita ndi mfumu ya libina monga anachitira ndi mfumu ya yeriko. kenaka yeahoswa ndi aisraeli onse anapitirira kuchokera ku libina kupita ku lakisi. iye anazungulira mzindawo ndi kuwuthira nkhondo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka lakisi kwa isreali; ndipo yeahoswa anawulanda pa tsiku lachiwiri. monga anachita ndi mzinda wa libina, yeahoswa anapha anthu onse okhala mu mzinda wa lakisi, ndipo palibe amene anatsala ndi moyo. nthawi imeneyi nʼkuti horamu mfumu ya gezeri itabwera kudzathandiza lakisi koma yeahoswa anamugonjetsa pamodzi ndi asilikali ake ndipo palibe anatsala wamoyo. kenaka yeahoswa ndi aisraeli onse anapitirira kuchokera ku lakisi nakafika ku egiloni. iwo anazungulira mzindawo ndi kuwuthira nkhondo. anawulanda tsiku lomwelo ndipo anapha aliyense amene anali mu mzindawo monga momwe anachitira ku lakisi. kenaka yeahoswa ndi aisraeli onse anachoka ku egiloni nakafika ku hebroni ndi kukawuthira nkhondo. iwo analanda mzindawo napha ndi lupanga mfumu yake pamodzi ndi onse amene ankakhala mʼmenemo. monga anachita ndi mzinda wa egiloni, kuti sanasiye aliyense ndi moyo, anachitanso chimodzimodzi ndi mzinda wa hebroni. pambuyo pake yeahoswa ndi aisraeli onse anatembenukira mzinda wa debri ndi kukawuthira nkhondo. iwo analanda mzindawo ndi midzi ndi kupha mfumu yake pamodzi ndi onse okhala mʼmenemo. anachita ndi mzinda wa debri pamodzi ndi mfumu yake zofanana ndi zimene anachita ndi mzinda wa libina ndi wa hebroni. motero yeahoswa anagonjetsa dziko lonselo. anapha mafumu onse a dera la kumapiri, dera la kummawa, dera la kumadzulo mʼmphepete mwa phiri, ndiponso dera la ku magomo, kummwera. iye sanasiye wina aliyense wamoyo. anapha onse amene anali moyo monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali analamulira. yeahoswa anawagonjetsa iwo kuyambira ku kadesi barinea mpaka ku gaza, ndiponso kuchokera ku chigawo chonse cha goseni mpaka ku gibiyoni. yeahoswa anagonjetsa mafumu onsewa ndi kulanda dziko lawo kamodzinʼkamodzi chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali anawamenyera nkhondo. pambuyo pake yeahoswa ndi aisraeli onse anabwerera ku misasa yawo ku giligala.

11

yabini, mfumu ya hazori, inamva zimene zinachitikazi. tsono inatumiza uthenga kwa yobabu mfumu ya madoni, ndiponso kwa mafumu a ku simironi ndi akisafu. inatumizanso uthenga kwa mafumu a kumpoto, kumapiri, ndi mʼchigwa cha yorodani kummwera kwa nyanja ya kinereti, ndiponso kumadzulo mʼmbali mwa nyanja pafupi ndi dori. inatumizanso uthenga kwa akanaani amene ankakhala kummawa ndi kumadzulo kwa yorodani. uthenga unapitanso kwa aamori, ahiti, aperezi ndi ayebusi amene amakhala mʼdziko la ku mapiri ndiponso kwa ahivi amene ankakhala mʼmunsi mwa phiri la herimoni ku chigwa cha mizipa. mafumuwo anabwera pamodzi ndi ankhondo awo onse. gulu la ankhondo linali lalikulu ngati mchenga wa mʼmbali mwa nyanja. analinso ndi akavalo ndi magaleta ambiri. mafumu onsewa anasonkhana pamodzi ndipo anamanga misasa yawo ku mtsinje wa meromu, kuti amenyane ndi isreali. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa, “usawaope chifukwa mawa nthawi ngati yomwe ino ndidzawapereka kuti muwaphe. akavalo awo muwadule matsinde ndipo magaleta awo muwatenthe ndi moto.” kotero yeahoswa pamodzi ndi gulu lonse la nkhondo anafika kwa adani awo aja ku mtsinje wa meromu modzidzimutsa ndi kuwathira nkhondo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapereka mʼmanja mwa isreali mwakuti anawagonjetseratu ndi kuwapirikitsa njira yonse mpaka ku sidoni wamkulu ndi ku misirefoti maimu, ndiponso kummawa ku chigwa cha mizipa. onse anaphedwa popanda wopulumuka. yeahoswa anawachita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula. iye anadula matsinde a akavalo awo ndi kutentha magaleta awo. pambuyo pake yeahoswa anabwera nalanda mzinda wa hazori ndi kupha mfumu yake. (nthawi imeneyo mzinda wa hazori unali wopambana mizinda ina yonse). anapha aliyense wa mu mzindamo popanda wotsala wamoyo, ndipo mzinda wa hazori anawutentha ndi moto. yeahoswa analanda mizinda yonse ndi mafumu ake. anthu onse anaphedwa ndi lupanga monga momwe analamulira mose, mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. isreali sanatenthe mizinda yomangidwa pa zitunda, kupatula mzinda wa hazori, umene yeahoswa anawutentha. aisraeli anatenga zinthu zonse za mʼmizindayi pamodzi ndi ziweto kuti zikhale zawo, koma anapha anthu onse ndi lupanga osasiyako ndi mmodzi yemwe wamoyo. monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mtumiki wake mose, nayenso mose analamulira yeahoswa ndipo yeahoswa anachita chilichonse chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. kotero yeahoswa analanda dziko lonse: dziko la ku mapiri, dera lonse la negevi, chigawo chonse cha goseni, ndi chigwa chake chonse, chigwa cha yorodani, dziko lonse la lamapiri la isreali pamodzi ndi chigwa chake chomwe. dziko lolandidwalo linayambira ku phiri la halaki limene linali ku seiri mpaka ku baala-gadi mʼchigwa cha lebanoni, kumunsi kwa phiri la herimoni. yeahoswa anagwira ndi kupha mafumu a dziko lonselo atachita nawo nkhondo kwa nthawi yayitali. palibe ngakhale ndi mfumu imodzi yomwe imene inachita mgwirizano wa mtendere ndi aisraeli kupatula ahivi okhala ku gibiyoni. koma mizinda ina yonse anachita kuyigonjetsa pa nkhondo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anali atawumitsa mitima yawo kuti alimbane ndi aisraeli kuti aphedwe popanda kuchitiridwa chifundo. izi ndi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula mose kuti zichitidwe. pa nthawi imeneyi yeahoswa anapita kukawononga aanaki okhala mʼdziko lija la ku mapiri ku hebroni, debri, anabu komanso madera onse a ku mapiri a yuda ndi isreali. yeahoswa anawawononga onse pamodzi ndi mizinda yawo. palibe ndi mmodzi yemwe amene anatsalako mʼdziko lonse la isreali; komabe ku gaza, ku gati ndi asidodi kokha ndi kumene anatsalako pangʼono. choncho yeahoswa anagonjetsa dziko lonse monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. tsono yeahoswa analipereka kwa aisraeli kuti likhale lawo, fuko lililonse gawo lake. anthu onse anapumula, osamenyanso nkhondo.

12

aisraeli anagonjetsa dziko lonse la kummawa kwa yorodani, kuyambira ku chigwa cha arinoni mpaka ku phiri la herimoni pamodzi ndi dera lonse la kummawa kwa araba. iwo anatenga dzikoli kukhala lawo, ndipo mafumu a dzikoli anali awa: sihoni mfumu ya aamori, amene ankakhala mu hesiboni. iye analamulira kuyambira ku aroeri mzinda umene uli mʼmphepete mwa mtsinje wa arinoni, mpaka ku mtsinje wa yaboki, umene uli mʼmalire mwa aamori, kuphatikizanso theka la dziko la giliyadi. iye ankalamuliranso dera la chigwa cha yorodani kuyambira ku nyanja ya kinereti, kummawa ndi kumatsika mpaka ku beti-yesimoti, mzinda umene unali kummawa kwa nyanja ya mchere ndi kutsikabe kummwera mpaka pa tsinde pa phiri la pisiga. ogi mfumu ya mzinda wa basani, amene anali mmodzi mwa otsala mwa arefaimu. iye ankakhala ku asiteroti ndi ederi. dera la ufumu wake linafika ku phiri la herimoni, ku saleka ndi dziko lonse la basani mpaka ku malire ndi anthu a ku gesuri makati. ufumu wake unaphatikizanso theka la giliyadi mpaka ku malire a mfumu sihoni ya ku hesiboni. mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi aisraeli anawagonjetsa ndipo anapereka dziko lawo kwa anthu a fuko la rubeni, fuko la gadi ndi theka la fuko la manase kuti chikhale cholowa chawo. yeahoswa ndi aisraeli onse anagonjetsa mafumu onse okhala kumadzulo kwa mtsinje wa yorodani kuyambira ku baala-gadi, ku chigwa cha lebanoni mpaka ku phiri la halaki, kumapita cha ku seiri. yeahoswa anagawira dzikolo mafuko a isreali kuti likhale cholowa chawo. dziko limeneli linali dera la ku mapiri, chigwa cha kumadzulo, chigwa cha yorodani, ku matsitso a kummawa, ndi dziko la chipululu la kummwera. amene ankakhala mʼdzikoli anali ahiti, aamori, akanaani, aperezi, ahivi ndi ayebusi. mafumu ake anali awa: mfumu ya yeriko imodzi mfumu ya ai (kufupi ndi beteli imodzi mfumu ya yerusalemu imodzi mfumu ya hebroni imodzi mfumu ya yarimuti imodzi mfumu ya lakisi imodzi mfumu ya egiloni imodzi mfumu ya gezeri imodzi mfumu ya debri imodzi mfumu ya gederi imodzi mfumu ya horima imodzi mfumu ya aradi imodzi mfumu ya libina imodzi mfumu ya adulamu imodzi mfumu ya makeda imodzi mfumu ya beteli imodzi mfumu ya tapuwa imodzi mfumu ya heferi imodzi mfumu ya afeki imodzi mfumu ya lasaroni imodzi mfumu ya madoni imodzi mfumu ya hazori imodzi mfumu ya simuroni meroni imodzi mfumu ya akisafu imodzi mfumu ya taanaki imodzi mfumu ya megido imodzi mfumu ya kadesi imodzi mfumu ya yokineamu ku karimeli imodzi mfumu ya dori ku nafoti dori imodzi mfumu ya goyini ku giligala imodzi mfumu ya tiriza imodzi mafumu onse pamodzi analipo 31.

13

yeahoswa atakalamba mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza kuti, iwe tsopano wakalamba kwambiri, koma dziko losalandidwa lilipobe lalikulu. “madera amene atsala ndi awa: chigawo chonse cha afilisti ndi agesuri kuchokera ku mtsinje wa sihori kummawa kwa igupto mpaka kumpoto kwa dziko la ekroni. madera onse amawerengedwa kuti ndi a akanaani ngakhale amalamulidwa ndi mafumu asanu a afilisti a ku gaza, asidodi, asikeloni, gati, ekroni ndi agiti, komanso ku avimu ku chigawo cha kumpoto. dziko lina la akanaani ndi ameara limene lili mʼmanja mwa asidoni mpaka ku afeki, dziko limene linachitana malire ndi dziko la aamori. palinso dziko lonse la gebala ndi lebanoni cha kummawa kuyambira ku baala-gadi pa tsinde pa phiri la herimoni mpaka ku lebo hamati. “palinso anthu okhala mʼchigawo cha ku mapiri kuchokera ku lebanoni mpaka ku misirefoti-maimu, ine ndidzawapirikitsa pamene aisraeli azidzalowa. tsono uwagawire aisraeli dziko limeneli kuti likhale cholowa chawo monga momwe ndakulamulira. tsopano ugawire dziko limeneli mafuko asanu ndi anayi ndiponso theka la fuko la manase, kuti likhale cholowa chawo.” anthu a fuko la rubeni ndi fuko la gadi pamodzi ndi theka lina la fuko la manase analandira kale cholowa chawo chimene mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapatsa. cholowa chawocho chinali kummawa kwa mtsinje wa yorodani. dziko lawolo linayambira ku aroeri mzinda umene uli pafupi ndi chigwa cha arinoni, ndiponso mzinda umene uli pakati pa chigwacho. dzikolo linkaphatikizanso dera lonse lokwera kuyambira ku medeba mpaka ku diboni. linkaphatikizanso mizinda yonse ya mfumu sihoni ya aamori, imene inkalamulira mu hesiboni, mpaka ku malire a aamoni. dzikoli linaphatikizanso giliyadi, dziko la anthu a ku gesuri ndi maaka, phiri lonse la herimoni ndi dziko lonse la basani mpaka ku saleka. linaphatikizanso dziko la mfumu ogi ya ku basani imene imalamulira kuchokera ku asiteroti ndi ederi. iye yekha ndiye anali mfumu ya arefaimu amene anapulumuka. mose anali atawagonjetsa anthu amenewa ndi kuwathamangitsira kutali. koma aisraeli sanathamangitse anthu a ku gesuri ndi maaka, kotero iwowa amakhalabe pakati pawo mpaka lero. koma mose sanapereke dziko kwa fuko la alevi popeza zopereka zopatulika zimene anthu ankapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, ndizo zinali cholowa chawo monga mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalonjezera. mose anapereka gawo lina la dziko kwa mabanja a fuko la rubeni. dziko lawo linayambira ku aroeri mzinda umene uli pafupi ndi chigwa cha arinoni, mʼmudzi wa pakati pa chigwa, ndiponso dera lonse lokwera mpaka ku medeba. dzikolo linaphatikizanso hesiboni ndi mizinda yake yonse, komanso mizinda monga diboni, bamoti baala, beti-baala-meoni, yahaza, kedemoti, mefaati. kiriataimu, sibima, zereti-sahari, pa phiri limene lili mʼchigwa, beti-peori, ku matsitso a pisiga, ndiponso beti-yesimoti. dzikolo linaphatikizanso mizinda yonse ya ku madera okwera ndiponso dziko lonse la mfumu sihoni ya aamori amene ankalamulira kuchokera ku hesiboni. mose anamugonjetsa iye pamodzi ndi mafumu a amidiyani awa: evi, rekemu, zuri, huri ndi reba, mafumu amene anagwirizana ndi sihoni. onsewa analamulira dzikolo ngati nduna za sihoni. kuwonjezera pa amene anaphedwa ndi nkhondo, aisraeli anapha ndi lupanga balaamu mwana wa beori, amene amachita za matsenga. malire a fuko la rubeni anali mtsinje wa yorodani. mizinda imeneyi pamodzi ndi midzi yake zinapatsidwa kwa mabanja a fuko la rubeni kuti akhale cholowa chawo. dera limene mose anapereka kwa mabanja a fuko la gadi ndi ili: dziko la yazeri, mizinda yonse ya mu giliyadi ndiponso theka la dziko la amori kukalekezera ku aroeri, kufupi ndi raba; ndiponso kuyambira ku hesiboni mpaka ku ramati-mizipa, ndi betonimu; ndiponso kuyambira ku mahanaimu mpaka ku dziko la debri. mu chigwa cha yorodani analandiramo beti-haramu, beti-nimira, sukoti ndi zafoni pamodzi ndi dziko lonse la mfumu sihoni ya ku hesiboni. malire ake a ku madzulo anali mtsinje wa yorodani kufikira ku nyanja ya kinereti, kumpoto. mizinda ndi midzi imeneyi inali cholowa cha mabanja a fuko la gadi. mose anali atapereka kale gawo lina la dziko limeneli kwa theka la mabanja a fuko la manase kuti likhale cholowa chawo. derali linayambira ku mahanaimu kuphatikizapo dziko lonse la mfumu ogi, mfumu ya ku basani, pamodzi ndi mizinda 60 ya ku yairi, ku basaniko. derali linaphatikizanso theka la giliyadi pamodzi ndi asiteroti ndi ederi, mizinda yayikulu ya mfumu ogi wa basani. mizinda imeneyi inapatsidwa kwa mabanja a makiri, mwana wa manase kuti ikhale cholowa cha theka la ana a makiri, malinga ndi mabanja awo. umu ndi mmene mose anagawira malo a mʼchigwa cha yorodani, kummawa kwa yeriko, ku tsidya kwa yorodani. komatu mose sanapereke malo kwa fuko la levi. mose anawawuza kuti zopereka zimene anthu ankapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndizo cholowa chawo.

14

umu ndi mmene aisraeli analandirira cholowa chawo mʼdziko la kanaani. eliezara wansembe, yeahoswa mwana wa nuni pamodzi ndi akuluakulu a mafuko a isreali ndiwo anagawa dzikolo kugawira aisraeli. madera anagawidwa mwa maere kwa mafuko asanu ndi anayi ndi theka, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira kudzera mwa mose. mose anapereka kwa mafuko awiri ndi theka dziko la kummawa kwa yorodani, koma fuko la levi lokha silinagawiridwe malo. tsono fuko la yosefe analigawa pawiri, manase ndi efereimu. mose sanawagawire malo mabanja a fuko la levi, koma iwo anangolandira mizinda imene ankakhalamo pamodzi ndi malo amene ankawetako nkhosa ndi ngʼombe zawo. choncho aisraeli anagawana dzikolo, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mose. tsono anthu a fuko la yuda anabwera kwa yeahoswa ku giligala, ndipo kalebe mwana wa yefune mkeni anati kwa iye, “inu mukudziwa zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kwa mose munthu wa allah za inu ndi ine ku kadesi barinea. nthawi imene mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anandituma kuchokera ku kadesi barinea kudzayendera dzikoli ndinali ndi zaka makumi anayi. ndipo nditabwerako ndinamuwuza zoona zokhazokha monga momwe ndinaonera. koma abale anga amene ndinapita nawo anachititsa anthu mantha. komabe ine ndinamvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga ndi mtima wonse. kotero tsiku limenelo mose anandilonjeza kuti, ‘dziko limene unayendamo lidzakhala lako ndiponso la ana ako kwamuyaya chifukwa unamvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga ndi mtima wako wonse.’ “tsono papita zaka 45 chiyankhulire mavawelomakonsonanti-yeahoh zimenezi kwa mose. nthawi imeneyo nʼkuti aisraeli akuyendayenda mʼchipululu. mavawelomakonsonanti-yeahoh wandisunga ndipo tsopano ndili ndi zaka 85. komabe ndikanali ndi mphamvu lero, monga ndinalili tsiku lija mose anandituma. ndili ndi mphamvu moti ndikhoza kupita ku nkhondo kapena kuchita kanthu kena kalikonse. tsopano ndipatseni dziko la ku mapiri limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anandilonjeza tsiku lija. inu munamva nthawi ija kuti aanaki anali kumeneko ndipo kuti mizinda yawo inali ikuluikulu ndi yotetezedwa. komabe mavawelomakonsonanti-yeahoh atakhala nane ndidzawathamangitsa monga iye ananenera.” ndipo yeahoswa anadalitsa kalebe mwana wa yefune ndi kumupatsa hebroni kukhala dziko lake. choncho dera la hebroni lakhala lili la kalebe mwana wa yefune mkeni mpaka lero chifukwa anamvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali ndi mtima wonse. (hebroni ankatchedwa kiriati ariba chifukwa cha ariba amene anali munthu wamphamvu kwambiri pakati pa aanaki). ndipo kenaka mʼdziko monse munakhala mtendere.

15

chigawo cha dzikolo chimene mabanja a fuko la yuda analandira chinafika ku malire ndi edomu mpaka ku chipululu cha zini kummwera kwenikweni. malire awo a kummwera anayambira kummwera kwenikweni kwa nyanja ya mchere, kudutsa cha kummwera ku akirabimu, nʼkupitirira mpaka ku zini. kuchokera pamenepo nʼkumapita cha kummwera kwa kadesi barinea, kudutsa hezironi mpaka ku adari ndi kutembenuka mpaka ku karika. anapitirira mpaka ku azimoni motsata mtsinje umene uli malire a igupto mpaka ku nyanja. awa ndiwo malire awo a kummwera. malire a kummawa anali nyanja yakufa mpaka kumene yorodani amathira mu nyanja ya mchere. malire a kumpoto anayambira kumene yorodani amathirira nyanjayo, napitirira mpaka ku beti-hogila ndi kupitirira kumpoto mpaka ku beti-araba. anapitirira mpaka anakafika ku mwala wa bohani. ndipo malirewo anachokeranso ku chigwa cha akori mpaka ku debri, kuchokera ku chigwa cha akori ndi kutembenukira kumpoto ku giligala, dera limene linayangʼanana ndi msewu wa adumimu kummwera kwa chigwa. anapitirira mpaka ku madzi a ku eni semesi ndi kutulukira ku eni rogeli. ndipo anapitirira mpaka ku chigwa cha hinomu mbali ya kummwera kwa mzinda wa ayebusi (mzinda wa yerusalemu). kuchokera kumeneko anakwera mpaka pamwamba pa phiri kumadzulo kwa chigwa cha hinomu cha kumpoto kwenikweni kwa chigwa cha refaimu. ndipo anachokeranso pamwamba pa phiri, kukafika mpaka ku akasupe a ku nepitowa, nadzatulukira ku mizinda ya phiri la efroni, ndi kutsikira ku baalahi (ndiye kiriati yearimu). kuchokera kumeneko anazungulira cha kumadzulo ku baalahi mpaka ku phiri la seiri. anapitirira cha kumpoto kutsata phiri la yearimu (lomwe ndi kesaloni). anapitirirabe kutsika ku beti semesi ndi kuwolokera ku timna. malirewo anapitirira kumatsitso a mapiri chakumpoto kwa ekroni, ndi kukhotera ku sikeroni. malirewo anadutsa phiri la baalahi ndi kufika ku yabineeli. malirewo anathera ku nyanja. malire a mbali ya kumadzulo anali nyanja yayikulu. awa ndi malire ozungulira malo amene anapatsidwa kwa mabanja a fuko la yuda. potsata lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh, yeahoswa anapereka kwa kalebe mwana wa yefune gawo lina la dziko la yuda dera la kiriati ariba, limene ndi hebroni. (ariba anali gogo wa aanaki). kuchokera ku hebroni, kalebe anathamangitsamo mafuko a aanaki awa: sesai, ahimani ndi talimai, zidzukulu za aanaki. kuchokera kumeneko, kalebe anakathira nkhondo anthu amene ankakhala ku debri (mzindawu poyamba unkatchedwa kiriati seferi). tsono kalebe anati, “munthu amene angathire nkhondo mzinda wa kiriati seferi ndi kuwulanda, ndidzamupatsa mwana wanga akisa kuti akhale mkazi wake.” otanieli, mwana wa mʼbale wa kalebe, kenazi, ndiye anawulanda. choncho kalebe anamupatsa mwana wake akisa kuti akhale mkazi wake. tsiku lina atafika akisayo, otanieli anamuwumiriza mkazi wakeyo kuti apemphe munda kwa kalebe abambo ake. pamene akisa anatsika pa bulu wake, kalebe anamufunsa kuti, “kodi ukufuna ndikuchitire chiyani.” iye anayankha kuti “mundikomere mtima. popeza mwandipatsa ku negevi, kumalo kumene kulibe madzi, mundipatsenso akasupe amadzi.” choncho kalebe anamupatsa akasupe a kumtunda ndi a kumunsi. dziko limene mabanja a fuko la yuda analandira ngati cholowa chawo ndi ili: mizinda yakummwera kwenikweni kwa fuko la yuda yoyandikana ndi malire a edomu anali: kabizeeli, ederi, yaguri kina, dimona, adada kedesi, hazori, itinani zifi, telemu, bealoti, hazori-hadata, keriyoti hezironi (ndiye kuti hazori) amamu, sema, molada hazari-gada, hesimoni, beti-peleti hazari-suwali, beeriseba, biziotiya, baalahi, iyimu, ezemu elitoladi, kesili, horima zikilagi, madimena, sanisana, lebaoti, silihimu, aini ndi rimoni. mizinda yonse inalipo 29 pamodzi ndi midzi yake yozungulira. mizinda ya ku chigwa cha kumadzulo ndi iyi: esitaoli, zora, asina zanowa, eni-ganimu, tapuwa, enamu, yarimuti, adulamu, soko, azeka, saaraimu, aditaimu, ndi gederi (kapena gederotaimu). mizinda yonse inalipo 14 pamodzi ndi midzi yake yozungulira. mizinda ina inali iyi: zenani, hadasa, migidali-gadi, dileani, mizipa, yokiteeli, lakisi, bozikati, egiloni, kaboni, lahimasi, kitilisi, gederoti, beti-dagoni, naama ndi makeda. mizinda yonse pamodzi inalipo 16 pamodzi ndi midzi yake yozungulira. mizinda ina inali iyi: libina, eteri, asani, ifita, asina, nezibu, keila, akizibu ndi maresa, mizinda isanu ndi inayi pamodzi ndi midzi yake. panalinso ekroni pamodzi ndi midzi yake; komanso yonse imene inali mʼmbali mwa asidodi ndi midzi yake kuyambira ku ekroni mpaka ku nyanja yayikulu. panalinso mizinda ya asidodi ndi gaza pamodzi ndi midzi yawo. malire ake anafika ku mtsinje wa igupto mpaka ku nyanja yayikulu. mizinda ya kumapiri inali: samiri, yatiri, soko, dana, kiriati-sana, (ndiye kuti debri) anabu, esitemo, animu, goseni, holoni ndi gilo. mizinda yonse pamodzi inali khumi ndi umodzi pamodzi ndi midzi yake. analandiranso mizinda iyi: arabu, duma, esani, yanumu, beti-tapuwa, afeki humita, kiriati-ariba (ndiye kuti hebroni) ndi ziori, mizinda isanu ndi inayi pamodzi ndi midzi yake. panalinso maoni, karimeli, zifi, yuta yezireeli, yokideamu, zanowa, kaini, gibeya ndi timna, mizinda khumi ndi midzi yake. mizinda ina inali: halihuli, beti zuri, gedori, maarati, beti-anoti ndi elitekoni, mizinda isanu ndi umodzi pamodzi ndi midzi yake panalinso kiriati baala (ndiye kuti kiriati yearimu) ndi raba; mizinda iwiri pamodzi ndi midzi yake. mizinda ya ku chipululu inali iyi: beti-araba, midini, sekaka, nibisani, mzinda wa mchere ndi eni gedi, mizinda isanu ndi umodzi pamodzi ndi midzi yake. koma yuda sanathe kuthamangitsa ayebusi amene amakhala ku yerusalemu, ndipo mpaka lero ayebusi akukhala komweko pamodzi ndi ayudawo.

16

dziko limene linapatsidwa kwa fuko la yosefe linayambira ku mtsinje wa yorodani ku yeriko, kummawa kwa akasupe a yeriko, ndiponso kuyambira mtsinje wa yorodaniwo nʼkumakwera, kudutsa mʼchipululu mpaka ku mapiri a ku beteli. kuchokera ku beteli malire ake anakafika ku luzi, kudutsa dziko la ataroti kumene kumakhala aariki. malirewo anatsikira cha kumadzulo kwa dziko la yafuleti mpaka ku chigawo cha kumunsi kwa beti-horoni. kuchokera kumeneko anapitirira mpaka ku gezeri nʼkuthera ku nyanja. choncho manase ndi efereimu, ana a yosefe analandira cholowa chawo. dziko la mabanja a fuko la efereimu ndi ili: malire a dzikolo anachokera kummawa kwa ataroti adari mpaka ku mtunda kwa beti-horoni. malirewo anapitirira mpaka ku nyanja. mikimetati anali kumpoto kwake. kuchokera kumeneko anakhotera cha kummawa kuloza ku taanati silo ndi kudutsa kumeneko cha kummawa mpaka ku yanowa. ndipo kuchokera ku yanowa anatsikira ku ataroti ndi naara, nakafika ku yeriko ndi kukathera ku mtsinje wa yorodani. kuchokera ku tapuwa anapita kumadzulo mpaka ku mtsinje wa kana ndi kukathera ku nyanja. dziko ili linali cholowa cha mabanja afuko la efereimu, kuphatikizapo mizinda yonse ndi midzi yake yopatsidwa kwa efereimu, koma yokhala mʼkati mwa dziko la manase. iwo sanapirikitse akanaani amene amakhala ku gezeri ndipo mpaka lero akanaani akukhala pakati pa aefereimu koma amagwira ntchito ngati akapolo.

17

gawo lina la dzikolo linapatsidwa kwa mabanja ena a fuko la manase, mwana woyamba kubadwa wa yosefe. makiri anali mwana woyamba kubadwa wa manase ndiponso kholo la anthu okhala ku giliyadi. popeza kuti iye anali munthu wankhondo, analandira giliyadi ndi basani. mabanja ena otsala a fuko la manase amene analandira dziko ndi awa: abiezeri, heleki, asirieli, sekemu, heferi ndi semida. izi ndi zidzukulu zina zazimuna za manase mwana wa yosefe ndiponso eni mbumba. panali zelofehadi mwana wa heferi, mwana wa giliyadi, mwana wa makiri mwana wa manase. iyeyu analibe ana aamuna koma aakazi okhaokha ndipo mayina awo ndi awa: mahila, nowa, hogila, milika ndi tiriza. iwo anapita kwa eliezara wansembe, yeahoswa mwana wa nuni, ndi atsogoleri ndipo anati: “mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula mose kuti ife ndi alongo athu atipatse cholowa chathu.” choncho iwowo pamodzi ndi abale a abambo awo anawapatsa dera lina la dzikolo kuti likhale monga mwa lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho kuwonjezera pa mayiko a giliyadi ndi basani kummawa kwa yorodani, anthu a fuko la manase analandiranso magawo khumi chifukwa ana aakazi a fuko la manase analandira cholowa chawo pakati pa ana aamuna. dziko la giliyadi linali dziko la zidzukulu zonse za manase. malire a dziko la manase anayambira ku aseri, ndipo anakafika ku mikimetati kummawa kwa sekemu. tsono malire anapita kummwera kuloza kwa anthu a ku eni-tapuwa. (manase anatenga dziko la tapuwa, koma mzinda wa tapuwawo, umene unali mʼmalire mwa manase unali wa fuko la efereimu). ndipo malire ake anapitirira kummwera mpaka ku mtsinje wa ku kana. mizinda ya kummwera kwa mtsinjewo inali ya fuko la efereimu ngakhale kuti inali mʼdziko la manase. malire a fuko la manase anapita kumpoto kwa mtsinje wa kana ndi kukathera ku nyanja. dziko la kummwera linali la efereimu ndipo la kumpoto linali la manase. dziko la manase linafika ku nyanja ndipo linachita malire ndi aseri, kumpoto ndiponso isakara, kummawa. mʼdziko la isakara ndi aseri, manase analinso ndi mizinda ya beti-seani ndi ibuleamu pamodzi ndi midzi yawo yozungulira. panalinso akanaani amene ankakhala ku dori, endori, taanaki ndi megido pamodzi ndi mizinda yozungulira (wachitatu pa mʼndandandawu ndi nafati dori). komabe anthu a fuko la manase sanathe kuwapirikitsa anthu okhala mʼmizinda imeneyi. choncho akanaani anakhalabe mʼmizindayi. ngakhale aisraeli anali a mphamvu mʼdzikomo, sanapirikitse akanaani onse koma anangowasandutsa kukhala akapolo. anthu a fuko la yosefe anati kwa yeahoswa, “chifukwa chiyani mwatipatsa gawo limodzi lokha la dziko kuti likhale cholowa chathu? ife tilipo anthu ambiri popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh watidalitsa kwambiri.” yeahoswa anayankha kuti, “ngati muli ambiri ndipo dziko la ku mapiri la efereimu lakucheperani kwambiri, lowani ku nkhalango mudule mitengo, mudzikonzere malo akuti mukhalemo, mʼdziko la aperezi ndi arefai.” tsono zidzukulu za yosefe zinati, “dziko la ku mapiri ndi losatikwaniradi, komanso akanaani onse amene akukhala ku chigwa pamodzi ndi amene akukhala ku beti-seani ndi madera awo ndiponso amene ali ku chigwa cha yezireeli ali ndi magaleta azitsulo.” koma yeahoswa anawuza zidzukulu za yosefe, za fuko la efereimu ndi za fuko la manase kuti, “inu mulipodi ambiri ndiponso amphamvu. simulandira gawo limodzi lokha, dziko la ku mapiri lidzakhalanso lanu. ngakhale kuti ndi nkhalango yokhayokha koma inu mudzadula mitengo yake ndipo lidzakhala lanu mpaka kumapeto. ngakhale kuti akanaani ali ndi magaleta azitsulo ndiponso kuti iwo ndi amphamvu, koma inu mudzawapirikitsa.”

18

atagonjetsa dziko lonse aisraeli anasonkhana ku silo ndipo anayimikako tenti ya msonkhano. koma pa nthawiyo nʼkuti mafuko asanu ndi awiri a aisraeli asanalandire cholowa chawo. ndipo yeahoswa anati kwa aisraeli, “kodi mudikira mpaka liti kuti mulowe ndi kulanda dziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo anu wakupatsani? sankhani amuna atatu kuchokera ku fuko lililonse ndipo ine ndidzawatuma kuti akayendere dzikolo ndi kukalilembera bwino kuti ndiligawe kukhala lawo. akatero, abwererenso kwa ine. aligawe dzikolo mʼzigawo zisanu ndi ziwiri; fuko la yuda lidzakhale ndi dziko lake la kummwera ndi nyumba ya yosefe ikhalebe mʼdziko lawo la kumpoto. mudzalembe mawu ofotokoza za zigawo zisanu ndi ziwiri za dzikolo, ndi kubwera nawo kwa ine. tsono ineyo ndidzakuchitirani maere pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. alevi asakhale ndi dziko pakati panu, chifukwa gawo lawo ndi kutumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh pa ntchito ya unsembe. ndipo gadi, rubeni ndi theka la fuko la manase analandira kale cholowa chawo kummawa kwa yorodani. mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye anawapatsa.” anthuwo akupita kukalembera dzikolo, yeahoswa anawalangiza kuti, “pitani mukayendere ndi kulembera dzikolo. kenaka mukabwere kwa ine, ndidzakuchitirani maere kuno ku silo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo anthu anachoka ndi kukayendera dziko lonse. iwo analemba bwinobwino mʼbuku za dzikolo, mzinda ndi mzinda. analigawa magawo asanu ndi awiri, ndipo anabwerera kwa yeahoswa ku misasa ya ku silo. pambuyo pake yeahoswa anawachitira maere ku silo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo fuko lililonse la isreali analigawira dziko lake. maere anagwera mabanja a fuko la benjamini. dziko limene anapatsidwa linali pakati pa fuko la yuda ndi fuko la yosefe: mbali ya kumpoto malire awo anayambira ku yorodani nalowera chakumpoto kwa matsitso a ku yeriko kulowera cha kumadzulo kwa dziko la ku mapiri ndi kukafika ku chipululu cha beti-aveni. kuchokera kumeneko malirewo analoza ku luzi nadutsa mʼmbali mwa mapiri kummwera kwa luzi (ndiye beteli) ndipo anatsika mpaka ku ataroti adari, ku mapiri a kummwera kwa beti-horoni wa kumunsi. ndipo malirewo analowanso kwina, analunjika kummwera kuchokera kumadzulo kwake kwa phiri loyangʼanana ndi beti-horoni, mpaka ku mzinda wa kiriyati baala (ndiye kiriati yearimu), mzinda wa anthu a fuko la yuda. amenewa ndiye anali malire a mbali ya kumadzulo. malire a kummwera anayambira mʼmphepete mwenimweni mwa kiriati yearimu napita kumadzulo mpaka kukafika ku akasupe a nefitowa. malire anatsikira mʼmphepete mwa phiri loyangʼanana ndi chigwa cha beni hinomu, kumpoto kwa chigwa cha refaimu. anapitirira kutsikira ku chigwa cha hinomu kummwera kwa chitunda cha ayebusi mpaka ku eni rogeli. kenaka anakhotera kumpoto kupita ku eni-semesi, kupitirira mpaka ku geliloti amene amayangʼanana ndi pokwera pa adumimu. kenaka malire anatsikira ku mwala wa bohani, mwana wa rubeni. anabzola cha kumpoto kwa chitunda cha beti araba ndi kutsikabe mpaka ku chigwa cha yorodani. anabzolanso cha kumpoto kwa chitunda cha beti-hogila kukafika cha kumpoto ku gombe la nyanja ya mchere kumene mtsinje wa yorodani umathirirako, cha kummwera kwenikweni. awa anali malire a kummwera. yorodani ndiye anali malire a mbali ya kummawa. awa anali malire a dziko limene mabanja a fuko la benjamini analandira. mabanja a fuko la benjamini anali ndi mizinda iyi; yeriko, beti-hogila, emeki kezizi, beti-araba, zemaraimu, beteli avimu, para, ofiri, kefari-amoni, ofini ndi geba, mizinda khumi ndi awiri ndi midzi yake panalinso gibiyoni, rama, beeroti, mizipa, kefira, moza rekemu, iripeeli, tarala, zera haelefu, mzinda wa ayebusi (ndiye kuti yerusalemu) gibeya ndi kiriati, mizinda 14 ndi midzi yake. limeneli ndilo dziko limene mabanja a fuko la benjamini analandira kuti likhale lawo.

19

maere achiwiri anagwera mabanja a fuko la simeoni. dziko lawo linali mʼkati mwenimweni mwa dziko la yuda. dzikolo linaphatikiza zigawo izi: beeriseba (ndi seba), molada, hazari-suwali, bala, ezemu, elitoladi, betuli, horima, zikilagi, beti-marikaboti, hazari-susa, beti-lebaoti ndi saruheni. yonse pamodzi inali mizinda 13 ndi midzi yawo. panalinso mizinda inayi iyi: aini, rimoni, eteri ndi asani pamodzi ndi midzi yawo. dzikolo linaphatikizanso midzi yonse yozungulira mizinda imeneyi mpaka ku baalati-beeri, ndiye kuti rama wa kummwera. ili ndi dziko limene mabanja a fuko la simeoni analandira kukhala lawo. cholowa cha fuko la simeoni chinatengedwa kuchokera ku gawo la yuda chifukwa fuko la yuda linali lalikulu kwambiri. izi zinachititsa fuko la simeoni kukhala mʼkati mwenimweni mwa dziko la yuda. maere achitatu anagwera mabanja a fuko la zebuloni: malire a dziko lawo anafika mpaka ku saridi. malirewo anakwera kupita cha kumadzulo ku marala nakafika ku dabeseti ndi ku mtsinje wa kummawa kwa yokineamu. kuchokera ku mbali ina ya saridi malire anakhota kupita kummawa ku malire a kisiloti-tabori mpaka ku daberati nakwera mpaka ku yafiya. kuchokera kumeneko anabzola kulowa cha kummawa mpaka ku gati-heferi ndi ku eti kazini ndi kumaloza ku neya njira ya ku rimoni. mbali ya kumpoto malirewo analoza ku hanatoni ndipo anakathera ku chigwa cha ifita eli. anaphatikizapo katati, nahalala, simironi, idala ndi betelehemu. mizinda yonse inakwana khumi ndi iwiri pamodzi ndi midzi yake. mizinda imeneyi pamodzi ndi midzi yake ndi imene mabanja a fuko la zebuloni analandira. maere achinayi anagwera mabanja a fuko la isakara. dziko lawo linaphatikiza zigawo izi: yezireeli, kesuloti, sunemu, hafaraimu, sioni, anaharati, rabiti, kisoni, ebezi, remeti, eni ganimu, eni hada ndi beti-pazezi. malirewa anakafikanso ku tabori, sahazuma ndi beti-semesi ndipo anakathera ku yorodani. mizinda yonse inalipo 16 ndi midzi yake. mizinda imeneyi pamodzi ndi midzi yake ndiyo inali cholowa cha mabanja a fuko la isakara. maere achisanu anagwera mabanja a fuko la aseri. gawo lawo linaphatikiza helikati, hali, beteni, akisafu, alameleki, amadi ndi misali. kumadzulo malire anafika ku karimeli ndi sihori libinati. kenaka anakhotera kummawa kulowera ku beti-dagoni nafika ku dziko la zebuloni ndi ku chigwa cha ifita eli, ndipo anapita kumpoto ku beti-emeki ndi neieli. anapitirirabe kumpoto mpaka kukafika ku kabuli, ebroni, rehobu, hamoni, ndi kana, mpaka ku sidoni wamkulu. kenaka malirewo anakhotera ku rama ndi kupita ku mzinda wotetezedwa wa ku turo. kuchokera pamenepo malirewo anakhota kupita ku hosa nakatulukira ku nyanja, mʼchigawo cha akizibu, uma, afeki ndi rehobu. mizinda yonse inalipo 22 pamodzi ndi midzi yake. mizinda yonseyi pamodzi ndi midzi yake ndiyo inali cholowa cha mabanja a fuko la aseri. maere achisanu ndi chimodzi anagwera mabanja a fuko la nafutali. malire awo anayambira ku helefu mpaka ku mtengo wa thundu wa ku zaananimu, ndipo anapitirira nʼkukafika ku adami nekebu, yabineeli mpaka ku lakumi ndi kukathera ku yorodani. tsono malirewo anakhotera kumadzulo kupita ku azinoti-tabori. kuchoka kumeneko anapita ku hukoki, modutsa zebuloni cha kummwera, aseri cha kumadzulo ndi mtsinje wa yorodani cha kummawa. mizinda yotetezedwa inali zidimi, zeri, hamati, rakati, kinereti, adama, rama, hazori, kedesi, ederi, eni hazori, yironi, migidali eli, horemu, beti-anati ndi beti-semesi. yonse pamodzi inalipo mizinda 19 ndi midzi yake. mizinda yonseyi pamodzi ndi midzi yawo ndiyo inali cholowa cha mabanja a fuko la nafutali. maere achisanu ndi chiwiri anagwera mabanja a fuko la dani. gawo lawo linaphatikiza mizinda iyi: zora, esitaoli, iri semesi, saalabini, ayaloni, itira, eloni, timna, ekroni, eliteke, gibetoni, baalati, yehudi, beni beraki, gati-rimoni, me-yarikoni ndi rakoni, pamodzi ndi dera loyangʼanana ndi yopa. anthu a fuko la dani atalandidwa dziko lawo, anapita kukathira nkhondo lesemu. iwo anapha anthu ake onse, nawulandiratu mzindawo, kuwusandutsa wawo ndi kumakhalamo. tsono anatcha mzindawo dzina loti dani popeza ndilo linali dzina la kholo lawo. mizinda yonseyi pamodzi ndi midzi yake ndiyo inali cholowa cha mabanja a fuko la dani. atatha kugawana zigawo zosiyanasiyana za dzikolo, aisraeli anamupatsa yeahoswa mwana wa nuni chigawo chake. potsata zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalamula, anamupatsa mzinda wa timnati-sera umene anawupempha. mzindawu unali mʼdziko lamapiri la efereimu. iye anawumanga mzindawu ndi kukhazikikako. wansembe eliezara, yeahoswa ndi atsogoleri a mabanja onse a isreali anagawa dziko lija zigawozigawo pogwiritsa ntchito maere pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. izi zinachitika ku silo pa khomo la tenti ya msonkhano. choncho anamaliza kugawa dzikolo.

20

pambuyo pake mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yeahoswa: “uza aisraeli kuti apatule mizinda yopulumukiramo, monga ine ndinakulangizira kudzera mwa mose, kuti aliyense amene wapha munthu mosazindikira osati mwadala azithawirako. motero adzatetezedwa kwa wolipsira. ngati munthu wathawira ku umodzi mwa mizinda imeneyi, akafike pa malo oweruzira milandu amene ali pa chipata cha mzindawo ndipo akafotokoze mlandu wake pamaso pa akuluakulu a mzindawo. kenaka iwo adzamulola kulowa mu mzinda wawo ndi kumupatsa malo woti akhale nawo. ngati munthu wolipsirayo amutsatira komweko atsogoleriwo asapereke munthu wakuphayo chifukwa anapha mwisraeli mnzakeyo mosazindikira, osati mwachiwembu. munthu wakuphayo adzakhalabe mu mzindawo mpaka atayimbidwa mlandu pamaso pa gulu lonse, ndiponso mpaka atamwalira mkulu wa ansembe amene akutumikira pa nthawiyo. pamenepo munthuyo atha kubwereranso ku mudzi kwawo kumene anachoka mothawa kuja.” choncho iwo anapatula kedesi mʼdera la galileya ku mapiri a nafutali, sekemu ku mapiri a efereimu, ndi kiriati ariba (ndiye hebroni) ku mapiri a yuda. kummawa kwa yorodani, mʼmapiri a chipululu a kummawa kwa yeriko, anapatula bezeri pakati pa dera la fuko la rubeni. anapatulanso ramoti ku giliyadi mʼdera la fuko la gadi, ndiponso golani ku basani mʼdera la fuko la manase. imeneyi ndiyo inali mizinda yopulumukiramo ya aisraeli onse ngakhalenso mlendo wokhala pakati pawo. munthu aliyense wopha mnzake mwangozi ankathawira ku mizinda imeneyi. munthu wolipsira sankaloledwa kuti aphe munthu wothawayo ngati mlandu wake sunazengedwe pamaso pa gulu lonse.

21

tsono atsogoleri a mabanja a fuko la levi anabwera kwa wansembe eliezara, yeahoswa mwana wa nuni, ndi kwa atsogoleri a mabanja a mafuko onse a aisraeli, ku silo mʼdziko la kanaani ndipo anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula kudzera mwa mose kuti atipatse mizinda kuti tikhalemo, pamodzi ndi malo odyetseramo ziweto zathu.” choncho, aisraeli anapereka kwa fuko la levi mizinda iyi pamodzi ndi malo owetera ziweto zawo kuchokera ku madera awo, monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira: maere oyamba anagwera mabanja a kohati, alevi amene anali zidzukulu za wansembe aaroni anapatsidwa mizinda 13 kuchokera ku mafuko a yuda, simeoni ndi benjamini. ndipo mabanja otsala a kohati anapatsidwa mizinda khumi kuchokera ku mafuko a efereimu, dani ndi theka la fuko la manase. zidzukulu za geresoni zinapatsidwa mizinda 13 kuchokera ku mabanja a mafuko a isakara, aseri, nafutali ndi theka la fuko la manase ku basani. mabanja a merari anapatsidwa mizinda khumi ndi iwiri kuchokera ku mafuko a rubeni, gadi ndi zebuloni. choncho aisraeli anapereka kwa fuko la levi mizindayi pamodzi ndi malo odyetserako ziweto pogwiritsa ntchito maere, monga mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula kudzera mwa mose. awa ndi mayina a mizinda ya mafuko a yuda ndi simeoni imene inaperekedwa kwa zidzukulu za aaroni, ku banja la kohati amene anali alevi. paja maere oyamba anagwera mabanja a kohati kuti alandira mizinda. anapatsidwa mzinda wa kiriati ariba. (paja ariba ndiye kholo la anaaki). dzina lina la mzindawu ndi hebroni, ndipo unali mʼdziko la mapiri la yuda. pamodzi ndi mzindawu anapatsidwanso mabusa ake onse ozungulira. komabe minda ndi midzi yozungulira mizindayi inali itaperekedwa kale kwa kalebe, mwana wa yefune kuti ikhale cholowa chake. choncho zidzukulu za aaroni wansembe, zinapatsidwa hebroni (mzinda wopulumukirako amene wapha munthu), libina, yatiri, esitemowa, holoni, debri, aini, yuta, ndi beti-semesi pamodzi ndi mabusa odyetseramo ziweto ozungulira mizindayi. yonse pamodzi inali mizinda isanu ndi inayi yochokera ku mafuko awiriwa. fuko la benjamini linapereka gibiyoni, geba, anatoti ndi alimoni, pamodzi ndi mabusa odyetsera ziweto ozungulira mizindayi. yonse pamodzi inali mizinda inayi. choncho mizinda 13 pamodzi ndi malo odyetsera ziweto anapatsidwa kwa ansembe, zidzukulu za aaroni. mabanja ena otsalira a kohati a fuko la levi anapatsidwa mizinda iyi kuchokera ku fuko la efereimu: mizinda ya sekemu ndi gezeri ndiye inali mizinda wopulumukirako munthu aliyense wopha mnzake mwangozi. mizindayi inali ku mapiri a efereimu. analandiranso mizinda ya gezeri, kibuzaimu, beti-horoni pamodzi ndi malo odyetsera ziweto ozungulira mizindayi. yonse pamodzi inali mizinda inayi. fuko la dani linapereka mizinda ya eliteke, gibetoni, ayaloni, gati-rimoni pamodzi ndi mabusa odyetsera ziweto ozungulira mizindayi. yonse pamodzi inali mizinda inayi. kuchokera ku theka la fuko la manase analandira taanaki ndi gati-rimoni pamodzi ndi malo awo owetera ziweto, mizinda iwiri. mizinda khumi yonseyi pamodzi ndi malo odyetsera ziweto, zinapatsidwa ku mabanja ena onse a akohati. mabanja a ageresoni a fuko la levi anapatsidwa mizinda iwiri kuchokera ku theka la manase wa kummawa, golani ku basani (mzinda wopulumukirako amene wapha munthu mwangozi) ndi beesitera, pamodzi ndi malo awo odyetserako ziweto. fuko la isakara linapereka mizinda ya kisoni, daberati, yarimuti ndi eni ganimu, pamodzi ndi malo awo odyetsera ziweto. yonse pamodzi inali mizinda inayi. fuko la aseri linapereka mizinda ya misali, abidoni, helikati ndi rehobu pamodzi ndi malo awo odyetsera ziweto. yonse pamodzi inali mizinda inayi. fuko la nafutali linapereka mizinda ya kedesi wa ku galileya, mzinda umene unali wopulumukiramo munthu wopha mnzake mwangozi. analandiranso mizinda ya hamoti-dori ndi karitani. kuphatikizira apa, analandira malo odyetsera ziweto a mizindayi. yonse pamodzi inali mizinda inayi. mabanja onse a ageresoni analandira mizinda 13 pamodzi ndi malo awo odyetsera a ziweto. mabanja a merari amene anali otsala a fuko la levi, anapatsidwa mizinda iyi kuchokera ku fuko la zebuloni: yokineamu, karita, dimuna ndi nahalali, pamodzi ndi malo awo odyetsera ziweto. yonse pamodzi inali mizinda inayi. kuchokera ku fuko la rubeni analandira bezeri, yahaza, kedemoti ndi mefaati, pamodzi ndi malo awo odyetsera ziweto. yonse pamodzi inali mizinda inayi. kuchokera ku fuko la gadi analandira mzinda wa ramoti ku giliyadi. mzinda umene unali wopulumukiramo munthu wopha mnzake mwangozi. analandiranso mizinda ya mahanaimu, hesiboni, yazeri pamodzi ndi malo odyetserako ziweto ozungulira mizinda yonseyi. yonse pamodzi inali mizindayi anayi. choncho mabanja onse a merari, amene anali otsala a fuko la levi analandira mizinda khumi ndi iwiri pogwiritsa ntchito maere. motero mizinda 48 ya mʼdziko limene aisraeli analanda inapatsidwa kwa alevi, kuphatikizapo malo ake odyetsera ziweto. iliyonse mwa mizindayi inali ndi malo owetera ziweto oyizungulira. motero mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka kwa isreali dziko limene analumbira kulipereka kwa makolo awo. atalilandira anadzakhalamo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapatsa mtendere mʼdziko lonse monga momwe analonjezera makolo awo. palibe ndi mmodzi yemwe mwa adani awo amene anatha kuwagonjetsa chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka adani awo onse mʼmanja mwawo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwaniritsa zonse zimene analonjeza kwa aisraeli.

22

pambuyo pake yeahoswa anayitanitsa fuko la rubeni, fuko la gadi ndi theka la fuko la manase, ndipo anawawuza kuti, “inu mwachita zonse zimene mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anakulamulani, ndipo mwamvera mu zonse zimene ndinakulamulirani. aisraeli anzanu simunawasiye nthawi yayitali yonseyi mpaka lero lino. inu mwaonetsetsa kuti mwachita zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anakulamulani. tsono pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wapereka mpumulo kwa abale anu monga anayankhulira nawo, bwererani ku nyumba zanu ku dziko limene mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anakupatsani, dziko limene lili pa tsidya la yorodani kummawa. koma samalitsani kuti mumvere malamulo ndi malangizo amene mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anakupatsani: kukonda mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, kuchita zimene iye amafuna, kumvera malamulo ake, kukhala okhulupirika kwa iye ndi kumutumikira ndi mtima wanu wonse ndi moyo wanu wonse.” ndipo yeahoswa anawadalitsa ndi kuwalola kuti apite ndipo anapitadi ku nyumba zawo. apa nʼkuti mose atapereka dziko la basani ku theka lina la fuko la manase. koma theka lina la fuko la manase yeahoswa analipatsa dziko la kumadzulo kwa yorodani pamodzi ndi abale awo onse. pamene yeahoswa ankawatumiza kwawo anthu amenewa, anawadalitsa, nawawuza kuti, “mukubwerera kwanu ndi chuma chambiri. muli ndi ngʼombe zambiri pamodzi ndi siliva, golide, mkuwa ndi chitsulo, ndiponso zovala zambiri. izi zimene munafunkha kwa adani anu agawireni abale anu.” choncho mafuko a rubeni, gadi, pamodzi ndi theka la fuko la manase anabwerera kwawo. aisraeli ena onse anawasiya ku silo mʼdziko la kanaani. tsono anapita ku dziko la giliyadi, dziko limene linali lawo popeza analilandira potsata malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh kudzera mwa mose. atafika ku geliloti, malo amene ali mʼmbali mwa mtsinje wa yorodani mʼdziko la kanaani, fuko la rubeni, fuko la gadi ndi theka la fuko la manase anamanga guwa lansembe lalikulu pamenepo. ndipo pamene aisraeli ena onse anawuzidwa kuti anthu a fuko la rubeni, fuko la gadi ndi theka la fuko la manase amanga guwa lansembe mʼmalire a kanaani ku geliloti, ku tsidya lathu lino la yorodani, gulu lonse la aisraeli linasonkhana ku silo kuti lipite kukachita nawo nkhondo. choncho aisraeli anatumiza finehasi mwana wa wansembe, eliezara ku dziko la giliyadi kwa mafuko a rubeni, gadi ndi theka la fuko la manase. pamodzi ndi finehasiyo anatumiza akuluakulu khumi ochokera ku fuko lililonse la aisraeli. aliyense mwa akuluakulu amenewa anali mtsogoleri wa banja limodzi la mafuko a aisraeli. atafika ku giliyadi anawuza fuko la rubeni, gadi ndi theka lija la fuko la manase kuti, “gulu lonse likukufunsa kuti, ‘chifukwa chiyani mwachita chinthu chonyansa chotere potsutsana ndi allah wa isreali? nʼchifukwa chiyani mwapatuka ndi kuleka kutsata mavawelomakonsonanti-yeahoh podzimangira nokha guwa lansembe? mwapandukiratu mavawelomakonsonanti-yeahoh! kodi tchimo lija la ku peori ndi lochepa kwa inu? paja mavawelomakonsonanti-yeahoh analanga gulu lonse ndi mliri chifukwa cha tchimolo, ndipo mpaka lero tchimo limene lija tikanazunzika nalobe. kodi inu tsono mufuna kupatuka kuleka kumutsata mavawelomakonsonanti-yeahoh? “ ‘ngati lero mumupandukira mavawelomakonsonanti-yeahohyo, ndiye kuti mawamawali iye adzakwiyira gulu lonse wa isreali. ngati dziko limene inu mwatenga ndi loyipitsidwa, bwerani ku dziko la mavawelomakonsonanti-yeahoh kumene kuli chihema chake kuja, ndipo mukhale nafe limodzi. koma inu musawukire mavawelomakonsonanti-yeahoh kapena kutisandutsa ife kukhala opanduka podzimangira guwa lansembe, kuwonjezera pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. kumbukirani pamene akani mwana wa zera anakana kumvera lamulo la zinthu zoyenera kuwonongedwa, kodi suja mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unagwera gulu lonse la isreali? akaniyo sanafe yekha chifukwa cha tchimo lakelo.’ ” tsono mafuko a rubeni, gadi ndi theka la fuko la manase anawayankha atsogoleri a mabanja a isreali aja kuti, “wamphamvu uja, allah ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh! wamphamvu uja allah ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh. iyeyu ndiye akudziwa chifukwa chiyani tinachita zimenezi. tikufunanso kuti inu mudziwe. ngati tinachita izi mopandukira ndiponso moonetsa kusakhulupirira mavawelomakonsonanti-yeahoh, lero lomwe lino musatisiye ndi moyo. ngati tinapandukira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuleka kumutsata pamene tinadzimangira guwa loti tizipserezerapo nsembe kapena kupereka nsembe zaufa, kapena nsembe za mtendere, mavawelomakonsonanti-yeahoh yekha ndiye atilange. “ayi! ife tinachita izi kuopa kuti tsiku lina zidzukulu zanu zingadzanene kwa zidzukulu zathu kuti, ‘kodi inu mukufuna chiyani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali? mavawelomakonsonanti-yeahoh anayika mtsinje wa yorodani kukhala malire pakati pa ife ndi inu, anthu a fuko la rubeni ndi gadi. inuyo mulibe gawo mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ tsono mwina zidzukulu zanuzo nʼkudzaletsa zathu kupembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh. “nʼchifukwa chake tinaganiza kuti, ‘tiyeni timange guwa lansembe, koma osati kuti tiziperekapo nsembe zopsereza kapena zopereka.’ koma mosiyana ndi zimenezi, guwali likhale umboni pakati pa ife ndi inu ndiponso mibado imene ikubwerayo, kuti ife timapembedzanso mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi nsembe zathu zopsereza, zopereka, ndiponso nsembe za mtendere. motero mʼtsogolo muno zidzukulu zanu sizidzatha kunena kwa zidzukulu zathu kuti, ‘inu mulibe gawo mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh!’ “ndipo ife tinati kuti, ‘ngati iwo adzatiyankhulira kapena kuyankhulira zidzukulu zathu motero mʼtsogolo muno, ife tidzayankha kuti, onani guwa lansembe, lofanana ndi lomwe makolo athu anamanga osati loperekerapo nsembe zopsereza kapena nsembe zina koma ngati umboni pakati pa inu ndi ife.’ “sizingatheke konse kuti ife lero nʼkupandukira mavawelomakonsonanti-yeahoh. ife sitingapatuke kuleka kumutsata mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumanga guwa lina la nsembe zopsereza, nsembe za zakudya, ndi nsembe zina zopikisana ndi guwa la mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wathu limene lili patsogolo pa hema ya mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmene amakhalamo.” tsono finehasi wansembe ndi atsogoleri a gululo amene anali naye atamva zimene anthu a fuko la rubeni, gadi ndi theka lakummawa la fuko la manase ananena, anakondwera kwambiri. ndipo finehasi wansembe, mwana wa eliezara anati kwa mafuko a rubeni, gadi ndi manase, “lero tadziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ali nafe chifukwa zimene mwachitazi simunawukire nazo mavawelomakonsonanti-yeahoh. inu mwapulumutsa aisraeli onse ku chilango cha mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo finehasi mwana wa wansembe eliezara, pamodzi ndi atsogoleriwo anachoka ku giliyadi nasiya anthu a fuko la rubeni ndi gadi nabwerera ku kanaani kwa aisraeli anzawo, ndipo anakafotokoza zonsezi. mawu amenewa anakondweretsa aisraeli onse ndipo anayamika allah. choncho sanakambenso zopita ku nkhondo kukawononga dziko limene arubeni ndi agadi ankakhalamo. arubeni ndi agadi anatcha guwalo kuti mboni: mboni pakati pathu kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi allah.

23

panapita nthawi yayitali kuchokera pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh anakhazikitsa mtendere pakati pa aisraeli ndi adani awo owazungulira. nthawi imeneyi nʼkuti yeahoswa atakalamba, ali ndi zaka zambiri. yeahoswayo anayitanitsa aisraeli onse pamodzi ndi akuluakulu, atsogoleri, oweruza, ndi oyangʼanira anthu antchito ndipo anawawuza kuti, “ine ndakalamba ndipo ndili ndi zaka zambiri. inu mwaona zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wachita kwa mitundu yonseyi chifukwa cha inu. ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amene anakumenyerani nkhondo. tsono onani! mitundu ya anthu otsalawa ndayipereka kwa mafuko anu pamodzi ndi mitundu ya anthu ya pakati pa yorodani ndi nyanja yayikulu ya kumadzulo imene ndinayigonjetsa. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndiye adzawathamangitsa pamaso panu. mudzatenga dziko lawo monga mavawelomakonsonanti-yeahoh anakulonjezerani. “choncho khalani amphamvu, ndipo samalani kuti mumvere zonse zimene zalembedwa mʼbuku la malamulo a mose. musapatuke pa malamulo onse amene alembedwamo. musagwirizane ndi mitundu ya anthu imene yatsala pakati panu. musatchule mayina a milungu yawo kapena kuyitchula polumbira. musayitumikire kapena kuyigwadira. koma mukuyenera kugwiritsa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, monga mwachitira mpaka lero lino. “mavawelomakonsonanti-yeahoh wapirikitsa patsogolo panu mitundu ya anthu ikuluikulu ndi yolimba. mpaka lero palibe amene watha kulimbana nanu. aliyense wa inu atha kuthamangitsa anthu 1,000 chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndiye amakumenyerani nkhondo, monga momwe analonjezera. choncho samalitsani kuti mukonde mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. “koma ngati mubwerera mʼmbuyo ndi kuphatikizana ndi mitundu yotsalayi imene ili pakati panu ndi kumakwatirana nayo, pamenepo mudziwe kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wanu, sadzapirikitsa mitundu imeneyi pamaso panu, koma idzakhala ngati msampha kwa inu kapenanso khwekhwe lokukolani. idzakhala ngati zikwapu pa msana panu kapenanso ngati minga mʼmaso mwanu mpaka mutatha psiti mʼdziko labwinoli limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakupatsani. “aliyense wa inu akudziwa mu mtima mwake komanso mʼmoyo mwake kuti zabwino zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakulonjezani zachitika. palibe lonjezo ndi limodzi lomwe limene silinakwaniritsidwe. monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wakuchitirani zabwino zonse zimene ananena kuti adzachita, mavawelomakonsonanti-yeahohyo angathenso kukuchitirani zoyipa zonse zimene waopseza, mpaka kukuchotsani mʼdziko lokoma limene anakupatsani. ngati muphwanya pangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, limene anakulamulirani nʼkumapita kukatumikira milungu ina ndi kuyigwadira, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakukwiyirani, ndiye mudzachotsedwa mʼdziko labwinoli limene mavawelomakonsonanti-yeahoh wakupatsani.”

24

tsono yeahoswa anasonkhanitsa mafuko onse a isreali ku sekemu. iye anayitanitsa akuluakulu, atsogoleri, oweruza, ndi akuluakulu a boma la isreali, ndipo iwo anafika pamaso pa allah. yeahoswa anati kwa anthu onse, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, ‘kalekale makolo anu, kuphatikiza tera, abambo a abrahamu ndi nahori ankakhala kutsidya kwa mtsinje ndipo ankapembedza milungu ina. koma ine ndinatenga kholo lanu abrahamu kumuchotsa ku dziko la kutsidya kwa mtsinje wa yufurate ndipo ndinamutsogolera kupita ku dziko la kanaani. ndinamupatsa zidzukulu zambiri. ndinamupatsa isake, ndipo isake ndinamupatsa yaqobo ndi esau. ndinapereka dziko la mapiri la seiri kwa esau, koma yaqobo ndi ana ake anapita ku igupto. “ ‘kenaka ndinatuma mose ndi aaroni, ndipo ine ndinazunza aigupto. pambuyo pake ndinakutulutsani. nditatulutsa makolo anu ku igupto ndinafika nawo ku nyanja yofiira. aigupto anawathamangira ndi magaleta ndi okwera pa akavalo mpaka ku nyanja yofiira. tsono makolo anuwo anapemphera kwa ine kuti ndiwathandize, ndipo ndinayika mtambo wakuda pakati pawo ndi aiguptowo, ndipo nyanja inamiza aigupto aja. inu munaona ndi maso anu zimene ndinachita kwa aiguptowo ndipo inu munakhala mʼchipululu nthawi yayitali. “ ‘pambuyo pake ine ndinabwera nanu ku dziko la aamori amene amakhala kummawa kwa yorodani. iwo anamenyana nanu koma ndinawapereka mʼdzanja lanu. ndinawawononga pamaso panu, ndipo inu munalanda dziko lawo. balaki mwana wa zipori, mfumu ya mowabu, analimbana ndi isreali. iye anayitanitsa balaamu mwana wa beori kuti akutemberereni. koma ine sindinamvere balaamu, kotero iye anakudalitsani mowirikiza ndipo ndinakulanditsani mʼdzanja lake. “ ‘ndipo inu munawoloka yorodani ndi kufika ku yeriko. anthu a ku yeriko analimbana nanu pamodzi ndi aamori, aperezi, akanaani, ahiti, agirigasi, ahivi ndi ayebusi. koma ine ndinawapereka mʼdzanja lanu. ine ndinatumiza mavu amene anapirikitsa mafumu awiri aamori aja pamaso panu. inu simunachite izi ndi lupanga ndi uta wanu. motero ndinakupatsani dziko limene simunalivutikire ndiponso mizinda imene simunamange. inu mukukhala mʼmenemo ndi kumadya zipatso za mʼmunda wamphesa ndi kuthyola zipatso mʼmitengo ya olivi zimene simunadzale.’ “ndipo tsopano wopani mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumutumikira iye mokhulupirika ndi moona. chotsani milungu imene makolo anu ankapembedza kutsidya kwa mtsinje wa yufurate ndi ku igupto ndipo tumikirani mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma ngati kutumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh kukuyipirani, sankhani lero amene mudzamutumikire, kapena milungu imene makolo anu ankayitumikira kutsidya kwa mtsinje wa yufurate, kapena milungu ya aamori, amene mukukhala mʼdziko lawo. koma ine ndi banja langa, tidzatumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo anthu anayankha, “sizingatheke kuti timusiye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kutumikira milungu ina! mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu ndiye amene anatitulutsa ife ndi makolo athu mu ukapolo, mʼdziko la igupto. tinaona ndi maso athu zizindikiro zozizwitsa zimene anachita. iye anatiteteza pa ulendo wathu wonse ndi pakati pa mitundu yonse imene tinkakumana nayo. ife tikufika iye anapirikitsa anthu onse pamodzi ndi aamori amene ankakhala mʼdzikoli. ifenso tidzatumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa iye ndiye allah.” koma yeahoswa anati kwa anthuwo, “inutu simungathe kutumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye ndi allah woyera, salola kupikisana naye. sadzakukhululukirani ngati mumuwukira ndi kumuchimwira. ngati inu musiya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kutumikira milungu yachilendo, adzakufulatirani. iye adzakulangani ndi kukuwonongani ngakhale kuti poyamba anakuchitirani zabwino.” koma anthuwo anati kwa yeahoswa, “ayi! ife tidzatumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh.” kenaka yeahoswa anati, “inu mukudzichitira nokha umboni kuti mwasankha kutumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh.” iwo anayankha kuti, “inde ife ndife mboni.” yeahoswa anati, “tsono chotsani milungu yachilendo imene ili pakati panu ndipo perekani mitima yanu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali.” ndipo anthuwo anati kwa yeahoswa, “ife tidzatumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu ndi kumvera iye.” choncho pa tsiku limenelo yeahoswa anachita pangano mʼmalo mwa anthuwo, ndipo pa sekemu pomwepo iye anapereka malamulo ndi malangizo kwa anthu aja. ndipo yeahoswa analemba zinthu izi mʼbuku la malamulo a allah. kenaka iye anatenga mwala waukulu nawuyimika pansi pa mtengo wa thundu pa malo wopatulika a mavawelomakonsonanti-yeahoh. yeahoswa anati kwa anthu onse, “tamvani! mwala uwu udzakhala mboni yotitsutsa. mwalawu wamva mawu onse amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula kwa ife. udzakhala mboni yotitsutsa ngati mukhala osakhulupirika kwa allah wanu.” kenaka yeahoswa analola anthu kuti apite, aliyense ku dera lake. zitatha zinthu izi, yeahoswa mwana wa nuni, mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, anamwalira ali ndi zaka 110, ndipo anamuyika mʼmanda mʼdziko lake, ku timnati-sera dziko lamapiri la ku efereimu, kumpoto kwa phiri la gaasi. isreali anatumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh pa nthawi yonse imene yeahoswa anali ndi moyo ndiponso pa nthawi ya akuluakulu amene anali moyo yeahoswa atamwalira, anthu amene ankadziwa zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachitira isreali. ndipo mafupa a yosefe amene aisraeli anawatulutsa ku igupto anawayika mʼmanda a ku sekemu pa malo amene yaqobo anagula ndi ndalama zasiliva 100 kwa ana a hamori, abambo a sekemu. malo awa anakhala cholowa cha adzukulu a yosefe. ndipo eliezara mwana wa aaroni anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda ku gibeya, malo amene anapatsidwa kwa finehasi mwana wake, mʼdziko lamapiri la efereimu.

judges

1

atamwalira yeahoswa aisraeli anafunsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ndani mwa ife ayambe nkhondo yomenyana ndi akanaani?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “fuko la yuda ndilo liyambe kupita. ndawapatsa dzikolo mʼmanja mwawo.” choncho ayuda anawuza abale awo a fuko la simeoni kuti, “bwerani tipitire limodzi mʼdziko limene tapatsidwa kuti tikamenyane ndi akanaani. ifenso tidzapita nanu mʼdziko limene anakugawirani.” ndipo asimeoni anapita nawo. choncho ayuda ananyamuka, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka akanaani ndi aperezi mʼmanja mwawo. ndipo anapha anthu 10,000 ku bezeki. ku bezekiko anakumana ndi ankhondo a mfumu adoni-bezeki ndipo anamenyana nawo, ndipo ayudawo anagonjetsa akanaani ndi aperezi. adoni-bezekiyo anathawa, koma anamuthamangira ndi kumupeza, namugwira. atamugwira anamudula zala zake zazikulu za ku manja ndi miyendo. tsono adoni-bezeki anati, “mafumu 70 omwe anadulidwa zala zazikulu za ku manja ndi miyendo yawo ankatola nyenyeswa pansi pa tebulo langa. allah tsopano wandibwezera zomwe ndinawachita.” kenaka anapita naye ku yerusalemu ndipo anafera komweko. pambuyo pake ayuda anakathira nkhondo mzinda wa yerusalemu ndipo anawulanda. anapha anthu ambiri ndi kutentha mzinda wonse. kenaka ayuda anapita kukamenyana ndi akanaani omwe amakhala ku dziko la ku mapiri, dziko la negevi kummwera ndiponso mu zigwa. anakalimbananso ndi akanaani amene ankakhala ku hebroni (mzinda womwe kale unkatchedwa kiriyati-araba). kumeneko anagonjetsa sesai, ahimani ndi talimai. kuchokera kumeneko, iwo anakathira nkhondo anthu amene ankakhala ku debri (mzindawu poyamba unkatchedwa kiriati seferi). tsono kalebe anati, “munthu amene angathire nkhondo mzinda wa kiriati seferi ndi kuwulanda, ndidzamupatsa mwana wanga akisa kuti akhale mkazi wake.” otanieli mwana wa kenazi, mngʼono wake wa kalebe, ndiye anawulanda. choncho kalebe anamupatsa mwana wake akisa kuti akhale mkazi wake. tsiku lina atafika akisayo, otanieli anamuwumiriza mkazi wakeyo kuti apemphe munda kwa kalebe abambo ake. pamene akisa anatsika pa bulu wake, kalebe anamufunsa kuti, “kodi ukufuna ndikuchitire chiyani?” iye anayankha kuti, “mundikomere mtima. popeza mwandipatsa ku negevi, kumalo kumene kulibe madzi, mundipatsenso akasupe amadzi.” choncho kalebe anamupatsa akasupe a kumtunda ndi a kumunsi. tsono zidzukulu za hobabu, mkeni uja, mpongozi wa mose, zinachoka ku yeriko mzinda wa migwalangwa pamodzi ndi anthu a fuko la yuda mpaka ku chipululu chimene chili kummwera kwa aradi ndi kukakhala ndi aamaleki. kenaka anthu a fuko la yuda anapita pamodzi ndi abale awo a fuko la simeoni ndi kukagonjetsa akanaani amene amakhala ku zefati, ndipo mzindawo anawuwononga kwambiri. choncho mzindawo anawutcha horima. anthu a fuko la yuda analandanso mzinda wa gaza ndi dziko lonse lozungulira, mzinda wa asikeloni pamodzi ndi dziko lake lonse lozungulira, ndi mzinda wa ekroni pamodzi ndi dziko lonse lozungulira. mavawelomakonsonanti-yeahoh anathandiza anthu a fuko la yuda. iwo analanda dziko la kumapiri, koma sanathe kuwachotsa anthu ku zigwa, chifukwa anali ndi magaleta azitsulo. monga analonjezera mose, kalebe anapatsidwa hebroni. kalebe anapirikitsa mafuko atatu a anaki mu mzindamo. koma fuko la benjamini linalephera kuwachotsa ayebusi, amene amakhala mu yerusalemu. choncho ayebusiwo akukhalabe ndi fuko la benjamini mu yerusalemu mpaka lero. a banja la yosefe nawonso anathira nkhondo mzinda wa beteli, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anali nawo. anatumiza anthu kuti akazonde beteli. mzindawo kale unkatchedwa luzi. anthu okazondawo anaona munthu akutuluka mu mzindamo ndipo anamuwuza kuti, “tisonyeze njira yolowera mu mzindamu, ndipo ife tidzakuchitira chifundo.” choncho iye anawaonetsa njirayo, ndipo iwo anapha anthu onse mu mzindamo ndi lupanga koma munthu uja pamodzi ndi banja lake sanawaphe. ndipo iye anapita ku dziko la ahiti, kumene anamangako mzinda nawutcha dzina lake luzi. mpaka lero lino mzindawo dzina lake ndi lomwelo. koma a fuko la manase sanachotse nzika za mzinda wa beti-seani pamodzi ndi mʼmidzi yake yozungulira, kapena nzika za mzinda wa taanaki ndi mʼmidzi yake yozungulira, kapenanso nzika za mzinda wa dori ndi mʼmidzi yake yozungulira. iwo sanapirikitse nzika za mzinda wa ibuleamu ndi mʼmidzi yake yozungulira, kapena mzinda wa megido ndi mʼmidzi yake yozungulira. choncho akanaani anapitirirabe kukhala mʼdzikomo. aisraeli atakhala amphamvu, anawagwiritsa akanaaniwo ntchito yakalavulagaga, koma sanawapirikitse. nawonso aefereimu sanathamangitse akanaani amene amakhala mu gezeri, choncho akanaaniwo ankakhalabe pakati pawo ku gezeriko. azebuloni sanathamangitse akanaani amene amakhala mu kitironi kapena a ku nahaloli. iwo ankakhala pakati pawo ndipo ankawagwiritsa ntchito yakalavulagaga. a fuko la aseri nawo sanathamangitse amene amakhala mu ako, sidoni, ahilabu, akizibu, heliba, afiki, ndi rehobu. choncho anthu a fuko la aseri anakhala pakati pa akanaani amene ankakhala mʼdzikomo popeza sanawapirikitse. nalonso fuko la nafutali silinathamangitse anthu amene ankakhala ku beti semesi kapena ku beti anati. koma anafutaliwo ankakhala pakati pa akanaaniwo mʼdzikomo. koma anthu amene ankakhala ku beti semesi ndi ku beti anati anawasandutsa kukhala ogwira ntchito yathangata. aamori anapirikitsira anthu a fuko la dani ku dziko la ku mapiri popeza sanawalole kuti atsikire ku chigwa. aamori anatsimikiza mtima zokhalabe ku phiri la hara-heresi, ku ayaloni, ndiponso ku saalibimu. koma a fuko la yosefe anakula mphamvu ndipo anagwiritsa aamoriwo ntchito yakalavulagaga. malire a aamori anayambira ku chikweza cha akirabimu nʼkulowera ku sela napitirira kumapita chakumapiri ndithu.

2

mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anapita ku bokimu kuchokera ku giligala ndipo anati kwa aisraeli, “ndinakutulutsani mʼdziko la igupto ndikukulowetsani mʼdziko limene ndinalumbira kwa makolo anu. ndinati ‘sindidzaswa pangano langa ndi inu, ndipo inu musadzachite pangano ndi anthu a dziko lino, koma mudzaphwanye maguwa awo ansembe.’ koma inu simunamvere lamulo langa. chifukwa chiyani mwachita zimenezi? ndikukuwuzani tsopano kuti sindithamangitsa nzikazo pamene inu mukufika. ndidzawasandutsa kukhala adani anu ndipo milungu yawo idzakhala ngati msampha kwa inu.” mngelo wa allah atayankhula izi kwa aisraeli, onse analira mokweza, ndipo anatcha malowo kuti bokimu (kutanthauza kuti olira). pamenepo anapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. yeahoswa atawuza aisraeli kuti achoke, iwo anapita kukatenga dzikolo, aliyense dera lake. anthuwo anatumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh masiku onse a moyo wa yeahoswa. atamwalira yeahoswa, aisraeli anatumikirabe mavawelomakonsonanti-yeahoh nthawi yonse ya moyo wa akuluakulu amene anaona zazikulu zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawachitira. yeahoswa mwana wa nuni, mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, anamwalira ali ndi zaka 110. ndipo anamuyika mʼmanda a mʼdziko lake, ku timnati-heresi mʼdziko la mapiri la efereimu, kumpoto kwa phiri la gaasi. mʼbado onse utapita kukakhala ndi anthu a mtundu awo, kenaka panauka mʼbado wina umene sunadziwe mavawelomakonsonanti-yeahoh ngakhale ntchito zazikulu zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachitira aisraeli. choncho aisraeli anayamba kuchita zinthu zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anatumikira abaala. iwo anasiya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo awo, amene anawatulutsa ku igupto. ndipo anatsatira ndi kupembedza milungu yosiyanasiyana ya anthu amene anawazungulira. motero aisraeli anakwiyitsa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo anasiya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumatumikira baala ndi asiteroti. mavawelomakonsonanti-yeahoh anapsera mtima aisraeli ndipo anawapereka mʼmanja mwa anthu ofunkha amene ankasakaza zinthu zawo. ndipo analola kuti adani awo owazungulira amene sanathenso kulimbana nawo, awagonjetse. nthawi zonse aisraeli ankati akapita ku nkhondo, mavawelomakonsonanti-yeahoh amalimbana nawo kuti agonjetsedwe, monga ananenera molumbira kuti zidzaterodi. choncho iwo anali pa mavuto aakulu. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anawawutsira atsogoleri amene ankawapulumutsa mʼmanja mwa anthu amene ankasakaza zinthu zawo. komabe iwo sanawamvere atsogoleri awowo popeza ankapembedza milungu ina ndi kumayigwadira. iwo anapatuka msangamsanga mu njira imene ankayendamo makolo awo. iwo aja ankamvera malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma mʼbado uwu ayi. nthawi zonse mavawelomakonsonanti-yeahoh akawautsira mtsogoleri, iye amakhala naye, ndipo mtsogoleriyo ankawapulumutsa aisraeliwo mʼmanja mwa adani awo mʼnthawi imene anali moyo. mavawelomakonsonanti-yeahoh ankawamvera chisoni aisraeli pamene ankabuwula chifukwa cha anthu owazunza ndi kuwasautsa. koma nthawi zonse mtsogoleri akamwalira, aisraeli ankabwerera mʼmbuyo. iwo amadzisandutsa oyipa kupambana makolo awo popeza ankatsata milungu ina, kuyitumikira ndi kumayigwadira. anakana kusiya makhalidwe awo oyipa ndi njira zawo zamakani. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapsera mtima aisraeli ndipo anati, “chifukwa mtundu uwu waswa pangano limene ndinakhazikitsa ndi makolo awo ndipo sanandimvere, inenso sindidzapirikitsanso mtundu uli wonse wa anthu amene yeahoswa anawasiya pomwalira. ndidzatero kuti ndiwayese aisraeli ndi kuona ngati adzasamala kuyenda mʼnjira ya ine mavawelomakonsonanti-yeahoh monga momwe ankachitira makolo awo.” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anayileka mitundu imeneyi ndipo sanayithamangitse kapena kuyipereka mʼmanja mwa yeahoswa.

3

iyi ndi mitundu ya anthu yomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anayisiya kuti ayese nayo aisraeli amene sanadziwe kumenya nkhondo mu kanaani (mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita izi kuti aisraeli onse aphunzire kumenya nkhondo; makamaka amene nʼkale lonse sanadziwe kumenya nkhondo. mitundu ya anthuyo ndi: mafumu asanu a afilisti, akanaani onse, asidoni, ndi ahivi amene ankakhala ku mapiri a lebanoni kuyambira ku phiri la baala-herimoni mpaka ku lebo hamati. iwowa mavawelomakonsonanti-yeahoh anawasiya kuti aziyesa nawo aisraeli kuti aone ngati angamvere malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene anapatsa makolo awo kudzera mwa mose. choncho aisraeli anakhala pakati pa akanaani, ahiti, aamori, aperezi, ahivi ndi ayebusi. tsono aisraeli aja amalola ana awo aamuna ndi aakazi kuti azikwatira ndi kukwatiwa ndi anthu amitundu ina. kenaka anayamba kupembedza milungu yawo. aisraeli anachita zinthu zoyipira mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwowa anayiwala mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo ndi kumatumikira abaala ndi asera. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapsera mtima aisraeliwo ndipo anawagulitsa kwa kusani-risataimu mfumu ya ku mesopotamiya. choncho aisraeli anakhala pansi pa ulamuliro wake zaka zisanu ndi zitatu. koma pamene aisraeliwo analirira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, iye anawawutsira mpulumutsi, otanieli mwana wamwamuna wa kenazi, mngʼono wake wa kalebe. iyeyu ndiye anawapulumutsa. mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unatsika pa iye, choncho anasanduka mtsogoleri wa isreali. iye anapita kukamenya nkhondo, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka kusani-risataimu mfumu ya aaramu mʼmanja mwake. choncho anayigonjetsa. ndipo mʼdzikomo munakhala mtendere zaka makumi anayi. kenaka otanieli mwana wa kenazi anamwalira. aisraeli anachitanso zinthu zoyipira mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anapatsa mphamvu egiloni, mfumu ya mowabu kuti alimbane ndi aisraeli aja popeza anachita zinthu zoyipira mavawelomakonsonanti-yeahoh. egiloniyo anamemeza aamori ndi aamaleki kupita kukamenyana ndi isreali, ndipo analanda yeriko, mzinda wa migwalangwa. aisraeli anatumikira ngati akapolo egiloni mfumu ya mowabu kwa zaka 18. aisraeli analiranso kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo iye anawawutsira mpulumutsi, ehudi. iyeyu anali mwana wa gera, munthu wamanzere, wa fuko la benjamini. aisraeli ankatumiza msonkho kwa egiloni, mfumu ya mowabu, kudzera kwa ehudi. ndipo ehudi anapanga lupanga lakuthwa kuwiri lotalika masentimita makumi asanu, ndipo anamangirira lupangalo pa ntchafu yake ya kumanja mʼkati mwa zovala zake. iye anakapereka msonkho kwa egiloni, mfumu ya mowabu, amene anali munthu wonenepa kwambiri. ehudi atapereka msonkhowo, anawuza anthu amene ananyamula msonkhowo kuti azipita. iye mwini anabwerera pamalo a miyala yozokotedwa ku giligala ndipo anati, “zikomo mfumu, ine ndili ndi mawu achinsinsi kuti ndikuwuzeni.” mfumuyo inawuza onse amene amayitumikira kuti akhale chete, ndipo kenaka anawatulutsa. kenaka ehudi anayandikira pafupi ndi mfumuyo, ndipo iyo inakhala yokha mʼchipinda chapamwamba, mozizira bwino. tsono ehudi anati, “ndili ndi mawu ochokera kwa allah woti ndikuwuzeni.” mfumuyo itadzuka pa mpando wake waufumu, ehudi ndi dzanja lake lamanzere, anasolola lupanga pa ntchafu yake ya kumanja ndi kubaya nalo mfumuyo pa mimba. lupanga linalowa mʼmimba pamodzi ndi chogwirira chake. mafuta anaphimba lupangalo popeza silinatulutsidwe mʼmimbamo. ndiponso matumbo anatuluka. kenaka ehudi anatuluka panja pa khonde, atatseka ndi kukhoma zitseko za chipinda chapamwambacho. ehudi atachoka, atumiki a mfumu aja anabwera, ndipo ataona kuti zitseko za chipinda chapamwamba zinali zokhoma anaganiza kuti mwina mfumu ikudzithandiza mʼkatimo. iwo anadikira nthawi yayitali koma popanda chochitika. koma ataona kuti mfumuyo sikutsekulabe zitseko za chipindacho, iwo anatenga makiyi ndi kutsekula zitsekozo, ndipo anangoona mbuye wawo atagwera pansi, ali wakufa. ehudi anathawa pamene iwo ankadikira. iye anadzera ku malo a miyala yozokotedwa kuja ndi kuthawa kupita ku seiri. atafika kumeneko, anayimba lipenga ku dziko la ku mapiri la efereimu. iye akutsogolera, aisraeli onse anatsika naye pamodzi kuchoka ku mapiriko. iye anawawuza kuti, “nditsatireni, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wapereka amowabu, adani anu mʼmanja mwanu.” choncho anthuwo anamutsatira, nalanda madooko a yorodani opita ku mowabu. iwo sanalole kuti wina aliyense awoloke. nthawi imeneyo anapha amowabu pafupifupi 10,000. ophedwawo anali anthu amphamvu komanso odziwa kumenya nkhondo, ndipo panalibe ndi mmodzi yemwe anathawa. tsiku limenelo amowabu anakhala pansi pa ulamuliro wa isreali, ndipo dzikolo linakhala pa mtendere kwa zaka 80. ehudi atamwalira, panabwera samugara mwana wa anati. iye anapha afilisti 600 ndi ndodo yomenyera ngʼombe. nayenso anapulumutsa isreali.

4

ehudi atamwalira, aisraeli anachitanso zinthu zoyipira mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapereka mʼmanja mwa yabini, mfumu ya ku kanaani, imene inkalamulira ku hazori. mkulu wa ankhondo ake anali sisera, amene ankakhala ku haroseti-hagoyimu. aisraeli analira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti awathandize, chifukwa sisera anali ndi magaleta achitsulo 900 ndipo anazunza aisraeli mwankhanza kwa zaka makumi awiri. debora, mneneri wamkazi, mkazi wake wa rapidoti ndiye ankatsogolera isreali nthawi imeneyo. iye ankakhala pansi pa mtengo wa mgwalangwa wa debora, pakati pa rama ndi beteli mʼdziko la ku mapiri la efereimu, ndipo aisraeli ankapita kwa iye kuti akaweruze milandu yawo. debora uja anatuma munthu kuti akayitane baraki mwana wa abinoamu wa ku kedesi mʼdziko la nafutali ndipo anati kwa iye, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akukulamula iwe kuti, ‘pita kasonkhanitse anthu ku phiri la tabori. ubwere nawo anthu 10,000 a fuko la nafutali ndi a fuko la zebuloni. ine ndidzakokera sisera mkulu wa ankhondo a yabini pamodzi ndi magaleta ake ndi asilikali ake kwa inu ku mtsinje wa kisoni ndipo ndidzamupereka mʼmanja mwanu.’ ” baraki anamuyankha kuti, “mukapita nane limodzi ine ndipita. koma ngati sitipitira limodzi, inenso sindipita.” debora anati, “chabwino, ine ndipita nawe limodzi. koma mudziwe kuti inu simudzalandirapo ulemu pa zimene mwachitazi popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh wapereka sisera mʼmanja mwa munthu wamkazi.” choncho debora ananyamuka kupita ku kedesi pamodzi ndi baraki. baraki anayitana mafuko a zebuloni ndi nafutali kuti abwere ku kedesi. anthu 10,000 anamutsatira, ndipo debora anapita naye pamodzi. nthawi imeneyo nʼkuti mkeni wina dzina lake heberi atalekana ndi akeni anzake, zidzukulu za hobabu, mlamu wa mose, nakamanga tenti yake pafupi ndi mtengo wa thundu ku zananimu pafupi ndi kedesi. pamene sisera anamva kuti baraki mwana wa abinoamu wapita ku phiri la tabori, anasonkhanitsa magaleta ake achitsulo 900 ndi anthu onse amene anali naye ndipo anachoka ku haroseti-hagoyimu kupita ku mtsinje wa kisoni. debora anawuza baraki kuti, “dzukani! paja ndi lero limene mavawelomakonsonanti-yeahoh wapereka sisera mʼmanja mwako. kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh sanakhale akukutsogolerani?” choncho baraki anatsika phiri la tabori, anthu 10,000 akumutsata. mavawelomakonsonanti-yeahoh anasokoneza sisera ndi magaleta ake pamodzi ndi ankhondo ake onse. baraki ndi anthu ake anawapirikitsa ndipo sisera anatsika pa galeta yake nayamba kuthawa pansi. baraki analondola magaletawo pamodzi ndi ankhondo onse mpaka ku haroseti-hagoyimu, ndipo ankhondo onse a sisera anaphedwa ndi lupanga. palibe munthu ndi mmodzi yemwe anatsala. komabe sisera anathawa pansi mpaka anakafika ku tenti ya yaeli mkazi wa heberi mkeni uja, chifukwa panali mtendere pakati pa yabini mfumu ya hazori ndi banja la heberi, mkeni uja. yaeli anatuluka kukachingamira sisera ndipo anati, “bwerani mbuye wanga, lowani momwemo musaope.” choncho analowa mʼtenti muja, ndipo anamufunditsa chofunda. anati, “ndili ndi ludzu, chonde patseniko madzi pangʼono akumwa, ndili ndi ludzu.” mkaziyo anatsekula thumba la chikopa mmene munali mkaka, namupatsa kuti amwe, ndipo anamufunditsanso. kenaka anawuza mkaziyo kuti, “muyime pa khomo la tentili, ndipo munthu wina akabwera kudzakufunsani kuti, ‘kodi kwafika munthu wina kuno?’ inu muyankha kuti, ‘ayi.’ ” koma yaeli mkazi wa heberi, anatenga chikhomo cha tenti ndi hamara ndi kupita mwakachetechete kwa sisera uja. tsono sisera ali mtulo chifukwa chotopa, mkazi uja anamukhomera chikhomo chija mʼmutu mwake. chinatulukira kwinaku mpaka kulowa mʼnthaka, ndipo anafa pomwepo. baraki atafika akulondola sisera, yaeli anatuluka kukamuchingamira namuwuza kuti, “lowani mudzaone munthu amene mukumufunafuna.” tsono atalowa anangoona sisera ali thapsa pansi wakufa ndi chikhomo chili mʼmutu mwake. “choncho pa tsiku limenelo allah anagonjetsa yabini mfumu ya akanaani, pamaso pa aisraeli. ndipo aisraeli anapanikizabe yabini, mfumu ya akanaani, mpaka kumuwonongeratu.

5

“tsiku limenelo debora ndi baraki mwana wa abinoamu anayimba nyimbo iyi: “popeza kuti atsogoleri anatsogoleradi mʼdziko la isreali; ndipo anthu anadzipereka okha mwa ufulu, tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh: “imvani inu mafumu! tcherani khutu, atsogoleri inu! ndidzayimba nyimbo, ndidzayimbira mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali nyimbo yokoma. “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamene munkatuluka mu seiri, pamene mumayenda kuchokera mʼdziko la edomu, dziko linagwedezeka, mitambo inasungunuka nigwetsa madzi. mapiri anagwedezeka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali. “pa nthawi ya samugara mwana wa anati, pa nthawi ya yaeli, misewu inasiyidwa; alendo ankangoyenda mʼtinjira takumbali. anthu a ku midzi anathawa; mu isreali munalibe midzi mpaka pamene iwe debora unafika; unafika ngati mayi ku isreali. pamene anasankha milungu ina, nkhondo inabwera ku zipata za mzinda, ndipo chishango kapena mkondo sizinapezeke pakati pa anthu 40,000 mu isreali. mtima wanga uli ndi atsogoleri a isreali, uli ndi anthu amene anadzipereka okha mwaufulu pakati pa anthu. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh! “inu okwera pa abulu oyera, okhala pa zishalo, ndi inu oyenda pa msewu, yankhulani. ku zitsime, kutali ndi phokoso la a mauta; kumeneko akusimba za kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wapambana; akusimba kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh walipsira anthu ake mu isreali. “choncho anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh anasonkhana ku zipata za mzinda. anati, ‘tsogolera ndiwe, debora, tsogolera; tsogolera ndiwe, tsogolera, imba nyimbo. iwe baraki! nyamuka tsogolera akapolo ako, iwe mwana wa abinoamu.’ “kenaka anthu okhulupirika anatsatira atsogoleri awo; anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh anapita kukamenyera mavawelomakonsonanti-yeahoh nkhondo kulimbana ndi adani amphamvu. anakalowa mʼchigwa kuchokera ku efereimu; akutsatira iwe benjamini ndi abale ako. akulu a ankhondo anachokera ku makiri, ndipo onyamula ndodo ya udindo anachokera ku zebuloni. olamulira a isakara anali pamodzi ndi debora; inde, anthu ochokera ku isakara anatsatanso baraki, ndipo anathamangira ku chigwa akumutsatira. koma pakati pa mafuko a rubeni panali kusinkhasinkha mtima kwambiri osadziwa chenicheni choyenera kuchita. chifukwa chiyani munangokhala ku makola a nkhosa nʼkumangomvetsera zitoliro zoyitanira nkhosa? pakati pa anthu a fuko la rubeni panali kusinkhasinkha mtima kwambiri osadziwa chenicheni choyenera kuti achite. agiliyadi anatsala pa tsidya la yorodani. ndipo nʼchifukwa chiyani anthu afuko la dani anatsarira mʼsitima za pa madzi? aseri anali pa gombe la nyanja; anangokhala mʼmadooko mwawo. azebuloni ndi anthu amene anayika moyo wawo mʼzoopsa. nawonso anthu a fuko la nafutali anayika miyoyo yawo pa chiswe pomenya nkhondo pamwamba pa mapiri. “mafumu anabwera, anachita nkhondo; mafumu akanaani anachita nkhondo ku tanaki pafupi ndi madzi a ku megido, koma sanatengeko zofunkha zasiliva. ngakhalenso nyenyezi zakumwamba zinachita nkhondo, zinathira nkhondo sisera, zikuyenda mʼnjira zake. mtsinje wa kisoni unawakokolola, chigumula cha mtsinje wa kisoni chinawakokolola. mtima wanga, yenda mwamphamvu, limbika! ndipo ziboda za ngʼombe zazimuna zinachita phokoso lalikulu, akavalo ali pa liwiro, akuthamanga kwambiri. mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anati ‘tembererani merozi.’ ‘tembererani nzika zake mwaukali, chifukwa sanabwere kudzathandiza mavawelomakonsonanti-yeahoh, kulimbana ndi adani ake amphamvu.’ “akhale wodala kupambana akazi onse, yaeli mkazi wa heberi mkeni; inde mwa akazi onse okhala mʼdziko, akhale wodala iyeyu. munthu uja anapempha madzi akumwa, koma iye anamupatsa mkaka; anamupatsa chambiko mʼchikho cha wolemekezeka. anatenga chikhomo cha tenti mʼdzanja lake, anatenganso nyundo ndi dzanja lake lamanja. ndipo anakhoma nacho sisera, anamuphwanya mutu wake, ndi kumubowola mu litsipa mwake. anathifukira ku mapazi a mkaziyo nagwa, anagwa; iye anagona pamenepo. anagwera pa mapazi a mkaziyo, iye anagwa; pamene anagwera, pamenepo anaferapo. “amayi ake a sisera anasuzumira pa zenera; nafuwula mokweza kuti, ‘nʼchifukwa chiyani galeta lake lachedwa kufika? nʼchifukwa chiyani phokoso la magaleta ake silikumveka?’ amayi ake anzeru kwambiri anamuyankha, ndithudi, mwiniwake anadziyankha yekha kuti, ‘kodi iwo sakufunafuna zofunkha kuti agawane; akugawana wankhondo aliyense mtsikana mmodzi kapena awiri. sisera akumupatsa zofunkha: zovala zonyikidwa mu utoto, zoti ndizivala mʼkhosi zovala zopeta zonyika mu utoto, ndi zopeta zomavala mʼkhosi?’ “choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh! adani anu onse awonongeke, koma iwo amene amakukondani inu akhale ngati dzuwa pamene lituluka ndi mphamvu zake.” ndipo dziko linakhala pa mtendere zaka makumi anayi.

6

aisraeli anachitanso zinthu zoyipira mavawelomakonsonanti-yeahoh, choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapereka mʼmanja mwa amidiyani kwa zaka zisanu ndi ziwiri. amidiyani anapondereza aisraeli. tsono chifukwa cha amidiyaniwa, aisraeli anakonza malo obisalamo mʼmapiri ndi mʼmapanga. anamanganso malinga. aisraeli amati akadzala mbewu, amidiyani, aamaleki ndi anthu ena akummawa amabwera ndi kudzawathira nkhondo. iwo anamanga misasa mʼdzikomo ndi kuwononga zokolola zawo zonse mpaka ku gaza, ndipo sanawasiyireko chamoyo chilichonse aisraeliwo, kaya nkhosa kapena ngʼombe ndi bulu yemwe. iwo ankabwera ndi zoweta zawo ndi matenti awo omwe. ankabwera ambiri ngati dzombe, motero kuti kunali kovuta kuwawerenga anthuwo ndi ngamira zawo. tsono iwo ankabwera ndi kuwononga dziko lonse. aisraeli anasauka chifukwa cha amidiyani ndipo analirira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti awathandize. pamene aisraeli analirira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha amidiyaniwo, iye anawatumizira mneneri amene anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, ‘ndine amene ndinakutsogolerani kuchokera ku igupto. ndinakutulutsani mʼdziko la ukapolo. ine ndinakupulumutsani ku ulamuliro wa igupto komanso mʼmanja mwa amene amakuzunzani. ndinawathamangitsa adani anu inu mukufika, ndikukupatsani dziko lawo.’ ndipo ndinakuwuzani kuti, ‘ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu; musapembedze milungu ya aamori amene mukukhala mʼdziko lawo.’ koma inu simunandimvere.” tsiku lina mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anabwera ku ofura ndi kukhala pansi pa tsinde pa mtengo wa thundu umene unali wa yowasi mwabiezeri. tsono gideoni, mwana wake nʼkuti pa nthawiyo akupuntha tirigu mʼmalo ofinyira mphesa mowabisalira amidiyani. tsono mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uja anamuonekera gideoni nati kwa iye, “mavawelomakonsonanti-yeahoh ali nawe, iwe munthu wamphamvu ndi wolimba mtima.” gideoni anayankha, “koma mbuye wanga, ngati mavawelomakonsonanti-yeahoh ali nafedi, nʼchifukwa chiyani zonsezi zationekera? nanga ntchito zake zodabwitsa zimene makolo athu anatiwuza pamene anati, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh anatitulutsa ku dziko la igupto,’ zili kuti? koma tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh watitaya ndi kutipereka mʼmanja mwa amidiyani.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyangʼana namuwuza kuti, “pita ndi mphamvu zomwe uli nazo, ukapulumutse aisraeli mʼmanja mwa amidiyani. kodi si ndine amene ndakutuma?” koma gideoni anafunsa kuti, “kodi ambuye anga ine ndingapulumutse bwanji isreali? mbumba yanga ndi yopanda mphamvu mu fuko la manase, ndiponso ine ndine wamngʼono kwambiri mʼbanja mwa abambo anga.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankha kuti, “ine ndidzakhala nawe, ndipo amidiyaniwo udzawagonjetsa ngati munthu mmodzi.” gideoni anati, “ngati tsopano mwandikomera mtima, ndionetseni chizindikiro kusonyeza kuti ndinudi mukuyankhula ndi ine. chonde musachoke msanga mpaka nditabwerera kwa inu ndi chopereka changa cha chakudya kudzachipereka kwa inu.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza kuti, “ine ndikudikira mpaka utabweranso.” gideoni analowa mʼnyumba, ndipo anakakonza mwana wambuzi, nakonzanso makeke wopanda yisiti a ufa wa makilogalamu khumi. nayika nyamayo mʼdengu ndipo msuzi wake anawuthira mu mʼphika. anabwera nazo ndi kukazipereka kwa mngelo uja pa tsinde pa mtengo wa thundu paja. mngelo wa allah anamuwuza iye kuti, “tenga nyamayi pamodzi ndi makekewa, uziyike pa mwala uwu ndi kuthirapo msuziwu.” ndipo gideoni anatero. mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anatenga msonga ya ndodo imene inali mʼmanja mwake nakhudza nayo nyama ndi makeke aja. nthawi yomweyo moto unabuka pa thanthwepo ndi kupsereza nyama yonse ndi makeke aja. ndipo mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh sanaonekenso. apo gideoni anazindikira kuti analidi mngelo wa ambuye, ndipo anati, “kalanga ine mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse! ine ndaona mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi maso!” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza kuti, “mtendere ukhale ndi iwe! usachite mantha, sufa ayi.” choncho gideoni anamanga guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh pamenepo ndipo analitcha kuti, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mtendere. kufikira lero lino guwali lilipo ku ofura wa mwabiezeri. usiku womwewo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa gideoni, “tenga ngʼombe ya mphongo ya abambo ako, ngʼombe ina yachiwiri ya zaka zisanu ndi ziwiri ndipo ugwetse guwa la baala limene abambo ako ali nalo, ndi kugwetsanso fano la asera limene lili pafupi pake. kenaka umangire mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako guwa lansembe ndi miyala yoyala bwino pamwamba pa chiwunda chimenecho. utenge ngʼombe ya mphongo yachiwiri ija ndipo uyipereke ngati nsembe yopsereza pogwiritsa ntchito mitengo ya fano la asera imene udule ngati nkhunizo.” choncho gideoni anatenga antchito ake khumi nachita monga mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuzira. ndipo popeza ankaopa anthu a pa banja lake ndiponso anthu a mʼmudzimo sanachite zimenezi masana koma usiku. anthu a mu mzindamo atadzuka mʼmamawa anangoona guwa la baala litagwetsedwa ndi fano la asera limene linali pamwamba pake litadulidwa ndiponso ngʼombe yamphongo yachiwiri ija itaperekedwa ngati nsembe yopsereza pa guwa limene linamangidwa lija. iwo anafunsana wina ndi mnzake, “wachita zimenezi ndani?” atafufuza ndi kufunsafunsa, analingalira kuti, “gideoni mwana wa yowasi ndiye wachita zimenezi.” ndipo anthuwo anawuza yowasi kuti, “tulutsa mwana wako, ayenera kufa chifukwa wagumula guwa lansembe la baala ndipo wadula fano la asera lomwe linali pamwamba pake.” koma yowasi anawuza anthu amene anamuzungulirawo kuti, “kodi inu mukuti mukhale woyankhulira baala mlandu? kodi ndinu amene mukuti mumupulumutse? amene akufuna kumumenyera nkhondo baala akhala atafa pofika mmawa! ngati baalayo ndi mulungudi, musiyeni adzimenyere yekha nkhondo popeza munthu wina wamugwetsera guwa lansembe lake.” choncho tsiku limenelo gideoni anatchedwa, yeru-baala, kutanthauza kuti, “baala alimbana naye, popeza anagwetsa guwa lake la nsembe.” tsopano amidiyani, amaleki ndi anthu ena akummawa anasonkhana ndipo atawoloka yorodani anakamanga zinthando za nkhondo ku chigwa cha yezireeli. ndipo mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unatsikira pa gideoni, ndipo anayimba lipenga kuyitana abiezeri kuti amutsatire iye. iye anatumiza amithenga mʼdziko lonse la manase kuti akamenye nkhondo ndipo amanase anayitanidwanso kuti amutsate. anatumanso amithenga kwa aseri, azebuloni ndi anafutali, ndipo onsewo anapita kukakumana naye. gideoni anati kwa allah, “ngati mudzapulumutsa isreali ndi dzanja langa monga mwalonjezeramu, onani, ine ndiyala ubweya wankhosa pa malo opunthira tirigu. ngati mame adzagwera pa ubweya wankhosa pokhapa, pa nthaka ponse pakhala powuma, ndiye ndidziwa kuti mudzapulumutsadi isreali ndi dzanja langa monga mwanenera.” ndipo zimenezi zinachitikadi. gideoni atadzuka mʼmamawa ndi kuwufinya ubweya uja, anafinya madzi odzaza mtsuko. kenaka gideoni anati kwa allah, “musandikwiyire. mundilole ndiyankhule kamodzi kokhaka. ndiyeseko kamodzi kokha ndi ubweyawu kuti pa ubweya pokhapa pakhale powuma koma pa nthaka ponse pakhale ponyowa ndi mame.” ndipo allah anachita zomwezo usiku umenewo. pa ubweya pokha panali powuma, koma pa nthaka ponse panagwa mame.

7

yeru-baala (gideoni) ndi anthu ake onse anadzuka mʼmamawa nakamanga misasa pambali pa kasupe ku harodi. misasa ya amidiyani inali mʼchigwa kumpoto kwa phiri la more. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa gideoni, “anthu uli nawowa andichulukira kwambiri kuti ndigonjetse amidiyani chifukwa aisraeli angamadzitukumule pamaso panga ndi kumanena kuti, ‘tadzipulumutsa ndi mphamvu zathu.’ tsono lengeza kwa anthu kuti, ‘aliyense amene akuchita mantha ndi kunjenjemera abwerere kwawo, ndipo achoke kuno ku phiri la giliyadi.’ ” choncho anthu 22,000 anachoka, ndipo anatsalira anthu 10,000. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza gideoni kuti, “anthuwa achulukabe. uwatenge upite nawo ku mtsinje ndipo ndikawayesa kumeneko mʼmalo mwako. ndikadzanena kuti, ‘uyu apite nawe’ adzapita nawe; koma ndikanena kuti ‘uyu asapite nawe,’ sadzapita nawe.” choncho gideoni anatenga anthuwo ndi kupita nawo ku madzi. kumeneko mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza kuti, “amene amwe madzi mokhathira ndi manja ngati galu uwayike pawokha, ndipo amene amwe atagwada pansi uwayikenso pawokha.” ndipo anthu 300 anamwa mokhathira, pamene ena onse anagwada pansi pakumwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa gideoni, “ndi anthu 300 amene anamwa madzi mokhathira ndi manja awo ndidzakupulumutsani ndipo ndidzapereka amidiyani mʼmanja mwanu. koma anthu ena onse apite ku nyumba kwawo.” choncho analola anthu ena onse kuti apite ku nyumba zawo kupatula anthu 300 osankhika aja. iwowa anatenga zakudya ndi malipenga a anthuwo. ndipo misasa ya ankhondo amidiyani inali kumunsi kwa chigwa. usiku umenewo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa gideoni, “dzuka, pita kachite nkhondo ku misasayo, chifukwa ndayipereka mʼmanja mwako. ngati ukuopa, upite ku msasako ndi pura wantchito wako, ndipo ukamvere zimene akunena ndipo pambuyo pake udzalimba mtima ndi kupita kukayithira nkhondo misasayo.” choncho iye ndi wantchito wake pura anapita kumbali ina ya msasawo kumene kunali ankhondo. amidiyani, aamaleki ndi anthu ena onse akummawa anadzaza chigwa chonse ngati dzombe. ngamira zawo zinali zambiri zosawerengeka ngati mchenga wa mʼmbali mwa nyanja. gideoni atafika anangomva munthu wina akuwuza mnzake maloto ake kuti, “ine ndinalota nditaona dengu la buledi wa barele likugubuduzika kupita ku misasa ya amidiyani. litafika linawomba tenti moti inagwa ndi kuphwasukaphwasuka.” ndipo mnzakeyo anamuyankha kuti, “iyi ndi nkhondo ya gideoni mwana wa yowasi, wa ku isreali. allah wapereka amidiyani pamodzi ndi ankhondo ake onse mʼdzanja mwake.” gideoni atamva za malotowo ndi kumasulira kwake, anapembedza allah. kenaka anabwerera ku msasa wa isreali nawawuza kuti, “dzukani popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh wapereka msasa wa midiyani mʼmanja mwanu.” anawagawa anthu 300 aja magulu atatu, nawapatsa malipenga mʼmanja mwawo ndi mbiya zimene mʼkati mwake munali nsakali zoyaka. anawuza anthuwo kuti, “muzikayangʼana ine ndi kuchita zimene ndizikachita. ndikakafika kumalire a msasa, mukachite zomwe ndikachita ine. ndikadzaliza lipenga ndi onse amene ali ndi ine, inunso mukalize malipenga kumbali zonse za misasa yonse ndi kufuwula kuti, ‘lupanga la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi la gideoni.’ ” choncho gideoni pamodzi ndi amuna 100 omwe anali nawo anafika ku malire a msasa pakati pa usiku, alonda atangosinthana kumene. iwo analiza malipenga awo ndi kuphwanya mbiya zimene zinali mʼmanja mwawo. magulu awiri ena aja anayimbanso malipenga ndi kuswa mbiya zawo. aliyense ananyamula nsakali ya moto ku dzanja lamanzere ndi lipenga ku dzanja lamanja ndipo anafuwula kuti, “lupanga la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi la gideoni.” aliyense anayima pa malo pake kuzungulira misasa. ankhondo a mʼmisasa muja anadzuka nayamba kuthawa akufuwula. anthu 300 aja ataliza malipenga, mavawelomakonsonanti-yeahoh anawasokoneza ankhondo a midiyani aja motero kuti ankamenyana okhaokha. ankhondowo anathawira ku beti-sita cha ku zerera mpaka ku malire a abeli-mehola pafupi ndi tabati. aisraeli a fuko la nafutali, fuko la aseri, ndi fuko lonse la manase anayitanidwa, ndipo iwo anathamangitsa amidiyaniwo. gideoni anatumiza amithenga ku dziko lonse la ku mapiri la efereimu kukanena kuti, “tsikani mumenyane ndi amidiyani ndipo mulande madooko awo owolokera mpaka ku beti-bara.” choncho anthu onse a fuko la efereimu anasonkhana ndipo analanda madooko awo owolokera mpaka ku betibaala. iwo anagwiranso atsogoleri awiri a nkhondo a amidiyani, orebu ndi zeebu. anapha orebu ku thanthwe la orebu, koma zeebu anamuphera ku malo ofinyira mphesa ku zeebu pothamangitsa amidiyani. mitu ya orebu ndi zeebu anabwera nayo kwa gideoni kutsidya kwa yorodani.

8

aefereimu anafunsa gideoni kuti, “nʼchifukwa chiyani watichita zimenezi? bwanji sunatiyitane pamene umakamenyana ndi amidiyani?” iwo anamudzudzula kwambiri. koma iye anawayankha kuti, “nʼchiyani ndachita kuyerekeza ndi zimene mwachita inu? kodi zimene mwachita inu aefereimu si zazikulu kuposa zimene fuko langa la abiezeri lachita? allah wapereka mafumu a midiyani, orebu ndi zeebu mʼmanja mwanu. ndachita chiyani kuyerekeza ndi zimene mwachita inu?” atanena izi, anthuwo mitima yawo inatsika. gideoni anafika ndi kuwoloka mtsinje wa yorodani pamodzi ndi anthu 300 amene anali naye. ngakhale kuti anali otopa anapirikitsabe adani awo. atafika ku sukoti anapempha anthu a kumeneko kuti, “chonde apatseniko buledi ankhondo angawa pakuti atopa. koma ine ndikupirikitsa zeba ndi zalimuna, mafumu a midiyani.” koma atsogoleri a sukoti anayankha kuti, “kodi zeba ndi zalimuna mwawagonjetsa kale kuti tipatse buledi ankhondo akowa?” gideoni anayankha kuti, “mwatero! mavawelomakonsonanti-yeahoh akapereka zeba ndi zalimuna mʼdzanja langa, ndidzakukwapulani ndi matsatsa a minga ya mʼchipululu.” atachoka pamenepo anapita ku penueli ndipo anapemphanso buledi kwa anthu a kumeneko, koma iwo anamuyankha monga anayankhira anthu a ku sukoti aja. gideoni anawawuzanso kuti, “ndikamadzabwerera nditawagonjetsa, ndidzagwetsa nsanja iyi.” nthawi iyi nʼkuti zeba ndi zalimuna ali ku karikori ndi ankhondo pafupifupi 15,000. amenewa ndiwo anatsalako mwa ankhondo a anthu akummawa; pakuti anafa ankhondo 120,000. gideoni anadzera njira ya anthu a matenti kummawa kwa noba ndi yogibeha ndipo anawathira nkhondo popeza ankhondo awo anali osakonzekera. zeba ndi zalimuna, mafumu awiri a amidiyani anathawa koma gideoni anawathamangitsa mpaka kuwagwira. koma ankhondo awo onse anathawa ndi mantha. ndipo gideoni mwana wa yowasi, pobwera kuchokera ku nkhondo anadzera njira ya ku chikweza cha heresi. kumeneko iye anagwira mnyamata wa ku sukoti ndipo atamufunsa, mnyamatayo anamulembera mayina a akuluakulu ndi atsogoleri 77 a ku sukoti. kenaka gideoni anabwera kwa anthu a ku sukoti ndi kunena kuti, “awa ndi zeba ndi zalimuna, mafumu awiri munkandinena nawo aja kuti, ‘kodi zeba ndi zalimuna wawagonjetsa kale mmene ukuti tiwapatse buledi anthu ako otopawa?’ ” tsono gideoni anatenga akuluakulu a mu mzindawo ndipo anagwira matsatsa a minga za mʼchipululu ndi kuwakwapula nawo. anagwetsa nsanja ya ku penueli ndi kupha amuna onse a mu mzindawo. kenaka anafunsa zeba ndi zalimuna kuti, “kodi anthu a ku tabori amene munawapha aja anali a maonekedwe otani?” iwo anayankha kuti, “anali anthu a maonekedwe ngati inu. aliyense ankaoneka ngati mwana wa mfumu?” iwo anayankha kuti, “anthu ngati inu, aliyense wooneka ngati mwana wa mfumu.” ndipo gideoni anayankha kuti, “ndikulumbira pa allah, mukanapanda kuwapha nanenso sindikanakuphani. ndi abale anga amenewo, ana a amayi anga enieni.” tsono anawuza yetero, mwana wake wachisamba kuti, “tiye, ipha anthu amenewa!” koma chifukwa yeteri anali wamngʼono sanasolole lupanga lake, popeza anachita mantha. tsono zeba ndi zalimuna anawuza gideoni kuti, “bwera utiphe ndiwe chifukwa uli ndi mphamvu za munthu wamkulu.” choncho gideoni anapita nawapha natenganso zokongoletsera zimene zinali pa makosi a ngamira zawo. aisraeli anati kwa gideoni, “inu muzitilamulira, mwana wanu ndi zidzukulu zanu, chifukwa mwatipulumutsa mʼmanja mwa amidiyani.” koma gideoni anawawuza kuti, “sindidzakulamulirani, mwana wanganso sadzakulamulirani. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye adzakulamulirani.” gideoni anatinso, “ine ndikupemphani chinthu chimodzi. aliyense wa inu andipatse ndolo zomwe anafunkha ku nkhondo.” (adani aja anali ndi ndolo zagolide popeza anali aismaeli). iwo anayankha kuti, “ife tikupatsani ndithu ndolozi.” choncho anayala chinsalu, ndipo aliyense anaponyapo ndolo zimene anafunkha. tsono kulemera kwa ndolo zagolide zimene anapereka kunali makilogalamu makumi awiri, osawerengera kulemera kwa mphande, mkanda wamʼkhosi, zovala zapepo za mafumu a midiyani ndiponso malamba azitsulo za mʼmakosi a ngamira zawo. gideoni anagwiritsa ntchito golide uja kupanga efodi, ndipo anakamuyika ku mzinda wake ku ofura. tsono aisraeli onse anasiya kupembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh nayamba kupembedza efodiyo kumeneko. ichi chinasanduka msampha kwa gideoni ndi banja lake lonse. choncho amidiyani anagonjetsedwa ndi aisraeli ndipo sanayeserenso kuwawukira. ndipo dzikolo linakhala pa mtendere kwa zaka 40 pamene gideoni anali ndi moyo. yeru-baala mwana wa yowasi anapita kukakhala kwawo. ana a gideoni anali 70 popeza anali ndi akazi ambiri. mdzakazi wake amene anali ku sekemu, anabereka naye mwana wamwamuna, amene anamutcha abimeleki. gideoni mwana wa yowasi anamwalira atakalamba ndipo anayikidwa mʼmanda a abambo ake, yowasi ku ofura mzinda wa mwabiezeri. atangomwalira gideoni, aisraeli anayambanso kupembedza abaala. iwo anasandutsa baala-beriti kukhala mulungu wawo. aisraeli sanakumbukirenso mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo amene anawapulumutsa mʼmanja mwa adani awo mbali zonse. ndiponso sanachite zinthu zokomera banja la yeru-baala (ndiye kuti gideoni) chifukwa cha zabwino zonse zimene iye anawachitira.

9

abimeleki mwana wa yeru-baala anapita ku sekemu kwa abale a amayi ake ndi kukawawuza iwowo ndi fuko lonse la banja la abambo a amayi ake kuti, “funsani nzika zonse za ku sekemu kuno, ‘chabwino ndi chiyani kwa inu kuti ana onse makumi asanu ndi awiri a yeru-baala azikulamulirani, kapena kuti azikulamulirani ndi munthu mmodzi basi?’ kumbukirani kuti ine ndine mʼbale wanu weniweni.” abale a amayi akewo anamuyankhulira mawu amenewa kwa nzika zonse za ku sekemu, ndipo mitima ya anthu onse inali pa abimeleki chifukwa anati, “uyu ndi mʼbale wathu,” tsono anamupatsa ndalama zasiliva 70 za mʼnyumba ya chipembedzo ya baala beriti. ndi ndalama zimenezi abimeleki analemba anthu achabechabe ndi osasamala kuti azimutsatira. anapita ku ofiri ku mudzi kwa abambo ake ndipo anapha abale ake makumi asanu ndi awiri, ana a yeru-baala pa mwala umodzi. koma yotamu yemwe anali wamngʼono mwa onsewo anapulumuka chifukwa anabisala. tsono nzika za ku sekemu ndi za ku beti-milo zinapita kukasonkhana ku mtengo wa thundu pafupi ndi chipilala cha ku sekemu kuti akalonge abimeleki ufumu. yotamu atamva izi anapita kukayima pamwamba pa phiri la gerizimu ndipo anafuwula nati, “tandimverani inu anthu a ku sekemu, kuti allah akumvereninso. tsiku lina mitengo inapita kukadzoza mfumu yawo. tsono mitengoyo inati kwa mtengo wa olivi, ‘iwe ukhale mfumu yathu.’ ” “koma mtengo wa olivi uja unayankha kuti, ‘kodi ndisiye mafuta angawa amene amalemekezera nawo milungu ndi anthu omwe, kuti ndizikalamulira mitengo?’ ” apo mitengo inawuza mtengo wa mkuyu kuti, “bwera ndiwe ukhale mfumu yathu.” koma mtengo wa mkuyu unayankha kuti, “kodi ndisiye chipatso changa chokoma ndi chozunachi kuti ndizikalamulira mitengo?” kenaka mitengo ija inawuza mtengo wamphesa kuti, “bwera ndiwe kuti ukhale mfumu yathu.” koma mtengo wamphesa unayankha kuti, “kodi ine ndisiye vinyo wangayu, amene amasangalatsa milungu ndi anthu omwe kuti ndizikalamulira mitengo?” pomaliza mitengo yonse inawuza mkandankhuku kuti, “bwera ndipo ukhale mfumu yathu.” mkandankhuku uja unayankha kuti, “ngati mukufunadi kuti mudzoze ine kuti ndikhale mfumu yanu, bwerani mudzabisale mu mthunzi mwangamu, koma ngati simutero, moto utuluka kwa ine ndi kupsereza mikungudza ya ku lebanoni.” yotamu anatinso, “kodi mukuti munaonetsadi kuona mtima ndi kukhulupirika podzoza abimeleki kukhala mfumu? kodi mukuti munachitira ulemu yeru-baala ndi banja lake poganizira ntchito zimene anachita? kodi suja abambo anga anakumenyerani nkhondo ndi kuyika moyo wawo pa chiswe kuti akupulumutseni mʼmanja mwa amidiyani? koma lero inu mwawukira banja la abambo anga. mwapha ana ake 70 pa mwala umodzi, ndiponso mwalonga ufumu abimeleki, mwana wa mdzakazi wake kuti akhale wolamulira anthu a ku sekemu chifukwa ndi mʼbale wanu. tsono ngati mukuti zimene mwachitira yeru-baala ndi banja lake mwazichita moona mtima ndiponso mokhulupirika, ndiye mukondwere ndi abimeleki, nayenso akondwere nanu! koma ngati sichoncho moto utuluke mwa abimeleki ndi kupsereza anthu a ku sekemu ndi beti-milo, ndipo moto utulukenso mwa anthu a ku sekemu ndi beti-milo, ndi kupsereza abimeleki!” kenaka yotamu anathawira ku beeri nakakhala komweko chifukwa ankaopa abimeleki mʼbale wake. abimeleki atalamulira isreali zaka zitatu, allah anayika chidani pakati pa abimelekiyo ndi anthu a ku sekemu, motero kuti anthu a ku sekemu anawukira abimeleki. allah anachita zimenezi kuti zoyipa zimene anachitira ana aamuna 70 a yeru-baala aja zimubwerere, ndi kuti magazi awo akhale pa abimeleki mʼbale wawo ndi pa anthu a ku sekemu amene anamulimbikitsa mtima kuti aphe abale akewo. choncho anthu a ku sekemu anayika anthu omubisalira pamwamba pa mapiri. tsono iwo ankalanda anthu odutsa mʼnjira imeneyo zinthu zawo ndipo abimeleki anamva zimenezi. gaali mwana wa ebedi anasamukira ku sekemu ndi abale ake, ndipo anthu a ku sekemuko anamukhulupirira iye. anthuwo anapita ku munda kukathyola mphesa ndi kuzifinya, ndipo anachita chikondwerero mʼnyumba ya milungu yawo. anthuwo akudya ndi kumwa, ankatemberera abimeleki. ndipo gaali mwana wa ebedi anati “kodi abimeleki ndi ndani, ndipo nʼchifukwa chiyani akutilamulira ife asekemu? kodi iyeyu si mwana wa yeru-baala ndipo womuthandiza wake si zebuli? tiyeni titumikire anthu a ku hamori, kholo la fuko la sekemu! nanga nʼchifukwa chiyani tikutumikira abimeleki? anthu a mu mzindawo akanakhala pansi pa ulamuliro wanga, ndikanamuchotsa abimelekiyu. ndikanamuwuza abimeleki kuti, ‘wonjeza ankhondo ako ndipo ubwere tidzamenyane!’ ” zebuli amene ankalamulira mzindawo atamva zimene gaali mwana wa ebadi ananena, anakwiya kwambiri. anatumiza amithenga kwa abimeleki, kukanena kuti, “gaali mwana wa ebedi ndi abale ake abwera ku sekemu ndipo akuwutsa mitima ya anthu a mu mzindawo kuti akuwukireni inu. nʼchifukwa chake usiku womwe uno inu ndi anthu anu mupite, mukabisale mʼminda. mmawa dzuwa likutuluka, mudzuke ndi kukathira nkhondo mzindawo. gaali ndi anthu amene ali naye akamadzabwera kuti alimbane ndi inu, inu mudzathane nawo monga mmene mungachitire.” choncho abimeleki ndi ankhondo ake onse anadzuka usiku nakabisalira mzinda wa sekemu mʼmagulu anayi. gaali mwana wa ebedi anatuluka nakayima pa khomo pa chipata cha mzinda pamene abimeleki ndi ankhondo ake anatuluka ku malo kumene anabisala kuja. gaaliyo atawaona, anawuza zebuli kuti, “taona anthu akutsika kuchoka pamwamba pa mapiri.” koma zebuli anayankha kuti, “zimene mukuonazo ndi zithunzi za mapiri chabe osati anthu.” koma gaaliyo anayankhulanso kuti, “taona anthu akutsika kuchokera pakati pa phiri, ndipo gulu lina likubwera kuchokera ku mtengo wa thundu wa owombeza mawula.” ndipo zebuli anamufunsa iye kuti, “pakamwa pako paja pali kuti tsopano, iwe amene umanena kuti, abimeleki ndaninso kuti ife timutumikire? kodi amenewa si anthu aja umawanyozawa? tsopano tuluka ukamenyane nawo.” choncho gaaliyo anatuluka akutsogolera anthu a ku sekemu kukamenyana ndi abimeleki. koma abimeleki anamuthamangitsa ndipo gaala anathawa. ambiri a ankhondo ake anagwa napwetekeka njira yonse mpaka ku chipata cha mzinda. abimeleki anakhala ku aruma, ndipo zebuli anathamangitsa gaali pamodzi ndi abale ake, kuwatulutsa mu sekemu. mmawa mwake anthu a ku sekemu anapangana zopita ku minda, ndipo abimeleki anamva zimenezi. tsono abimeleki anatenga anthu ake, nawagawa magulu atatu ndi kukabisala mʼminda. ataona anthu akutuluka mu mzindawo, iye anapita kukalimbana nawo ndipo onsewo anawapha. abimeleki pamodzi ndi magulu ake anathamangira kutsogolo nakawakhalira pa chipata cha mzinda. ndipo magulu awiri ena aja anathamangira anthu amene anali mʼminda ndi kuwapha onse. abimeleki anawuthira nkhondo mzindawo tsiku lonse. kenaka anawulanda ndi kupha nzika zonse za mu mzindamo. anawuwonongeratu mzindawo nawuwaza mchere. anthu a mu nsanja ya sekemu atamva zimenezi, anakalowa mu linga la nyumba yopembedzeramo baala-beriti. abimeleki anamva kuti anthu ena asonkhana kumeneko. choncho abimeleki pamodzi ndi anthu ake onse anapita ku phiri la zalimoni. kumeneko anatenga nkhwangwa nadula nthambi za mitengo. ananyamula nthambi zija pa phewa pake. tsono anawuza anthu aja kuti, “zimene mwaona ine ndikuchita, inunso mufulumire kuchita monga ndachitiramu.” tsono aliyense anadula nthambi zake, natsatira abimeleki. anakawunjika nthambi zija pa linga paja, kenaka ndi kuliyatsa moto. choncho anthu onse a ku nsanja ya sekemu anafa. analipo anthu pafupifupi 1,000, amuna ndi akazi. kenaka abimeleki anapita ku tebezi. anakawuzungulira mzindawo ndi kuwulanda. koma mu mzindamo munali nsanja yolimba. anthu onse a mu mzindamo amuna ndi akazi anathawira mu nsanjayo, nadzitsekera mʼkati. ndipo anakwera ku denga la nsanjayo. abimeleki anapita ku nsanjayo nathira nkhondo. anafika pafupi ndi chitseko cha nsanja ija kuti ayitenthe. koma mkazi wina anaponya mwala wa mphero pa mutu wa abimeleki ndi kuswa chibade cha mutuwo. mwamsanga abimeleki anayitana mnyamata womunyamulira zida za nkhondo namuwuza kuti, “solola lupanga lako undiphe kuti anthu asadzanene kuti, ‘mkazi ndiye anamupha.’ ” choncho wantchito wake anamubayadi mpaka kutulukira kunja lupangalo ndipo anafa. aisraeli ataona kuti abimeleki wafa, anapita kwawo. mmenemu ndi mmene allah analipsirira tchimo la abimeleki limene anachitira abambo ake pakupha abale ake 70 aja. allah anawalanganso anthu a ku sekemu chifukwa cha kuyipa kwawo konse. ndipo matemberero a yotamu mwana wa yeru-baala anawagweradi.

10

atafa abimeleki panabwera tola mwana wa puwa, mdzukulu wa dodo kudzapulumutsa aisraeli. iyeyu anali wa fuko la isakara ndipo ankakhala ku samiri mʼdziko la mapiri la efereimu. iye anatsogolera aisraeli kwa zaka 23, ndipo anamwalira ndi kuyikidwa ku samiri. atafa tola panabwera yairi wa ku giliyadi, amene anatsogolera isreali kwa zaka 22. iyeyu anali ndi ana aamuna makumi atatu, amene ankakwera pa abulu makumi atatu. iwo anali ndi mizinda makumi atatu mʼdziko la giliyadi, imene mpaka lero ikutchedwa kuti havoti yairi. atamwalira yairi anayikidwa mʼmanda ku kamoni. aisraeli anachitanso zoyipira mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo anatumikira abaala ndi asitoreti, milungu ya ku aramu, sidoni, mowabu, aamoni ndi afilisti. choncho analeka osatumikiranso mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anapsera mtima aisraeli ndipo anawapereka mʼmanja mwa afilisti ndi aamoni. iwowa anawagonjetseratu aisraeli mʼchaka chimenechi, ndipo kwa zaka 18 anakhala akusautsa aisraeli onse amene anali pa tsidya la yorodani, mʼdziko la aamori ku giliyadi. aamori anawoloka mtsinje wa yorodani kukathira nkhondo mafuko a yuda, benjamini ndi efereimu kotero kuti isreali anavutika kwambiri. kenaka aisraeli analira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ife takuchimwirani popeza tasiya inu allah wathu ndi kutumikira abaala.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawafunsa kuti, “suja ine ndinakupulumutsani kwa aigupto, aamori, aamoni ndi afilisti? ndiponso pamene asidoni, aamaleki ndi amoni anakuzunzani, inu nʼkulirira kwa ine suja ndinakupulumutsani kwa anthu amenewa? komabe inu mwandikana ndipo mukutumikira milungu ina. choncho sindidzakupulumutsaninso. pitani kalireni kwa milungu imene mwayisankha. iyoyo ikupulumutseni ku mavuto anuwo.” koma aisraeli anayankha mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ife tachimwa. tichitireni chimene mukuona kuti ndi chabwino, koma chonde tipulumutseni lero lokha.” ndipo anachotsa milungu ya chilendo pakati pawo ndi kuyamba kutumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamva chisoni poona mmene aisraeli ankazunzikira. tsono aamoni anasonkhana ndi kumanga zithando za nkhondo ku giliyadi. nawonso aisraeli anasonkhana ndi kumanga zithando zawo za nkhondo ku mizipa. kenaka anthuwo ndi atsogoleri a agiliyadi anayamba kufunsana kuti, “kodi ndi munthu wotani amene atayambe kuthira nkhondo aamoni? iyeyu adzakhala mtsogoleri wolamulira anthu onse a ku giliyadi.”

11

yefita wa ku giliyadi anali wankhondo wa mphamvu. iyeyu amayi ake anali mkazi wachiwerewere, ndipo abambo ake anali giliyadi. mkazi wake wa giliyadi anabereka naye ana aamuna. tsono ana amenewa atakula anapirikitsa yefita ndi kumuwuza kuti, “sudzalandirako cholowa mʼnyumba ya abambo athu chifukwa ndiwe mwana wa mkazi wina.” choncho yefita anathawa kuchoka kwa abale ake ndi kukakhala mʼdziko la tobu. kumeneko anakakopa ndi kusonkhanitsa anthu achabechabe ndipo anatuluka pamodzi kukasakaza zinthu. patapita nthawi aamoni anadzachita nkhondo ndi isreali. tsono pamene aamoni ankathira nkhondo aisraeli, akuluakulu a ku giliyadi anapita kukamutenga yefita ku dziko la tobu. iwo anati kwa iye, “bwera ukhale mkulu wathu wankhondo kuti timenyane ndi amoni.” yefita anawawuza agiliyadi kuti, “kodi inu suja munkadana nane ndi kundithamangitsa ku nyumba ya abambo anga? nʼchifukwa chiyani lero mwabwera kwa ine pamene muli pa mavuto?” akuluakulu a ku giliyadi aja anamuyankha kuti, “chimene tabwerera kwa iwe ndi chakuti upite nafe kukamenyana ndi aamoni, ndipo udzakhala wolamulira wa onse okhala mu giliyadi.” yefita anawayankha akuluakulu a ku giliyadi kuti, “ngati mundibwezeranso kwathu kuti ndikachite nkhondo ndi aamoni ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼkukandithandiza kuwagonjetsa, ndidzakhaladi wokulamulirani?” akuluakulu a ku giliyadi anamuyankha kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akhale mboni pakati pa inu ndi ife, ngati sitidzachita monga mwa mawu anu.” choncho yefita anapita nawo akuluakulu a ku giliyadi aja, ndipo anthu a kumeneko anamusandutsa kukhala wowalamulira ndi mkulu wankhondo. tsono yefita anabwerezanso mawu omwewa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ku mizipa. kenaka yefita anatuma amithenga kwa mfumu ya aamoni ndi funso lakuti, “kodi ife takuchimwirani chiyani kuti muzichita nkhondo ndi dziko langa?” ndipo mfumu ya aamoni inayankha amithenga a yefita aja kuti, “pamene isreali amatuluka kuchokera mu igupto, analanda dziko langa kuyambira ku mtsinje wa arinoni mpaka ku mtsinje wa yaboki mpakanso ku mtsinje wa yorodani. tsopano mundibwezere dziko langa mwamtendere.” yefita anatumizanso amithenga akewo kwa mfumu ya aamoni kukanena kuti, yefita akuti, “isreali sanalande dziko la mowabu kapena dziko la aamoni. koma pamene aisraeli ankachoka ku igupto anadzera njira ya ku chipululu mpaka ku nyanja yofiira nakafika ku kadesi. kenaka isreali anatumiza amithenga kwa mfumu ya ku edomu kuti, ‘chonde tiloleni kuti tidutse mʼdziko lanu,’ koma mfumu ya ku edomu sinamvere zimenezo. aisraeli anatumizanso amithenga kwa mfumu ya ku mowabu, ndipo iyo inakananso. choncho isreali anakhala ku kadesi. “pambuyo pake, aisraeli ananyamuka ulendo kudzera ku chipululu nazungulira dziko la edomu ndi dziko la mowabu, ndipo anafika ku mmawa kwa dziko la mowabu ndi kumanga zinthando zawo ku mbali ina ya mtsinje wa arinoni. iwo sanalowe mʼdziko la mowabu, chifukwa mtsinje wa arinoni ndiwo unali malire a dziko la mowabu. “pambuyo pake isreali anatumiza amithenga kwa sihoni mfumu ya aamori, amene amalamulira ku hesiboni ndipo anati kwa iye, ‘chonde tiloleni kuti tidutse mʼdziko lanu popita kwathu.’ koma sihoni sanalole isreali kuti adzere mʼdziko mwake. mʼmalo mwake sihoni anasonkhanitsa ankhondo ake onse nakamanga msasa ku yahazi ndipo anachita nkhondo ndi isreali. “koma mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali anamupereka sihoni pamodzi ndi anthu ake onse mʼmanja mwa isreali, ndipo anawagonjetsa. choncho aisraeli analanda dziko lonse la aamori amene amakhala mʼdzikolo. analanda dziko lonse kuchokera ku arinoni mpaka ku yaboki ndiponso kuchokera ku chipululu mpaka ku mtsinje wa yorodani. “ndiye kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa aisraeli ndiye analanda dziko la aamori, kuwalandirira anthu ake. kodi inu mukufuna kutilanda dzikolo? bwanji inu osakhazikika mʼdziko limene kemosi mulungu wanu anakupatsani, ifenso tikhazikike mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu anatipatsa? kodi ndinu abwino kuposa balaki mwana wa zipori, mfumu ya mowabu? kodi iye anakanganapo kapena kuchita nkhondo ndi isreali? pamene aisraeli ankakhala mʼdziko la hesiboni ndi mʼmidzi yake, mʼdziko la aroeri ndi midzi yake, komanso mʼmizinda yonse imene ili mʼmbali mwa mtsinje wa arinoni kwa zaka 300, nʼchifukwa chiyani inu simunalande malowo nthawi imeneyo? choncho ine sindinakuchimwireni. koma inu mukundilakwira pomenyana nane. mavawelomakonsonanti-yeahoh woweruza, ndiye aweruze lero mlandu wa pakati pa aisraeli ndi aamoni.” koma mfumu ya aamori, sinasamale mawu amene yefita anatumiza kwa iyo. tsono mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unatsikira pa yefita. ndipo iye ananyamuka nadzera ku giliyadi ndi ku manase. anafika ku mizipa mʼdziko la giliyadi, ndipo kuchokera kumeneko anapita kukalimbana ndi aamoni. yefita analumbira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ngati mupereka aamoni mʼmanja mwanga, aliyense amene atuluke pa khomo la nyumba yanga kudzandichingamira pobwerera nditagonjetsa aamoni adzakhala wake wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndidzamupereka kuti akhale nsembe yopsereza.” kenaka yefita anawolokera kwa aamoni kukamenya nawo nkhondo, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawaperekadi mʼmanja mwake. iye anawononga mizinda makumi awiri kuchokera ku ariori mpaka pafupi ndi mzinda wa miniti. anapitirira mpaka ku abeli-keranimu. choncho aisraeli anagonjetsa aamoni. pambuyo pake yefita anabwerera ku nyumba yake. tsono anangoona mwana wake wamkazi akutuluka kudzamuchingamira akuyimba ngʼoma ndi kuvina. uyu anali mwana yekhayo wa yefita. analibenso mwana wina wamwamuna kapena wamkazi. yefita ataona mwana wake uja, anangʼamba zovala zake ndi kulira, “kalanga ine! mwana wanga! wandivulaza kwambiri ndipo iwe ndi gwero la mavuto anga. ine ndinalumbira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi pakamwa pangapa ndipo sindingathe kubweza malumbiro angawo.” mwanayo anayankha kuti, “abambo, ngati munalonjeza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi pakamwa panu, chitani zimene munalonjezera pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wakuthandizani kulipsira adani anu amowabu.” anatinso kwa abambo ake, “ndikupempheni chinthu ichi: mundilole ndikayendeyende ku mapiri miyezi iwiri ndizikalira pamodzi ndi anzanga chifukwa ndikufa ndikanali namwali wosadziwa mwamuna.” yefita anamuyankha kuti, “pita.” ndipo anamulola kuti apite miyezi iwiri. tsono anapita kumapiri ndi atsikana anzake kukalira chifukwa cha unamwali wake. miyezi iwiri itatha iye anabwerera kwa abambo ake, ndipo anachitadi zimene analonjeza. motero unakhala mwambo wa aisraeli, kuti atsikana a isreali ankapita chaka chilichonse kukalira maliro a mwana wa mkazi wa yefita, mgiliyadi uja masiku makumi anayi pa chaka.

12

gulu la nkhondo la fuko la efereimu linayitanidwa ndipo anawolokera ku zafoni nakafunsa yefita kuti, “nʼchifukwa chiyani unawoloka kukachita nkhondo ndi aamoni osatiyitana kuti tipite nawe? ife tikutenthera mʼnyumba mwakomu.” yefita anayankha kuti, “ine ndi anthu anga tinakangana kwambiri ndi aamoni. ndinakuyitanani koma inu simunandipulumutse mʼmanja mwawo. nditaona kuti simundithandiza, ndinayika moyo wanga pa chiswe ndipo ndinawoloka kukachita nkhondo ndi a aamoni. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandithandiza ndipo ndinawagonjetsa. nanga nʼchifukwa chiyani mwabwera kwa ine lero kuti muchite nane nkhondo?” choncho yefita anasonkhanitsa anthu a ku giliyadi ndi kuchita nkhondo ndi aefereimu. ndipo agiliyadi anagonjetsa aefereimu chifukwa aefereimuwo amati, “inu a giliyadi ndinu othawa kuchokera ku efereimu ndi pakati pa amanase.” choncho agiliyadi analanda aefereimu madooko a mtsinje wa yorodani. munthu aliyense wothawa ku efereimu amati akanena kuti, “ndiloleni ndiwoloke,” agaliyadi ankafunsa kuti, “kodi ndiwe mu efurati?” ngati iye ayankha kuti, “ayi” ndiye amamuwuza kuti, “nena kuti ‘shiboleti.’ ” tsono munthuyo akanena kuti siboleti popeza samatha kutchula bwino mawuwa, ankamugwira ndi kumupha pomwepo pa madooko a mtsinje wa yorodani. nthawi imeneyo anaphedwa aefereimu 42,000. yefita anatsogolera isreali zaka zisanu ndi chimodzi. kenaka yefita wa ku giliyadi anamwalira, ndipo anayikidwa mu mzinda wake ku giliyadi. atamwalira yefita, ibizani wa ku betelehemu anatsogolera isreali. iye anali ndi ana aamuna makumi atatu ndi ana aakazi makumi atatu. anakwatitsa ana ake akaziwo kwa anthu a fuko lina, ndipo ana ake aamuna aja anawabweretsera atsikana makumi atatu kuti awakwatire amenenso anali a fuko lina. ibizani anatsogolera isreali kwa zaka zisanu ndi ziwiri. kenaka ibizani anamwalira, ndipo anayikidwa mu betelehemu. iye atamwalira, eloni wa fuko la zebuloni anakhala mtsogoleri wa aisraeli, ndipo anatsogolera aisraeli kwa zaka khumi. kenaka eloni anamwalira ndipo anayikidwa ku ayaloni mʼdziko la zebuloni. iye atamwalira, abidoni mwana wa hilelo wochokera ku piratoni, anatsogolera isreali. iye anali ndi ana aamuna makumi anayi ndi zidzukulu makumi atatu, amene ankakwera pa abulu 70. iye anatsogolera isreali kwa zaka zisanu ndi zitatu. ndipo abidoni mwana wa hilelo mpiratoni uja anamwalira, nayikidwa ku piratoni, mʼdziko la efereimu, dziko lamapiri la aamaleki.

13

aisraeli anachitanso zinthu zoyipira mavawelomakonsonanti-yeahoh, kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapereka mʼmanja mwa afilisti kwa zaka makumi anayi. ku zora kunali munthu wina dzina lake manowa, wochokera ku fuko la dani. mkazi wake analibe ana popeza anali wosabereka. mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anaonekera mkaziyo ndipo anati, “ndinu wosabereka ndipo mulibedi mwana, komabe mudzakhala ndi pakati ndipo mudzabereka mwana wamwamuna. tsono mudzisamale bwino, osamwa vinyo kapena chakumwa chilichonse choledzeretsa ndiponso musamadye chakudya chilichonse chodetsedwa, chifukwa mudzakhala ndi pakati ndipo mudzabereka mwana wamwamuna. mwanayo akadzabadwa lumo lisadzapite pa mutu chifukwa mnyamatayo adzakhala mnaziri, ndiye kuti wopatulika kwa allah kuyambira pa nthawi imene adzakhale ali mʼchiberekero. ndipo adzayamba ntchito yopulumutsa isreali mʼmanja mwa afilisti.” kenaka mayiyo anapita kukawuza mwamuna wake kuti, “munthu wa allah anabwera kwa ine, ndipo maonekedwe ake anali ngati mngelo wa allah, maonekedwe woopsa kwambiri. ine sindinamufunse kumene amachokera, ndipo iyeyo sanandiwuzenso dzina lake. koma anandiwuza kuti, ‘mudzakhala ndi pakati ndipo mudzabereka mwana wamwamuna. choncho musamamwe vinyo kapena chakumwa chilichonse choledzeretsa, musamadye chakudya chilichonse choyipitsidwa chifukwa mwanayo adzakhala mnaziri, wopatulika kwa allah kuyambira pa nthawi imene adzakhale ali mʼchiberekero mpaka tsiku la kufa kwake.’ ” kenaka manowa anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “chonde ambuye, lolani munthu wa allah amene munamutuma abwerenso kwa ife kuti adzatiphunzitse zochita ndi mwanayo akadzabadwa.” allah anamva pemphero la manowa, ndipo mngelo wa allah anabweranso kwa mkaziyo nthawi imene anali ku munda, koma manowa mwamuna wake sanali naye. tsono mkaziyo anathamanga kukawuza mwamuna wake kuti, “wandionekeranso munthu uja amene anabwera kwa ine tsiku lija.” choncho manowa ananyamuka namutsatira mkazi wake. atafika kwa munthuyo anamufunsa kuti, “kodi ndinu munayankhula ndi mkazi wanga?” iye anayankha kuti, “ndine.” kenaka manowa anafunsa kuti, “tiyerekeze kuti mawu anuwa akwaniritsidwadi, ndiye mwanayu azidzakhala bwanji ndipo azidzachita chiyani?” ndipo mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uja anamuyankha kuti, “zonse zimene ndinawawuza akazi anuwa asamale ndipo adzazichitedi. asadzadye chilichonse chochokera ku mphesa. asadzamwe vinyo kapena choledzeretsa chilichonse, ngakhale kudya chakudya chilichonse chodetsedwa. zonse zimene ndinawalamula azisunge bwino.” manowa anamuwuza mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uja kuti, “chonde dikirani pangʼono, timati tikukonzereni mwana wambuzi.” mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “ngakhale mukundidikiritsa, ine sindidya chakudya chanu. koma ngati mukonze nsembe yopsereza iperekeni kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” (manowa nʼkuti asakudziwa kuti munthuyo anali mngelo wa allah). tsono manowa anapempha mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “chonde tidziwitseni dzina lanu kuti zikadzachitika zimene mwanenazi ife tidzakulemekezeni?” iye anayankha kuti, “nʼchifukwa chiyani mukufunsa dzina langa? dzina laketu ndi lodabwitsa.” ndipo manowa anatenga mwana wambuzi pamodzi ndi chopereka cha chakudya nakapereka nsembe pa thanthwe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita zodabwitsa kwa manowa ndi mkazi wake akuona. pamene malawi a moto amakwera kumwamba kuchoka pa guwa, mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uja anakwera kumwamba mʼmalawi a motowo manowa ndi mkazi wake akuona. tsono anadzigwetsa pansi naweramitsa mitu yawo pansi. mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uja sanaonekerenso kwa manowa ndi mkazi wake. choncho manowa anazindikira kuti anali mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anawuza mkazi wake kuti, “ife tifa basi pakuti taona allah!” koma mkazi wake anamuyankha kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akanafuna kutipha sakanayilandira nsembe yathu yopsereza ndi chopereka chathu chachakudya chija, ndipo sakanationetsanso zinthu zonsezi kapena kutiwuza zinthu ngati zimenezi nthawi ino.” motero mkaziyo anabereka mwana wa mwamuna, namutcha dzina lake samsoni. iye anakula ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamudalitsa. mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unayamba kumulimbikitsa pamene ankakhala ku misasa ya anthu a fuko la dani, malo amene anali pakati pa zora ndi esitaoli.

14

samsoni anapita ku timna ndipo kumeneko anaonako mtsikana wa chifilisiti. atabwerera kwawo, anawuza abambo ndi amayi ake kuti, “ine ndaona mtsikana wa chifilisiti ku timna, tsono mukanditengere ameneyo kuti akhale mkazi wanga.” koma abambo ndi amayi ake anayankha kuti, “kodi palibe mkazi pakati pa abale akowa kapena pakati pa anthu a mtundu wako, kuti iwe upite kukapeza mkazi kwa afilisti anthu osachita mdulidwe?” koma samsoni anawuza abambo ake kuti, “kanditengereni ameneyu basi, pakuti ndamukonda.” (abambo ndi amayi ake sankadziwa kuti zimenezi zinali zochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amafuna powapezera chifukwa afilistiwo. nthawi imeneyo nʼkuti afilisti akulamulira aisraeli). choncho samsoni pamodzi ndi abambo ake anapita ku timna. akuyandikira minda ya mpesa ya ku timna, mwadzidzidzi anamva kubuma kwa mkango waungʼono ukubwera kumene kunali iye. tsono mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unafika ndi mphamvu pa samsoni ndipo ngakhale analibe chida mʼmanja mwake, iye anakadzula mkangowo ngati akukadzula mwana wambuzi. koma sanawuze abambo kapena amayi ake zimene anachitazo. kenaka samsoni anapita kukakambirana ndi mkaziyo, ndipo anamukonda mtsikanayo. patapita nthawi, samsoni anabwerera kukatenga mtsikana uja. panjira anapatuka kukaona mkango unawupha uja, ndipo anangoona njuchi zili mu mkangowo pamodzi ndi uchi wake. tsono anakomberako uchi uja mʼmanja mwake ndi kumapita akudya. atabwereranso kwa abambo ndi amayi ake, anawapatsako uchiwo ndipo anadya. koma sanawawuze kuti uchi umenewo anawufula mu mkango wakufa. tsopano samsoni anapita ku nyumba kwa mtsikanayo. ndipo kumeneko samsoni anakonza phwando monga ankachitira anyamata. makolo a mkwatibwiyo atamuona, anasankha anyamata makumi atatu kuti akhale naye. samsoni anawawuza kuti, “bwanji ndikuphereni mwambi. mukandiwuza tanthauzo lake asanathe masiku asanu ndi awiri aphwandowa, ndidzakupatsani zovala makumi atatu za bafuta ndi zina makumi atatu za tsiku la chikondwerero. koma ngati simutha kundiwuza tanthauzo lake, inuyo mudzandipatsa zovala makumi atatu zabafuta ndi zina za tsiku la chikondwerero.” iwo anamuyankha kuti, “tiwuze mwambi wakowo tiwumve.” iye anati, “chakudya chinatuluka mu chinthu chodya chinzake; ndipo chozuna chinatuluka mu chinthu champhamvu.” panapita masiku atatu anthuwo akulephera kumasulira mwambiwo. tsiku lachinayi anthuwo anawuza mkazi wa samsoni kuti, “umunyengerere mwamuna wako kuti akuwuze tanthauzo la mwambiwu. ngati sutero tikutentha iweyo pamodzi ndi nyumba ya abambo ako. kodi unatiyitana kuti mudzatilande zinthu zathu?” kenaka mkazi wa samsoni anayamba kulira pamaso pake namuwuza kuti, “inu mumandida ndipo simundikonda. mwaphera anyamata a mtundu wathu mwambi, koma ine wosandiwuza tanthauzo lake.” samsoni anamuyankha kuti, “taona sindinawuze abambo kapena amayi anga, ndiye ndiwuze iweyo?” mkaziyo anamulirira masiku onse asanu ndi awiri aphwandowo. choncho pa tsiku lachisanu ndi chiwiri anamuwuza tanthauzo lake popeza amamukakamiza. ndipo mkaziyo anakawuza abale ake aja tanthauzo la mwambiwo. pambuyo pake anthu a mu mzinda aja anamuwuza samsoni pa tsiku lachisanu ndi chiwiri dzuwa lisanalowe kuti, “chozuna nʼchiyani choposa uchi? champhamvu nʼchiyani choposa mkango?” samsoni anawawuza kuti, “mukanapanda kutipula ndi ngʼombe yanga yayingʼono, simukanatha kumasulira mwambi wangawu.” ndipo mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unafika pa iye mwamphamvu. choncho anatsikira ku asikeloni naphako anthu makumi atatu, natenga zovala zawo za tsiku la chikondwerero napereka kwa anthu amene anamasulira mwambi wake. kenaka anabwerera ku nyumba ya abambo ake ndi mkwiyo waukulu. ndipo mkazi wa samsoniyo anamukwatitsa kwa amene anali mnzake womuperekeza pa ukwati paja.

15

patapita nthawi, mu nyengo yodula tirigu, samsoni anatenga kamwana kambuzi ndipo anapita kukacheza kwa mkazi wake. iye anati, “ndikufuna kukalowa ku chipinda cha mkazi wanga.” koma abambo a mkaziyo anamuletsa kutero. abambo a mkaziyo anati, “ine ndimaganiza kuti umamuda kwambiri nʼchifukwa chake ndinamupereka kwa mnzako. kodi mngʼono wake uja sindiye wokongola kupambana iye? ingotengani ameneyo mʼmalo mwake.” samsoni anawawuza kuti, “pano sindikhala wochimwa ndikawachita choyipa chachikulu afilistiwa.” choncho samsoni anapita nakagwira nkhandwe 300 nazimangirira michira ziwiriziwiri ndipo pa fundo iliyonse ya michirayo anamangirira nsakali. anayatsa nsakalizo kenaka ndi kuzitayira nkhandwe zija mʼminda ya tirigu ya afilisti, ndipo zinatentha milu ya tirigu, ndi wosadula yemwe pamodzi ndi mitengo ya mpesa ndi ya olivi. tsono afilisti anayamba kufunsana kuti, “ndani wachita izi?” ena anati, “ndi samsoni mkamwini wa munthu wa ku timna uja chifukwa mtimunayo anatenga mkazi wake ndi kumupereka kwa mnzake.” choncho afilisti anapita kukatentha mtsikanayo pamodzi ndi abambo ake. samsoni anawawuza kuti, “ngati mumachita zangati zimenezi, ndiye ine sindileka mpaka nditakulipsirani.” choncho samsoni anamenyana nawo koopsa ndipo anapha ambiri a iwo. kenaka anakalowa mʼphanga la etamu, nakhala momwemo. pambuyo pake afilisti anakamanga misasa ya nkhondo mʼdziko la yuda, ndi kuthira nkhondo mʼdera la lehi. anthu a fuko la yuda anafunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani mwabwera kudzamenyana nafe?” iwo anayankha kuti, “tabwera kudzamanga samsoni ndi kuti timuchite zofanana ndi zimene anatichita.” ndipo anthu 3,000 a ku yuda anapita ku phanga la etamu, ndi kukamufunsa samsoni kuti, “kodi iwe sudziwa kuti ife amatilamulira ndi afilisti? tsono ndi chiyani chimene watichitachi?” iye anayankha kuti, “ine ndinachita zomwe iwo anandichita.” iwo anati kwa iye, “ife tabwera kuti tikumange ndi kukupereka kwa afilisti.” ndipo samsoni anati, “lonjezani mwa lumbiro kuti simundipha ndinu.” iwo anamuyankha kuti, “ayi, ife sitikupha. koma tingokumanga ndi kukupereka mʼmanja mwa afilisti.” choncho anamumanga ndi zingwe ziwiri zatsopano namutulutsa mʼphanga muja. samsoni anafika ku lehi, ndipo afilisti anamuchingamira akufuwula. nthawi yomweyo mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unatsika pa iye mwamphamvu ndipo zingwe zimene anamumanga nazo zinasanduka ngati thonje lopsa mʼmoto, zinachita ngati zasungunuka nʼkuchoka mʼmanja mwake. anapeza chibwano cha bulu amene anali atangofa kumene. anachitola ndi kuphera nacho anthu 1,000. ndipo samsoni anati, “ndi chibwano cha bulu, milu ndi milu ya anthu. ndi chibwano cha bulu, ndapha anthu 1,000.” atatsiriza kuyankhula, anataya chibwanocho, ndipo malowo anawatcha ramati-lehi. pambuyo pake anamva ludzu kwambiri ndipo anayitana mavawelomakonsonanti-yeahoh mopempha kuti, “inu mwapatsa mtumiki wanu chipulumutso chachikulu chotere. kodi tsopano ndife ndi ludzu ndi kugwidwa ndi anthu osachita mdulidwewa?” pamenepo allah anangʼamba nthaka ku lehi, ndipo madzi anatuluka mʼdzenjemo. samsoni anamwa madziwo, ndipo mphamvu zake zinabwerera nakhalanso monga analili. choncho chitsimecho chinatchedwa eni-hakore, ndipo chilipobe ku lehiko mpaka lero. samsoni anatsogolera isreali pa nthawi ya afilisti kwa zaka makumi awiri.

16

tsiku lina samsoni anapita ku gaza. kumeneko anaonako mkazi wachiwerewere, ndipo analowa mu nyumba yake. anthu a ku gaza anawuzidwa kuti, “samsoni ali kuno!” choncho anthuwo anazungulira malowo, kumubisalira usiku wonse ku chipata cha mzindawo. iwo anakhala chete usiku wonse namanena kuti, “tidzamupha mmamawa.” koma samsoni anangogonako mpaka pakati pa usiku. kenaka pakati pa usiku anadzuka nagwira zitseko za chipata cha mzinda ndi maferemu ake awiri, ndipo anazizula zonse pamodzi ndi mpiringidzo womwe. anazisenza pa mapewa pake napita nazo pamwamba pa phiri loyangʼanana ndi hebroni. pambuyo pake, samsoni anayamba kukonda mtsikana wina wa ku chigwa cha soreki dzina lake delila. olamulira afilisti anapita kwa mkaziyo ndipo anati, “umunyengerere samsoni kuti udziwe chinsinsi cha mphamvu zake zoopsazi, komanso ndi mmene ife tingamupambanire kuti timumange ndi kumugonjetsa. ukatero aliyense wa ife adzakupatsa ndalama zasiliva 1,100.” choncho delila anati kwa samsoni, “inu tandiwuzani pamene pagona mphamvu zanu zoopsazi ndi mmene anthu akhoza kukumangirani kuti akugonjetseni.” samsoni anamuyankha kuti, “ngati wina atandimanga ndi zingwe zisanu ndi ziwiri zatsopano zosawuma, ndidzafowoka ndi kusanduka ngati munthu wina aliyense.” tsono atsogoleri a afilisti aja anapita kwa mkazi uja namupatsa zingwe zisanu ndi ziwiri zatsopano zosawuma, ndipo mkaziyo anamanga nazo samsoni. nthawi imeneyo nʼkuti mkazi uja atayika anthu omubisalira mʼchipinda. tsono anati kwa mwamuna wake, “amuna anga, afilisti aja afika!” koma iye anangodula zingwe zija ngati mmene imadukira nkhosi ya chingwe ikamapsa. choncho chinsinsi cha mphamvu zake sichinadziwike. kenaka delila anati kwa samsoni, “inu mwandipusitsa ndi kundiwuza zabodza. chonde tandiwuzani mmene munthu angakumangireni.” iye anati, “ngati aliyense atandimanga ine ndi zingwe zatsopano zimene sanazigwiritseko ntchito, ndidzasanduka wofowoka ndi kukhala monga munthu wina aliyense.” choncho delila anatenga zingwe zatsopano namumanga nazo. kenaka anati “amuna anga, afilisti aja afikanso!” nthawi iyi nʼkuti anthu omubisalira aja ali mʼchipinda chamʼkati. koma iye anadulanso zingwe mʼmanja ake ngati akudula ulusi wa thonje. ndipo delila anati kwa samsoni, “mpaka tsopano mwakhala mukundipusitsa ndi kumandiwuza zabodza. chonde, tandiwuzani mmene munthu angakumangireni.” iye anayankha kuti, “ngati njombi zisanu ndi ziwiri za kumutu kwanga utazilukira mu cholukira nsalu ndi kuchimanga molimbika ndi chikhomo, ndidzasanduka wofowoka ndi kukhala wofanana ndi munthu wina aliyense.” choncho iye akugona, delila analukira njombi za ku mutu kwa samsoni mu cholukira nsalu nachimanga molimba ndi chikhomo. pambuyo pake anati kwa samsoni, “amuna anga, afilisti aja abwera!” tsono iye anadzuka ku tulo, nazula chikhomo chija ndipo njombi zinachoka mu cholukira chija. tsono mkaziyo ananenanso kwa iye kuti, “munganene bwanji kuti mumandikonda pamene mtima wanu suli pa ine? aka ndi kachitatu mukundipusitsa ndipo simunandiwuze pamene pagona mphamvu zanu zoopsazi.” tsono popeza anamupanikiza ndi mawu ake tsiku ndi tsiku ndi kumukakamiza, mtima wa samsoni unatopa pafupi kufa. choncho anamuwuza mkaziyo zonse za mu mtima mwake nati “lumo silinapitepo pa mutu wanga chifukwa ndakhala ndili mnaziri wopatulikira allah chibadwire. ngati nditametedwa mphamvu zanga zidzandichokera, ndidzasanduka wofowoka ndipo ndidzafanana ndi munthu wina aliyense.” delila ataona kuti wamuwuza zonse za mu mtima mwake anatumiza uthenga kukayitana akuluakulu a afilisti nati, “bweraninso kamodzi kano kokha popeza wandiwululira zonse za mu mtima mwake.” choncho akuluakulu a afilisti aja anabwera ndi ndalama za siliva mʼmanja mwawo. mkazi uja anagoneka samsoni pa miyendo yake. kenaka anayitana munthu wina ndipo anadzameta samsoni njombi zisanu ndi ziwiri zija kumutu kwake. pamenepo anayamba kufowoka, ndipo mphamvu zake zinamuchokera. pambuyo pake mkaziyo anamuyitana kuti, “amuna anga, afilisti aja abwera!” iye anadzuka kutuloko, naganiza kuti, “ndituluka monga ndimachitira nthawi zonse ndi kudzimasula.” koma sanadziwe kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamuchokera. afilisti anamugwira ndipo anamukolowola maso. kenaka anapita naye ku gaza atamumanga ndi maunyolo achitsulo. kumeneko anakhala wa pamphero mu ndende. pambuyo pake tsitsi la pa mutu wake, monga linametedwa, linayambanso kumera. tsono atsogoleri a afilisti anasonkhana kuti adzapereke nsembe yayikulu kwa dagoni mulungu wawo ndi kukondwerera popeza ankanena kuti, “allah wathu wapereka samsoni mdani wathu mʼmanja mwathu.” anthuwo atamuona samsoni, anayamba kutamanda mulungu wawo popeza ankanena kuti, “allah wathu wapereka mdani wathu mʼmanja mwathu, ndiye amene anawononga dziko lathu, napha anthu athu ambirimbiri.” ali mʼkati mosangalala, anthu aja amafuwula kuti, “mutulutseni samsoniyo kuti adzatisangalatse.” choncho anamutulutsadi samsoni mʼndende, ndipo anawasangalatsadi. ndipo anamuyimiritsa pakati pa mizati. pambuyo pake samsoni anawuza mnyamata amene anamugwira dzanja kuti, “ndilole kuti ndikhudze mizati imene yachirikiza nyumba yonseyi kuti ndiyitsamire.” nthawi imeneyi nʼkuti nyumbayo ili yodzaza ndi anthu aamuna ndi aakazi. olamulira onse a afilisti anali momwemo, ndipo pamwamba pa nyumbayo panali anthu 3,000 aamuna ndi aakazi amene amaonerera samsoni akusewera. tsono samsoni anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ambuye anga, ndikumbukireni. chonde ndilimbitseni nthawi yokha ino, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuti ndiwabwezere afilistiwa chifukwa cha maso anga awiri.” choncho samsoni anagwira mizati iwiri yapakati imene inkachirikiza nyumbayo. anayitsamira ndi mphamvu zake zonse, dzanja lake lamanja ku mzati wina ndi dzanja lamanzere ku mzati winanso, ndipo samsoni anati, “ndife nawo pamodzi!” nthawi yomweyo anakankha ndi mphamvu zake zonse ndipo mizati inagwera atsogoleri a afilisti ndi anthu onse anali mʼmenemo. tsono chiwerengero cha anthu amene samsoni anapha pa nthawi ya imfa yake chinaposa cha iwo amene anawapha akanali ndi moyo. kenaka abale ake ndi onse a pa banja la abambo ake anapita kukamutenga. ndipo anakamuyika pakati pa zora ndi esitaoli mʼmanda a abambo ake, manowa. iye anatsogolera isreali kwa zaka makumi awiri.

17

munthu wina dzina lake mika wochokera ku dziko la mapiri la efereimu anawuza amayi ake kuti “ndinamva inu mukutemberera munthu amene anaba ndalama zanu zasiliva 1,100. ndalamazo zili ndi ine, ndinatenga ndine.” pamenepo amayi akewo anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akudalitse mwana wanga!” choncho mika anabweza ndalama 1,100 za siliva kwa amayi ake, ndipo amayi akewo anati, “ine ndapatulira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndalama za silivazi kuti mwana wanga aseme fano ndi kulikuta ndi siliva. ndiye tsopano ndikubwezera ndalamazo.” tsono mika atabweza ndalama zija kwa amayi ake, iwo anatengapo ndalama za siliva 200 namupatsa mmisiri wosula siliva. iye anakonza fano, nasungunula siliva uja ndi kulikutira fano lija. ndipo mika anayika fanolo mʼnyumba mwake. mikayu anali ndi kachisi, ndipo anapanga efodi ndi mafano otchedwa terafimu. anapatula mwana wake mmodzi kuti akhale wansembe. masiku amenewo kunalibe mfumu ku isreali. aliyense amachita zomwe zinamukomera. ku betelehemu mʼdziko la yuda kunali mnyamata wina amene anali wa fuko la levi. iyeyu anachoka mu mzinda wa betelehemu uja ku yuda kukafuna malo ena okhala. akuyenda, anafika ku dziko la mapiri la efereimu ku nyumba ya mika. tsono mika anamufunsa kuti, “mukuchokera kuti?” ndipo iye anayakha kuti, “ndine mlevi wochokera ku betelehemu mʼdziko la yuda. ndikufunafuna malo okhala.” tsono mika anati kwa iye, “khalani ndi ine. mukhale ngati mlangizi wanga ndi wansembe, ndipo ine ndizikupatsani ndalama za siliva khumi pa chaka komanso zovala ndi zakudya.” choncho mleviyo anavomera kuti azikhala naye, ndipo mnyamatayo anakhala ngati mmodzi mwa ana ake aamuna. pambuyo pake mika anapatula mleviyo ndipo mnyamatayu anakhala wansembe. tsono ankakhala mʼnyumba ya mika. ndipo mika anati, “tsopano ndadziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzandikomera mtima chifukwa mleviyu ndiye wakhala wansembe wanga.”

18

masiku amenewo munalibe mfumu mu isreali. ndipo anthu a fuko la dani amafunafuna malo okhalamo ngati cholowa chawo, chifukwa kufikira nthawi imeneyo anali asanalandire cholowa chawo pakati pa mafuko a isreali. choncho fuko la dani linatumiza kuchokera ku mabanja awo onse anthu olimba mtima asanu. anthuwa anachokera ku zora ndi ku esitaoli ndipo anatumidwa kukazonda ndi kuliyendera dzikolo. anthu amenewa ankayimira fuko lonse la dani. anthuwa anawawuza kuti, “pitani mukazonde dzikolo.” anthuwa anafika ku dziko la mapiri la efereimu ndi kupita ku nyumba ya mika komwe anakagona. ali ku nyumba ya mika anazindikira mawu a mnyamata, mlevi uja. choncho anapita kwa iye namufunsa kuti, “unabwera ndi ndani kuno? nanga ukuchita chiyani ku malo ano? komanso nʼchifukwa chiyani uli kuno?” iye anawawuza zimene mika anamuchitira ndipo anati, “iye anandilemba ntchito ndipo ndine wansembe wake.” kenaka iwo anati kwa iye, “chonde tifunsire kwa allah kuti tidziwe ngati ulendo wathuwu tiyende bwino.” wansembeyo anawayankha kuti, “pitani mu mtendere, mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ndi inu pa ulendo wanuwu.” choncho anthu asanuwo ananyamuka ndipo anafika ku laisi, kumene anaona kuti anthu ankakhala mwabata monga anthu a ku sidoni. anali anthu opanda chowavuta ndiponso aphee. tsono popeza mʼdziko mwawo analibe chosowa, iwo anali a chuma. anaonanso kuti anthuwo ankakhala kutali ndi sidoni ndipo analibe ubale ndi wina aliyense. ozonda dziko aja atabwerera kwa abale awo ku zora ndi esitaoli, abale awowo anawafunsa kuti, “mwaonako zotani?” “tiyeni tikamenyane nawo nkhondo popeza taliona dziko lawolo kuti ndi lachonde kwambiri. kodi simuchitapo kanthu? musachite mphwayi kupita mʼdzikomo ndi kukalilanda. mukalowa, mukapeza anthu amene ali osatekeseka ndi dziko lalikulu. mavawelomakonsonanti-yeahoh wakupatsani dziko limeneli. malowo ngosasowa kanthu kalikonse kopezeka pa dziko lapansi.” kenaka anthu 600 a fuko la dani ananyamuka ku zora ndi esitaoli atanyamula zida za nkhondo. tsono anakamanga msasa ku kiriati-yearimu mʼdziko la yuda. malowa ali kumadzulo kwa kiriati-yearimu. ichi ndi chifukwa chake malowo akutchedwa mahane dani mpaka lero. kuchokera kumeneko anapita ku dziko lamapiri la efereimu ndipo anafika ku nyumba ya mika. anthu asanu amene anakazonda dziko la laisi anati kwa abale awo, “kodi mukudziwa kuti imodzi mwa nyumba izi muli efodi, mafano a mʼnyumba otchedwa terafimu, fano losema ndiponso fano lokuta ndi siliva? ndiye mudziwe chochita.” choncho anthuwa anapatuka napita ku nyumba ya mika kumene mnyamata, mlevi uja ankakhala ndipo anamufunsa za mmene zinthu zilili. nthawi imeneyi nʼkuti anthu 600 a fuko la dani aja atayima pa chipata atanyamula zida za nkhondo. anthu asanu amene anakazonda dziko aja analowa ndi kukatenga fano losema, efodi, fano la mʼnyumba lotchedwa terafimu, ndi fano lokutidwa ndi siliva. nthawiyi nʼkuti wansembe uja ndi anthu 600 okhala ndi zida za nkhondo aja ali chiyimire pa chipata. anthuwo atalowa mʼnyumba ya mika ndi kutenga fano losema, efodi, fano la mʼnyumba, ndi fano lokutidwa ndi siliva, wansembeyo anawafunsa kuti, “kodi mukuchita chiyani?” iwo anamuyankha kuti, “khala chete usayankhule. tsagana nafe ndipo udzakhala mlangizi wathu ndi wansembe wathu. kodi si kwabwino kwa iwe kukhala wansembe wa fuko lonse la isreali mʼmalo mokhala wansembe wa munthu mmodzi yekha?” wansembeyo anakondwera ndipo anatenga efodi, fano la mʼnyumba ndi fano losema natsagana nawo. choncho iwo anatembenuka nachoka, atatsogoza ana, zoweta ndi katundu wawo yense. atayenda mtunda pangʼono kuchokera pa nyumba ya mika, anthu amene amakhala pafupi ndi nyumba ya mika anasonkhana kulondola a fuko la dani aja, ndipo anawapeza. atawafuwulira, a fuko la dani aja anachewuka ndipo anafunsa mika kuti, “chavuta nʼchiyani kuti usonkhanitse anthu chotere?” iye anayankha kuti, “inu mwanditengera milungu imene ndinapanga pamodzi ndi wansembe nʼkumapita. tsono ine ndatsala ndi chiyani? ndiye inu mungafunse kuti chavuta nʼchiyani?” anthu a fuko la dani aja anayankha kuti, “usayankhuleponso kanthu chifukwa anthu awa angapse mtima nakumenya ndipo iwe ndi banja lako lonse nʼkutayapo miyoyo yanu.” choncho anthu a fuko la dani anapitiriza ulendo wawo. mika ataona kuti anthuwo anali amphamvu kuposa iye, anangotembenuka kubwerera kwawo. anthu a fuko la dani aja anatenga zinthu zimene mika anapanga pamodzi ndi wansembe uja. iwo anakafika ku laisi kwa anthu a phee, osatekeseka aja ndipo anawathira nkhondo, nawapha ndi kutentha mzindawo ndi moto. panalibe wowapulumutsa chifukwa anali kutali ndi sidoni ndiponso sanali pa ubale ndi wina aliyense. mzindawo unali mʼchigwa cha beti-rehobu. anthu a fuko la adaniwo anawumanganso mzindawo ndi kumakhalamo. iwo anawutcha mzindawo dani, kutengera dzina la kholo lawo dani, amene anali mwana wa isreali, ngakhale kuti mzindawo poyamba unali laisi. anthu a fuko la dani anayimiritsa fano losema lija. yonatani mwana wa geresomu, mwana wa mose pamodzi ndi ana ake onse anakhala ansembe a fuko la dani mpaka pa tsiku la ukapolo wa dzikolo. choncho anthu a fuko la dani ankapembedza fano limene mika anapanga nthawi yonse pamene nyumba ya allah inali ku silo.

19

pa nthawi imeneyo ku isreali kunalibe mfumu. mlevi wina ankakhala kutali ku dziko lamapiri la efereimu. iyeyu anatenga mzikazi wa ku betelehemu, mʼdziko la yuda. tsiku lina mzikazi uja anakwiyira mwamuna wake ndipo anamuchokera kupita kwa abambo ake ku betelehemu mʼdziko la yuda. anakakhala kumeneko miyezi inayi. mwamuna wake anamulondola kuti akayankhule naye mofatsa kumupempha kuti abwerere. iye anali ndi antchito ake ndi abulu ake awiri. anafika ku nyumba kwa mkazi uja ndipo iye anamulowetsa mʼnyumba ya abambo ake. abambo aja atamuona mnyamata uja anamulandira mwachimwemwe. mpongozi wake, yemwe anali abambo a mtsikanayo, anamupempha kuti aswere. choncho anakhalako masiku atatu. ankadya, kumwa ndi kugona komweko. tsiku lachinayi anadzuka mʼmamawa kukonzekera kuti azipita kwawo, koma abambo ake a mtsikanayo anawuza mkamwini wawo uja kuti, “yambani mwadya chakudya, ndipo kenaka mutha kupita.” choncho onse awiri anakhala pansi ndi kudya ndi kumwa pamodzi. atadya, abambo a mtsikanayo anati, “chonde mugonenso konkuno musangalale.” ndipo pamene mwamunayo anakonzeka kuti azipita, apongozi ake anamuwumirizanso kuti asapite. choncho anagona komweko usiku umenewo. mmawa wa tsiku lachisanu, atadzuka kuti azipita abambo ake a mtsikanayo anamuwuza kuti, “yambani mwadya chakudya ndipo mutandale mpaka madzulo.” choncho awiriwo anadya pamodzi. pambuyo pake munthu uja pamodzi ndi mzikazi wake ndiponso mtumiki anakonzeka kuti azipita. koma abambo a mtsikana uja anatinso kwa iye, “onani tsopano kukuda. gonani konkuno pakuti tsiku latha kale. gonani ndipo musangalale. mawa mudzuka mʼmamawa ndi kumapita kwanu.” koma munthuyo sanafune kugonanso tsiku limenelo. choncho ananyamuka kumapita, ndipo anakafika ku malo oyangʼanana ndi yebusi (ndiye kuti yerusalemu). iyeyo anali atatenga abulu ake awiri okhala ndi zokhalira zake, ndipo mzikazi wake uja anali naye limodzi. akuyandikira ku yebusi nʼkuti kutada ndithu. tsono mtumiki uja anawuza mbuye wake kuti, “tiyeni, tipatukire ku mzinda wa ayebusiwa ndipo tigone.” mbuye wake anamuyankha kuti, “ayi, tisapatukire ku mzinda wa alendo, anthu amene sali aisraeli. koma tipitirire mpaka ku gibeya.” tsono anamuwuza mtumiki wake uja kuti, “tiye tipite ku amodzi a malo awa, ku gibeya kapena ku rama ndipo tikagone kumeneko.” choncho nayenda ulendo wawo, ndipo dzuwa linawalowera akuyandikira ku gibeya mʼdziko la benjamini. ndipo anapatukira kumeneko kuti alowe mu mzinda wa gibeya kukagona usiku umenewo. anakalowa mu mzindamo ndi kukakhala pabwalo popeza panalibe munthu amene anawalandira ku nyumba kwake kuti akagone. pambuyo pake anangoona munthu wina wokalamba akuchokera ku ntchito ya ku munda kwake madzulo. iyeyu anali wa ku dziko la mapiri ku efereimu, koma ankakhala ku gibeya. koma anthu a kumeneko anali a fuko la benjamini. munthu wokalamba uja anakweza maso ndipo anaona munthu wa paulendo uja atakhala pabwalo la mzindawo, ndipo anamufunsa kuti, “kodi mukupita kuti? nanga mukuchokera kuti?” iye anayankha kuti, “tikuchokera ku betelehemu ku dziko la yuda ndipo tikupita kutali ku dziko lamapiri la efereimu kumene ndimakhala. ndinapita ku betelehemu mʼdziko la yuda ndipo tsopano ndikubwerera kwathu. koma palibe aliyense amene wanditengera ku nyumba yake. tili ndi udzu ndi chakudya cha abulu athu. tilinso ndi buledi ndi vinyo wokwanira ifeyo: ine, mdzakazi wanuyu, ndi mtumiki amene ali nafeyu. palibe chimene tikusowa.” munthu wokalambayo anati, “mtendere ukhale nanu. ine ndikuthandizani pa zosowa zanu zonse, koma musagone pabwalo usiku uno.” choncho anapita nawo ku nyumba yake, ndipo anawapatsa abulu ake chakudya. alendo aja anasamba mapazi awo, nalandira chakudya ndi chakumwa. pamene ankadya mosangalala, anangoona anthu ena achabechabe a mu mzindawo azungulira nyumba ija nʼkumamenya chitseko. tsono anawuza mwini nyumbayo, munthu wokalamba uja kuti, “mutulutse munthu amene wabwera mʼnyumba yakoyu kuti tigone naye.” koma mwini nyumba uja anatuluka ku bwalo nawawuza kuti, “ayi, abale anga musachite zoyipa zotere. popeza munthu uyu walowa mʼnyumba mwanga muno, musachite chinthu chonyansa chotere. onani, pano pali mwana wanga wamkazi wosadziwa mwamuna pamodzi ndi mzikazi wa mlendoyu. ndikutulutsirani amenewa tsopano ndipo atengeni ndi kuchita nawo chomwe chikukomerani. koma musachite chinthu chonyansa ndi munthuyu.” koma anthuwo sanafune kumumvera. choncho mlendo uja anagwira mzikazi wake namutulutsa kuja kumene kunali iwo. tsono iwowo anagona naye ndi kuchita naye zonyansa usiku wonse mpaka mmawa. mʼbandakucha anamulola kuti apite. ndipo mmawa kukucha mzikazi uja anabwerera nakagwa pansi pa khomo pa nyumba imene mwamuna wake anali, ndipo anakhala pomwepo mpaka kunayera. mwamuna wake anadzuka mʼmamawa, natsekula chitseko cha nyumba kuti atuluke ndi kumapita. koma anangoona mzikazi wake uja ali thapsa pa khomo la nyumbayo, manja ake ali pa khonde. iye anati kwa mkaziyo, “dzuka tizipita.” koma sanayankhe kanthu. kenaka anamukweza pa bulu wake ndipo ananyamuka kumapita kwawo. atafika ku nyumba yake, anatenga mpeni, nagwira mzikazi wake uja ndi kuduladula thupi lake nthuli khumi ndi ziwiri. kenaka anazitumiza ku zigawo zonse za isreali. aliyense amene anaona zimenezi ankanena kuti, “zoterezi sizinaonekepo kuyambira pamene aisraeli anatuluka mʼdziko la igupto mpaka lero lino. ganizirani bwino chinthu chimenechi ndipo tiwuzeni zoyenera kuchita!”

20

ndipo aisraeli onse kuyambira ku dziko la dani mpaka ku beeriseba ndiponso ku dziko la giliyadi ananyamuka ngati munthu mmodzi nakasonkhana pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ku mizipa. atsogoleri a anthu onse ndi a mafuko onse aisraeli anali nawo pa msonkhano wa anthu a allah. onse pamodzi analipo asilikali oyenda pansi 400,000 atanyamula malupanga. anthu a fuko la benjamini anali atamva kuti aisraeli apita ku mizipa. tsono aisraeli anati, “tiwuzeni, zinthu zoyipa izi zinachitika bwanji.” choncho mlevi uja, mwamuna wa mkazi wophedwa uja anayankha nati, “ine ndinapita ku gibeya mʼdziko la benjamini pamodzi ndi mzikazi wanga kuti tikagone kumeneko. usiku anthu a ku gibeya anandiwukira, nazinga nyumba munali ine. ankafuna kundipha ndipo anagona ndi mzikazi wanga momukakamiza mpaka anafa. ine ndinatenga mzikazi wangayo ndi kumudula nthulinthuli ndikuzitumiza kwa fuko lililonse la aisraeli. anthu amenewa, zedi achita chinthu chonyansa kwambiri mʼdziko lino la isreali. ndi zimenezotu inu aisraeli nonse; yankhulaponi mawu ndi kupereka maganizo anu.” anthu onse anayimirira ngati munthu mmodzi nanena kuti, “palibe mmodzi wa ife amene apite ku nyumba kwake. palibe amene abwerere ku nyumba kwake. koma tsopano chimene ife tichite ndi dziko la gibeya ndi ichi: tidzapita kukamenyana nawo potsatira zimene maere anene. mʼmafuko onse a aisraeli tidzasankha anthu khumi pa anthu 100 aliwonse: ndiye kuti anthu 100 pa anthu 1,000 aliwonse kapena anthu 1,000 pa anthu 10,000 aliwonse. anthu amenewa adzasonkhanitsa zakudya za ankhondo, ndipo ankhondowo adzapita kukalipsira anthu a ku geba mʼdziko la benjamini chifukwa chochita chinthu chonyansa chotere mʼdziko la isreali.” choncho anthu a ku isreali anasonkhana pamodzi nagwirizana chimodzi, kukalimbana ndi mzindawo. mafuko a isreali anatumiza anthu kwa fuko lonse la benjamini kukafunsa kuti, “kodi zoyipa zachitika pakati panuzi ndi zotani? tsono tikuti mutipatse anthu achabechabe a ku gibeya kuti tiwaphe kuti tichotse chinthu choyipachi mʼdziko la isreali.” koma fuko la benjamini silinafune kumvera zimene ananena aisraeli anzawo. mʼmalo mwake, abenjaminiwo anatuluka mʼmizinda yawo ku gibeya kukamenyana ndi aisraeli. tsiku limenelo abenjamini anasonkhanitsa kuchokera ku mizinda yawo ankhondo 26,000 amalupanga awo, osawerengera anthu ena 700 a ku gibeya amene anasankhidwa. mwa onsewa panali ankhondo 70 amanzere amene aliyense anali wodziwa kulasa ngakhale tsitsi limodzi ndi mwala osaphonya. aisraeli, kupatula fuko la benjamini, anasonkhanitsa anthu 400,000 a malupanga, onse odziwa bwino nkhondo. ndipo aisraeli ananyamuka kupita ku beteli kukafunsira kwa allah. iwo anati, “ndani mwa ife amene angayambe kukamenyana ndi fuko la benjamini?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “fuko la yuda ndilo liyambe.” mmawa mwake isreali ananyamuka nakamanga msasa moyangʼanana ndi gibeya. aisraeli anapita kukachita nkhondo ndi fuko la benjamini ndipo anandandalika ankhondo awo moyangʼanana ndi gibeya. a fuko la benjamini anatuluka ku gibeya ndipo tsiku limenelo anapha aisraeli 22,000 ku nkhondoko. koma ankhondo a isreali analimbikitsananso mtima ndipo anasonkhanitsanso kachiwiri ankhondo awo pa malo pamene anawandandalika poyamba paja. aisraeli anapita kukalira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mpaka madzulo. iwo anafunsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “kodi tipitenso kukamenyana ndi a fuko la benjamini abale athu?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “pitani mukalimbane nawo.” ndipo aisraeli anayandikiranso pafupi ndi fuko la benjamini tsiku lachiwiri lake kuti amenyane nawo. pa tsiku lachiwiri lomwelo abenjamini anatulukanso mu mzinda wa gibeya ndipo anaphanso ankhondo 18,000. onse amene anawaphawo anali odziwa kugwiritsa ntchito bwino malupanga. tsono aisraeli onse, gulu lonse la ankhondo, anapita ku beteli kukalira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. anakhala pansi nasala zakudya tsiku lonse mpaka madzulo. anapereka nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. bokosi la chipangano cha mavawelomakonsonanti-yeahoh linali kumeneko. finehasi mwana wa eliezara mwana wa aaroni ndiye ankatumikira nthawi imeneyo. tsono aisraeli anafunsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “kodi tipitenso kukachita nkhondo ndi mʼbale athu abenjamini, kapena ayi?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “pitaninso chifukwa mawa ndidzawapereka mʼmanja mwanu.” choncho aisraeli anayika anthu obisalira mozungulira gibeya. tsiku lachitatu anapita kukamenyana ndi benjamini ndipo anayika ankhondo mʼmalo mwawo kuti amenyane ndi gibeya monga anachitira poyamba. abenjamini anatuluka kukamenyana nawo anthuwo ndipo anapita kutali ndi mzindawo. iwo anayamba kupha aisraeli monga poyamba paja, kotero kuti anapha anthu pafupifupi makumi atatu. mitembo ya ena inali mu misewu yayikulu yopita ku beteli ndi ku gibeya, ndipo ina inali kwina poyera. abenjamini ankanena kuti, “tikuwagonjetsa monga poyamba.” koma aisraeli ankanena kuti, “tiyeni tithawe kuti apite ku msewu chapatali ndi mzinda wawo.” choncho aisraeli onse anachoka mʼmalo mwawo ndi kukandanda ku baala-tamara, ndipo aisraeli obisalira aja anatuluka mʼmalo awo kummawa kwa geba. aisraeli osankhidwa 10,000 ndiwo anabwera kudzalimbana ndi mzinda wa gibeya. nkhondoyo inafika poyipa kwambiri mwakuti abenjamini samadziwa kuti zoopsa zili pafupi kuwagwera. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anagonjetsa abenjamini pamaso pa isreali motero kuti aisraeli anapha ankhondo a abenjamini 25,100 tsiku limenelo. choncho abenjamini anaona kuti agonjetsedwa. paja aisraeli anathawa fuko la benjamini chifukwa ankadalira anthu amene anawayika kuti abisalire mzinda wa gibeya. tsono anthu amene anabisala aja anachita changu kuwuthira nkhondo mzinda wa gibeyawo. ndipo anapha anthu onse a mu mzindawo ndi lupanga. chizindikiro chimene aisraeli anapangana ndi anthu obisalira aja chinali chakuti obisalira aja akangofukiza utsi wambiri ngati mtambo mu mzindamo, ndiye kuti aisraeli enawo abwerere ku nkhondo. pa nthawiyo nʼkuti abenjamini atayamba kale kumenya aisraeliwo kwambiri ndi kupha pafupifupi anthu makumi atatu. ndipo iwo ankanena kuti, “ndithu tawapha monga poyamba paja.” koma pamene utsi wa chizindikiro uja unayamba kukwera tolotolo mmwamba kuchoka mu mzindamo, abenjamini anayangʼana mʼmbuyo ndipo anangoona utsi mu mzinda onse uli tolotolo kukwera mmwamba. kenaka aisraeli anabwerera ndipo abenjamini anachita mantha, chifukwa anaona kuti zoopsa zili pafupi kuwagwera. choncho anathawa pamaso pa aisraeli kudzera njira ya ku chipululu, koma nkhondo inawapeza. ndipo anaphedwa kumeneko ndi aisraeli amene anachokera mu mzindamo. anawazungulira abenjaminiwo, nawathamangitsa ndi kuwagonjetseratu osawachitira chifundo mpaka ku dera la kummawa kwa gibeya. abenjamini 18,000 olimba mtima anaphedwa. koma ena anatembenuka nathawira ku chipululu ku thanthwe la rimoni. mwa iwowa aisraeli anapha abenjamini 5,000 mʼmisewu yayikulu. anawapitikitsabe abenjaminiwo mpaka kufika ku gidomu ndi kuphanso ena 2,000. pa tsiku limenelo abenjamini olimba mtima okhala ndi malupanga okwana 25,000 anafa. koma anthu 700 anabwerera ndi kuthawira ku chipululu ku thanthwe la rimoni kumene anakhalako miyezi inayi. aisraeli anabwerera kukamenyana ndi abenjamini otsala ndi kuwapha ndi lupanga kuphatikizapo ziweto ndi zonse anali nazo. ndipo anayatsa moto mizinda yonse anayipeza.

21

aisraeli anali atalumbira ku mizipa kuti, “palibe mmodzi wa ife adzapereke mwana wake wamkazi kuti akwatiwe ndi mwamuna wa fuko la benjamini.” anthu anapita ku beteli kumene anakakhala pansi pamaso pa allah mpaka madzulo. iwo anakweza mawu nalira kwambiri. iwo ankanena kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, nʼchifukwa chiyani izi zachitika mʼdziko la isreali kuti lero fuko limodzi lisowe mu isreali?” mmawa mwake anthu anadzuka namanga guwa lansembe ndi kupereka nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano. kenaka aisraeli anafunsa kuti, “kodi ndani pakati pa mafuko a isreali sanafike ku msonkhano wa mavawelomakonsonanti-yeahoh?” anatero chifukwa anachita malumbiro aakulu okhudza munthu amene alephere kupita ku mizipa ndi kuti woteroyo ayenera kuphedwa. tsono aisraeli anamva chisoni chifukwa cha abale awo, abenjamini. iwo anati, “lero fuko limodzi lachotsedwa mu isreali. kodi tingawapezere bwanji anthu otsalawa akazi woti awakwatire? paja ife tinalumbira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti sitidzapereka ana anthu aakazi kuti awakwatire. kenaka anafunsa kuti, ‘kodi mu fuko la isreali ndani amene sanabwere pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ku mizipa?’ ” tsono panapezeka kuti panalibe ndi mmodzi yemwe wochokera ku yabesi giliyadi amene anapita ku msonkhano ku misasa kuja. pamene anthu anawerengana anangoona kuti anthu a ku yabesi giliyadi palibe. choncho msonkhano unatumiza anthu ankhondo 12,000 ndi kuwalamula kuti, “mukaphe anthu onse okhala ku yabesi giliyadi, kuphatikizapo akazi ndi ana.” izi ndi zimene mukachite. “mukaphe mwamuna aliyense ndi mkazi aliyense amene anadziwapo mwamuna.” iwo anapeza atsikana 400 pakati pa anthu okhala mu yabesi giliyadi amene anali asanadziwepo mwamuna ndipo anabwera nawo ku misasa ku silo mʼdziko la kanaani. kenaka msonkhano wonse unatumiza uthenga kwa abenjamini amene ankakhala ku thanthwe la rimoni kuwawuza kuti nkhondo yatha. choncho abenjamini anabwera nthawi imeneyo ndipo aisraeli anawapatsa akazi a ku yabesi giliyadi amene sanaphedwe. koma sanapezeke owakwanira. aisraeli anamvera chisoni abenjamini, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita ngati waligwerula dzino fuko la isreali. choncho akuluakulu a msonkhano anati, “kodi tikawapezera kuti akazi anthu otsalirawa kuti awakwatire popeza kuti akazi a fuko la benjamini anaphedwa?” iwo anati, “abenjamini amene anapulumukawa ayenera kukhala ndi zidzukulu, kuti mtundu wa isreali usafafanizike. ife sitingathe kuwapatsa ana anthu aakazi kuti akwatire. paja tinalumbira kuti, ‘akhale wotembereredwa aliyense amene adzapereka mwana wake wamkazi kwa mwamuna wa fuko la benjamini kuti akwatire.’ ndipo anati, ‘paja ku silo kuli chikondwerero cha chaka ndi chaka cholemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono silo ali kumpoto kwa beteli, kummawa kwa msewu wochokera ku beteli kupita ku sekemu, ndiponso kummwera kwa lebona.’ ” choncho anawalamulira abenjamini aja kuti, “pitani mukabisale mʼminda ya mpesa ndipo mukakhale tcheru. ana aakazi a ku silo akadzatulukira kudzavina nawo magule, pomwepo inu mutuluke minda ya mpesa ndi kukawagwira aliyense wake ndi kupita nawo ku dziko la benjamini. ngati abambo awo kapena alongo awo adzabwera kudzadandaula kwa ife, tidzawawuza kuti, ‘chonde, tikomereni mtima powalola kuti atenga ana anu aakaziwo popeza kuti ife sitinawapezere akazi pomenya nkhondo. inunso simunachite kuwapatsa. mukanatero ndiye mukanapalamula.’ ” abenjamini anachitadi zimenezi. mwa akazi amene ankavina aja anagwirapo ena, malingana ndi chiwerengero chawo, nawatenga kuti akhale akazi awo. kenaka ananyamuka kubwerera ku dziko la kwawo, nakamanganso mizinda yawo ndi kumakhalamo. pambuyo pake aisraeli anachoka kumeneko ndi kubwerera kwawo, ku mafuko ndi ku mabanja awo, aliyense ku dera la cholowa chake. masiku amenewo kunalibe mfumu ku isreali. aliyense ankangochita zimene zomukomera yekha.

1_samuel

1

panali munthu wina wochokera ku ramataimu, mzofimu wa ku dziko la mapiri la efereimu. iyeyu dzina lake anali elikana ndipo anali mwana wa yerohamu, mwana wa elihu, mwana wa tohu, mwana wa zufu wa fuko la efereimu. iye anali ndi akazi awiri, hana ndi penina. penina anali ndi ana, koma hana analibe. chaka ndi chaka elikana ankachoka ku mudzi kwawo kupita ku silo kukapembedza ndi kukapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. ku siloko kunali ana awiri a eli, hofini ndi finehasi amene anali ansembe a mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsiku lopereka nsembe likafika elikana amapereka magawo a nsembeyo kwa mkazi wake penina ndi kwa ana ake onse aamuna ndi aakazi. ngakhale ankamukonda hana, koma ankamupatsa gawo limodzi popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh sanamupatse ana. tsono popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh sanamupatse hana ana, mkazi mnzakeyo ankamuyamba dala ndi cholinga chomukwiyitsa. izi zimachitika chaka ndi chaka. hana ankati akamapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh mkazi mnzakeyo ankamunyogodola. choncho hana ankangokhalira kulira osafuna ndi kudya komwe. tsono mwamuna wake elikana ankamufunsa kuti, “hana ukulira chifukwa chiyani? wakhumudwa ndi chiyani kuti sukufuna ndi kudya komwe? kodi ine kwa iwe sindili woposa ana aamuna khumi?” tsiku lina atatha kudya ndi kumwa ku silo kuja, hana anayimirira kukapemphera. nthawiyi nʼkuti wansembe eli atakhala pa mpando pa khomo la nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. hana anavutika mʼmoyo mwake, ndipo anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh akulira kwambiri. ndipo iye analumbira kuti, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, ngati muyangʼana kusauka kwa mtumiki wanune, ndi kuyankha pemphero langa osandiyiwala ine mtumiki wanu pondipatsa mwana wamwamuna, ine ndidzamupereka mwanayo kwa inu mavawelomakonsonanti-yeahoh masiku onse a moyo wake. lumo silidzapita pa mutu pake.” akupemphera choncho kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, eli ankamuyangʼana pakamwa. hana ankapemphera chamumtima ndipo milomo yake inkangogwedera koma mawu ake samamveka. choncho eli anaganiza kuti anali ataledzera. ndipo anamufunsa hana kuti, “kodi mukhala chiledzerere mpaka liti? pitani, ayambe wakuchokani vinyo mwamwayo.” koma hana anayankha kuti, “sichoncho mbuye wanga. ndakhala ndikumukhuthulira mavawelomakonsonanti-yeahoh chisoni changa. sindinamwe vinyo kapena chakumwa choledzeretsa chilichonse, popeza nthawi yonseyi ndakhala ndikupereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nkhawa yayikulu ndi mavuto anga. musaganize kuti mtumiki wanu ndi kukhala mkazi wachabechabe. ine ndakhala ndi kupereka nkhawa yanga yayikulu ndi zowawa zanga.” eli anayankha, “pitani mu mtendere, ndipo allah wa isreali akupatseni zimene mwamupemphazo.” hana anati, “mundikomerebe mtima mtumiki wanune.” kenaka anachoka nakadya, ndipo sanaonekenso wachisoni. elikana ndi banja lake anadzuka mmawa mwake nakapemphera pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pambuyo pake anabwerera kwawo ku rama. elikana anakhala pamodzi ndi mkazi wake, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamukumbuka hanayo. motero hana anakhala ndi pakati ndipo anabereka mwana wamwamuna. anamutcha dzina lake samueli, popeza anati, “ndinachita kumupempha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” elikana ndi banja lake lonse anapita kukapereka nsembe ya pa chaka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kukakwaniritsa malonjezo ake. koma hana sanapite nawo popeza anawuza mwamuna wake kuti, “mwanayu akadzaleka kuyamwa, ndidzapita naye ndi kukamupereka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo adzakhala kumeneko moyo wake wonse.” elikana mwamuna wake anamuwuza kuti, “chita chimene chakukomera. tsala kuno mpaka utamusiyitsa kuyamwa, mavawelomakonsonanti-yeahoh yekha akwaniritse mawu ake.” choncho mkaziyo anatsala ku nyumba ndi kusamalira mwana wake mpaka atamuletsa kuyamwa. atamuletsa kuyamwa, hana anatenga mwanayo ali wachichepere, ndikupita naye ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ku silo. anatenga ngʼombe yamphongo ya zaka zitatu, ufa wa makilogalamu khumi, ndi thumba lachikopa la vinyo. tsono anapha ngʼombe yamphongo ija ndi kupereka mwana uja kwa eli. ndipo hana anati kwa eli, “mbuye wanga, ine ndikunenetsadi pamaso panu kuti ndine mkazi uja amene anayima pamaso panu ndi kumapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndinapempha mwana uyu, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh wandipatsa chimene ndinamupempha. ndiye tsopano ine ndikumupereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pa moyo wake wonse adzakhala wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo onse anapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh kumeneko.

2

ndipo hana anapemphera nati, “moyo wanga ukukondwera mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndiyenda mwa tukumutukumu chifukwa cha mavawelomakonsonanti-yeahoh. pakamwa panga pakula ndi kuseka adani anga mowanyogodola. ndikukondwa chifukwa mwandipulumutsa. “palibe wina woyera ngati mavawelomakonsonanti-yeahoh, palibe wina koma inu nokha, palibe thanthwe lofanana ndi allah wathu. “musandiyankhulenso modzitama, pakamwa panu pasatuluke zonyada, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi allah wanzeru, ndipo ndiye amene amayesa ntchito za anthu onse. “mauta a anthu ankhondo athyoka koma anthu ofowoka avala dzilimbe. amene kale anali okhuta tsopano akukagula chakudya, koma iwo amene anali ndi njala sakumvanso njala. amene anali wosabereka, wabereka ana aamuna asanu ndi awiri, koma iye wobereka ana ambiri watsala yekha. “mavawelomakonsonanti-yeahoh amabweretsa imfa ndipo amaperekanso moyo, amatsitsira ku manda ndipo amawatulutsakonso. mavawelomakonsonanti-yeahoh amasaukitsa ndipo amalemeretsa, amatsitsa ndipo amakweza. iye amakweza osauka kuwachotsa pa fumbi, ndipo amachotsa anthu osowa pa dzala. iye amawakhazika pamodzi ndi ana a mafumu, amawapatsa mpando waulemu. “pakuti nsanamira za dziko lapansi ndi za mavawelomakonsonanti-yeahoh, anakhazika dziko lapansi pa nsanamirazo. iye adzateteza moyo wa anthu okhulupirika koma anthu oyipa adzawonongedwa mu mdima. “pakuti munthu sapambana ndi mphamvu zake. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaphwanya omutsutsa. adzawaopsa ndi bingu kuchokera kumwamba; mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaweruza mathero a dziko lapansi. “koma adzapereka mphamvu kwa mfumu yake, adzakuza mphamvu za odzozedwa wake.” tsono elikana anapita ku mudzi kwawo ku rama, koma mnyamatayo amatumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh pansi pa ulamuliro wa wansembe eli. ana a eli anali ana achabechabe pakuti samasamala za mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo chizolowezi cha ansembe pakati pa anthu chinali motere kuti pamene munthu aliyense ankapereka nsembe ndipo nyama ija ikuwira pa moto, mtumiki wa wansembe ankabwera ndi chifoloko cha mano atatu mʼdzanja lake. iye ankachipisa mu mʼphikamo, ndipo wansembeyo amatenga chilichonse chimene folokoyo yabaya. umu ndi mmene ansembewo amachitira ndi aisraeli onse amene amabwera ku silo. ndipo ngakhale mafuta asanatenthedwe, mtumiki wansembe amabwera ndi kunena kwa munthu amene akupereka nsembeyo kuti, “ndipatse nyama kuti ndiwotche, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh salandira nyama yophika koma yayiwisi.” ngati munthuyo anena kuti, “apseretu mafuta poyamba, ndipo kenaka mutenge mmene mufunira,” mtumikiyo amayankha kuti, “ayi ndipatse tsopano lino. ngati sutero, ine nditenga molanda.” tchimo la ana a eli linali lalikulu kwambiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti iwo amanyoza nsembe za mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma samueli amatumikira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh atavala efodi ya nsalu yofewa yosalala. chaka chilichonse amayi ake ankamusokera kamkanjo ndi kukamupatsa akamapita ndi mwamuna wake kukapereka nsembe za pa chaka. tsono eli amadalitsa elikana ndi mkazi wake ndi mawu akuti “mavawelomakonsonanti-yeahoh akupatseni ana mwa mkazi uyu kulowa mʼmalo mwa amene anapempha ndi kumupereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamukomera mtima hana. anakhala ndi pathupi ndi kubereka ana aamuna atatu ndi ana aakazi awiri. ndipo samueli ankakula pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono eli anakalamba kwambiri. iye ankamva zonse zimene ana ake aamuna ankachitira aisraeli onse, ndiponso kuti ankagona ndi akazi pa chipata cha tenti ya msonkhano. choncho anawafunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani mukuchita zinthu zotere? ine ndikumva kuchokera kwa anthu onse za zoyipa zanuzo. ayi, ana anga si mbiri yabwino imene ndikumva anthu a allah akufalitsa. ngati munthu alakwira munthu mnzake, mwina allah adzamupepesera, koma ngati munthu achimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamupepesera ndani?” koma ana ake sanamvere kudzudzula kwa abambo awo, pakuti chinali cholinga cha mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti awaphe. ndipo mnyamata samueli anapitirira kukula mu msinkhu, ndipo ankapeza kuyanja pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi anthu. tsiku lina munthu wa allah anabwera kwa eli ndipo anamuwuza kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘kodi ine sindinadziwulule ndekha kwa banja la kholo lako pamene iwo anali akapolo a farao ku igupto? ndipo ndinamusankha pakati pa mafuko a isreali kuti akhale wansembe wanga ndi kuti azipita pa guwa langa la nsembe, kufukiza lubani ndi kuvala efodi pamaso panga. ndinapatsa banja la abambo ako gawo la nsembe zonse zopsereza zimene aisraeli amapereka. nʼchifukwa chiyani ukunyoza nsembe ndi zopereka zanga zimene ndinalamula? nʼchifukwa chiyani ukupereka ulemu kwa ana ako kuposa ine podzinenepetsa nokha ndi zopereka zabwino kwambiri za nsembe zimene aisraeli amapereka?’ ” “paja ine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali ‘ndinalonjeza kuti anthu a pa banja lako ndi a pa banja la abambo ako azidzanditumikira nthawi zonse.’ koma tsopano ndikuti, ‘zonsezi zithe!’ tsopano anthu amene amandilemekeza inenso ndidzawalemekeza koma iwo amene amandinyoza ine ndidzawanyoza. nthawi ikubwera imene ndidzachotsa anyamata ako ndi anyamata a pa banja la abambo ako, kotero kuti sipadzakhala munthu wokalamba pa banja lako. pa mavuto ako udzayangʼana ndi maso ansanje zabwino zimene ndidzachitira aisraeli ena. mʼbanja lako simudzapezeka munthu wokalamba. komabe pa banja lako mmodzi yekha ndidzamuleka wosamuchotsa kuti azidzanditumikira. iyeyu azidzakuliritsa ndi kukumvetsa chisoni. koma ena onse pa banja lako adzafa akanali aangʼono.” “ ‘ndipo chimene chidzachitike kwa ana ako awiriwa, hofini ndi finehasi, chidzakhala chizindikiro kwa iwe. onse awiri adzafa pa tsiku limodzi. pambuyo pake ndidzasankha wansembe wokhulupirika, amene adzachita zimene zili mu mtima ndi mʼmaganizo mwanga. ndidzakhazikitsa banja lako kolimba ndipo adzatumikira pamaso pa wodzozedwa wanga nthawi zonse. ndipo aliyense wotsala wa banja lako adzabwera ndi kugwada pamaso pake kupempha ndalama kapena chakudya.’ adzati, ‘chonde ndiloleni kuti ndizithandizako pa ntchito iliyonse ya unsembe kuti ndipeze chakudya.’ ”

3

samueli ankatumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh moyangʼaniridwa ndi eli. masiku amenewo mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh sankamveka pafupipafupi. kuona zinthu mʼmasomphenya sikunkachitikanso kawirikawiri. tsiku lina eli, amene maso anali ofowoka ndi kuti sankatha kuona bwino, anagona pa malo ake. nthawiyi nʼkuti nyale ya allah isanazimitsidwe. samueli anali gone mu nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, kumene kunali bokosi la chipangano cha allah. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayitana samueli. iye anayankha kuti, “wawa.” ndipo iyeyo anathamangira kwa eli ndipo anati, “ndabwera ndamva kuyitana.” koma eli anati, “ine sindinakuyitane, bwerera kagone.” ndipo iye anapita kukagona. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayitananso, “samueli!” ndipo samueli anadzuka ndi kupita kwa eli nati, “ndabwera popeza ndamva mukundiyitana.” eli nati, “mwana wanga, ine sindinakuyitane, bwerera kagone.” nthawiyi nʼkuti samueli asanadziwe mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼkuti asanawululidwe kwa iye. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayitananso samueli kachitatu ndipo samueli anadzuka ndikupita kwa eli ndipo anati, “ndabwera popeza mwandiyitana ndithu.” apo eli anazindikira kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye ankayitana mnyamatayo. tsono eli anamuwuza samueli kuti, “pita ukagone ndipo akakuyitananso ukanene kuti, ‘yankhulani mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti mtumiki wanu ndikumvetsera.’ ” choncho samueli anapita ndi kukagona pamalo pake. mavawelomakonsonanti-yeahoh anabwera ndi kuyima pomwepo, ndi kuyitana monga nthawi zina zija, “samueli! samueli!” ndipo samueli anayankha, “yankhulani, pakuti mtumiki wanu akumvetsera.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa samueli, “taona, patsala pangʼono kuti ndichite chinthu china mu isreali chimene chidzadabwitsa aliyense amene adzamve. tsiku limenelo ndidzachitadi zonse zimene ndinayankhula zokhudza banja la eli kuyambira poyamba mpaka pomaliza. pakuti ndinamudziwitsa kuti ine ndikhoza kulanga banja lake kwamuyaya chifukwa cha zoyipa zimene ana ake ankadziyipitsa nazo. iye ankadziwa zimenezi koma osawaletsa. nʼchifukwa chake ndinalumbira kuti, ‘zoyipa zimene banja la eli linandichita sizidzafafanizidwa mpaka muyaya ngakhale adzapereke nsembe kapena zopereka zina.’ ” samueli anagona mpaka mmawa. atadzuka anatsekula zitseko za nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anachita mantha kumuwuza eli za masomphenya ake. koma eli anamuyitana nati, “samueli mwana wanga.” samueli anayankha kuti, “wawa.” tsono eli anafunsa kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wakuwuza chiyani? usandibisire. allah akulange ndithu ngati undibisira chilichonse cha zimene wakuwuza.” choncho samueli anamuwuza zonse, sanamubisire kalikonse. ndipo eli anati, “iye ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, mulekeni achite chimene chamukomera.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anali ndi samueli pamene amakula, ndipo zonse zimene ankayankhula zinkachitikadi. ndipo aisraeli onse kuyambira ku dera la dani mpaka ku beeriseba anazindikira kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh analozadi chala pa samueli kuti akhale mneneri wake. mavawelomakonsonanti-yeahoh anapitiriza kuoneka ku silo, ndipo kumeneko anadziwulula yekha kwa samueli mwa mawu ake.

4

ndipo mawu a samueli anafika kwa aisraeli onse. aisraeli anapita kukamenya nkhondo ndi afilisti. aisraeli anamanga misasa yawo ku ebenezeri, ndipo afilisti anamanga ku afeki. afilisti anandanda kuyangʼana aisraeli nayamba kumenyana. nkhondo inakula ndipo afilisti anagonjetsa aisraeli napha anthu 4,000 pa malo a nkhondopo. asilikali atabwerera ku misasa, akuluakulu a isreali anafunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani mavawelomakonsonanti-yeahoh walola kuti tigonjetsedwe lero pamaso pa afilisti? tiyeni tikatenge bokosi la chipangano cha mavawelomakonsonanti-yeahoh ku silo kuti mavawelomakonsonanti-yeahohyo abwere kukhala pakati pathu ndi kutipulumutsa mʼmanja mwa adani athu.” choncho anatuma anthu ku silo ndipo anakatenga bokosi la chipangano cha mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse amene amakhala pa akerubi. ndipo ana awiri a eli, hofini ndi finehasi anatsagana nalo bokosi la chipangano cha allah. bokosi la chipangano cha mavawelomakonsonanti-yeahoh litafika ku msasa, aisraeli onse anafuwula kwambiri mpaka nthaka inagwedezeka. atamva kufuwulaku, afilisti anafunsa, “kodi kufuwula kwakukulu kumeneku ku misasa ya ahebri ndi kwachiyani?” atamva kuti bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh lafika ku msasako, afilisti anachita mantha pakuti iwo ankanena kuti, “milungu yafika ku msasa. iwo anati, ‘tili pamavuto. chinthu choterechi sichinachitikepo nʼkale lomwe. atsoka ife! adzatipulumutsa ndani mʼmanja mwa milungu yamphamvuyi? iyi ndi milungu imene inakantha aigupto ndi miliri yosiyanasiyana mʼchipululu. limbani mtima afilisti! chitani chamuna, kuti mungakhale akapolo a ahebri monga iwowa alili akapolo anu. chitani chamuna ndipo menyani nkhondo!’ ” choncho afilisti anamenya nkhondo, ndipo anagonjetsa aisraeli. iwo anathawa aliyense kwawo. ankhondo a aisraeli oyenda pansi okwanira 30,000 anaphedwa. ndipo bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh linalandidwa, ndiponso ana awiri eli, hofini ndi finehasi anaphedwa. tsiku lomwelo munthu wina wa fuko la benjamini anathawa ku nkhondo ndipo anafika ku silo. iyeyu zovala zake zinali zongʼamba ndipo anadzithira dothi kumutu kuonetsa chisoni. atafika, anapeza eli atakhala pa mpando wake mʼmbali mwa msewu, akungoyangʼana, pakuti ankadera nkhawa bokosi la allah. munthuyo atalowa mu mzindamo ndi kufotokoza zimene zinachitika ku nkhondo, anthu onse a mu mzindamo anayamba kulira. eli atamva kulirako anafunsa kuti, “kodi phokosoli likutanthauza chiyani?” tsono munthu wa fuko la benjamini uja anapita msanga kwa eli kukamufotokozera. nthawiyo nʼkuti eli ali wa zaka 98 ndipo maso ake anali atachita khungu kotero kuti samatha kuona. munthuyo anamuwuza eli kuti, “ine ndabwera kuchokera ku nkhondo, ndathawako lero lomwe lino.” eli anafunsa, “nanga nkhondo yayenda bwanji mwana wanga?” iye anayankha kuti, “aisraeli athawa pamaso pa afilisti. anthu ambirimbiri aphedwa. ana anunso hofini ndi finehasi aphedwa. bokosi la allah nalonso lalandidwa.” atangotchula bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh, eli anagwa chagada, kuchoka pa mpando wake umene unali mʼmbali mwa chitseko cha mpanda. khosi lake linathyoka ndipo anafa, pakuti anali okalamba ndi onenepa kwambiri. iye anatsogolera isreali zaka makumi anayi. nthawiyo, mpongozi wa eli, mkazi wa finehasi anali woyembekezera ndipo anali pafupi kuchira. atamva kuti bokosi la allah lalandidwa ndi kuti mpongozi wake eli ndi mwamuna wake amwalira, ululu wa pobereka mwana unamufikira modzidzimutsa ndipo anabereka mwana. popeza mkaziyo anali pafupi kumwalira, akazi amene amamuthandiza anati, “usaope, wabereka mwana wamwamuna” koma iye sanayankhe kapena kulabadirako. tsono iye anatcha mwanayo dzina loti ikabodi kutanthauza kuti, “ulemerero wachoka mu isreali,” chifukwa cha kulandidwa bokosi la allah ndi imfa ya mpongozi wake eli ndi mwamuna wake. ananena momwemo kuti, “ulemerero wachoka mu isreali, pakuti bokosi la allah lalandidwa.”

5

afilisti atalanda bokosi la allah lija, analitenga kuchoka ku ebenezeri kupita ku asidodi. kenaka anatenga bokosi la chipanganolo nabwera nalo ku nyumba ya dagoni ndi kuliyika pambali pa dagoni. anthu a ku asidodi atadzuka mmawa mwake, anangoona dagoni atagwa pansi chafufumimba pamaso pa bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh! iwo anatenga dagoni ndi kumuyimika pamalo pake. koma mmawa mwakenso atadzuka, anaona dagoni atagwa chafufumimba pamaso pa bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh. mutu wake ndi manja ake zinali zitaduka ndi kugwera pa khonde polowera, thunthu lake lokha ndilo linatsala. nʼchifukwa chake mpaka lero ansembe a dagoni kapena wina aliyense amene amalowa mʼkachisi wa dagoni ku asidodi saponda pa khonde. mavawelomakonsonanti-yeahoh analanga koopsa anthu a ku asidodi. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawawononga ndi kuwazunza ndi zithupsa asidoniwa pamodzi ndi anthu a madera ozungulira. anthu a ku asidodi ataona zimene zimachitika anati, “bokosi la allah wa isreali lisakhale kuno chifukwa akutizunza ife pamodzi ndi mulungu wathu dagoni.” choncho anayitana atsogoleri onse a afilisti kuti asonkhane ndipo anawafunsa kuti, “kodi bokosi la allah wa isreali tichite nalo chiyani?” iwo anayankha kuti, “bokosi la allah wa isreali lipite ku gati.” kotero analichotsa bokosi la allah wa isrealilo. koma atafika nalo ku gati, mavawelomakonsonanti-yeahoh analanga mzindawo, ndipo anthu anachita mantha aakulu. iye anazunza anthu a mu mzindawo, ana ndi akulu omwe, ndi zithupsa. choncho anatumiza bokosi la allah ku ekroni. koma bokosi la allah lija litangofika ku ekroni, anthu a ku ekroni analira kuti, “abwera nalo bokosi la allah wa isreali kwa ife kuti atiphe pamodzi ndi anthu athu.” kotero iwo anayitana atsogoleri onse a afilisti kuti asonkhane ndipo anati, “chotsani bokosi la allah wa isreali, libwerere ku malo ake. tikapanda kutero lidzatipha ife ndi anthu athu.” pakuti mu mzinda monse munali mantha aakulu kwambiri ndipo allah ankawalanga kwambiri anthu a kumeneko. anthu amene sanafe anavutika ndi zithupsa, ndipo kulira kwa anthu a mu mzindamo kunamveka kumwamba.

6

bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh linakhala mʼdziko la afilisti kwa miyezi isanu ndi iwiri. tsono afilisti anayitana ansembe ndi amawula ndipo anati, “tichite nalo chiyani bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh? tiwuzeni momwe tidzalitumizira ku malo ake.” iwo anayankha kuti, “ngati mufuna kubweza bokosi la allah wa isreali, musalitumize wopanda kanthu, koma muyesetse kulitumiza pamodzi ndi nsembe yopepesera machimo. mukatero mudzachiritsidwa, ndipo mudzadziwa chifukwa chiyani chilango cha mavawelomakonsonanti-yeahoh sichikukuchokani.” afilisti anafunsanso kuti “kodi ife tipereke nsembe yanji yopepesera machimo?” iwo anayankha kuti, “mupereke zifanizo zagolide za zithupsa zisanu ndi zamakoswe asanu malingana ndi chiwerengero cha akalonga a afilisti popeza mliri womwewo wagwera inu ndi akalonga anu. mupange zifanizo za zithupsa zisanu ndi za makoswe asanu amene akuwononga dziko lanu ndipo mupereke ulemu kwa isreali. mwina adzaleka kuzunza inu, milungu yanu ndi dziko lanu. nʼchifukwa chiyani mukuwumitsa mitima monga anachita aigupto ndi farao? allah atawalanga anthu a ku igupto aja kodi suja anawalola aisraeli kuti azipita ndipo anapitadi? “tsopano konzani galeta latsopano limodzi ndiponso ngʼombe ziwiri zazikazi zamkaka zimene sizinavalepo goli. muzimangirire ngʼombezo ku ngoloyo, koma ana awo muwachotse ndi kuwasiya kwanu. mutenge bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuliyika pa galetapo ndipo pambali pake pakhale bokosi, mʼmene muyikemonso zinthu zagolide zomwe mukutumiza kwa iye monga nsembe yopepesera machimo. kenaka, mulisiye lizipita. koma muziliyangʼana. ngati lilondola njira yopita kwawo kwa bokosilo mpaka ku beti-semesi ndiye kuti amene watichita zoyipa zazikulu zoterezi ndi allah wa isreali. koma ngati silitero, ife tidzadziwa kuti sanali allah wa isreali amene watizunza koma kuti zinangochitika mwatsoka.” anthu aja anachitadi zimenezi. anatenga ngʼombe zamkaka ziwiri nazimanga ku galeta lija. koma ana awo anawatsekera mʼkhola. tsono anayika bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh pa galeta pamodzi ndi bokosi limene munali makoswe agolide ndi zifanizo zawo za zithupsa. ngʼombe zija zinapita molunjika kutsata msewu wopita ku beti semesi zikulira njira yonse. sizinakhotere kumanja kapena kumanzere. akalonga a afilisti anazitsatira mpaka mʼmalire a beti-semesi. nthawi imeneyi anthu a ku beti-semesi amakolola tirigu mʼchigwa ndipo pamene anayangʼana ndi kuona bokosi la chipangano likubwera anakondwa. galeta lija linafika ku munda wa yeahoswa ku beti-semesi ndipo linayima. kumeneko kunali mwala waukulu. tsono anthu anawaza nkhuni galetalo, ndipo anapha ngʼombe zija ndi kuzipereka ngati nsembe zopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. alevi nʼkuti atatsitsa bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamodzi ndi bokosi mmene munali zinthu zagolide, ndipo anawayika pa mwala uja waukulu. tsiku limenelo anthu a ku beti-semesi anapereka nsembe yopsereza ndi nsembe zina kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. atsogoleri asanu a afilisti ataona izi anabwerera ku ekroni tsiku lomwelo. zifanizo zagolide za zithupsa zimene afilisti anatumiza ngati nsembe zopepesera machimo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh zinkayimirira mizinda isanu iyi motere: chimodzi cha ku asidodi, china cha ku gaza ndi zina za ku asikeloni, gati ndi ekroni. ndipo chiwerengero cha zifanizo za makoswe chinali chofanana ndi chiwerengero cha mizinda ya akalonga asanu a afilisti. mizindayi inali yotetezedwa bwino ndi ina yapamtetete. mwala waukulu umene anayikapo bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmunda mwa yeahoswa ku beti-semesi uli ngati mboni mpaka lero. mavawelomakonsonanti-yeahoh anakantha amuna a ku beti-semesi 70 chifukwa anasuzumira mʼbokosi la chipangano cha mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo anzawo analira chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalanga kwambiri. tsono anthu a ku beti-semesi anafunsa, “ndani angathe kuyima pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah woyera? bokosi la chipanganoli lipita kuti likachoka pano?” tsono iwo anatumiza a mithenga kwa anthu a ku kiriati-yearimu kuti, “afilisti atibwezera bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh. bwerani kuno mudzalitenge, mupite nalo kwanuko.”

7

choncho anthu a ku kiriati-yearimu anabwera ndi kudzatenga bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo anapita nalo ku nyumba ya abinadabu ya ku phiri ndipo anapatula eliezara mwana wake kuti aziyangʼanira bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahohlo. zaka makumi awiri zinapita kuyambira pamene bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh linakhala ku kiriati-yearimu, ndipo anthu a isreali onse analira kupempha mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti awathandize. ndipo samueli anati kwa nyumba yonse ya isreali, “ngati mukubwerera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mtima wanu wonse, muchotse milungu yachilendo ndi asiteroti pakati panu ndipo mitima yanu ikhazikike pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kutumikira iye yekha. mukatero iye adzakupulumutsani mʼmanja mwa afilisti.” choncho aisraeli anachotsa milungu yawo ya baala ndi asitoreti ndi kutumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh yekha. kenaka samueli anati, “sonkhanitsani aisraeli onse ku mizipa ndipo ine ndidzakupemphererani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” choncho anasonkhana ku mizipa, ndipo anatunga madzi ndi kuwathira pansi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pa tsiku limenelo anasala kudya namanena kuti, “ife tachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo samueli anali mtsogoleri wa isreali ku mizipa. afilisti anamva kuti aisraeli asonkhana ku mizipa, choncho akalonga awo anabwera kudzawathira nkhondo. ndipo aisraeli atamva anachita mantha chifukwa cha afilisti. choncho anati kwa samueli, “musasiye kutipempherera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, kuti atipulumutse mʼdzanja la afilistiwa.” ndipo samueli anatenga mwana wankhosa wamkazi woyamwa ndi kumupereka monga nsembe yopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmalo mwa aisraeli, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankha. samueli akupereka nsembe yopsereza, afilisti anayandikira kuti ayambe kuwathira nkhondo aisraeli. koma tsiku limenelo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawaopseza afilisti aja ndi mawu aakulu ngati bingu. choncho anasokonezeka motero kuti aisraeli anawagonjetsa. aisraeli anatuluka ku mizipa kuthamangitsa afilisti aja nʼkumawapha mʼnjira yonse mpaka kumunsi kwa beti-kari. kenaka samueli anatenga mwala nawuyika pakati pa mizipa ndi seni. iye anawutcha ebenezeri, popeza anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh watithandiza mpaka pano.” kotero afilisti anagonjetsedwa ndipo sanadzalowenso mʼdziko la isreali. mavawelomakonsonanti-yeahoh analimbana ndi afilisti masiku onse a samueli. mizinda yonse imene afilisti analanda kuchokera ku ekroni mpaka ku gati inabwezedwa kwa aisraeli. choncho aisraeli anapulumutsa dziko lawo. ndipo panalinso mtendere pakati pa aisraeli ndi aamori. samueli anatsogolera aisraeli moyo wake wonse. chaka ndi chaka samueli ankakonza ulendo wozungulira kuchokera ku beteli mpaka ku giligala ndi mizipa, kuweruza milandu ya aisraeli mʼmadera onsewa. koma pambuyo pake ankabwerera ku rama, kumene kunali nyumba yake. ankaweruza aisraeli kumeneko. ndipo iye anamanga guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh kumeneko.

8

samueli atakalamba anasankha ana ake kuti akhale oweruza aisraeli. mwana wake woyamba anali yoweli, wachiwiri anali abiya, ndipo ankaweruza ku beeriseba. koma ana akewo sanatengere makhalidwe ake abwino. iwo ankapotokera ku zoyipa namatsata phindu mwachinyengo. ankalandira ziphuphu ndi kumaweruza mwachinyengo. tsono akuluakulu onse a isreali anasonkhana pamodzi ndipo anabwera kwa samueli ku rama. iwo anati kwa iye “taonani, inu mwakula tsopano ndipo ana anu sakutsata makhalidwe anu abwino. tsono mutipatse mfumu kuti izitilamulira, monga momwe ikuchitira mitundu ina yonseyi.” koma mawu oti, “mutipatse mfumu kuti izitilamulira,” sanakondweretse samueli. choncho anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankha nati, “mvera zonse zimene anthuwa akukuwuza. si ndiwe amene akumukana, koma akukana ine kuti ndikhale mfumu yawo. kuyambira tsiku limene ndinawatulutsa mʼdziko la igupto mpaka lero zochita zawo zakhala zondikana ine nʼkumatumikira milungu ina. tsopano akukukananso iwe. tsono amvere zimene akunena, koma uwachenjeze kwambiri ndipo uwawuzitse za khalidwe la mfumu imene idzawalamulire.” samueli anawawuza anthu amene amamupempha mfumu aja mawu onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anati, “zimene mfumu imene idzakulamulireniyo idzachite ndi izi: izidzatenga ana anu aamuna kuti akhale ankhondo ake; ena pa magaleta ake, ena pa akavalo ake ndipo ena othamanga patsogolo pa magaleta akewo. ena adzawayika kukhala olamulira asilikali 1,000, ena olamulira asilikali makumi asanu, ndi ena otipula minda yake, ndi kukolola ndiponso ena adzakhala osula zida zankhondo ndi zida za magaleta ake. iyo idzatenga ana anu akazi kuti akhale oyenga mafuta onunkhira, ophika chakudya ndi kupanga buledi. idzatenga minda yanu yabwino ya mpesa ndi ya mitengo ya olivi ndipo adzayipereka kwa antchito ake. idzatenga gawo lakhumi la tirigu wanu ndi mphesa zanu ndi kupereka kwa nduna zake ndi akapitawo ake. mfumuyo idzatenga antchito anu aamuna ndi aakazi. idzatenganso ngʼombe zanu zabwino ndi abulu anu nʼkumazingwiritsa ntchito. iyo idzatenga gawo lakhumi la zoweta zanu, ndipo inu eni mudzakhala akapolo ake. nthawi imeneyo ikadzafika inu mudzalira momvetsa chisoni chifukwa cha mfumu imene mwadzisankhira, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh sadzakuyankhani.” koma anthu anakana kumumvera samueli. iwo anati, “ayi! ife tikufuna mfumu yotilamulira. kotero ifenso tidzakhala ngati mayiko ena. mfumu yathu idzatiweruza ndiponso idzatuluka nafe kutitsogolera kukamenya nkhondo.” samueli atamva zonse zimene anthuwo ananena, iye anakazifotokozanso kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankha nati, “amvere zimene akunena ndipo apatse mfumu.” ndipo samueli anati kwa aisraeli aja, “bwererani aliyense kwawo.”

9

panali munthu wina wa fuko la benjamini, wotchuka, dzina lake kisi, mwana wa abieli, mwana wa zerori, mwana wa bekorati, mwana wa afiya. iyeyu anali ndi mwana dzina lake sauli, mnyamata wa maonekedwe abwino. pakati pa aisraeli onse panalibe wofanana naye. anali wamtali kotero kuti anthu onse ankamulekeza mʼmapewa. tsono abulu a kisi, abambo ake a sauli anasowa. choncho kisi anati kwa mwana wake sauli, “tenga wantchito mmodzi ndipo mupite mukafunefune abuluwo.” choncho iwo anadutsa dziko la mapiri a efereimu ndi dera la salisa, koma sanawapeze. anadutsa ku saalimu koma abuluwo sanawapeze. kenaka anadutsa dziko la benjamini, koma osawapezabe. atafika ku dera la zufi, sauli anawuza mnyamata wake kuti, “tiye tibwerere, mwina abambo anga angasiye kudandaula za abulu ndipo adzayamba kudandaula za ife.” koma mnyamatayo anayankha kuti, “taonani, mu mzinda uwo muli munthu wa allah. anthu amamupatsa ulemu kwambiri, ndipo zonse zimene amanena zimachitika. tiyeni tipite kumeneko tsopano. mwina adzatiwuza kumene tiyenera kulowera.” sauli anafunsa mnyamata wake kuti, “tikapita tikamupatsa chiyani munthuyo pakuti chakudya chimene chinali mʼmatumba mwathu chatha? tilibe mphatso iliyonse yoti timutengere munthu wa allah. nanga tili ndi chiyani?” mnyamatayo anayankha kuti, “onani, ndili ndi kandalama kakangʼono ka siliva. ndikamupatsa munthu wa allahyo ndipo akatidziwitsa kumene kuli abuluwo.” (kale mu isreali ngati munthu afuna kukapempha nzeru kwa allah ankanena kuti, “tiyeni tipite kwa mlosi.” ndiye kuti munthu amene lero akutchedwa mneneri, kale ankatchedwa mlosi). tsono sauli anawuza mnyamata wake kuti, “chabwino, tiye tipite.” ndipo ananyamuka kupita ku mzinda umene kunali munthu wa allahyo. akukwera phiri kupita ku mzindawo anakumana ndi atsikana akutuluka mu mzindamo kukatunga madzi, ndipo anawafunsa kuti, “kodi mlosi uja alipo?” iwo anayankha, “inde alipo. ali kutsogolo kwanuku, fulumirani tsopano, wangobwera kumene mu mzinda wathu uno lero, chifukwa lero anthu akupereka nsembe ku phiri. mukangolowa mu mzindawo mumupeza asanapite ku phiri kukadya. anthu sangayambe kudya iye asanabwere chifukwa iyeyu ayenera kudalitsa nsembeyo. kenaka anthu oyitanidwa adzayamba kudya. pitani tsopano, chifukwa muyenera kumupeza nthawi ino.” choncho anapita ku mzinda kuja. akulowa mu mzindamo, anaona samueli akutuluka mu mzindamo akubwera kumene kunali iwo, koma amapita ku phiri, ku malo wopatulika. koma chadzulo lake sauli asanafike, mavawelomakonsonanti-yeahoh anali atamuwuza kale samueli za zimenezi kuti, “mawa nthawi ngati yomwe ino ndidzakutumizira munthu wochokera ku dziko la benjamini. udzamudzoze kuti akhale mtsogoleri wa anthu anga, aisraeli. iye adzawapulumutsa mʼdzanja la afilisti. ine ndaona kuzunzika kwawo ndipo ndamva kulira kwawo.” samueli atamuona sauli, mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza kuti, “munthu ndinakuwuza uja ndi uyu. iyeyu adzalamulira anthu anga.” tsono sauli anayandikira samueli pa chipata ndipo anamufunsa, “kodi mungandiwuze kumene kuli nyumba ya mlosi?” samueli anayankha, “ine ndine mlosiyo. tsogolani kupita ku phiri pakuti lero mudya ndi ine, ndipo mawa mmawa ndidzakuwuzani zonse zimene zili mu mtima mwanu. musadere nkhawa za abulu anu amene akhala akusowa masiku atatu apitawa, poti apezeka kale. kodi aisraeli onse akufunitsitsa ndani? kodi si ndiwe ndi nyumba yonse ya abambo ako?” sauli anayankha, “inetu ndine mbenjamini, fuko lalingʼono la mafuko onse a isreali, ndipo banja langa ndi lalingʼono pakati pa mabanja a fuko la benjamini. nanga nʼchifukwa chiyani mukunena zimenezi kwa ine?” ndipo samueli anatenga sauli ndi mnyamata wake uja ndi kulowa nawo mʼchipinda chachikulu ndipo anawakhazika kutsogolo kwa anthu oyitanidwa. onse pamodzi analipo anthu makumi atatu. tsono samueli anati kwa wophika, “bwera nayo nyama imene ndinakupatsa, imene ndinakuwuza kuti uyisunge pambali.” kotero wophikayo anatenga mwendo wa nyama ndipo anawuyika patsogolo pa sauli. samueli anati “nayi nyama imene ndinakusungira kuti pa nthawi yake udye pamodzi ndi anthu amene ndawayitana.” ndipo sauli anadya tsiku limenelo ndi samueli. atatsika kuchoka ku phiri kuja, samueli anamukonzera sauli malo ogona pa denga la nyumba yake, ndipo sauli anagona pamenepo. tsono mʼbandakucha samueli anayitana sauli pa dengapo nati, “konzeka ndipo ine ndikuperekeza.” choncho sauli anadzuka ndipo onse awiri, samueli ndi sauli anakalowa mu msewu. atakafika ku mathero a mzindawo, samueli anati kwa sauli, “muwuzeni mnyamata wanu kuti atsogole, koma inuyo muyime pangʼono kuti ndikuwuzeni mawu ochokera kwa allah.”

10

ndipo samueli anatenga botolo la mafuta nathira mafutawo pa mutu wa sauli ndipo anapsompsona nati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wakudzoza kuti ukhale mtsogoleri wa anthu ake, aisraeli. iwe udzalamulira anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso udzawapulumutsa mʼmanja mwa adani awo owazungulira. chizindikiro chakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wakudzoza kuti ukhale mtsogoleri wa anthu ake ndi ichi: ukachoka pano lero lino, udzakumana ndi amuna awiri kufupi ndi manda a rakele ku zeliza mʼmalire mwa dziko la benjamini ndipo adzakuwuza kuti, ‘abulu amene munkafunafuna aja apezeka. ndipo tsopano abambo ako asiya kuganiza za abulu ndipo akudera nkhawa za iwe.’ iwo akufunsa kuti, ‘kodi ndidzachita chiyani mmene mwana wanga sakuoneka?’ ” “ndipo udzapyola pamenepo ndi kufika ku mtengo wa thundu wa ku tabori. kumeneko udzakumana ndi anthu atatu akupita kukapereka nsembe ku nyumba ya allah ku beteli. mmodzi adzakhala atanyamula ana ambuzi atatu, wina atanyamula malofu atatu a buledi, ndi winayo atanyamula thumba la vinyo. adzakupatsa moni ndi kukupatsa malofu awiri a buledi. iwe udzalandire bulediyo. “pambuyo pake, udzafike ku gibeyati-elohimu, kumene kuli gulu la ankhondo la afilisti. pamene ukuyandikira mzindawo, udzakumana ndi gulu la aneneri akutsika kuchokera ku phiri, akuyimba zeze, ngʼoma, zitoliro ndi pangwe, ndiponso akulosera. kenaka mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh udzabwera pa iwe ndi mphamvu, ndipo udzayamba kulosera nawo pamodzi. ndipo udzasinthika kukhala munthu wina. zizindikiro izi zikakachitika, dzachite chilichonse manja ako angathe kuchita, pakuti allah ali nawe. “tsono tsogola kupita ku giligala. ine ndidzabwera ndithu kudzapereka nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano. koma ukandidikire masiku asanu ndi awiri mpaka ine nditabwera kuti ndidzakuwuze zomwe udzachite.” sauli akutembenuka kusiyana ndi samueli, allah anasintha mtima wa sauli, ndipo zinthu zonsezi zinakwaniritsidwa tsiku lomwelo. atafika ku gibeya, anakumana ndi gulu la aneneri. mzimu wa allah unabwera pa iye mwamphamvu, nayamba kulosa nawo. pamene onse amene ankamudziwa kale anamuona akulosera pamodzi ndi aneneri, anafunsana wina ndi mnzake. “kodi nʼchiyani chachitika ndi mwana wa kisi? kodi sauli alinso mʼgulu la aneneri?” munthu wina wa kumeneko anayankha kuti, “nanga enawa abambo awo ndani?” kotero kunayambika mwambi wakuti, “kodi saulinso ali mʼgulu la aneneri?” sauli atasiya kuloserako, anapita ku kachisi ku phiri. tsono amalume ake a sauli anamufunsa ndi mnyamata wake kuti, “munapita kuti?” iye anayakha, “timakafunafuna abulu koma titaona kuti sakupezeka, tinapita kwa samueli.” amalume ake a sauli anati, “chonde, ndifotokozereniko zimene samueli wakuwuzani.” sauli anati, “iye anatitsimikizira kuti abulu anapezeka.” koma sanawawuze amalume akewo za nkhani ija ya ufumu imene samueli anamuwuza. samueli anayitana aisraeli onse kuti asonkhane pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ku mizipa. ndipo anawuza aisraeli onse kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, ‘ine ndinakutulutsani mʼdziko la igupto ndi kukupulumutsani mʼdzanja la igupto ndi mʼdzanja la mafumu onse amene ankakuzunzani.’ koma lero mwamukana allah wanu amene amakupulumutsani mʼmavuto anu onse ndi mʼzowawa zanu. ndipo mukuti, ‘ayi, koma mutipatse mfumu yotilamulira.’ tsopanotu sonkhanani pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mwa mafuko ndi mabanja anu.” samueli atasonkhanitsa mafuko onse a isreali, fuko la benjamini linasankhidwa. anasonkhanitsa fuko la benjamini banja ndi banja. pomaliza anasonkhanitsa banja la matiri mmodzimmodzi ndipo sauli mwana wa kisi anasankhidwa. koma atamufunafuna, sanamupeze. tsono anthu anafunsanso kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “kodi munthuyu wabwera kale kuno?” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “inde wabisala pakati pa katundu.” iwo anathamanga ndi kukamutenga kumeneko. atayimirira pakati pa anthu anapezeka kuti anali wamtali kuposa anthu ena mwakuti ankamulekeza mʼmapewa. samueli anafunsa anthu onse kuti, “kodi mukumuona munthu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wasankha? palibe wofanana naye pakati pa anthu onse.” kenaka anthu onse anafuwula kuti, “mfumu ikhale ndi moyo wautali!” samueli anafotokozera anthu ntchito ndi udindo wa mfumu. pambuyo pake analemba mʼbuku zonse zokhudza ntchito ndi udindo wa mfumu, ndipo bukulo analiyika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka samueli analola aliyense kuti abwerere kupita kwawo. sauli anapitanso ku mudzi kwawo ku gibeya, pamodzi ndi anthu amphamvu amene allah anawafewetsa mitima. koma anthu ena achabechabe anati, “kodi munthu uyu angathe bwanji kutipulumutsa?” iwo anayamba kumunyoza sauliyo, ndipo sankamupatsa ngakhale mphatso. koma iye sanalabadireko.

11

nahasi, mwamoni anapita ndi kuzungulira mzinda wa yabesi giliyadi. tsono anthu onse a ku yabesi anapempha nahasiyo kuti, “muchite nafe pangano, ndipo tidzakutumikirani.” koma nahasi mwamoni uja anayankha kuti, “ndidzachita nanu pangano pokhapokha nditakolowola diso lakumanja la aliyense wa inu kuti ndichititse manyazi aisraeli onse.” akuluakulu a mzinda wa yabesi anati kwa iye, “utipatse masiku asanu ndi awiri kuti titumize uthenga mu isreali monse. ngati sipapezeka wodzatipulumutsa, ndiye ife tidzadzipereka kwa iwe.” amithenga aja atafika kwawo kwa sauli ku gibeya ndi kufotokoza nkhaniyi kwa anthu onse, iwo analira motaya mtima. pa nthawiyo nʼkuti sauli akubwera kuchokera ku munda, ali pambuyo pa ngʼombe zake za ntchito ndipo anafunsa. “nʼchiyani chawavuta anthuwa kuti azilira motere?” ndipo anamufotokozera zomwe anthu a mu mzinda wa yabesi ananena. sauli atamva mawu awo, mzimu wa allah unabwera pa iye mwa mphamvu ndipo anakwiya kwambiri. tsono anatenga ngʼombe ziwiri za ntchito, nazidula nthulinthuli. ndipo anatumiza amithenga ndi nthulizo dziko lonse la isreali ndi mawu akuti, “umo ndi mmene adzachite ndi ngʼombe ya aliyense amene satsata sauli ndi samueli.” ndipo anthu anachita mantha aakulu motero kuti onse ananyamuka ndi mtima umodzi. pamenepo sauli anawasonkhanitsa ku bezeki nawawerenga, ndipo aisraeli analipo 300,000, ayuda analipo 30,000. tsono sauli anawuza amithenga ochokera ku yabesi aja kuti, “mukawawuze anthu a ku yabesi giliyadi kuti mawa nthawi ya masana adzapulumutsidwa.” pamene amithengawo anapita ndi kukafotokoza nkhani imeneyi kwa anthu a ku yabesi, iwo anasangalala kwambiri. choncho anthu a ku yabesi anawuza nahasi kuti, “mawa tidzadzipereka kwa inu ndipo inu mudzachite nafe chilichonse chokukomerani.” tsono mmawa mwake sauli anagawa anthuwo mʼmagulu atatu. mmamawa kusanache iwo analowa mʼmisasa ya aamoni ndi kuwapha mpaka masana. amene anapulumuka anabalalika, aliyense kwakekwake. kenaka anthu anafunsa samueli kuti, “kodi ndani aja ankanena kuti, ‘kodi sauli nʼkutilamulira ife?’ bwera nawoni kuno kuti tidzawaphe.” koma sauli anati, “palibe amene ati aphedwe lero, pakuti lero lino mavawelomakonsonanti-yeahoh wagwira ntchito yopulumutsa isreali.” ndipo samueli anati kwa anthuwo, “tiyeni tipite ku giligala kuti tikatsimikizenso kuti sauli ndi mfumu yathu.” choncho anthu onse anapita ku giligala ndipo kumeneko samueli anakalonga sauli ufumu pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pambuyo pake anthu anapereka nsembe zachiyanjano pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo sauli ndi aisraeli onse anachita chikondwerero chachikulu.

12

pambuyo pake samueli anawuza aisraeli onse kuti, “ine ndamvera zonse zimene munandiwuza ndipo ndakupatsani mfumu kuti izikulamulirani. tsopano muli ndi mfumu imene izikutsogolerani, koma ine ndakalamba, kumutu kwanga kuli imvi zokhazokha ndipo ana anga ali pamodzi ndi inu. ndakhala ndili mtsogoleri wanu kuyambira ndili mnyamata mpaka lero. ine ndili pano. ngati ndinalakwa chilichonse nditsutseni pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wodzozedwa wake. kodi ndinalanda ngʼombe ya yani? kodi ndinalanda bulu wa yani? kodi ndani amene ndinamudyera masuku pa mutu? kodi ndinazunza yani? kodi ndinalandira kwa yani chiphuphu choti nʼkundidetsa mʼmaso? ngati ndinachita chilichonse cha izi, ine ndidzakubwezerani.” iwo anayankha kuti, “inu simunatidyere masuku pamutu kapena kutizunza. simunalande kanthu kalikonse ka munthu.” samueli anawawuza kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mboni pakati pa inu ndi ine, ndiponso wodzozedwa wake ndi mboni kuti lero simunapeze chilichonse mʼdzanja langa.” iwo anati, “inde, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mboni.” samueli anawawuzanso kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amene anasankha mose ndi aaroni kuti atulutse makolo anu mʼdziko la igupto. nʼchifukwa chake tsopano imani pomwepa kuti ndikufotokozereni pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, za ntchito za chipulumutso zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachitira inu ndi makolo anu. “yaqobo atapita ku dziko la igupto, aiguptowo akuwazunza, iwo analirira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti awathandize, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza mose ndi aaroni, amene anatulutsa makolo anu mʼdziko la igupto ndi kudzawakhazika pa malo ano. “koma iwo anayiwala mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo, choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapereka mʼdzanja la sisera mkulu wa ankhondo wa mzinda wa hazori, ndiponso mʼmanja mwa afilisti ndi mfumu ya mowabu. mafumu onsewa anathira nkhondo makolo anu. tsono iwo analira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nati, ‘ife tachimwa, chifukwa tamusiya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumatumikira mafano a baala ndi asiteroti. koma tsopano tilanditseni mʼmanja mwa adani athu ndipo tidzakutumikirani.’ choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza yeru-baala, bedani, yefita ndi samueli ndipo anakulanditsani mʼmanja mwa adani anu amene anakuzungulirani, kotero munakhala mwamtendere. “koma mutaona kuti nahasi mfumu ya amoni inkabwera kudzamenyana nanu, inu munandiwuza kuti, ‘ayi, ife tikufuna mfumu kuti itilamulire,’ ngakhale kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndiye anali mfumu yanu. tsopano nayi mfumu imene mwayisankha, imene munayipempha. onani, mavawelomakonsonanti-yeahoh wakupatsani mfumu. ngati muziopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumamutumikira ndi kumamumvera, osamupandukira ndiponso ngati inu pamodzi ndi mfumu yanu mudzatsata mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, ndiye zinthu zonse zidzakuyenderani bwino. koma mukapanda kumvera mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumupandukira, ndiye adzakulangani pamodzi ndi mfumu yanu yomwe. “tsono imani pomwepa kuti muone chinthu chachikulu chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pafupi kuchita pamaso panu! kodi ino si nthawi yokolola tirigu? komabe ndipemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti agwetse mvula ya mabingu. zikatero mudzadziwa kuti tchimo lanu limene mwachita popempha mfumu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi lalikulu.” choncho samueli anapemphera, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza mvula ya mabingu tsiku lomwelo. apo anthu aja anaopa kwambiri mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi samueli. tsono anamupempha samueli nati, “chonde mutipempherere kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ife atumiki kuti tingafe pakuti pa machimo athu onse tawonjezapo tchimo lopempha mfumu.” samueli anayankha kuti, “musaope, inu mwachitadi tchimo ili, koma musaleke kumutsata mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumutumikira ndi mtima wanu wonse. ndipo musatsate mafano achabechabe amene alibe phindu ndipo sangakupulumutseni popeza ndi achabechabe. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakana anthu ake kuopa kuti dzina lake lamphamvu linganyozeke, pakuti chinamukondweretsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti akusandutseni inu kukhala anthu ake. ndiponso kunena za ine, zisachitike kuti ndichimwire mavawelomakonsonanti-yeahoh pakulephera kukupemphererani. ndipo ine ndidzakuphunzitsani njira yabwino ndi yolungama kuti muziyendamo. koma onetsetsani kuti mukuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumutumikira mokhulupirika ndi mtima wanu wonse. nthawi zonse muziganizira zinthu zazikulu wakhala akukuchitirani. komabe mukapitirira kuchita zoyipa, ndiye kuti inu pamodzi ndi mfumu yanu mudzachotsedwa.”

13

sauli analowa ufumu ali ndi zaka makumi atatu, ndipo analamulira isreali kwa zaka 42. nthawi ina sauli anasankha aisraeli 3,000. mwa iwowa, 2,000 anali ndi sauliyo ku mikimasi ndi ku dziko la mapiri ku beteli, ndipo 1,000 anali ndi yonatani ku gibeya ku benjamini. anthu ena onse otsala anawabweza kwawo. yonatani anakantha mkulu wa ankhondo wa afilisti ku geba, ndipo afilisti anamva kuti aheberi awukira. tsono sauli anawuza amithenga kuti alize lipenga mʼdziko lonse la isreali. choncho aisraeli onse anamva kuti sauli wakantha mkulu wa ankhondo wachifilisiti ndi kuti afilisti anayipidwa nawo aisraeli. ndiye anthu anayitanidwa kuti abwere kwa sauli ku giligala. tsono afilisti anasonkhana kuti amenyane ndi aisraeli. iwo anali ndi magaleta 3,000, okwera pa akavalo 2,000 ndiponso asilikali kuchuluka kwake ngati mchenga wa mʼmbali mwa nyanja. iwo anapita ndi kukamanga misasa yawo ku mikimasi, kummawa kwa beti-aveni. pamene aisraeli anaona kuti anali pamavuto akulu, poti anali atapanikizidwa kwambiri, anabisala mʼmapanga, mʼmaenje, mʼmatanthwe, mʼmakwalala ndi mʼzitsime. ahebri ena anawoloka yorodani mpaka kukafika ku dziko la gadi ndi ku giliyadi. koma sauli anakhalabe ku giligala ndipo ankhondo onse amene anali naye anali njenjenje ndi mantha. saulo anadikirira masiku asanu ndi awiri, monga mwa nthawi imene ananena samueli. koma samueli sanabwere ku giligala, ndipo anthu anayamba kumuthawa sauli uja. kotero iye anati, “bwera nayoni nsembe yopsereza ndi nsembe ya chiyanjano.” ndipo sauli anapereka nsembe yopsereza. atangomaliza kupereka nsembe, anangoona samueli watulukira ndipo sauli anapita kukamulonjera. samueli anafunsa kuti, “nʼchiyani chimene wachita?” sauli anayankha kuti, “nditaona kuti anthu ayamba kundithawa, ndi kuti inu simunabwere pa nthawi munanena ija, ndiponso kuti afilisti akusonkhana ku mikimasi, ndinati, ‘tsopano afilisti abwera kudzandithira nkhondo ku giligala kuno, chonsecho sindinapemphe mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti andikomere mtima.’ motero ndinakakamizika kupereka nsembe yopsereza.” samueli anati, “mwachita zopusa. simunatsate zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakulamulani kuti muchite. mukanazitsata, mavawelomakonsonanti-yeahoh akanawukhazikitsa ufumu wanu mu isreali mpaka kalekale. koma tsopano ufumu wanu sudzakhalitsa. mavawelomakonsonanti-yeahoh wapeza munthu wapamtima pake ndipo wamusankha kukhala mtsogoleri wa anthu ake chifukwa inu simunasunge malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh.” kenaka samueli anachoka ku giligala ndi kupita ku gibeyati ku dziko la benjamini. saulo anawerenga anthu amene anali naye ndipo analipo 600. sauli ndi mwana wake yonatani pamodzi ndi asilikali amene anali naye aja amakhala ku geba ku dziko la benjamini. koma afilisti anamanga misasa yawo ku mikimasi. ankhondo a afilisti anatuluka mʼmisasa yawo mʼmagulu atatu. gulu lina linapita ku ofiri ku dziko la suwala. gulu lina linalunjika ku beti-horoni, ndipo gulu lachitatu linalunjika ku malire oyangʼanana ndi chigwa cha zeboimu cha ku chipululu. nthawi imeneyo nʼkuti mulibe osula zitsulo mʼdziko lonse la isreali, pakuti afilisti anati, “tisawalole aheberi kudzipangira okha malupanga kapena mikondo!” kotero aisraeli onse amapita kwa afilisti kukanoletsa mapulawo, makasu, nkhwangwa ndi zikwakwa zawo. mtengo wonolera mapulawo ndi makasu unali zigawo ziwiri za sekeli, mtengo wonolera zisonga ndi nkhwangwa unali gawo limodzi la sekeli. motero tsiku la nkhondolo panalibe lupanga kapena mkondo mʼdzanja la aliyense amene anatsatira saulo ndi yonatani. koma saulo ndi yonatani, iwo okha ndiwo anali ndi zida. tsono gulu lina lankhondo la chifilisti linapita kukalonda mpata wa mikimasi.

14

tsiku lina yonatani mwana wa sauli anawuza mnyamata wake womunyamulira zida zake za nkhondo kuti, “tiye tiwoloke tipite ku kaboma ka afilisti tsidya ilo.” koma iye sanawuze abambo ake. sauli ankakhala mʼmalire a gibeya pa tsinde pa mtengo wamakangadza ku migironi. anthu amene anali naye analipo 600. pakati pawo panalinso ahiya amene ankavala efodi. iye anali mwana wa ahitubi, mʼbale wake wa ikabodi mwana wa finehasi, mwana wa eli, wansembe wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wa ku silo. koma palibe amene anadziwa kuti yonatani wachoka. pa mpata pamene yonatani ankafuna kudutsa kukafika ku kaboma ka nkhondo ka afilisti kunali thanthwe lotsetsereka mbali ina ndi lina lotsetsereka mbali inayo. thanthwe limodzi linkatchedwa bozezi ndipo linalo linkatchedwa seni. thanthwe limodzi linali chakumpoto kuyangʼanana ndi mikimasi, ndipo thanthwe linalo linali chakummwera kuyangʼanana ndi geba. yonatani anawuza mnyamata wake womunyamulira zida uja kuti, “tiye tiwoloke tipite ku kaboma ka anthu osachita mdulidwewo. mwina mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatigwirira ntchito. palibe chomuletsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kutipulumutsa, ngakhale tikhale ambiri kapena ochepa.” mnyamata uja anati, “chitani chilichonse chimene mtima wanu ukhumba. ine ndili nanu pamodzi. chimene mtima wanu ukhumba ndi chomwenso ine ndikhumba.” yonatani anati, “tiye tsono tiwoloke kupita kumene kuli anthuwo ndi kukadzionetsa kwa iwo. akatiwuza kuti, ‘imani pomwepo mpaka tikupezeni,’ ife tikangoyima pomwepo osapita kumene kuli iwoko. koma akadzati, ‘bwerani kuno,’ ndiye ife tikapitedi, chifukwa ichi chidzakhala chizindikiro chakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wapereka mʼmanja mwathu.” choncho awiriwa anadzionetsa ku kaboma ka nkhondo ka afilisti. tsono afilistiwo anati, “taonani! aheberi akutuluka mʼmaenje mʼmene anabisala.” anthu a ku kaboma kaja anafuwula kwa yonatani ndi mnyamata wake uja kuti, “bwerani kuno ndipo tikuphunzitsani phunziro.” ndipo yonatani anati kwa mnyamata wake. “nditsate pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wapereka afilistiwa mʼmanja mwa aisraeli.” choncho yonatani anakwera mokwawa, ndipo mnyamata wake uja ankamutsata. tsono yonatani anathira nkhondo afilisti aja namawagwetsa, ndipo mnyamata wake uja ankawapha pambuyo pa iyeyo. nthawi yoyambayo yonatani ndi mnyamata wake uja anapha anthu makumi awiri ndipo anawaphera pa malo ochepa okwanira ngati theka la ekala. tsono gulu lonse la ankhondo, ndiye kuti iwo amene anali mʼmisasa ndi mʼminda ndiponso iwo amene anali ku kaboma ka ankhondo kaja, onse anagwidwa ndi mantha aakulu. dzikonso linagwedezeka, choncho anthu anachita mantha koopsa. alonda a sauli a ku gibeya dziko la benjamini atangomwaza maso anangoona chigulu cha asilikali chikumwazikana uku ndi uku. kenaka sauli anawawuza anthu amene anali naye kuti, “awerengeni asilikali kuti muona amene wachoka.” atawawerenga anapeza kuti yonatani ndi mnyamata wake womunyamulira zida zake za nkhondo palibe. tsono sauli anawuza ahiya kuti, “bwera nalo bokosi la allahlo.” (nthawi imeneyo nʼkuti efodiyo ili ndi ahiya pamaso pa aisraeli). pamene sauli amayankhula ndi wansembe, phokoso limanka likulirakulira mu msasa wa afilisti, kotero sauli anati kwa wansembe, “leka kuwombeza.” ndipo sauli ndi asilikali onse amene anali naye anasonkhana kupita kukamenya nkhondo, ndipo anangoona chisokonezo chachikulu kwambiri. afilisti akuphana okhaokha. aheberi ena amene kale anali ndi afilisti mpaka kukakhala ku misasa yawo, iwonso anatembenuka nakhala pamodzi ndi aisraeli amene ankatsata sauli ndi yonatani. ngakhale aisraeli amene ankabisala ku dziko lamapiri la efereimu atamva kuti afilisti akuthawa, nawonso anawathamangitsa afilistiwo nawathira nkhondo. nkhondo inapitirira mpaka kufika ku beti-aveni. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anapulumutsa aisraeli tsiku limenelo. koma asilikali a isreali anavutika tsiku limenelo, chifukwa sauli anawalumbirira aisraeli kuti, “wotembereredwa munthu aliyense amene adzadya kusanade, ine ndisanalipsire adani anga!” kotero palibe wankhondo aliyense amene analawa chakudya. gulu lonse la ankhondo linalowa mʼnkhalango mmene munali uchi. atalowa mʼnkhalango, anaona uchi ukukha, koma palibe amene anadya, pakuti ankaopa lumbiro lija. koma yonatani sanamve kuti abambo ake anawalumbirira anthu aja choncho anatenga ndodo yake imene inali mʼdzanja lake ndipo anayipisa mu chisa cha njuchi. choncho iye anadya uchiwo ndipo mʼmaso mwake munayera. kenaka mmodzi mwa asilikali anamuwuza kuti, “abambo ako alumbirira anthu nati, ‘wotembereredwa munthu aliyense amene adye chakudya lero.’ nʼchifukwa chake anthu alefuka.” yonatani anati, “abambo anga achita chinthu choyipira dziko. taonani mʼmaso mwanga mwayera chifukwa ndalawa uchiwu pangʼono. zikanakhala zabwino kwambiri anthuwa akanadya lero zofunkha za adani awo. zikanatero tikanapha afilisti ochuluka.” tsiku limenelo aisraeli anapha afilisti kuchokera ku mikimasi mpaka ku ayaloni. koma aisraeliwo analefuka kwambiri ndi njala. choncho iwo anathamangira pa zofunkha ndipo anatenga nkhosa, ngʼombe ndi ana angʼombe. iwo anazipha zonsezi nazidya pamodzi ndi magazi omwe. koma anthu ena anawuza sauli kuti, “taona anthu akuchimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh pakudya nyama yomwe ili ndi magazi.” ndipo sauli anati, “mwaonetsa kusakhulupirika. tsopano gubuduzirani mwala waukulu pano.” kenaka sauli anati, “mwazikanani pakati pa anthu ndi kukawawuza kuti aliyense abwere ndi ngʼombe yake kapena nkhosa yake, ndipo adzayiphe pomwe pano ndi kuyidya. musachimwire mavawelomakonsonanti-yeahoh pakudya nyama imene ili ndi magazi.” kotero aliyense anabwera ndi ngʼombe yake usiku womwewo ndi kuyipha pomwepo. ndipo sauli anamangira mavawelomakonsonanti-yeahoh guwa. ili linali guwa loyamba limene sauli anamangira mavawelomakonsonanti-yeahoh. sauli anati, “tiyeni titsatire afilisti usikuwu ndi kulanda zinthu zawo mpaka mmawa. tisasiyepo wamoyo ndi mmodzi yemwe.” ankhondowo anayankha kuti, “chitani chilichonse chimene chikukomerani.” koma wansembe anati, “tipemphe uphungu kwa allah poyamba.” choncho sauli anafunsa allah kuti, “kodi ndiwatsatire afilisti? kodi mukawapereka mʼmanja mwathu?” koma allah sanamuyankhe tsiku limenelo. choncho sauli anati, “bwerani kuno nonse atsogoleri a anthu, ndipo tiyeni tione kuti kodi tchimo limeneli lachitika bwanji lero? pali mavawelomakonsonanti-yeahoh amene amapulumutsa isreali, ngakhale tchimolo litapezeka ndi mwana wanga yonatani, iye afe ndithu.” koma palibe ndi mmodzi yemwe mwa anthuwo amene anamuyankha. tsono sauli anawuza aisraeli onse kuti, “inu mukhale mbali imodzi. ine ndi mwana wanga yonatani tikhala mbali inayo.” “chitani chilichonse chimene chikukomerani.” ndipo sauli anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali kuti, “chifukwa chiyani simunandiyankhe ine mtumiki wanu lero lino? ngati tchimoli lipezeka ndi ine kapena ndi yonatani mwana wanga, inu allah wa isreali, aoneke ndi urimu. koma ngati wochimwa ndi anthu anu, aisraeli aoneke tamimu.” maere anagwera sauli ndi yonatani ndipo anthu anapezeka osalakwa. sauli anati, “chitani maere pakati pa ine ndi yonatani mwana wanga.” ndipo maere anagwera yonatani. kenaka sauli anati kwa yonatani, “ndiwuze chimene wachita.” ndipo yonatani anamuwuza kuti, “ine ndinangolawa uchi pangʼono ndi ndodo yangayi. ndiye ine ndili wokonzeka kufa.” sauli anati, “allah andilange ngakhale kufa kumene, ngati sufa iwe yonatani.” koma anthuwo anafunsa saulo kuti, “kodi yonatani afe, iye amene wagwira ntchito iyi yayikulu yopulumutsa aisraeli? osatheka! pali mavawelomakonsonanti-yeahoh ngakhale tsitsi ndi limodzi lomwe lapamutu pake silidzathothoka, pakuti wachita zimenezi lero ndi thandizo la allah.” choncho anthuwo anamupulumutsa yonatani, ndipo sanaphedwe. pambuyo pake sauli analeka kulondola afilisti, kenaka anabwerera ku dziko lawo. sauli ali mtsogoleri wa isreali, anachita nkhondo ndi adani awa omuzungulira: mowabu, amoni, edomu mafumu a ku zoba ndi afilisti. kulikonse kumene ankapita ankawagonjetsa. anachita nkhondo mwamphamvu ndi kugonjetsa aamaleki. choncho anapulumutsa aisraeli mʼmanja mwa anthu amene ankawalanda zinthu zawo. ana aamuna a sauli anali yonatani, isivi ndi maliki-suwa. analinso ndi ana aakazi awiri, dzina la mwana wake wamkulu wamkazi linali merabi ndipo la mwana wake wamngʼono wamkazi linali mikala. dzina la mkazi wake linali ahinoamu. iyeyu anali mwana wa ahimaazi. dzina la mkulu wa ankhondo a sauli linali abineri mwana wa neri, mʼbale wa abambo a sauli. kisi abambo a sauli ndi neri abambo a abineri anali ana a abieli. pa moyo wake wonse, sauli ankakhalira kuchita nkhondo pakati pa isreali ndi afilisti. ndipo sauli ankati akaona munthu aliyense wamphamvu kapena wolimba mtima ankamulemba ntchito mu gulu lake lankhondo.

15

samueli anawuza sauli kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh anandituma ine kuti ndikudzozeni kukhala mfumu ya anthu ake, aisraeli. tsopano imvani zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘ine ndidzalanga aamaleki chifukwa cha zimene anawachita aisraeli. paja iwo analimbana ndi aisraeli pa njira pamene aisraeliwo ankachoka ku igupto. tsopano pita kathire nkhondo aamaleki ndi kuwononga kwathunthu zinthu zonse zimene ali nazo. musakasiyeko munthu ndi mmodzi yemwe. mukaphe amuna ndi akazi, ana ndi makanda, ngʼombe ndi nkhosa, ngamira ndi abulu.’ ” kotero sauli anayitana ankhondo ake nawawerenga ku telaimu. ankhondo oyenda pansi analipo 200,000 ndipo mwa iwowa 10,000 anali a fuko la yuda. sauli anapita ku mzinda wa aamaleki nawubisalira mʼkhwawa. tsono sauli anawuza akeni kuti, “samukani, muchoke pakati pa aamaleki kuti ine ndisakuwonongeni pamodzi ndi iwo pakuti inu munaonetsa kukoma mtima kwa aisraeli onse pamene ankatuluka mʼdziko la igupto,” choncho akeni anachoka pakati pa aamaleki. tsono sauli anakantha aamaleki kuchokera ku havila mpaka ku suri, kummawa kwa igupto. sauli anatenga agagi mfumu ya aamaleki, koma anthu ake onse anawapha ndi lupanga. koma sauli ndi ankhondo ake sanaphe agagi, sanaphenso nkhosa ndi ngʼombe zabwino ngakhalenso ana angʼombe ndi ana ankhosa onenepa. chilichonse chimene chinali chabwino sanachiphe. koma zonse zimene zinali zoyipa ndi zachabechabe anaziwononga. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza samueli kuti, “ine ndikumva chisoni chifukwa ndinayika sauli kukhala mfumu. wabwerera mʼmbuyo, waleka kunditsata ndipo sanamvere malangizo anga.” samueli anapsa mtima, ndipo analira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh usiku wonse. samueli anadzuka mmamawa ndipo anapita kukakumana ndi sauli. koma anthu anamuwuza kuti, “sauli anabwera ku karimeli, ndipo kumeneko wadziyimikira mwala wachikumbutso cha iye mwini. tsopano wachokako ndipo wapita ku giligala.” samueli atamupeza sauli, sauliyo anati kwa samueli, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akudalitseni! ndachita zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula.” koma samueli anati, “nanga bwanji ndikumva kulira kwa nkhosa ndi ngʼombe?” sauli anayankha, “zimenezi asilikali azitenga kuchokera kwa aamaleki. iwo anasungako nkhosa ndi ngʼombe zabwino kuti akapereke nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, koma zina zonse anaziwononga.” koma samueli anati kwa sauli, “khala chete! ima ndikuwuze zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wandiwuza usiku wathawu.” sauli anayankha kuti, “ndiwuzeni.” apo samueli anati, “munali wamngʼono pa maso pa anthu, koma tsopano mwasanduka mtsogoleri wa mafuko a isreali. mavawelomakonsonanti-yeahoh anakudzozani kuti mukhale mfumu yolamulira aisraeli. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anakutumani kuti, ‘pitani mukawononge kwathunthu aamaleki, anthu oyipa aja. mukachite nawo nkhondo mpaka kuwatheratu.’ chifukwa chiyani simunamvere mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh? chifukwa chiyani munathamangira zofunkha ndi kuchita choyipira mavawelomakonsonanti-yeahoh?” koma saulo anawuza samueli kuti, “ine ndinamveradi mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndinapita kukachita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anandituma. ndinabwera naye agagi, mfumu ya amaleki, koma aamaleki ena onse anaphedwa. koma pa zofunkhazo anthu anatengapo nkhosa, ngʼombe ndi zabwino zina zoyenera kuwonongedwa kuti akapereke ngati nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ku giligala.” koma samueli anayankha kuti, “kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh amakondwera ndi nsembe zopsereza ndi nsembe zina kapena kumvera mawu a ake? taona, kumvera ndi kwabwino kuposa nsembe, ndipo kutchera khutu ndi kwabwino kuposa kupereka mafuta a nkhosa. pakuti kuwukira kuli ngati tchimo lowombeza, ndipo kukhala nkhutukumve kuli ngati tchimo lopembedza mafano. chifukwa mwakana mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. iyenso wakukana kuti iweyo ukhale mfumu.” tsono sauli anati kwa samueli, “ine ndachimwa. ndaphwanya malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso malangizo anu. ndinkaopa anthu ndipo ndinawamvera. tsopano ndikukupemphani, khululukireni tchimo langa ndipo mubwerere nane kuti ndikapembedze mavawelomakonsonanti-yeahoh.” koma samueli anawuza sauli kuti, “ine sindibwerera nawe. inu mwakana mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho iyenso wakukanani kuti musakhale mfumu yolamulira aisraeli.” samueli akutembenuka kuti azipita, sauli anagwira mpendero wa mkanjo wake, ndipo unangʼambika. samueli anati kwa iye, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wangʼamba ufumu wanu kuchoka kwa inu, ndipo waupereka kwa mnzanu woposa inu. allah wa ulemerero wa isreali sanama kapena kusintha maganizo ake; pakuti iye si munthu, kuti asinthe maganizo ake.” sauli anati, “ine ndachimwa. komabe, chonde mundilemekeze pamaso pa akuluakulu, anthu anga, ndiponso pamaso pa isreali. mubwerere nane kuti ndikapembedze mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.” pamenepo samueli anabwerera ndi sauli, ndipo sauli anapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka samueli anati, “bwera nayeni kuno agagi, mfumu ya amaleki ija.” choncho agagi anapita kwa samueli mokondwa chifukwa ankaganiza kuti, “ndithu zowawa za imfa zapita.” koma samueli anati, “monga momwe lupanga lako linasandutsira amayi kukhala wopanda ana, momwemonso amayi ako adzakhala opanda mwana pakati pa amayi.” ndipo samueli anapha agagi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ku giligala. ndipo samueli anapita ku rama, koma sauli anapita ku mudzi kwawo ku gibeya wa sauli. samueli sanamuonenso sauli mpaka imfa yake ngakhale kuti ankamulira sauliyo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anamva chisoni kuti anasankha sauli kuti akhale mfumu ya isreali.

16

mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa samueli, “kodi udzamulira sauli mpaka liti, popeza ine ndamukana kuti akhale mfumu ya isreali? dzaza mafuta mʼbotolo lako ndipo unyamuke kupita kwa yese wa ku betelehemu popeza ndadzisankhira mmodzi mwa ana ake kukhala mfumu.” koma samueli anati, “kodi ndingapite bwanji? sauli akamva zimenezi adzandipha.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha, “tenga ngʼombe yayikazi ndipo ukanene kuti, ‘ndabwera kudzapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ukamuyitane yese ku mwambo wa nsembe, ndipo ine ndidzakuwuza choti ukachite. ukandidzozere amene ndikakulozere.’ ” samueli anachita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena, ndipo anabweradi ku betelehemu kuja. akuluakulu a mu mzindawo anamuchingamira ali njenjenje ndi mantha ndipo anamufunsa kuti, “kodi mwabwera mwa mtendere?” samueli anayankha kuti, “inde, kwabwino. ndabwera kudzapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mudzipatule ndipo mubwere kudzapereka nsembe pamodzi nane.” kenaka iye anamupatula yese ndi ana ake aamuna ndipo anawayitana kudzapereka nsembe. pamene anafika, samueli anaona eliabu ndipo anaganiza “ndithu wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uja ndi uyu wayima pamaso pakeyu.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa samueli, “usaone maonekedwe ake kapena msinkhu wake, pakuti ndamukana iyeyu. mavawelomakonsonanti-yeahoh sapenya zimene munthu amapenya. anthu amapenya zakunja, koma allah amapenya za mu mtima.” kenaka yese anayitana abinadabu namubweretsa pamaso pa samueli. koma samueli anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh sanamusankhenso ameneyu.” ndipo yese anayitana sama, koma samueli anati, “ngakhale uyu mavawelomakonsonanti-yeahoh sanamusankhe.” pambuyo pake, yese anayitana ana ake amuna asanu ndi awiri kuti apite kwa samueli. koma samueli anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh sanasankhe amenewa.” tsono samueli anafunsa yese kuti, “kodi awa ndi ana ako onse aamuna?” yese anayankha kuti, “ayi, alipo wina wamngʼono amene watsala, koma akuweta nkhosa.” samueli anati, “apite munthu akamutenge popeza sitipereka nsembe mpaka iye atabwera.” choncho anatuma munthu kukamutenga ndipo anabwera naye. iye anali wofiirira, wa maonekedwe abwino ochititsa kaso. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “mudzoze popeza ndi ameneyu.” samueli anatenga botolo la mafuta ndi kumudzoza pamaso pa abale ake, ndipo mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unabwera mwamphamvu pa davide kuyambira tsiku limenelo mpaka mʼtsogolo. pambuyo pake samueli anabwerera ku rama. nthawi imeneyo mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unamuchokera sauli, ndipo mzimu woyipa wochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh unayamba kumuzunza. atumiki a sauli anati, “taonani mzimu woyipa wochokera kwa allah ukukuzunzani. ndiyetu, inu mbuye wathu titumeni ife antchito anu kuti tikafune munthu wodziwa bwino kuyimba zeze. tsono pamene mzimu woyipa wochokera kwa allah wakufikirani, iye azidzayimba ndipo mudzakhala bwino.” choncho sauli anati kwa atumiki ake, “chabwino, kandipezereni munthu wodziwa bwino kuyimba ndipo mubwere naye kuno.” mmodzi mwa antchito ake anati, “ine ndinaona mwana wa yese wa ku betelehemu. ndiye munthu wodziwa bwino kuyimba, wolimba mtima, ngwazi pa nkhondo, wodziwa kuyankhula ndi wokongola. ndipotu mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ndi iye.” ndipo sauli anatumiza amithenga kwa yese kukanena kuti, “nditumizireni mwana wanu davide, amene amaweta nkhosa.” choncho yese anatenga bulu namunyamulitsa buledi, thumba la vinyo ndi mwana wambuzi mmodzi. zonsezi anamupatsa mwana wake davide kuti akapereke kwa sauli. davide anafika kwa sauli ndipo anayamba ntchito. sauli anamukonda kwambiri davide ndipo anamusandutsa wonyamula zida zake za nkhondo. kenaka sauli anatumiza mawu kwa yese ndi kuti, “mulole kuti davide azinditumikira, pakuti ndamukonda kwambiri.” nthawi zonse mzimu woyipa wochokera kwa allah umati ukamufikira sauli, davide ankatenga zeze wake nʼkumamuyimbira. choncho sauli ankapeza bwino, ndipo mzimu woyipa uja unkamusiya.

17

afilisti anasonkhanitsa ankhondo awo ku soko mʼdziko la yuda. iwo anamanga misasa yawo ku efesi-damimu, pakati pa soko ndi azeka. sauli ndi aisraeli anasonkhana namanga misasa mʼchigwa cha ela ndipo anandandalitsa ankhondo kuti amenyane ndi afilisti. afilisti anali phiri lina ndipo aisraeli analinso phiri lina, ndipo pakati pawo panali chigwa. tsono munthu wina wamphamvu, dzina lake goliati wochokera ku gati anatuluka ku misasa ya afilisti. msinkhu wake unali pafupipafupi mamita atatu. iye ankavala chipewa chamkuwa ndi malaya achitsulo olemera makilogalamu 57. ankavalanso zokuta miyendo yake zamkuwa, ndipo ankanyamula nthungo ya mkuwa pa phewa pake. thunthu la mkondo wake linali ngati mkombero wowombera nsalu, ndipo mutu wa mkondowo unkalemera makilogalamu asanu ndi awiri. patsogolo pake pamakhala munthu wonyamula zida zake za nkhondo. goliatiyo anayimirira ndi kufuwula kwa ankhondo a isreali, nati, “nʼchifukwa chiyani mwakonzekera nkhondo chotere? kodi sindine mfilisiti ndipo inu sindinu akapolo a sauli? sankhani munthu kuti abwere kwa ine. ngati angathe kumenyana nane ndi kundipha, ife tidzakhala akapolo anu, koma ngati ine ndimugonjetsa ndi kumupha, inu mudzakhala akapolo athu ndi kumatitumikira.” ndipo mfilisitiyo anati, “bwerani lero timenyane basi! patseni munthu kuti ndimenyane naye.” atamva mawu a mfilisitiyo, sauli ndi aisraeli onse anataya mtima nachita mantha kwambiri. davide anali mwana wa munthu wa fuko la efurati dzina lake yese amene amachokera ku betelehemu mʼdziko la yuda. yese anali ndi ana aamuna asanu ndi awiri. pa nthawi ya sauli nʼkuti ali wokalamba. ana atatu oyamba kubadwa a yese nʼkuti atapita nawo ku nkhondo pamodzi ndi sauli. woyamba dzina lake anali eliabu, wachiwiri anali abinadabu, ndipo wachitatu anali sama. davide ndiye anali mzime. ana aakulu atatuwo ndiwo anapita ku nkhondo ndi sauli. koma davide ankapita ku misasa ya sauli ndi kubwerako kuti azikaweta nkhosa za abambo ake ku betelehemu. kwa masiku makumi anayi, mfilisiti uja ankabwera mmawa ndi madzulo kumadzionetsera. tsiku lina yese anawuza mwana wake davide kuti, “atengere abale ako makilogalamu khumi a tirigu wokazinga ndi malofu a buledi khumi ndipo upite nazo mofulumira ku misasa yawo. utengerenso wolamulira wa gulu lawo tchizi khumi uyu. ukaone mmene abale ako akukhalira ndipo ubwere ndi kanthu kosonyeza kuti ali bwino. sauli, abale akowo ndi asilikali onse a isreali ali ku chigwa cha ela, akumenyana ndi afilisti.” mʼmamawa mwake davide anasiya nkhosa mʼmanja mwa munthu wina ndipo anatenga zakudyazo nanyamuka monga momwe yese abambo ake anamulamulira. anakafika ku misasa pamene asilikali ankapita kukandanda pa mzere ku nkhondo, nʼkufuwula mfuwu wankhondo. aisraeli ndi afilisti anandanda pa mzere wankhondo moyangʼanana. tsono davide anasiyira zakudya zija munthu wosunga katundu nathamangira kumene kunali ankhondo kuja ndi kukalonjera abale ake. pamene iye ankayankhula nawo anangoona goliati wa ku gati uja akuchoka pa mzere wa afilisti akufuwula mawu onyoza monga mwa masiku onse, ndipo davide ankawamva. aisraeli ataona munthuyo, anamuthawa ndi mantha aakulu. ndipo aisraeli ankanena kuti, “kodi mwamuona munthu akubwerayo? iye amangobwera kudzanyoza isreali. tsono mfumu inati kuti idzapereka chuma chambiri kwa munthu amene adzamuphe. idzaperekanso mwana wake wamkazi kuti amukwatire ndiponso banja la abambo ake silidzaperekanso msonkho mu isreali.” davide anafunsa anthu amene anayima pafupi naye kuti, “kodi adzamuchita chiyani munthu amene adzapha mfilisiti uyu ndi kuchotsa chitonzo pakati pa isreali? mfilisiti wosachita mdulidweyu ndi ndani kuti azinyoza gulu lankhondo la allah wamoyo?” anthu anamuwuzanso zonse zimene mfumu inanena kuti idzachitira munthu amene adzapha mfilisitiyo. eliabu, mkulu wake wa davide, atamumva akuyankhula ndi anthuwo, anamukwiyira ndipo anamufunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani wabwera kuno? ndipo wasiyira yani nkhosa zochepazo mʼchipululu? ndikudziwa kuti ndiwe wodzikuza ndiponso woyipa mtima. unabwera kuno kuti udzaonere nkhondo.” davide anati, “kodi ndachita chiyani ine? kodi ndisamayankhule?” ndipo anamuchokera napita kwa munthu wina ndipo anamufunsa nkhani yomweyo, ndipo anthu anamuyankha iye monga poyamba paja. mawu amene davide anayankhula atamveka, anthu anakafotokozera sauli ndipo sauli anamuyitanitsa. davide anati kwa sauli, “munthu aliyense asataye mtima chifukwa cha mfilisitiyu. ine kapolo wanu ndipita kukamenyana naye.” sauli anayankha davide kuti, “iwe sungathe kupita kukamenyana ndi mfilisitiyu. iwe ukanali mnyamata, koma iyeyu ndi amene wakhala akumenya nkhondo kuyambira unyamata wake.” koma davide anati kwa sauli, “kapolo wanune ndinkaweta nkhosa za abambo anga. ndipo mkango kapena chimbalangondo chikamabwera ndi kugwira mwana wankhosa pakati pa nkhosazo, ine ndinkatsatira ndi kupha chirombocho. choncho ndinkapulumutsa mwana wankhosa uja mʼkamwa mwake. ndipo chinkati chikandiwukira, ine ndinkagwira tchowa lake, nʼkuchikantha mpaka kuchipha. ine kapolo wanu ndinapha mkango ngakhalenso chimbalangondo. tsono mfilisiti wosachita mdulidweyu adzaphedwa monga zinazo chifukwa wanyoza ankhondo a allah wamoyo. mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anandilanditsa mʼkamwa mwa mkango ndi chimbalangondo adzandilanditsa mʼmanja mwa mfilisiti uyu.” sauli anati kwa davide, “pita, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh akhale nawe.” ndipo sauli anamveka davide mwinjiro wake. anamuveka zovala zankhondo ndi chipewa cha mkuwa. davide anamangirira lupanga pa mwinjirowo. atayesa kuyenda nazo, analephera chifukwa anali asanazizolowere. iye anati kwa sauli, “sindingathe kuyenda nazo chifukwa sindinazizolowere.” ndipo anazivula. pambuyo pake anatenga ndodo yake mʼmanja. kenaka anasankha miyala yosalala bwino mu mtsinje ndi kuyiika mʼthumba lake la ku ubusa. legeni ili mʼmanja mwake, davide ananyamuka kukakumana ndi mfilisiti uja. tsono mfilisiti uja anayambapo kupita kumene kunali davide, mnyamata wonyamula zida zake za nkhondo ali patsogolo pake. mfilisitiyo atangomuona davide, anamunyoza popeza kuti davide anali mnyamata chabe wofiirira ndi wa maonekedwe abwino. iye anati kwa davide, “kodi ndine galu, kuti ubwere kwa ine ndi ndodo?” ndipo mfilisitiyo anamutemberera davide potchula mayina a milungu yake. iye anatinso, “bwera kuno ndipo ndidzapereka mnofu wako kwa mbalame zamlengalenga ndi kwa zirombo zakuthengo!” koma davide anati kwa mfilisitiyo, “iwe wabwera kwa ine ndi lupanga, mkondo ndi nthungo, koma ine ndikubwera kwa iwe mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa ankhondo aisraeli amene iwe ukuwanyoza. anatinso lero lino mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupereka mʼmanja mwanga. ndidzakukantha ndi kudula mutu wako. ndidzapereka mitembo ya asilikali a afilisti kwa mbalame za mlengalenga, ndi kwa zirombo zakuthengo ndipo dziko lonse lapansi lidzadziwa kuti mu isreali muli allah. onse amene asonkhana pano adzadziwa kuti allah sapulumutsa anthu ndi lupanga kapena mkondo, pakuti nkhondo ndi ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye adzakuperekani mʼmanja mwathu.” mfilisitiyo akusendera pafupi kuti akumane naye, davideyo anathamangira mofulumira ku mzere wa nkhondo kukakumana naye. davideyo anapisa dzanja lake mʼthumba lake natengamo mwala ndipo anawuponya, nalasa pa mphumi pa mfilisitiyo. mwalawo unalowa pa chipumi chake, ndipo anagwa chafufumimba. kotero davide anamupambana mfilisitiyo pomugenda ndi mwala wa legeni ndi kumupha. mʼmanja mwa davide munalibe lupanga. davide anathamanga nakayimirira pamwamba pa mfilisiti uja. anasolola lupanga lake lomwe moyikamo mwake, namupha pomudula mutu wake. afilisti ataona kuti ngwazi yawo yafa, anathawa. ndipo aisraeli ndi anthu a ku yuda ananyamuka, ndipo akufuwula anathamangitsa afilisti aja mpaka ku gati ndi ku zipata za ekroni. anthu akufa awo amagwa njira yonse ya ku saaraimu mpaka ku gati ndi ku ekroni. aisraeli anabwerako kothamangitsa afilisti kuja ndipo anadzatenga zonse zimene zinali mʼmisasa ya afilistiwo. pambuyo pake davide anatenga mutu wa mfilisitiyo napita nawo ku yerusalemu, koma anayika zida za mfilisitiyo mu tenti yake. sauli ataona davide akupita kukakumana ndi mfilisitiyo anafunsa abineri, mkulu wa ankhondo kuti, “abineri, kodi mnyamatayu ndi mwana wa yani?” abineri anayankha kuti, “ndithu mfumu muli apa ine sindikumudziwa.” mfumu inati, “pita kafufuze kuti mnyamata ameneyu ndi mwana wa yani.” davide atangobwerako kokapha mfilisiti kuja, abineri anamutenga nabwera naye kwa sauli, mutu wa mfilisiti uja uli mʼmanja mwake. sauli anamufunsa, “mnyamata iwe, kodi paja ndiwe mwana wayani?” davide anati, “ndine mwana wa mtumiki wanu yese wa ku betelehemu.”

18

davide atatha kuyankhula ndi sauli, mtima wa yonatani unagwirizana ndi mtima wa davide, ndipo iye ankamukonda davide monga momwe ankadzikondera yekha. choncho sauli anamusunga davideyo kuyambira tsiku limenelo ndipo sanamulole kuti abwerere ku nyumba ya abambo ake. ndipo yonatani anapanga pangano ndi davide chifukwa ankamukonda monga momwe ankadzikondera. yonatani anavula mkanjo umene anavala ndipo anamupatsa davide pamodzi ndi zovala za nkhondo, lupanga, uta ndi lamba. davide ankapita kulikonse kumene sauli ankamutuma kuti apite kukamenya nkhondo, ndipo ankapambana. choncho sauli anamupatsa udindo woyangʼanira gulu lankhondo. ichi chinakondweretsa anthu onse ngakhalenso atsogoleri a nkhondo a sauli. anthu akubwerera kwawo davide atapha mfilisiti uja, amayi anatuluka mʼmizinda yonse ya isreali, akuyimba ndi kuvina kukachingamira mfumu sauli. ankayimba ndi kuvina mokondwa, kwinaku ngʼoma ndi zitoliro zikulira. amayiwo ankalandizana nyimbo mokondwera namati: “sauli wapha 1,000, koma davide wapha miyandamiyanda.” koma sauli anapsa mtima kwambiri ndipo mawu amenewa anamuyipira. iye anati, “iwo amuwerengera davide miyandamiyanda, koma ine 1,000 okha. nanga chatsalanso nʼchiyani kuti atenge? si ufumu basi?” ndipo kuyambira tsiku limeneli sauli ankamuchitira nsanje davide. mmawa mwake mzimu woyipa uja unabwera mwamphamvu pa sauli. sauli anayamba kubwebweta mʼnyumba mwake. davide ankamuyimbira zeze monga nthawi zonse. sauli anali ndi mkondo mʼdzanja lake. tsono anawuponya mkondowo, namati mu mtima mwake, “ndimubaya davide ndi kumukhomera ku khoma.” koma davide anawulewa kawiri konse. pambuyo pake sauli amamuopa davide chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anali ndi davideyo, nʼkumusiya sauli. kotero sauli anamuchotsa davide pamaso pake ndi kumuyika kukhala mtsogoleri wa ankhondo 1,000. choncho davide ankapita ndi kubwera akutsogolera ankhondowa. davide ankapambana kwambiri pa chilichonse chimene amachita chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anali naye. sauli ataona momwe davide ankapambanira, iye anamuopa kwambiri. koma aisraeli onse ndi anthu a yuda ankamukonda davide chifukwa ankawatsogolera pa nkhondo zawo. tsiku lina sauli anawuza davide kuti, “nayu merabi mwana wanga wamkazi wamkulu. ine ndakupatsa kuti umukwatire. koma unditumikire molimba mtima pomenya nkhondo za mavawelomakonsonanti-yeahoh.” poteropo sauli ankanena kuti, “ndisamuphe ndi manja angawa koma aphedwe ndi afilisti!” ndipo davide anati kwa sauli, “ine ndine yani, ndipo abale anga kapena banja la abambo anga ndife yani mʼdziko la isreali kuti ndikhale mpongozi wa mfumu?” koma pa nthawi yoti merabi mwana wa sauli akwatiwe ndi davide, sauli anamupereka kwa adrieli wa ku mehola kuti amukwatire. koma mikala mwana wamkazi wa sauli anamukonda davide ndipo sauli atamva za zimenezi, anakondwera. sauli ankaganiza kuti, “ndimupatse amukwatire kuti akhale ngati msampha kwa davideyo, ndipo adzaphedwe ndi afilisti.” choncho sauli anawuza davide kachiwiri, “tsopano udzakhala mkamwini wanga.” sauli analamulanso nduna zake kuti, “muyankhuleni davide mwamseri ndi kumuwuza kuti, ‘taona, mfumu imakondwera nawe, ndipo nduna zake zonse zimakukonda. tsono ukhale mkamwini wa mfumu.’ ” iwo anakamuwuza davide mawu amenewa, koma davide anati, “kodi inu mukuganiza kuti ndi chinthu chapafupi kukhala mpongozi wa mfumu? ine ndine wosauka ndiponso wosatchuka.” nduna za sauli zinamuwuza zonse zimene anayankha davide. sauli anayankha kuti, “kamuwuzeni davide kuti, ‘mfumu sikufuna malowolo a mtundu wina uliwonse koma timakungu ta msonga za mavalo a afilisti 100 kuti ilipsire adani ake.’ ” maganizo a sauli anali akuti davide aphedwe ndi afilisti. nduna za saulizo zitamuwuza davide zimenezi, anakondwera kuti akhale mpongozi wa mfumu. koma nthawi imene anapatsidwa isanathe, davide ndi anyamata ake anapita ndi kukapha afilisti 200. iye anabwera ndi timakungu tija natipereka tonse kwa mfumu kuti akhale mpongozi wa mfumu. kotero sauli anapereka mwana wake wamkazi, mikala, kwa davide kuti amukwatire. sauli atazindikira kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anali ndi davide ndiponso kuti mwana wake mikala amamukonda davide, iye anapitirirabe kumuopa davide ndi kumadana naye moyo wake wonse. nthawi zonse pamene atsogoleri a afilisti ankatuluka kukamenya nkhondo, davide ankapambana kuposa nduna zonse za sauli. choncho dzina lake linatchuka kwambiri.

19

sauli anawuza mwana wake yonatani ndi nduna zake zonse kuti aphe davide. koma yonatani amamukonda kwambiri davide. choncho anawuza davide kuti, “abambo anga sauli akufuna kukupha. tsono uchenjere. mmawa upite ukabisale ndipo ukakhale komweko. ine ndidzapita ndi kukayima pafupi ndi abambo anga ku munda kumene iwe ukabisale. ndipo ndidzayankhula ndi abambo anga za iwe ndipo chilichonse chimene ndikamve ndidzakuwuza.” tsono yonatani anakanena zabwino za davide kwa abambo ake sauli ndipo anati, “mfumu musachimwire mtumiki wanu davide, sanakuchimwireni, koma amakuchitirani zabwino kwambiri. iye anayika moyo wake pa chiswe pamene anapha mfilisiti uja. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita zazikulu popambanitsa aisraeli pa nkhondo. inu munaona zonsezo ndipo munakondwera. nanga nʼchifukwa chiyani mukufuna kuchimwira munthu wosalakwa pofuna kupha davide?” sauli anamvera mawu a yonatani ndipo analumbira kuti, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh, davide sadzaphedwa.” pambuyo pake yonatani anayitana davide namuwuza zonsezi. choncho yonatani anabwera naye davide kwa sauli ndipo ankamutumikira sauliyo monga kale. panabukanso nkhondo ina ndipo davide anapita ndi kukamenyana ndi afilisti. iye anawakantha mwamphamvu kotero kuti afilisti anathawa. tsiku lina mzimu woyipa uja unafikanso pa sauli. nthawi imeneyi nʼkuti sauli uja ali mʼnyumba mwake, mkondo uli mʼdzanja lake ndi davide akuyimba zeze, sauli anafuna kumubaya davide ndi kumukhomera kukhoma, koma davide anapewa mkondowo kotero sauli anakabaya pa khoma. usiku womwewo davide anathawa. usiku womwewo sauli anatumiza anthu ku nyumba ya davide kuti akamubisalire ndi kumupha mmamawa. koma mikala mkazi wake anamuchenjeza nati, “ngati usiku uno supulumutsa moyo wako, mawa udzaphedwa.” choncho mikala anamutulutsira davide pa zenera, ndipo anathawa ndi kupulumuka. kenaka mikala anatenga fano naligoneka pa bedi nayika pilo wa ubweya wa mbuzi ku mutu kwa fanolo ndipo analifunditsa nsalu. pamene amithenga a sauli aja anafika kuti akamugwire davide, mikala anati, “davide akudwala.” koma sauli anatumanso anthuwo kuti akamuone davide, nati, “mubwere naye kuno ali pa bedi pomwepo kuti ndidzamuphe.” koma pamene anthuwo analowa, anangoona fano pa bedipo ndi pilo wa ubweya wa mbuzi ku mutu kwake. tsono sauli anafunsa mikala kuti, “nʼchifukwa chiyani wandinamiza chotere polola kuti mdani wanga athawe?” mikala anayankha kuti, “davide anandiwuza kuti, ‘ukapanda kutero ndikupha.’ ” choncho davide anathawa napulumuka. pambuyo pake anapita kwa samueli ku rama nakamuwuza zonse zimene sauli anamuchita. kenaka iye ndi samueli anapita kukakhala ku nayoti. sauli anamva kuti, “davide ali ku nayoti ku rama.” choncho iye anatumiza anthu kuti akamugwire davide. koma anaona gulu la aneneri likulosera ndi samueli akuwatsogolera. pomwepo mzimu wa allah unawafikira ndipo nawonso anayamba kulosera. sauli atamva zimenezi anatumizanso anthu ena, koma nawonso anayamba kulosa. anatumanso anthu ena kachitatu, koma nawonso anayamba kulosa. pomaliza sauli mwini wake ananyamuka kupita ku rama ndipo anafika ku chitsime chachikulu cha ku seku. ndipo anafunsa, “samueli ndi davide ali kuti?” munthu wina anamuyankha kuti, “ali ku nayoti ku rama.” choncho sauli anapita ku nayoti ku rama. koma mzimu wa allah unafikanso pa iye ndipo ankalosa akuyenda mpaka anafika ku nayoti. nayenso anavula zovala zake nayamba kulosa pamaso pa samueli. kenaka anagona wamaliseche tsiku lonse ndi usiku wonse. nʼchifukwa chake anthu amati, “kodi sauli alinso mmodzi wa aneneri?”

20

tsono davide anathawa ku nayoti ku rama ndi kupita kwa yonatani ndipo anamufunsa kuti, “kodi ine ndinachita chiyani? kodi ndinalakwa chiyani? kodi abambo ako ndinawalakwira chiyani kuti azifuna kundipha?” yonatani anayankha kuti, “sizitheka! iwe sufa ayi! taona abambo anga sachita chinthu chilichonse chachikulu kapena chachingʼono wosandiwuza ine. tsopano abambo anga angandibisire bwanji zimenezi? sichoncho ayi.” koma davide analumbira kuti, “abambo ako akudziwa bwino lomwe kuti iwe umandikonda ndipo iwo amaganiza kuti, yonatani sayenera kudziwa zimenezi mwina adzamva chisoni kwambiri. komabe, pali mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi pali iwe, imfa sinanditalikire.” yonatani anawuza davide kuti, “chilichonse chimene iwe ukufuna kuti ndichite, ndidzakuchitira.” ndipo davide anati, “taona mawa ndi tsiku la chikondwerero cha mwezi watsopano, ndipo ine ndiyenera kukadya ndi mfumu. koma undilole ndipite ndikabisale mʼmunda mpaka mkuja madzulo. ngati abambo ako akafunsa za ine, ukawawuze kuti, ‘davide anandiwumiriza kuti ndimulole apite msanga kwawo ku betelehemu, chifukwa akupereka nsembe yapachaka ya banja lonse.’ akanena kuti, ‘wachita bwino,’ ndiye kuti zinthu zindiyendera bwino ine mtumiki wako. koma ngati akapsa mtima, ndiye udziwe kuti iwo atsimikiza zondichita zoyipa. koma undikomere mtima ine mtumiki wako, pakuti unapangana nane pangano pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ngati ndine wolakwa undiphe ndiwe, koma usandipereke kwa abambo ako.” yonatani anati, “sizitheka! ndikanadziwa kuti abambo anga atsimikiza kuti akuchite choyipa, kodi sindikanakuwuza?” davide anafunsa kuti, “adzandiwuza ndani ngati abambo ako akuyankhe mwaukali?” yonatani anawuza davide kuti, “tiyeni tikayende ku mundako.” ndipo anapita onse awiri. kenaka yonatani anawuza davide kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akhale mboni! ine ndikadzafunsa abambo anga nthawi yonga ino mmawa kapena mkuja, ndipo ndikadzapeza kuti akukufunira zabwino, ine ndidzatuma mawu kuti udziwe. koma ngati abambo anga atsimikiza kukuchita choyipa, mavawelomakonsonanti-yeahoh andilange ine yonatani, ndipotu kwambiri ngati sindidzakudziwitsa ndi kukulola kuti upite mu mtendere. mavawelomakonsonanti-yeahoh akhale nawe monga anakhalira ndi abambo anga. ndikakhalabe ndi moyo udzandionetse kukoma mtima monga kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nthawi yonse ya moyo wanga, kuti ine ndisaphedwe. ndipo usadzaleke kuchitira chifundo banja langa. pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawatha adani onse a davide pa dziko lapansi.” “dzina la ine yonatani lisadzafafanizidwe nawo pamodzi. mavawelomakonsonanti-yeahoh alange adani onse a davide.” kenaka yonatani anamulumbiritsanso davide kuti asaleke kumukonda, pakuti ankamukonda monga ankadzikondera yekha. kenaka yonatani anawuzanso davide kuti, “mawa ndi tsiku la chikondwerero cha mwezi watsopano. zidzadziwika kuti iwe palibe chifukwa mpando wako udzakhala wopanda munthu. mkuja adzakufunafuna. tsono udzapite pamalo pamene unabisala poyamba paja ndipo ukadikire pa mulu wa miyala uli apowo. ine ndidzaponya mivi itatu pambali pake, ngati ndikulasa chinthu. ndipo ndidzatuma mnyamata ndi kuti, ‘pita ukatole miviyo!’ ngati ndidzanena kwa iye kuti, ‘taona, mivi ili mbali yakuno, kayitole,’ iwe ukatuluke, pakuti ndikulumbira, pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, ndiye kuti zako zili bwino, palibe choopsa chilichonse. koma ndikadzati, ‘taona mivi ili patsogolo pako,’ iwe udzachoke chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye walola kuti uchokepo. tsono zimene tapanganazi mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mboni pakati pa iwe ndi ine mpaka muyaya.” choncho davide anakabisala mʼmunda ndipo nthawi ya chikondwerero cha mwezi watsopano itakwana mfumu sauli anadzakhala pansi kuti adye. iye anakhala pa malo ake a nthawi zonse pafupi ndi khoma moyangʼanana ndi yonatani, ndipo abineri anakhala moyandikana ndi sauli, koma pa malo a davide panalibe munthu. sauli sananene chilichonse tsiku limenelo pakuti ankaganiza kuti “chilipo chimene chachitika ndi davide. mwina mwake ngosayenera za chipembedzo.” koma pa tsiku lachiwiri la chikondwerero cha mwezi watsopano pamalo pa davide panalibenso munthu. kenaka sauli anafunsa yonatani kuti, “nʼchifukwa chiyani mwana wa yese sanabwere kudzadya, dzulo ngakhale lero?” yonatani anayankha kuti, “davide anandiwumiriza kuti ndimulole kuti apite ku betelehemu. anati, ‘undilole ndipite, chifukwa banja lathu likupereka nsembe mu mzindamo ndipo mʼbale wanga wandiwumiriza kuti ndikakhale nawo. ngati wandikomera mtima, chonde ndilole ndipite ndikaone abale anga.’ nʼchifukwa chake sanabwere kudzadya ndi mfumu.” sauli anamupsera mtima yonatani ndipo namuwuza kuti, “iwe mwana wobadwa mwa mkazi wamakhalidwe oyipa ndi wowukira! kodi ukuyesa kuti ine sindikudziwa kuti umagwirizana ndi mwana wa yese, amene akufuna kukuchititsa manyazi iwe ndi amayi ako? mwana wa yese akakhala ndi moyo pa dziko lapansi lino, iwe sudzakhala mfumu. tsopano tumiza munthu akamutenge kubwera naye kwa ine, pakuti davide ayenera kufa basi!” yonatani anafunsa abambo ake kuti, “nʼchifukwa chiyani mufuna kuti davide aphedwe? iye walakwa chiyani?” apo sauli anamuponyera mkondo wake kuti amuphe. tsono yonatani anadziwa kuti abambo ake atsimikiza mtima kuti aphe davide. yonatani anachoka pa tebulopo ali wopsa mtima kwambiri. tsiku lachiwiri la chikondwererocho yonatani sanadye chakudya. iye anawawidwa mtima chifukwa abambo ake anatsimikiza zakupha davide. tsono mmawa yonatani anapita ku munda kumene anapangana ndi davide. anali ndi mnyamata wake. tsono anawuza mnyamatayo kuti, “thamanga ukatole muvi umene nditi ndiponye.” mnyamatayo akuthamanga yonatani anaponya muvi patsogolo pa mnyamatayo. mnyamatayo atafika pamene muvi wa yonatani unagwera, yonatani anayitananso mnyamatayo kuti, “fulumira, pita msanga usayime.” choncho mnyamatayo anatola muvi uja ndi kubwera nayo kwa mbuye wake. (mnyamatayo sanadziwe chimene chimachitika koma yonatani ndi davide ndiwo ankadziwa). pambuyo pake yonatani anapereka zida zake za nkhondo kwa mnyamatayo ndipo anati, “pita, nyamula ubwerere nazo ku mzinda.” mnyamatayo anapita. kenaka davide anatuluka ku mbali ina ya mulu wa miyala uja, nadzigwetsa pansi ndi kugunditsa nkhope yake pansi katatu. anapsompsona nayamba kulira onse awiri, koma davide analira kwambiri. yonatani anawuza davide kuti, “pita mu mtendere pakuti ife awiri tinalumbira mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye akhale mboni pakati pa iwe ndi ine ndiponso pakati pa zidzukulu zako ndi zidzukulu zanga kwa nthawi yonse.’ ” kenaka davide anachoka, ndipo yonatani anabwerera ku mzinda kuja.

21

davide anapita ku nobi kwa wansembe ahimeleki. ahimelekiyo ankanjenjemera pamene ankamuchingamira, ndipo anafunsa kuti, “muli nokha chifukwa chiyani? chifukwa chiyani mulibe wokuperekezani?” davide anayankha ahimeleki kuti, “mfumu yandituma zinthu zina ndipo yandiwuza kuti, ‘munthu aliyense asadziwe za zimene ndakutumazo.’ kunena za anthu anga, ndawawuza kuti tikakumane pamalo pena pake. kodi muli ndi chakudya? patseniko malofu a buledi asanu, kapena chilichonse muli nacho.” koma wansembeyo anamuyankha davide kuti, “ine ndilibe buledi wamba woti ndikupatseni. koma pali buledi wachipembedzo yekha. ngati anthu amene muli nawo sanagone ndi akazi awo mukhoza kudya.” davide anayankha kuti, “kunena zoona sitinakhudzane ndi mkazi monga timachitira nthawi zonse tikakhala pa ulendo. anthu anga salola kudziyipitsa ndi mkazi ngakhale pa ulendo wamba. nanji lero tili pa ulendo woterewu!” choncho wansembe uja anamupatsa buledi wachipembedzo popeza kunalibeko buledi wina aliyense koma yekhayo amene amaperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. uyu ndi amene anachotsedwa tsiku limenelo kuti ayikepo wina wotentha. koma tsiku limenelo mmodzi wa antchito a sauli anali pomwepo kudikirira kuti achite mwambo wa chipembedzo mʼnyumba ya allah. munthuyu dzina lake anali doegi mwedomu, munthu wamphamvu pakati pa abusa a sauli. davide anafunsa ahimeleki kuti, “kodi muli ndi mkondo kapena lupanga pano? ine sindinatenge lupanga langa kapena chida china chilichonse chifukwa zimene andituma amfumu ndi zamsangamsanga.” wansembeyo anayankha kuti, “kuno kuli lupanga la goliati mfilisiti uja amene unamupha mʼchigwa cha ela, lakulungidwa mʼnsalu paseli pa efodi. ngati mufuna kulitenga, tengani popeza kuno kulibe lina koma lokhalo.” davide anati, “palibe lina lofanana nalo. ndipatseni lomwelo.” tsiku lomwelo davide ananyamuka kuthawa sauli ndipo anapita kwa akisi, mfumu wa ku gati. koma nduna za akisi zinafunsa mfumuyo kuti, “kodi uyu si davide mfumu ya dzikoli? kodi iyeyu si uja pomuvinira ankayimba kuti, “sauli wapha 1,000, koma davide wapha miyandamiyanda?” mawu amenewa anamulowa kwambiri davide mu mtima ndipo anayamba kuopa kwambiri akisi mfumu ya ku gati. choncho anasintha makhalidwe ake pamaso pawo, nʼkudzisandutsa ngati wamisala. iye ankangolembalemba pa zitseko za chipata ndi kumangotuluka dovi, nʼkumayenderera mʼndevu zake. akisi anawuza nduna zake kuti, “mukumuona munthu uyu kuti ndi wamisala! nʼchifukwa chiyani mukubwera naye kwa ine? kodi ine ndikusowa anthu amisala kuti muzibwera naye munthuyu kwa ine kuti azidzachita zamisala zake pamaso panga? kodi munthu ameneyu nʼkulowa mʼnyumba mwanga?”

22

davide anachoka kumeneko nathawira ku phanga la adulamu. abale ake ndi banja lonse la abambo ake anamva izi, anapita kumene kunali davide. ndipo aliyense amene anali pa mavuto, kapena ndi ngongole kapenanso amene anali wosakondwa anasonkhana kwa iye, ndipo iye anakhala mtsogoleri wawo. onse pamodzi analipo amuna 400. kuchokera kumeneko davide anapita ku mizipa ku mowabu ndipo anapempha mfumu ya mowabu kuti, “bwanji abambo ndi amayi anga akhale nanu mpaka ine nditadziwa chimene allah adzachite nane?” choncho iye anawasiya kwa mfumu ya mowabu ndipo anakhala naye nthawi yonse imene davide ankabisala ku phanga kuja. koma mneneri gadi anawuza davide kuti, “usakhale ku phanga kuno. pita ku dziko la yuda.” kotero davide anachoka ndi kupita ku nkhalango ya hereti. tsono sauli anamva kuti davide ndi anthu ake apezeka. nthawiyo nʼkuti sauli atakhala pansi pa mtengo wa bwemba pa phiri la ku gibeya, mkondo uli mʼdzanja lake ndi ankhondo ake atayima chomuzungulira. tsono sauli anafunsa ankhondo ake aja kuti, “tamverani inu anthu a fuko la benjamini! kodi mwana wa yese adzakupatsani nonsenu minda ndi minda ya mpesa? kodi nonsenu adzakuyikani kukhala atsogoleri a magulu ankhondo? mwinatu nʼchifukwa chake mwagwirizana zondichita chiwembu. palibe amene anandiwuza pamene mwana wanga ankapanga pangano ndi mwana wa yese. palibe aliyense amene ankalabadirako za ine kapena kundiwuza kuti mwana wanga wautsa mtima wa wantchito wanga kuti andiwukire monga wachitira lero.” koma doegi mwedomu anayima pafupi ndi nduna za sauli nati, “ine ndinaona mwana wa yese atabwera kwa ahimeleki mwana wa ahitubi ku nobi. ahimelekiyo anafunsa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh chomwe davide ayenera kuchita. iye anamupatsa zakudya ndiponso lupanga la goliati mfilisiti uja.” pamenepo mfumu inayitanitsa wansembe ahimeleki mwana wa ahitubi ndi banja lonse la abambo ake, amene anali ansembe ku nobi. ndipo onse anabwera kwa mfumu. sauli anati, “tsono tamvera, mwana wa ahitubi.” iye anayankha kuti, “inde mbuye wanga.” sauli anamufunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani iwe ndi mwana wa yese mwandiwukira ine? wamupatsa buledi ndi lupanga. wafunsiranso kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh zoti andiwukire ndi kundibisalira monga wachita leromu?” ahimeleki anayankha mfumu kuti, “kodi ndani mwa ankhondo anu onse amene ali wokhulupirika monga davide? iye uja ndi mkamwini wa mfumu, kapitawo wa asilikali okutetezani ndiponso munthu amene amalemekezedwa mʼbanja lanu? kodi tsiku limeneli linali loyamba kuti ndimufunsire kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh? ayi sichoncho! mfumu musandinenere kanthu kalikonse koyipa kapena banja la abambo anga, pakuti sindikudziwa kanthu kena kalikonse ka zimenezi.” koma mfumu inati, “iwe ahimeleki ndi banja lonse la abambo ako mudzaphedwa ndithu.” kenaka mfumu inalamulira alonda amene anali naye kuti, “iphani ansembe a mavawelomakonsonanti-yeahohwa chifukwa iwo akugwirizana ndi davide. iwo amadziwa kuti davide ankathawa koma sanandiwuze.” koma antchito a mfumu aja sanasamule dzanja kuti aphe ansembe a mavawelomakonsonanti-yeahoh. kotero mfumu inalamula doegi kuti, “uwaphe ndiwe ansembewa.” choncho doegi mwedomu anapita ndi kuwapha. tsiku limenelo iye anapha amuna 85 amene amavala efodi wa nsalu yofewa. kunena za nobi, mzinda wa ansembe, sauli anapha amuna ndi amayi, ana ndi makanda pamodzi ndi ngʼombe, abulu ndi nkhosa. koma abiatara mwana wa ahimeleki mwana wa ahitubi anapulumuka ndi kuthawira kwa davide. abiatara anawuza davide kuti sauli wapha ansembe a mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo davide anati kwa abiatara, “tsiku lija pamene doegi mwedomu anali kumene kuja, ine ndimadziwa kuti salephera kukamuwuza sauli. ine ndi amene ndaphetsa banja lonse la abambo ako. iwe khala ndi ine, usaope munthu amene akufuna moyo wako komanso wanga. udzatetezeka ukakhala ndi ine.”

23

davide atawuzidwa kuti “onani, afilisti akuthira nkhondo mzinda wa keila ndi kulanda zokolola zawo za mʼnkhokwe,” anafunsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “kodi ndipite ndikamenyane nawo afilistiwa?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankha kuti, “pita, kamenyane nawo afilisti ndi kupulumutsa mzinda wa keila.” koma anthu amene anali ndi davide anati, “ngati tikuchita mantha ku yuda konkuno, nanji kupita ku keila kukamenyana ndi ankhondo a afilisti!” davide anafunsanso mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankha kuti, “pita ku keila pakuti ndapereka afilisti mʼdzanja lako.” choncho davide ndi anthu ake anapita ku keila kukamenyana ndi afilisti. anapha afilisti ambiri ndi kutenga ziweto zawo. choncho anapulumutsa anthu a ku keila. (pamene abiatara mwana wa ahimeleki anathawira kwa davide anabwera ndi efodi mʼmanja mwake). sauli atamva kuti davide wapita ku keila anati, “allah wamupereka kwa ine, pakuti davide wadzitsekera yekha mʼndende polowa mu mzinda umene uli ndi zipata ndi zotsekera zake.” choncho sauli anasonkhanitsa ankhondo ake nawatuma ku keila kuti akamuzungulire davide ndi anthu ake. davide atadziwa kuti sauli akufuna kumuchita chiwembu, anawuza abiatara wansembe uja kuti, “bwera nayo efodiyo.” tsono davide anayankhula ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, ine mtumiki wanu ndamva ndithu kuti sauli akufuna kubwera ku keila ndi kudzawononga mzindawu chifukwa cha ine. kodi anthu a keila adzandipereka mʼmanja mwa sauli? kodi sauli abweradi monga ndamvera ine mtumiki wanu? inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, chonde, ndiwuzeni ine mtumiki wanu.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “sauli abweradi.” davide anafunsanso, “kodi anthu a ku keila adzapereka ine ndi anthu angawa kwa sauli?” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha, “iwo adzakuperekanidi.” choncho davide ndi anthu ake, omwe analipo 600, anachoka ku keila namayenda mothawathawa. sauli atamva kuti davide wathawa ku keila, sanatumizeko ankhondo ake aja. davide ankakhala mʼmapanga mʼdziko lamapiri ku chipululu cha zifi. sauli ankamufufuza tsiku ndi tsiku, koma allah sanapereke davide mʼmanja mwake. davide anaona kuti sauli akufunafuna kuti amuphe. nthawiyi nʼkuti davide ali mʼchipululu cha zifi ku horesi. ndipo yonatani mwana wa sauli anapita kwa davide ku horesi ndipo anamulimbitsa mtima pomuwuza kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ali naye. iye anamuwuza kuti, “usaope, abambo anga sadzakupha. iwe udzakhala mfumu ya isreali ndipo ine ndidzakhala wachiwiri wako. ngakhale abambo anga sauli akudziwa zimenezi.” awiriwa anachita pangano pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo yonatani anabwerera kwawo, koma davide anakhalabe ku horesi. anthu a ku zifi anapita kwa sauli ku gibeya ndipo anamuwuza kuti, “davide akubisala kwathu, mʼmapanga a ku horesi, mʼphiri la hakila, kummwera kwa yesimoni. tsopano inu, mubwere nthawi iliyonse imene mukufuna, ndipo ife tidzamupereka kwa mfumu.” sauli anayankha kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akudalitseni pakuti mwandichitira chifundo. pitani mukatsimikizire. mukaone kumene amakhala ndiponso mupeze munthu amene wamuona. anthu amandiwuza kuti ndi wochenjera kwambiri. kafufuzeni ndithu malo onse kumene amabisalako, ndipo mubwerenso kuno mudzandiwuze chenicheni. pambuyo pake ine ndidzapita nanu. ngatidi ali mʼderalo ndidzamusaka pakati pa mabanja onse a yuda.” kotero iwo ananyamuka ndi kupita ku zifi, koma sauli asananyamuke. nthawi imeneyi davide ndi anthu ake anali ku chipululu cha maoni, ku araba kummwera kwa yesimoni. sauli ndi anthu ake anapita kukamufufuza davide. koma davide atamva izi anathawa ndi kukabisala ku thanthwe la chipululu cha maoni. sauli atamva kuti davide anathawira ku maoni anamutsatira ku chipululu komweko. sauli amayenda mbali ina ya phirilo, ndipo davide ndi anthu ake nawonso anali mbali ina ya phirilo. koma davide ndi anthu ake anafulumira kumuthawa sauli pamene sauliyo ndi anthu ake ali pafupi kuwagwira. nthawi yomweyo munthu wina wamthenga anabwera kudzamuwuza sauli kuti, “bwerani msanga! afilisti akuthira nkhondo dzikoli.” choncho sauli analeka kuthamangitsa davide ndipo anapita kukamenyana ndi afilisti. nʼchifukwa chake malowa amatchedwa mwala wa malekano. ndipo davide anachoka kumeneko ndi kukakhala ku mapanga a ku eni gedi.

24

sauli atabwera kuchokera kumene amathamangitsa afilisti anamva kuti, “davide ali mʼchipululu cha eni gedi.” tsono sauli anatenga asilikali 3,000 odziwa kumenya bwino nkhondo kuchokera pakati pa aisraeli onse ndipo anapita kukafunafuna davide ndi anthu ake ku matanthwe a mbalale. iye anafika ku makola a nkhosa amene anali mʼmbali mwa njira. kumeneko kunali phanga, ndipo sauli analowa mʼphangamo kuti akadzithandize. davide ndi anthu ake ankabisala mʼkati mwenimweni mwa phangalo. tsono anthu a davide anamuwuza kuti, “tsiku lija lafika limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anakuwuzani kuti, ‘ndidzapereka mdani wanu mʼmanja mwanu, ndi kumuchita chimene chidzakukomereni.’ ” koma davide anapita mwakachetechete ndi kukadula msonga ya mkanjo wa sauli. atachita izi, davide anatsutsika mu mtima chifukwa anadula msonga ya mkanjo wa sauli. tsono anawuza anthu ake kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh asalole kuti ndimuchite choyipa mbuye wanga, wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndisamupweteke pakuti ndi wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” choncho davide anabweza mitima ya anthu ake ndi mawu amenewa, ndipo sanawalole kuti aphe sauli. pambuyo pake sauli anatuluka mʼphangamo ndipo anachoka. kenaka davide anatuluka mʼphanga muja ndipo anayitana sauli, “mbuye wanga!” sauli atayangʼana mʼmbuyo, davide anawerama ndi kugunditsa nkhope yake pansi. anafunsa sauli kuti, “nʼchifukwa chiyani mumamvera mawu a anthu kuti, ‘davide wakukonzerani chiwembu?’ lero lino inu mwadzionera nokha kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anakuperekani mʼmanja mwanga mʼphanga muja. ena anandiwuza kuti ndikupheni, koma ndakusiyani. ndinati, ‘sindidzapha mbuye wanga pakuti ndiye wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ tsono abambo anga, onanitu kansalu ka mkanjo wanu kali mʼdzanja langali! popeza kuti ndinatha kudula msonga ya mkanjo wanu koma osakuphani, pamenepo mudziwe kuti ine ndilibe maganizo woti ndikuchiteni choyipa kapena kukuwukirani. sindinakulakwireni ngakhale kuti inu mukufuna moyo wanga kuti mundiphe. mavawelomakonsonanti-yeahoh aweruze pakati pa inu ndi ine, akulangeni chifukwa cha zoyipa zimene mukundichitazi, koma dzanja langa silidzakukhudzani. paja anthu akale anati, ‘munthu woyipa, ntchito zakenso ndi zoyipa.’ kotero dzanja langa silidzakukhudzani. “kodi mfumu ya isreali yadzalondola yani. inu mukuthamangitsa yani? galu wakufa kodi? nsabwe kodi? nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh agamule, inde aweruze pakati pa inu ndi ine ndi kupeza wolakwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anditeteze ndi kundipulumutsa mʼdzanja lanu.” davide atatsiriza kuyankhula mawu awa, sauli anafunsa kuti, “kodi mawu amenewa ndi akodi mwana wanga davide?” sauli anayamba kulira mokweza. anawuza davide kuti, “ndiwe wolungama kuposa ine. iwe wandikomera mtima pamene ine ndakuchitira zoyipa. iweyo lero lino wandifotokozera zabwino zimene wandichitira. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandipereka mʼdzanja lako koma iwe sunandiphe. kodi munthu atapeza mdani wake angamulole kuti apite wosamuvulaza? motero mavawelomakonsonanti-yeahoh akuchitire iwe zabwino chifukwa cha zimene wandichitira lerozi. ona tsono, ine ndikudziwa kuti udzakhala mfumu ndithu ndipo ufumu wa isreali udzakhazikika mʼmanja mwako. tsopano undilonjeze molumbira lero mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti sudzapha zidzukulu zanga ine nditamwalira kapena kufuta dzina langa pa banja la makolo anga.” choncho davide analumbira pamaso pa sauli. pambuyo pake sauli anabwerera kwawo, koma davide ndi anthu ake anapitanso ku phanga kuja.

25

samueli anamwalira, ndipo aisraeli onse anasonkhana kudzalira maliro ake ndipo anamuyika mʼmanda ku mudzi kwawo ku rama. ndipo davide anapita ku chipululu cha parani. kunali munthu wina wolemera kwambiri ku maoni amene malo ake a ntchito anali ku karimeli. iyeyu anali ndi mbuzi 1,000 ndi nkhosa 3,000. dzina lake linali nabala ndipo anali wa fuko la kalebe. dzina la mkazi wake linali abigayeli. anali mkazi wanzeru ndi wokongola, koma mwamuna wake, wa banja la kalebe, anali wowuma mtima ndi wamwano pa zochita zake. davide anamva akanali ku chipululu kuti nabala akumeta nkhosa. choncho anatuma anyamata khumi nawawuza kuti, “pitani kwa nabala ku karimeli ndipo mukamulonjere mʼdzina langa. mukamuwuze kuti, ‘mtendere ukhale ndi inu, banja lanu pamodzi ndi zonse zimene muli nazo. “ ‘tsono ndamva kuti muli ndi anthu ometa nkhosa. pamene abusa anu anali nafe kuno, sitinawachite china chilichonse choyipa, ndipo sanasowe kanthu pa nthawi yonse imene anali ku karimeli. muwafunse antchito anu ndipo akuwuzani. kotero akomereni mtima anyamata anga, pakuti tabwera pa nthawi yachikondwerero. chonde apatseniko antchito anuwo ndi mwana wanu davide chilichonse chimene mungakhale nacho.’ ” anyamata a davide aja atafika, anamuwuza nabala zonse zimene davide anayankhula. ndipo anadikira yankho. nabala anayankha anyamata a davide kuti, “kodi davide ndi ndani? mwana wa yese ndi ndani? masiku ano pali antchito ambiri amene akuthawa kwa mabwana awo. nditengerenji buledi, madzi ndi nyama zimene ndaphera anthu anga ometa nkhosa ndi kuzipereka kwa anthu amene sindikudziwa kumene achokera?” choncho anyamata a davide aja anatembenuka nabwerera. atafika anafotokozera davide mawu onse a nabala. davide anawuza anthu ake kuti, “aliyense amangirire lupanga lake!” choncho aliyense anamangirira lupanga lake. davidenso anamangirira lupanga lake. anthu pafupifupi 400 ndiwo anapita ndi davide, pamene anthu 200 anatsala ndi katundu. tsono mmodzi mwa antchito anawuza abigayeli mkazi wa nabala kuti, “davide anatumiza amithenga kuchokera ku chipululu kudzalonjera mbuye wathu, koma iye anawalalatira. komatu anthuwa anatichitira zabwino kwambiri. sanatizunze, ndipo nthawi yonse imene tinali nawo ku busa sitinasowe kanthu. ankatitchinjiriza ngati mpanda usiku ndi usana nthawi yonse tinkaweta nkhosa. tsono onani chimene mungachite, chifukwa zimenezi zingadzetse tsoka pa mbuye wathu pamodzi ndi nyumba yake. paja mbuye athu aja ndi munthu wa khalidwe loyipa moti palibe amene angathe kuyankhula naye.” ndipo abigayeli sanataye nthawi. iye anatenga malofu a buledi 200, matumba a chikopa awiri a vinyo, nkhosa zisanu zowotcheratu, makilogalamu 17 a tirigu wokazinga, makeke a mphesa zowuma 100, ndiponso makeke a nkhuyu 200, ndipo anazisenzetsa abulu. kenaka anawuza antchito ake kuti, “tsogolani, ine ndikutsatirani.” koma sanawuze mwamuna wake nabala. mayi uja atakwera pa bulu wake ndi kufika pa tsinde la phiri, anangoona davide ndi ankhondo ake akubwera kunali iye. choncho anakumana nawo. nthawiyi nʼkuti davide atanena kuti, “kani ndinalondera pachabe katundu wa munthu uyu mʼchipululu muja! ndipotu palibe kanthu nʼkamodzi komwe kake kamene kanasowa. tsono wandibwezera zoyipa mʼmalo mwa zabwino. allah andilange kwambiri ngati pofika mmawa nditakhale nditasiyako ngakhale munthu mmodzi mwa onse amene ali nawo.” abigayeli ataona davide, anatsika pa bulu wake mofulumira ndipo anadzigwetsa pansi pamaso pa davide. ali chigonere choncho pa mapazi a davide anati, “mbuye wanga, kulakwa kukhale pa ine ndekha. chonde lolani kuti mdzakazi wanune ndiyankhule nanu, ndipo mumve mawu a ine mdzakazi wanu. mbuye wanga musasamale za mwamuna wanga nabala, munthu wa khalidwe loyipa. iyeyu ali monga dzina lake liliri. monga dzina lake litanthauza kuti chitsiru, ndiye kuti zake zonse ndi zauchitsiru basi. koma ine mdzakazi wanu, sindinawaone anthu amene mbuye wanga munawatuma. tsono mbuye wanga muli apa, ndikulumbira pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo amene wakuletsani kuti musakhetse magazi a munthu ndi kulipsira nokha, kuti adani anu amene afuna kukuchitani zoyipa adzakhale ngati nabala. choncho, nazi mphatso zimene mdzakazi wanu ndabwera nazo kwa mbuye wanga kuti zipatsidwe kwa anyamata amene muli nawo. chonde khululukani zolakwa za ine mdzakazi wanu. ndithu mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakhazikitsa banja la mbuye wanga mu ufumu, popeza mukumenya nkhondo ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho choyipa sichidzapezeka mwa inu masiku onse a moyo wanu. ngati munthu wina akuwukirani ndi kukulondani, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzateteza moyo wa mbuye wanga monga mmene munthu asungira chuma mʼphukusi, koma moyo wa adani anu adzawutaya kutali monga momwe munthu amaponyera mwala ndi legeni. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuchitirani mbuye wanga zabwino zonse zimene anakulonjezani. adzakuyikani kukhala wolamulira aisraeli. zikadzatero, inu mbuye wanga simudzakhala ndi chikumbumtima choti munakhetsa magazi kapena kulipsira popanda chifukwa. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh akadzakuchitirani zabwino zonsezi musadzandiyiwale ine mdzakazi wanu.” tsono davide anawuza abigayeli kuti, “alemekezeke mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, amene wakutuma iwe lero kuti ukumane nane. mavawelomakonsonanti-yeahoh akudalitseni chifukwa cha nzeru zanu pondiletsa lero kuti ndisakhetse magazi ndi kubwezera adani anga ndi manja anga. kunena zoona, pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, allah wa isreali, amene wandiletsa kuti ndisakupwetekeni, mukanapanda kubwera msanga kudzakumana nane, palibe munthu aliyense wamwamuna wa nabala akanasiyidwa wamoyo pakucha mmawa.” ndipo davide analandira kwa mayiyo zimene anamutengera ndipo anati, “pitani kwanu mu mtendere. ine ndamva mawu anu ndipo ndavomera zimene mwapempha.” abigayeli atabwerera kwa nabala anamupeza ali mʼnyumba akuchita mphwando ngati la mfumu. iye anali atakondwa kwambiri popeza anali ataledzera kwambiri. choncho mkazi wakeyo sanamuwuze kalikonse mpaka mmawa kutacha. tsono mmawa, mowa utamuchoka nabala, mkazi wake anamuwuza zonse. pomwepo mtima wake unaleka kugunda ndipo unawuma gwaa ngati mwala. patapita masiku khumi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anakantha nabala ndipo anafa. pamene davide anamva kuti nabala wamwalira, iye anati, “alemekezeke mavawelomakonsonanti-yeahoh, walipsira nabala chipongwe chimene anandichita ndipo anandiletsa ine mtumiki wake kuti ndisachite choyipa. mavawelomakonsonanti-yeahoh wabwezera pamutu pa nabala choyipa chimene iye anachita.” kenaka davide anatumiza mawu kwa abigayeli, kumupempha kuti akhale mkazi wake. anyamata a davide atafika ku karimeli anawuza abigayeli kuti, “davide watituma kwa iwe kuti tikutenge ukhale mkazi wake.” abigayeli anagwada nagunditsa nkhope yake pansi ndipo anati, “ine mdzakazi wa mbuye wanga ndakonzeka kutumikira ngakhale kusambitsa mapazi a anyamata ake.” motero abigayeli ananyamuka mofulumira nakwera bulu wake. tsono iye pamodzi ndi anamwali ake asanu amene ankamutumikira, anatsagana ndi amithenga a davide aja ndipo anakakhala mkazi wake wa davide. davide nʼkuti atakwatiranso ahinoamu wa ku yezireeli ndipo onse awiri anali akazi ake. koma sauli anali atakwatitsa mikala, mkazi wa davide kwa paliti mwana wa laisi wa ku galimu.

26

anthu a ku zifi anapita kwa sauli ku gibeya nati, “davide akubisala ku phiri la hakila, limene limayangʼanana ndi yesimoni.” choncho sauli ananyamuka pamodzi ndi ankhondo ake 3,000 napita ku chipululu cha zifi kukafunafuna davide ku chipululuko. sauli anamanga msasa wake mʼmbali mwa njira yopita ku phiri la hakila moyangʼanana ndi yesimoni. koma davide anali mʼchipululumo. davide ataona kuti sauli amamulondola mpaka kumeneko, iye anatumiza anthu okazonda ndipo anapeza kuti sauli wafikadi ndithu. tsono davide ananyamuka napita kumalo kumene sauli anamanga misasa. iye anaona pamene sauli ndi abineri mwana wa neri mkulu wa ankhondo anagona. sauli anagona mʼkati mwa tenti ndipo asilikali anagona momuzungulira. ndipo davide anafunsa ahimeleki mhiti ndi abisai mwana wa zeruya, mʼbale wa yowabu kuti, “ndani adzapita nane ku msasa kwa sauli?” abisai anayankha kuti, “ine ndidzapita nanu.” choncho davide ndi abisai anapita ku misasa ya ankhondowo usiku. atafika anangopeza sauli ali gone mu msasa wake mkondo wake atawuzika pansi pafupi ndi mutu wake, abineri ndi ankhondo onse anali atagona momuzungulira. abisai anawuza davide kuti, “lero allah wapereka mdani wanu mʼmanja mwanu. tsopano ndiloleni ndimukhomere pansi ndi mkondo wangawu kamodzinʼkamodzi. sindimulasa kawiri.” koma davide anamuyankha abisai kuti, “usamuphe! ndani adzapha wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kupezeka wosalakwa? davide anati, pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, mavawelomakonsonanti-yeahoh mwini ndiye adzamukanthe, mwina tsiku lake lomwalira lidzafika, kapena adzapita ku nkhondo nakaphedwa komweko. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh andiletse kuti ndisapweteke wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsopano tingotenga mkondo umene uli ku mutu kwakewo ndi botolo la madzilo ndipo tizipita.” motero davide anatenga mkondo ndi botolo lamadzi zimene zinali ku mutu kwa sauli ndipo anachoka. palibe amene anaona zimenezi kapena kudziwa, ndipo palibenso amene anadzuka. onse anali mʼtulo, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anawagonetsa tulo tofa nato. pambuyo pake davide anadutsa nakakwerera mbali ina ya phiri, ndi kuyimirira pamwamba pa phiri patali. pakati pawo panali mpata waukulu. davide anayitana gulu lankhondo ndi abineri mwana wa neri nawafunsa kuti, “kodi sundiyankha ine abineri?” abineri anayankha kuti, “ndiwe yani amene ukuyitana mfumu?” davide anamufunsa abineri kuti, “kodi sindiwe mwamuna? ndipo wofanana nawe ndani mu isreali? nʼchifukwa chiyani sunateteze mbuye wako mfumu? munthu wina anabwera kumeneko. chimene wachita iwe si chabwino. pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo iwe ndi asilikali ako muyenera kufa chifukwa simunateteze mbuye wanu, wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tayangʼanayangʼana. uli kuti mkondo wa mfumu ndi botolo lamadzi zimene zinali kumutu kwa mfumu?” sauli anazindikira mawu a davide ndipo anafunsa kuti, “kodi amenewa ndi mawu ako davide mwana wanga?” davide anayankha, “inde ndi anga, mbuye wanga mfumu. nʼchifukwa chiyani mbuye wanga mukundilonda ine mtumiki wanu? kodi ine ndachita chiyani ndipo ndapezeka ndi cholakwa chotani? tsopano mbuye wanga mfumu tamverani mawu a mtumiki wanu. ngati ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wautsa mtima wanu kuti mundiwukire, ndiye alandire chipepeso. koma ngati ndi anthu amene achita zimene, ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh awatemberere popeza andipirikitsa lero kundichotsa mʼdziko la mavawelomakonsonanti-yeahoh, namati, ‘pita kapembedze milungu ina.’ tsopano musalole kuti magazi anga akhetsedwe kutali ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti mfumu ya isreali yatuluka kudzafunafuna ine nsabwe, monga mmene munthu asakira nkhwali ku mapiri.” ndipo sauli anati, “ine ndachimwa. bwerera mwana wanga davide. sindidzakuchitanso choyipa popeza lero wauwona moyo wanga ngati wamtengowapatali. taona, ndachita zauchitsiru ndipo ndachimwa kwambiri.” davide anayankha kuti, “nawu mkondo wanu, mfumu. tumani mmodzi wa anyamata anu abwere adzatenge. mavawelomakonsonanti-yeahoh amadalitsa munthu aliyense wolungama ndi wokhulupirika. mavawelomakonsonanti-yeahoh anakuperekani lero mʼmanja mwanga, koma ine sindinakhudze wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. monga momwe ine lero ndachitira kuwuyesa moyo wanu ngati wamtengowapatali, momwemonso mavawelomakonsonanti-yeahoh awuyese moyo wanga wamtengowapatali ndipo andipulumutse mʼmavuto anga onse.” ndipo sauli anawuza davide kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akudalitse iwe davide mwana wanga. udzachita zinthu zazikulu ndipo udzapambana.” choncho davide anayenda njira yake ndipo sauli anabwerera kwawo.

27

davide anaganiza mu mtima mwake nati, “tsiku lina ine ndidzaphedwa ndi sauli. palibe chabwino ndingachite, koma kuthawira ku dziko la afilisti. kotero sauli adzasiya kundifunafuna mʼdziko lonse la isreali, ndipo ndidzapulumuka.” choncho davide ndi anthu 600 amene anali nawo anachoka napita kwa akisi mwana wa maoki mfumu ya ku gati. davide anakhala ndi akisi ku gati pamodzi ndi ankhondo ake, aliyense ndi banja lake. davide ali ndi akazi ake awiri, ahinoamu wa ku yezireeli ndi abigayeli wa ku karimeli, mkazi wamasiye wa nabala. sauli anamva kuti davide wathawira ku gati, ndipo sanamufunefunenso. kenaka davide anawuza akisi kuti, “ngati ndapeza kuyanja pamaso panu mundipatse malo dera limodzi la dziko lanu kuti ndizikhala kumeneko. mtumiki wanu adzakhala mu mzinda waufumu chifukwa chiyani?” choncho tsiku limenelo akisi anamupatsa zikilagi ndipo mzindawo wakhala wa mafumu a yuda mpaka lero. davide anakhala mʼdziko la afilisti kwa chaka chimodzi ndi miyezi inayi. tsono davide ndi anthu ake ankapita kukathira nkhondo agesuri, agirizi ndi aamaleki. (mitundu ya anthu imeneyi kuyambira kale inkakhala mʼdziko la pakati pa suri ndi igupto). davide ankati akathira nkhondo dera lina, sankasiya munthu wamoyo, mwamuna kapena mkazi, koma ankatenga nkhosa, ngʼombe, abulu, ngamira ndi zovala, pambuyo pake nʼkubwerera kwa akisi. akisi akafunsa kuti, “kodi lero unapita kukathira nkhondo kuti?” davide ankayankha kuti, “ndinapita kukathira nkhondo kummwera kwa yuda,” mwinanso ankanena kuti, “ndinapita ku dziko la ayerahimeeli” kapenanso ankanena kuti, “ndinapita ku dziko la akeni.” davide sankasiya mwamuna kapena mkazi wamoyo kuti akafotokozere anthu a ku gati zochitikazo kuopa kuti opulumukawo akhoza kudzanena kuti “davide watichita zakutizakuti.” tsono izi ndi zimene davide ankachita pamene ankakhala mʼdziko la afilisti. akisi ankamukhulupirira davide ndipo ankati mu mtima mwake, “davide wadzisandutsa munthu woyipa kwambiri pakati pa anthu ake omwe, aisraeli. tsono adzakhala mtumiki wanga mpaka kalekale.”

28

mʼmasiku amenewo afilisti anasonkhanitsa ankhondo awo kuti akamenyane ndi aisraeli. akisi anawuza davide kuti, “udziwe kuti iwe pamodzi ndi anthu ako mudzapita nane ku nkhondo.” davide anayankha kuti, “tsono inu mudzaona zimene mtumiki wanune ndingachite.” akisi anayankha kuti, “chabwino ine ndidzakuyika iwe kukhala mlonda wanga moyo wako wonse.” nthawi imeneyi nʼkuti samueli atamwalira, ndipo aisraeli onse anamulira namuyika mʼmanda ku mzinda wake wa rama. sauli anali atachotsa mʼdzikomo anthu owombeza mawula ndi woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa. tsono afilisti anasonkhana nabwera kudzamanga misasa yawo ku sunemu. nayenso sauli anasonkhanitsa aisraeli onse ndi kumanga misasa yawo ku gilibowa. sauli ataona gulu lankhondo la afilisti anaopa ndipo ananjenjemera kwambiri. choncho sauli anafunsa nzeru kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh koma mavawelomakonsonanti-yeahoh sanamuyankhe ngakhale kudzera mʼmaloto, kapena mwa urimu ngakhalenso kudzera mwa aneneri. kenaka sauli anawuza nduna zake kuti, “mundipezere mkazi amene amawombeza mawula kuti ndipite ndikafunse kwa iye.” nduna zakezo zinamuyankha kuti, “alipo mkazi woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa ku endori.” kotero sauli anadzizimbayitsa navala zovala zachilendo. tsono iye pamodzi ndi anthu awiri anapita nakafika kwa mkazi uja usiku, ndipo anamupempha kuti, “chonde ndifunsireni nzeru kwa mizimu ya anthu akufa. koma makamaka munditulutsire mzimu wa amene ndimutchule.” koma mkaziyo anayankha kuti, “ndithu inu mukudziwa chimene sauli anachita. paja iye anachotsa mʼdziko muno anthu onse owombeza ndi woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa. chifukwa chiyani mukutchera moyo wanga msampha kuti ndiphedwe?” koma sauli analonjeza mkaziyo molumbira nati, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, iweyo sudzalangidwa chifukwa cha zimenezi.” kenaka mkaziyo anafunsa, “ndikuyitanireni yani?” iye anati, “undiyitanire samueli.” pamene mkaziyo anaona samueli anakuwa kwambiri, nawuza sauli kuti, “nʼchifukwa chiyani inu mwandipusitsa? inu ndinu sauli!” mfumuyo inamuwuza kuti, “usaope. kodi ukuona chiyani?” mkaziyo anayankha kuti, “ndikuona mzimu ukutuluka pansi.” sauli anafunsa, “kodi mzimuwo ukuoneka motani?” mkaziyo anayankha kuti, “amene akutuluka ndi munthu wokalamba ndipo wavala mkanjo.” apo sauli anadziwa kuti anali samueli ndipo anawerama nagunditsa nkhope yake pansi. samueli anafunsa sauli kuti, “nʼchifukwa chiyani wandivutitsa pondiyitana kuti ndibwere kuno?” sauli anayankha kuti, “ine ndavutika kwambiri mʼmaloto. afilisti akumenyana nane, ndipo allah wandifulatira. iye sakundiyankhulanso, ngakhale kudzera mwa aneneri kapena maloto. choncho ndakuyitanani kuti mundiwuze zoti ndichite.” samueli anati, “nʼchifukwa chiyani ukundifunsa ine, pakuti tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh wakufulatira ndipo wasanduka mdani wako? mavawelomakonsonanti-yeahoh wakuchita zimene ananeneratu kudzera mwa ine. mavawelomakonsonanti-yeahoh wachotsa ufumu mʼmanja mwako ndipo waupereka kwa mnansi wako, kwa davide. mavawelomakonsonanti-yeahoh wachita zimenezi lero chifukwa sunamvere mawu ake ndipo sunawawonongeretu aamaleki. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapereka ndithu iweyo pamodzi ndi aisraeli kwa afilisti. ndipo mmawa iweyo ndi ana ako mudzakhala ndi ine kuno. ndithu mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapereka gulu lankhondo la aisraeli kwa afilisti.” nthawi yomweyo sauli anagwa pansi atadzazidwa ndi mantha chifukwa cha mawu a samueli. analibenso mphamvu, pakuti sanadye tsiku lonse. mkazi uja tsono anasendera kufupi ndi sauli, ndipo ataona kuti sauli akuchita mantha, anamuwuza kuti, “taonani, mdzakazi wanune ndakumverani. ndayika moyo wanga pa chiswe ndipo ndamvera zimene munandiwuza. tsono inunso mumvere mawu a mdzakazi wanune. mundilole kuti ndikupatseni ka buledi pangʼono kuti mukhale ndi mphamvu zoyendera pa ulendo wanu.” iye anakana ndipo anati, “ayi, ine sindidya.” koma nduna zake pamodzi ndi mkaziyo anamuwumiriza, ndipo anawamvera. choncho anadzuka pansi nakhala pa bedi. mkaziyo anali ndi mwana wangʼombe wonenepa ndipo anamupha mwachangu. anatenga ufa nawukanyanga ndipo anaphika buledi wopanda yisiti. tsono anapereka bulediyo kwa sauli ndi nduna zake ndipo anadya. pambuyo pake ananyamuka kupita kwawo usiku womwewo.

29

afilisti anasonkhanitsa asilikali awo onse ku afeki, ndipo isreali anamanga misasa yawo pa chitsime cha yezireeli. pamene atsogoleri a afilisti ankatsogolera magulu awo ankhondo a miyandamiyanda, davide ndi ankhondo ake ankayenda pambuyo pamodzi ndi akisi. tsono atsogoleri a afilisti aja anafunsa kuti, “kodi ahebri awa akufuna chiyani?” akisi anayankha kuti, “uyu ndi davide, mtumiki wa sauli mfumu ya isreali. iye wakhala ndi ine kwa masiku ndithu, kapena titi zaka ndipo kuyambira tsiku limene anachoka kwa sauli mpaka lero, ine sindinapeze cholakwa mwa iye.” koma atsogoleri a ankhondo a afilisti anamukwiyira akisi kwambiri ndipo anati, “mubweze munthuyu kuti abwerere ku malo amene unamupatsa. iye asapite nafe ku nkhondo kuopa kuti angadzasanduke mdani wathu. kodi iyeyu adzadziyanjanitsa bwanji ndi mbuye wake? iyeyutu adzadziyanjanitsa ndi mbuye wake pakupha anthu ali panowa? paja ameneyu ndi davide yemwe ankamuvinira namuyimbira kuti, “ ‘sauli wapha anthu 1,000 koma davide wapha miyandamiyanda?’ ” kotero akisi anayitana davide ndipo anamuwuza kuti, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, iwe wakhala wodalirika ndipo chikanakhala chinthu chabwino kuti uzimenya nkhondo pamodzi nane popeza chibwerere iwe kuno ine sindinapeze cholakwa chilichonse ndi iwe. koma atsogoleri enawa ndiwo sakukufuna. tsono bwerera. upite mu mtendere kuopa kuti ungachite kanthu kena koyipira atsogoleri a afilistiwa.” davide anafunsa akisi kuti, “kodi ndachita chiyani? kodi mwapeza cholakwa chotani mwa ine mtumiki wanu chiyambire kukutumikirani mpaka lero? tsono chifukwa chiyani sindingapite kukamenya nkhondo ndi adani a mbuye wanga mfumu?” akisi anayankha kuti, “ine ndikudziwa kuti ndiwe wangwiro ngati mngelo wa allah. komabe atsogoleri a ankhondo a afilisti akuti, ‘davide asapite nafe ku nkhondo.’ tsono udzuke mmamawa, pamodzi ndi ankhondo ako amene unabwera nawo, ndipo unyamuke kukangocha.” choncho davide ndi anthu ake anadzuka mmamawa kubwerera ku dziko la afilisti. koma afilistiwo anapita ku yezireeli.

30

pa tsiku lachitatu, davide ndi anthu ake anakafika ku zikilagi. tsono anapeza aamaleki atawononga kale dera la negevi ndi zikilagi. anathira nkhondo mzinda wa zikilagi ndi kuwutentha ndi moto. anatenga akazi ndi onse amene anali mʼmenemo akuluakulu ndi angʼono omwe kuti akakhale akapolo. sanaphe aliyense koma anawatenga amoyo napita nawo. davide ndi anthu ake atafika ku zikilagi anapeza kuti mzindawo watenthedwa ndi moto ndipo akazi awo, ana awo, amuna ndi akazi atengedwa ukapolo. kotero davide ndi anthu ake analira mofuwula mpaka analibenso mphamvu zolirira. akazi awiri a davide, ahinoamu wa ku yezireeli ndi abigayeli mkazi wa nabala wa ku karimeli anatengedwanso. davide anavutika kwambiri mu mtima mwake chifukwa anthu amakamba zoti amuponye miyala popeza aliyense anali ndi chisoni pokumbukira ana ake aamuna ndi aakazi. koma davide anapeza mphamvu mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake. kenaka davide anawuza wansembe abiatara, mwana wa ahimeleki kuti, “ndipatse efodi ija.” abiatara anabwera nayo efodiyo. tsono davide anapempha nzeru kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nati, “kodi ndilitsatire gulu lankhondoli? kodi ndidzawapambana?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “litsatire, iwe udzawapambana ndithu ndipo udzapulumutsa anthu ako.” davide pamodzi ndi anthu ake 600 aja ananyamuka nafika ku mtsinje wa besori. kumeneko anasiyako anthu ena. davide ndi anthu ake 400 anapitirira kuwalondola aamaleki aja. koma anthu ena 200 anatsala popeza anatopa moti sakanatha kuwoloka mtsinje wa besori uja. anthu amene anali ndi davide anapeza mwigupto mʼmunda wina ndipo anabwera naye kwa davide. iwo anamupatsa madzi kuti amwe ndi chakudya kuti adye. anamupatsanso chidutswa cha keke yankhuyu ndi makeke awiri a mphesa zowumika kuti adye. atadya anapezanso mphamvu popeza anakhala masiku atatu wosadya kapena kumwa kanthu kalikonse. davide anafunsa kuti, “kodi ndiwe yani, ndipo ukuchokera kuti?” iye anayankha kuti, “ine ndine mwigupto, kapolo wa mwamaleki. mbuye wanga anandisiya nditayamba kudwala masiku atatu apitawo. ife tinathira nkhondo dera la kummwera kwa mayiko a akereti, dera la yuda, ndi dera la kummwera kwa mayiko a kalebe. mzinda wa zikilagi tinawutentha ndi moto.” davide anamupempha kuti, “kodi unganditsogolere kumene kuli gulu lankhondoli?” iye anayankha kuti, “mukandilonjeza molumbira kuti simudzandipha kapena kundipereka kwa mbuye wanga, ine ndikulondolerani kumene kuli gululo.” mwigupto uja anaperekeza davide. tsono aamaleki anali atamwazikana ponseponse. iwo ankadya, kumwa ndi kuvina chifukwa cha zofunkha zambiri zimene anatenga ku dziko la afilisti ndi ku dziko la ayuda. tsono davide anawakantha kuyambira madzulo atsikulo mpaka madzulo a tsiku linalo. palibe anapulumuka kupatula anyamata 400 amene anakwera pa ngamira nʼkuthawa. choncho davide analanditsa zinthu zonse zimene aamaleki aja anatenga. anapulumutsanso akazi ake awiri aja. palibe chimene chinasowa anthu onse, kuyambira wamngʼono mpaka wamkulu, mnyamata mpaka mtsikana anapulumutsidwa. davide anapulumutsa chilichonse chimene anafunkha aamaleki aja. anapulumutsanso nkhosa ndi ngʼombe zonse. tsono anthu ankakusa ziwetozo namati, “izi ndizo zofunkha za davide.” davide anafika ku malo kumene kunali anthu 200 otopa kwambiri aja amene sanathe kutsagana naye koma anangokhala ku mtsinje wa besori. tsono ananyamuka kuti akumane ndi davide pamodzi ndi anthu amene anali naye. davide anawayandikira nawalonjera. tsono anthu ena oyipa mtima achabechabe mwa amene anatsagana ndi davide aja anati, “popeza awa sanapite nafe, sitiwapatsako zofunkha zimene tapulumutsazi, kupatula kuti aliyense atenge mkazi wake ndi ana ake azipita.” koma davide anawayankha kuti, “ayi, abale anga, musachite zimenezi ndi zinthu zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh watipatsa. iye watisunga ndi kupereka mʼmanja mwathu gulu la ankhondo limene linabwera kudzalimbana nafe. ndani angakumvereni zimene mukunenazi? gawo la munthu amene anapita kukamenya nkhondo likhale lofanana ndi la munthu amene anatsala pano kuyangʼanira katundu wathu. pasakhale kusiyana kulikonse.” choncho davide anakhazikitsa ngati lamulo mʼchitidwe woterewu pakati pa aisraeli kuyambira tsiku limenelo mpaka lero. davide atafika ku zikilagi, anatumiza zina mwa zofunkhazo kwa akuluakulu a yuda, amene anali abwenzi ake. anati, “nayi mphatso yanu yochokera pa zofunkha za adani a mavawelomakonsonanti-yeahoh.” iye anatumiza mphatsozo kwa anthu a ku beteli, ramoti-negavi, yatiri, aroeri, sifimoti, esitemowa rakala, mizinda ya fuko la ayerahimeeli, mizinda ya fuko la akeni, a ku horima, borasani, ataki, hebroni pamodzi ndi onse a kumalo kumene davide ndi anthu ake anakhala akuyendayendako.

31

tsono afilisti anachitanso nkhondo ndi aisraeli ndipo aisraeli anathawa afilistiwo, kotero kuti ambiri anaphedwa pa phiri la gilibowa. afilisti anapanikiza kwambiri sauli ndi ana ake, ndipo anapha yonatani, abinadabu ndi maliki-suwa. nkhondo inakula kwambiri mozungulira sauli ndipo pamene anthu amauta anamupeza, anamuvulaza kwambiri. tsono sauli anawuza mnyamata wake wonyamula zida zake kuti, “solola lupanga lako undiphe kuopa kuti anthu osachita mdulidwewa angabwere kudzandizunza ine.” koma mnyamata wonyamula zida uja anachita mantha kwambiri ndipo sanathe kutero. choncho sauli anatenga lupanga lake lomwe nagwerapo. mnyamata wonyamula zida zake uja ataona kuti sauli wafa, nayenso anadzigwetsera pa lupanga lake nafa naye limodzi. motero sauli ndi ana ake atatu, wonyamula zida zake pamodzi ndi anthu ake onse anafera limodzi pa tsikulo. pamene aisraeli amene anali tsidya lina la chigwa ndi amene anali tsidya la chigwa cha yorodani anaona kuti gulu la ankhondo la aisraeli lathawa komanso kuti sauli ndi ana ake aphedwa, nawonso anathawa kusiya mizinda yawo. ndipo afilisti anabwera kudzakhalamo. mmawa mwake, afilisti atabwera kudzatenga zinthu za anthu ophedwa anapeza sauli ndi ana ake atatu atafa pa phiri la gilibowa. iwo anadula mutu wake ndi kumuvula zida zake zankhondo. ndipo anatumiza amithenga mʼdziko lonse la afilisti kukafalitsa nkhani yabwinoyi kwa mafano awo ndi kwa anthu awo. iwo anayika zida zake zankhondo mʼnyumba yopembedzera asitoreti, ndipo thupi lake analikhomera pa khoma la mzinda wa beti-sani. pamene anthu a ku yabesi giliyadi anamva zimene afilisti anachitira sauli, anthu awo onse olimba mtima anayenda usiku wonse kupita ku beti-sani. anakachotsa mtembo wa sauli ndi mitembo ya ana ake pa khoma la mzinda wa beti-sani, ndipo anabwera nayo ku yabesi kumene anayitentha ndi moto. pambuyo pake anatenga mafupa awo ndi kuwakwirira pansi pa mtengo wabwemba ku yabesi, ndipo anasala kudya masiku asanu ndi awiri.

2_samuel

1

atamwalira sauli, davide anabwerako kumene anakagonjetsa aamaleki ndipo anakakhala ku zikilagi masiku awiri. pa tsiku lachitatu munthu wina wochokera ku msasa wa sauli anafika, zovala zake zitangʼambika ndiponso anali atathira dothi pamutu pake. atafika kwa davide, anadzigwetsa pansi, kupereka ulemu kwa davideyo. davide anamufunsa iye kuti, “kodi iwe wachokera kuti?” iye anayankha kuti, “ine ndathawa ku misasa ya aisraeli.” davide anafunsa, “tandiwuza, chachitika ndi chiyani?” iye anati, “anthu athawa ku nkhondo ndipo ambiri aphedwa. sauli ndi mwana wake yonatani aphedwa.” ndipo davide anati kwa mnyamata amene anabweretsa nkhaniyi, “ukudziwa bwanji kuti sauli ndi mwana wake yonatani afa?” mnyamatayo anati, “zinangochitika kuti ndinali pa phiri la gilibowa, ndipo sauli anali komweko ataweramira pa mkondo wake, pamodzi ndi magaleta ndi okwera ake atamuyandikira. pamene anatembenuka ndi kundiona ine, iye anandiyitana, ndipo ndinati, ‘kodi ndichite chiyani?’ ” iye anandifunsa, “iwe ndiwe yani?” ine ndinayankha kuti, “ndine mwamaleki.” “kenaka iye anati kwa ine, ‘bwera pafupi ndipo undiphe! ndikumva ululu kwambiri, koma ndikanali ndi moyo!’ “kotero ndinabwera pafupi ndi kumupha, chifukwa ndinadziwa kuti mmene anagweramo sakanakhalanso ndi moyo. ndipo ndatenga chipewa chaufumu chimene chinali pamutu pake ndi khoza la pa dzanja lake ndipo ndazibweretsa kwa inu mbuye wanga.” apo davide ndi anthu onse amene anali nawo anangʼamba zovala zawo. iwo analira maliro ndi kusala zakudya mpaka madzulo chifukwa cha sauli ndi mwana wake yonatani, komanso chifukwa cha gulu la ankhondo la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi nyumba ya isreali, chifukwa anaphedwa ndi lupanga. davide anati kwa mnyamata amene anabweretsa uthengawo, “iwe umachokera kuti?” iye anayankha kuti, “ine ndine mwana wa mlendo mwamaleki.” davide anamufunsanso kuti, “nʼchifukwa chiyani sunaope kukweza dzanja lako ndi kupha wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh?” kenaka davide anayitana mmodzi mwa anyamata ake ndipo anati, “pita ukamukanthe!” kotero iye anapita kukamukantha, ndipo mnyamata uja anafa. pakuti davide anali atanena kwa iye kuti, “iwe wadzipha wekha. pakamwa pako pakunena zokutsutsa wekha, pamene unanena kuti, ‘ine ndapha wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” davide anayimba nyimbo iyi ya maliro, kulira sauli ndi mwana wake yonatani. ndipo analamula kuti anthu a ku yuda aphunzitsidwe nyimbo ya maliroyi imene yalembedwa mʼbuku la yasari: “ulemerero wako iwe isreali, wagona utaphedwa ku zitunda. taonani amphamvu agwa kumeneko! “musakanene zimenezi ku gati, musazilengeze ku misewu ya ku asikeloni, kuti ana aakazi a afilisti angasangalale, ana aakazi a osachita mdulidwe angakondwere. “inu mapiri a ku gilibowa, musakhalenso ndi mame kapena mvula, kapena minda yobereka zopereka za ufa. pakuti kumeneko chishango cha munthu wamphamvu chinadetsedwa, chishango cha sauli sanachipakenso mafuta. “pa magazi a ophedwa, pa mnofu wa amphamvu, uta wa yonatani sunabwerere, lupanga la sauli silinabwere chabe. “sauli ndi yonatani, pa moyo wawo anali okondedwa ndi okoma mtima, ndipo pa imfa yawo sanasiyanitsidwe. iwo anali ndi liwiro loposa ziwombankhanga, anali ndi mphamvu zoposa mkango. “inu ana aakazi a isreali, mulireni sauli, amene anakuvekani zovala zofiira ndi zofewa, amene anakometsera zovala zanu ndi zokometsera zagolide. “taonani amphamvu agwa ku nkhondo! yonatani wagona ataphedwa ku zitunda. ine ndikuvutika mumtima chifukwa cha iwe mʼbale wanga yonatani, unali wokondedwa kwambiri kwa ine. chikondi chako pa ine chinali chopambana, chopambana kuposa chikondi cha akazi. “taonani amphamvu agwa! zida zankhondo zawonongeka!”

2

patapita nthawi, davide anafunsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “kodi ndipite ku umodzi mwa mizinda ya yuda?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “pita.” davide anafunsanso kuti, “kodi ndipite kuti?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “ku hebroni.” choncho davide anapita kumeneko ndi akazi ake awiri, ahinoamu wa ku yezireeli ndi abigayeli mkazi wamasiye uja wa nabala wa ku karimeli. davide anatenganso anthu amene anali nawo aliyense ndi banja lake, ndipo anakakhala ku midzi ya ku hebroni. kenaka amuna a ku yuda anabwera ku hebroni ndipo kumeneko anadzoza davide kukhala mfumu ya fuko la yuda. davide atawuzidwa kuti anthu a ku yabesi giliyadi ndi amene anayika mʼmanda sauli, iye anatuma amithenga kwa anthu a ku yabesi giliyadi kuti akayankhule nawo kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akudalitseni poonetsa kukoma mtima kwanu kwa sauli mbuye wanu pomuyika mʼmanda. tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh akuonetseni kukoma mtima ndi kukhulupirika kwake ndipo inenso ndidzakukomerani mtima chifukwa munachita zimenezi. tsopano khalani amphamvu ndi olimba mtima, pakuti sauli mbuye wanu wafa, ndipo fuko la yuda landidzoza kukhala mfumu yawo.” pa nthawi imeneyi abineri mwana wa neri, wolamulira ankhondo a sauli, anatenga isi-boseti mwana wa sauli ndi kubwera naye ku mahanaimu. iye anamuyika kuti akhale mfumu yoyangʼanira giliyadi, asuri ndi yezireeli, pamodzi ndi efereimu, benjamini ndi isreali yense. isi-boseti mwana wa sauli anali wa zaka makumi anayi pamene anakhala mfumu ya isreali ndipo analamulira zaka ziwiri. koma fuko la yuda linatsatira davide. davide anakhala mfumu ku hebroni akulamulira fuko la yuda, kwa zaka zisanu ndi chimodzi ndi miyezi isanu ndi umodzi. abineri mwana wa neri, pamodzi ndi ankhondo a isi-boseti mwana wa sauli, anachoka ku mahanaimu ndi kupita ku gibiyoni. yowabu mwana wa zeruya pamodzi ndi ankhondo a davide anapita ndi kukakumana nawo ku dziwe la ku gibiyoni. gulu lina linakhala mbali ina ya dziwelo pamene gulu lina linakhala mbali inayo. kenaka abineri anati kwa yowabu, “tiye tibweretse ena mwa anyamata athu kuti amenyane patsogolo pathupa.” yowabu anayankha, “chabwino, amenyane.” kotero anayimirira ndipo anawawerenga: anyamata khumi ndi awiri a fuko la benjamini ndi isi-boseti mwana wa sauli ndiponso anyamata khumi ndi awiri a davide. tsono aliyense anagwira mutu wa mnzake namubaya mnzakeyo mʼnthiti ndi mpeni ndipo onse anagwera pansi limodzi. kotero malo amenewo ku gibiyoni amatchedwa helikati hazurimu. tsiku limeneli nkhondo yake inali yoopsa kwambiri, ndipo abineri ndi ankhondo a isreali anagonjetsedwa ndi ankhondo a davide. ana atatu aamuna a zeruya, yowabu, abisai ndi asaheli anali komweko. koma asaheli anali waliwiro ngati insa. iye anathamangitsa abineri ndipo sanakhotere kumanja kapena kumanzere pamene amamutsatira. abineri anayangʼana mʼmbuyo ndipo anafunsa, “kodi ndiwe asaheli?” iye anayankha kuti, “ndine.” ndipo abineri anati kwa iye, “khotera kumanja kapena kumanzere: tsatira mmodzi mwa anyamatawa ndipo umulande zida zake.” koma asaheli sanasiye kumuthamangitsa. abineri anamuchenjezanso asaheli, “siya kuthamangitsa ine! kodi ndikukanthe chifukwa chiyani? kodi ndikaonana naye bwanji mʼbale wako yowabu?” koma iye anakana kuleka kumuthamangitsa. choncho abineri anabaya asaheli mʼmimba ndi msonga ya mkondo wake ndipo mkondowo unatulukira mbali ina. iye anagwa ndi kufera pamalo pomwepo. ndipo munthu aliyense amayima akafika pamalo pamene anagwera ndi kufa. koma yowabu ndi abisai anathamangitsa abineri, ndipo dzuwa likulowa, anafika ku phiri la ama, pafupi ndi giya pa njira yopita ku chipululu cha ku gibiyoni. pamenepo anthu a fuko la benjamini anasonkhana kudzathandiza abineri. iwo anapanga gulu ndipo anayima pamwamba pa phiri. abineri anayitana yowabu, “kodi tipitirize kumenyana mpaka kalekale? kodi sukuzindikira kuti mathero ake kudzakhala kuwawidwa mitima? kodi udzawaletsa liti ankhondo ako kuthamangitsa abale awo?” yowabu anayankha kuti, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, ukanapanda kuyankhula, ankhondo anga akanapitiriza kuthamangitsa abale awo mpaka mmawa.” chomwecho yowabu analiza lipenga, ndipo ankhondo onse anayima. iwo analeka kuthamangitsa aisraeli kapena kumenyana nawo. usiku wonsewo abineri ndi ankhondo ake anayenda kudutsa araba. iwo anawoloka yorodani, napitirira mpaka kudutsa dera lonse la bitironi ndipo anafika ku mahanaimu. choncho yowabu anabwerera kuchokera kothamangitsa abineri ndipo anasonkhanitsa ankhondo ake onse. kupatula asaheli, panali ankhondo khumi ndi anayi a davide amene anasowa. koma ankhondo a davide anapha ankhondo a fuko la benjamini 360 amene anali ndi abineri. iwo anatenga asaheli ndi kukamuyika mʼmanda a abambo ake ku betelehemu. ndipo yowabu ndi ankhondo ake anayenda usiku wonse ndi kufika ku hebroni kukucha.

3

nkhondo ya pakati pa banja la sauli ndi banja la davide inachitika nthawi yayitali. mphamvu za davide zinkakulirakulirabe, pamene banja la sauli mphamvu zake zimapita zicheperachepera. ana aamuna a davide amene anabadwira ku hebroni anali awa: woyamba anali amnoni, amayi ake anali ahinoamu wa ku yezireeli. mwana wachiwiri anali kileabu, amayi ake anali abigayeli mkazi wamasiye wa nabala wa ku karimeli. wachitatu anali abisalomu, amayi ake anali maaka mwana wa talimai mfumu ya gesuri; wachinayi anali adoniya, amayi ake anali hagiti; wachisanu, sefatiya amayi ake anali abitali; ndipo wachisanu ndi chimodzi anali itireamu, amayi ake anali egila, mkazi wa davide. ana awa a davide anabadwira ku hebroni. pamene kunali nkhondo pakati pa banja la sauli ndi banja la davide, abineri anayamba kudzipatsa yekha mphamvu pakati pa banja la sauli. sauli anali ndi mzikazi dzina lake rizipa mwana wa ayiwa. ndipo isiboseti anati kwa abineri, “nʼchifukwa chiyani unagona ndi mzikazi wa abambo anga?” abineri anakwiya kwambiri chifukwa cha zimene isi-boseti ananena ndipo anamuyankha kuti “kodi ukuyesa ndine mutu wagalu umene ali mbali ya ayuda? lero lino ndine wokhulupirika ku nyumba ya abambo ako, sauli ndi banja lake ndi anzake. ine sindinakupereke kwa davide, koma tsopano ukundinena pa cholakwa chimene ndachita pa mkazi uyu! allah andilange ine abineri, andilange kwambiri, ngati sindichitira davide zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulonjeza iye mwa lumbiro. ndidzachotsa ufumu ku nyumba ya sauli ndi kukhazikitsa ufumu wa davide pa aisraeli onse ndi yuda kuchokera ku dani mpaka ku beeriseba.” isiboseti sanayerekezenso kunena mawu ena kwa abineri, chifukwa ankamuopa. kenaka abineri anatuma amithenga kwa davide kukanena kuti, “kodi dzikoli ndi la yani? uchite mgwirizano ndi ine ndipo ndidzakuthandiza kuti aisraeli onse azikutsatira.” davide anati, “chabwino. ine ndichita mgwirizano ndi iwe. koma ndikukupempha chinthu chimodzi: usabwere pamaso panga pokhapokha utabweretsa mikala mwana wamkazi wa sauli, ukamabwera kudzandiona.” ndipo davide anatuma amithenga kwa isi-boseti mwana wa sauli, kumulamula kuti, “patse mkazi wanga mikala, amene ndinamukwatira ndi makungu 100 a msonga za mavalo a afilisti.” kotero isi-boseti analamulira ndipo anakamutenga kwa mwamuna wake palitieli mwana wa laisi. koma mwamuna wake anapita naye akulira pambuyo pake njira yonse mpaka ku bahurimu. kenaka abineri anati kwa iye, “bwerera kwanu!” ndipo anabwerera kwawo. abineri anakambirana ndi akuluakulu a isreali ndipo anati, “kwa kanthawi mwakhala mukufuna kulonga davide kuti akhale mfumu yanu. tsopano chitani zimenezo! pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh analonjeza davide kuti, ‘kudzera mwa mtumiki wanga davide ndidzapulumutsa anthu anga aisraeli mʼdzanja la afilisti ndi kuwachotsa mʼmanja mwa adani awo.’ ” abineri anayankhulanso nawo yekha anthu a fuko la benjamini. kenaka anapita ku hebroni kukamuwuza davide zonse zimene aisraeli ndi fuko lonse la benjamini amafuna kuchita. abineri, amene anali ndi anthu makumi awiri, atafika kwa davide ku hebroni, davide anamukonzera phwando pamodzi ndi anthu ake. ndipo abineri anawuza davide kuti, “loleni kuti ndipite msanga kukasonkhanitsa aisraeli onse kuti abwere kwa inu kuno, mbuye wanga mfumu, kuti adzachite nanu pangano, ndipo kuti muzilamulira kulikonse kumene mtima wanu ufuna.” kotero davide analola abineri kuti apite, ndipo anapita mwamtendere. nthawi yomweyo ankhondo a davide ndi yowabu anafika kuchokera kumene anakathira nkhondo ndipo anabweretsa katundu wambiri wolanda ku nkhondo. koma abineri sanalinso ndi davide ku hebroni, chifukwa davide anamulola kuti apite, ndipo anapita mu mtendere. yowabu ndi asilikali onse amene anali naye atafika, anawuzidwa kuti abineri mwana wa neri anabwera kwa mfumu ndipo kuti mfumu yamulola kuti apite ndi kuti wapita ndi mtendere. choncho yowabu anapita kwa mfumu ndipo anati, “mwachita chiyani? taonani, abineri anabwera kwa inu. nʼchifukwa chiyani mwamulola kuti apite? tsopanotu wapitadi! inu mukumudziwa bwino abineri mwana wa neri. iye anabwera kudzakunamizani ndi kudzaona mayendedwe anu ndiponso kudzaona zonse zimene mukuchita.” kenaka yowabu anachoka pamaso pa davide ndipo anatumiza amithenga kutsatira abineri, ndipo anabwera naye kuchokera ku chitsime cha sira. koma davide sanadziwe zimenezi. tsono abineri atabwerera ku hebroni, yowabu anamutengera pambali ku chipata, kukhala ngati akufuna kuyankhula naye mwamseri. ndipo kumeneko pobwezera imfa ya mʼbale wake asaheli, yowabu analasa iyeyo mʼmimba, ndipo anafa. patapita nthawi, davide atamva zimenezi anati, “ine ndi ufumu wanga tidzakhala osalakwa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa imfa ya abineri mwana wa neri. mlandu umenewu ukhala pa yowabu ndi banja lonse la abambo ake! mʼbanja la yowabu musadzasowe munthu wodwala matenda a chizonono kapena khate, kapena wolumala woyendera ndodo kapena wophedwa ndi lupanga, kapena wosowa chakudya.” (yowabu ndi mʼbale wake abisai anapha abineri chifukwa iye anapha mʼbale wawo asaheli ku nkhondo ku gibiyoni). ndipo davide anati kwa yowabu ndi anthu onse amene anali nawo, “ngʼambani zovala zanu ndipo muvale ziguduli, muyende mukulira patsogolo pa abineri.” mfumu davide mwini anayenda motsatira chitandacho. iwo anamuyika abineri mʼmanda ku hebroni ndipo mfumu inalira mokweza pa manda a abineri. ndipo anthu onse analiranso. mfumu inayimba nyimbo iyi ya maliro a abineri: “abineri nʼkufa motere monga mmene chimafera chitsiru. manja ako anali osamanga, mapazi ako anali osakulungidwa. iwe wafa monga mmene amafera anthu pamaso pa anthu oyipa.” ndipo anthu onse analiranso kulirira abineri. kenaka onse anabwera kwa davide kumuwumiriza kuti adye kusanade. koma davide analumbira kuti, “allah andilange ine, andilange kwambiri, ngati ndilawe buledi kapena chilichonse dzuwa lisanalowe!” anthu onse anadziwa zimenezi ndipo zinawakondweretsa ndithu. zonse zimene mfumu inachita zinawakondweretsa. kotero tsiku limeneli anthu onse ndi aisraeli onse anadziwa kuti sikunali kufuna kwa mfumu kuti abineri mwana wa neri aphedwe. ndipo mfumu inati kwa ankhondo ake, “kodi inu simukudziwa kuti lero mu isreali mwagwa kalonga ndi munthu wamkulu? ndipo lero, ngakhale ine ndine mfumu yodzozedwa, ndilibe mphamvu ndipo ana awa a zeruya ndi amphamvu kwa ine. mavawelomakonsonanti-yeahoh abwezere woyipa molingana ndi zoyipa zake!”

4

isiboseti mwana wa sauli atamva kuti abineri waphedwa ku hebroni, anataya mtima ndipo aisraeli onse anachita mantha kwambiri. koma isiboseti anali ndi anthu akuluakulu awiri amene ankatsogolera magulu a ankhondo. mmodzi mwa iwo dzina lake linali baana ndipo mnzakeyo anali rekabu. iwo anali ana a rimoni wa banja la beeroti wa fuko la benjamini beeroti. iwo ankatengedwa ngati mbali imodzi ya benjamini, chifukwa anthu a ku beeroti anathawira ku gitaimu ndipo akhala ali kumeneko ngati alendo mpaka lero lino. (yonatani mwana wa sauli anali ndi mwana wamwamuna amene anali wolumala mapazi ake onse awiri. iye anali ndi zaka zisanu pamene nkhani ya sauli ndi yonatani inamveka kuchokera ku yezireeli. amene amamulera anamunyamula ndi kuthawa naye, koma pamene amachita zinthu mofulumira mwanayo anagwa ndipo analumala. dzina lake linali mefiboseti). choncho rekabu ndi baana ana a rimoni wa ku beeroti ananyamuka kupita ku nyumba ya isi-boseti, ndipo anafika nthawi ya masana kukutentha pamene iye amapumula. iwo analowa mʼchipinda chamʼkati ngati kuti amakatenga tirigu, ndipo anamulasa mʼmimba. kenaka rekabu ndi mʼbale wake baana anathawa. iwo analowa mʼnyumbamo iye akugona pa bedi mʼchipinda chake. atamulasa ndi kumupha, anadula mutu wake nʼkuwutenga, nayenda usiku wonse mʼnjira yopita ku araba. iwo anabweretsa mutu wa isi-boseti kwa davide ku hebroni ndipo anati kwa mfumu, “nawu mutu wa isiboseti mwana wa sauli, mdani wanu, amene anafuna kukuphani. lero lino mavawelomakonsonanti-yeahoh wabwezera mbuye wanga mfumu adani anu, sauli ndi ana ake.” davide anayankha rekabu ndi mʼbale wake baana, ana a rimoni wa ku beeroti kuti, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, amene wandipulumutsa ku mavuto anga onse, pamene munthu wina anandiwuza kuti, ‘sauli wafa’ ndipo ankaganiza kuti wabweretsa nkhani yabwino, ine ndinamugwira ndi kumupha ku zikilagi. iyi inali mphotho imene ndinapereka kwa iyeyo chifukwa cha uthenga wake! nanji pamene anthu oyipa apha munthu wosalakwa ali mʼnyumba mwake ndiponso pa bedi lake! kodi ine ndingaleke kukulangani ndi kukuchotsani pa dziko lapansi pano?” kotero davide analamulira ankhondo ake, ndipo anawapha. iwo anawadula manja ndi mapazi ndi kupachika matupi awo pa dziwe la ku hebroni. koma anatenga mutu wa isi-boseti nawuyika mʼmanda a abineri ku hebroni.

5

mafuko onse a isreali anabwera kwa davide ku hebroni ndipo anati, “ife ndife mafupa ndi mnofu wanu. kale lija, pamene sauli anali mfumu yathu, inu ndinu amene munkatsogolera aisraeli pa nkhondo zawo. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anakuwuzani kuti, ‘udzaweta anthu anga aisraeli, ndipo udzakhala mfumu yawo.’ ” akuluakulu onse a isreali atafika kwa mfumu davide ku hebroni, mfumu inachita nawo pangano ku hebroni pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo anamudzoza davide kukhala mfumu ya isreali. davide anali ndi zaka makumi atatu pamene anakhala mfumu, ndipo analamulira zaka makumi anayi. analamulira yuda ali ku hebroni kwa zaka zisanu ndi ziwiri ndi miyezi isanu ndi umodzi, ndipo ali ku yerusalemu analamulira isreali yense ndi yuda kwa zaka 33. mfumu ndi ankhondo ake anapita ku yerusalemu kukathira nkhondo ayebusi amene ankakhala kumeneko. ayebusiwo anamuwuza davide kuti, “inu simulowa muno. ngakhale osaona ndi olumala akhoza kukuthamangitsani.” iwo ankaganiza kuti, “davide sangathe kulowa momwemo.” komabe davide analanda linga la ziyoni, limene ndi mzinda wa davide. pa tsiku limenelo davide anati, “aliyense wogonjetsa ayebusi ayenera kudzera mʼngalande ya madzi kuti akafike kwa iwo amene ndi ‘olumala ndi osaona,’ amene ndi adani a davide.” nʼchifukwa chake amanena kuti, “olumala ndi osaona sadzalowa mʼnyumba yaufumu.” tsono davide anakhazikika mu lingamo ndipo mzindawu anawutcha, mzinda wa davide. iye anamanga malo onse ozungulira kuyambira ku matsitso ozungulira khoma. ndipo mphamvu za davide zinkakulirakulira chifukwa anali ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse. tsono hiramu mfumu ya turo inatumiza amithenga ake kwa davide, pamodzi ndi mitengo ya mkungudza ndi amisiri a matabwa ndi amisiri a miyala, ndipo anamumangira davide nyumba yaufumu. choncho davide anazindikira kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamukhazikitsa kukhala mfumu ya isreali ndipo wakuza ufumu wake chifukwa cha anthu ake, aisraeli. davide atafika ku yerusalemu kuchokera ku hebroni, anakwatira azikazi natenganso akazi ena kumeneko, ndipo anabereka ana aamuna ndi aakazi ambiri. mayina a ana amene anabereka ku yerusalemu ndi awa: samua, sobabu, natani, solomoni, ibihari, elisua, nefegi, yafiya, elisama, eliada ndi elifeleti. afilisti atamva kuti davide wadzozedwa kukhala mfumu ya isreali, iwo anapita mwamphamvu kukamusakasaka. koma davide atamva zimenezi anakalowa mu linga. ndipo afilisti anabwera ndi kukhala momwazika mʼchigwa cha refaimu. davide anafunsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “kodi ndipite kukathira nkhondo afilisti? kodi mukawapereka mʼmanja mwanga?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankha kuti, “pita, ine ndidzawapereka ndithu mʼmanja mwako.” choncho davide anapita ku baala-perazimu ndi kugonjetsa afilistiwo. iye anati, “monga amasefukira madzi, mavawelomakonsonanti-yeahoh waphwanya adani anga ine ndikuona.” choncho anawatcha malowa baala perazimu. afilisti anasiya mafano awo kumeneko ndipo davide ndi ankhondo ake anawatenga. nthawi inanso afilisti anabweranso namwazikana mʼchigwa cha refaimu; davide anafunsa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mavawelomakonsonanti-yeahohyo anayankha kuti, “usapite molunjika koma uzungulire kumbuyo kwawo ndipo ukawathire nkhondo patsogolo pa mitengo ya mkandankhuku. mukakangomva phokoso pa msonga za mitengo ya mkandankhuku, mukayende mofulumira, chifukwa izi zikasonyeza kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ali patsogolo panu kukantha ankhondo a afilisti.” kotero davide anachita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira ndipo anakantha afilisti njira yonse kuchokera ku geba mpaka ku gezeri.

6

davide anasonkhanitsanso pamodzi ankhondo 3,000 osankhidwa pakati pa aisraeli. iye pamodzi ndi ankhondo ake onse anapita ku baalahi ku yuda kukatenga bokosi la chipangano la allah, limene limadziwika ndi dzina lake, dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, amene amakhala pakati pa akerubi amene ali pa bokosi la chipanganolo. iwo anayika bokosi la allah pa ngolo yatsopano nachoka nalo ku nyumba ya abinadabu, imene inali pa phiri. uza ndi ahiyo ana a abinadabu ndiwo ankayendetsa ngolo yatsopanoyo, imene inanyamula bokosi la allah, ndipo ahiyo mwana wa abinadabu ankayenda patsogolo pake. davide pamodzi ndi aisraeli onse ankakondwerera ndi mphamvu zawo zonse pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh poyimba nyimbo pogwiritsa ntchito azeze, apangwe, matambolini, maseche ndi malipenga. atafika pa malo opunthira tirigu a nakoni, uza anatambalitsa dzanja lake kuti agwire bokosi la allah, chifukwa ngʼombe zinkafuna kugwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anapsera mtima uza chifukwa chochita chinthu chosayenera kuchitika. choncho allah anamukantha ndipo anafera pomwepo pambali pa bokosi la allahlo. ndipo davide anakhumudwa chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anakantha uza ndipo mpaka lero malowo amatchedwa perezi uza. tsiku limenelo davide anachita mantha ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anati, “kodi bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh lingafike bwanji kwathu?” iye sanafunenso kubwera ndi bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh kawo ku mzinda wake wa davide. mʼmalo mwake anapita nalo ku nyumba ya obedi-edomu mgiti. bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh linakhala mʼnyumba ya obedi-edomu mgiti kwa miyezi itatu, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamudalitsa kwambiri iyeyo ndi banja lake lonse. tsono mfumu davide anawuzidwa kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wadalitsa nyumba ya obedi-edomu ndi zonse zimene ali nazo, chifukwa cha bokosi la allah.” choncho davide anapita kukatenga bokosi la allah ku nyumba ya obedi-edomu ndi kupita nalo ku mzinda wa davide akukondwera kwambiri. anthu amene ananyamula bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh ankati akayenda mapazi asanu ndi limodzi, iye ankapereka nsembe ngʼombe yayimuna ndi mwana wangʼombe wonenepa. davide ankavina ndi mphamvu zake zonse pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh atavala efodi ya nsalu yofewa yosalala, pamene iyeyo pamodzi ndi aisraeli onse ankabwera ndi bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh, akufuwula ndi kuyimba malipenga. bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh likulowa mu mzinda wa davide, mikala mwana wamkazi wa sauli ankaona ali pa zenera. ndipo ataona mfumu davide ikulumpha ndi kuvina pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ankamunyogodola mu mtima mwake. iwo anabwera nalo bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo analiyika pamalo pake mʼkati mwa tenti imene davide anayimika ndipo davideyo anapereka nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. atatsiriza kupereka nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano, iye anadalitsa anthu mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. kenaka iye anagawira aisraeli onsewo, aamuna ndi aakazi, aliyense buledi mmodzi, nthuli yanyama, ndiponso keke yamphesa zowuma. ndipo anthu onse anachokapo, napita aliyense ku nyumba kwake. davide atabwerera ku nyumba kwake kukadalitsa banja lake, mikala mwana wamkazi wa sauli anatuluka kudzakumana naye ndipo anati, “kodi mfumu ya isreali ingatero kudzilemekeza kwake lero, kudzithyolathyola pamaso pa akapolo aakazi, antchito ake ngati munthu wamba.” davide anamuyankha mikala kuti, “ndachita zimenezi molemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene anandisankha ine kupambana abambo ako, kapenanso kupambana banja la abambo ako. ndipo anandisankha kuti ndikhale wolamulira aisraeli, anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. nʼchifukwa chake ndidzasangalalabe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ineyo ndidzadzinyoza kuposa apa, ndipo ndidzakhala wonyozeka mʼmaso mwako. koma pakati pa akapolo aakazi awa amene umanena za iwo, ndidzalemekezedwa.” ndipo mikala mwana wa sauli sanakhalenso ndi mwana mpaka anamwalira.

7

mfumu itakhazikika mʼnyumba yake yaufumu, mavawelomakonsonanti-yeahoh atayipatsa mpumulo kwa adani ake onse woyizungulira, mfumuyo inawuza mneneri natani kuti, “ine pano ndikukhala mʼnyumba yomanga ndi mitengo ya mkungudza, pomwe bokosi la allah lili mu tenti.” natani anayankha mfumu kuti, “chitani chilichonse chimene chili mu mtima mwanu chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ali nanu.” usiku umenewo mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh anafika kwa natani ndipo anati, “pita kamuwuze mtumiki wanga davide kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti: kodi ndiwe amene udzandimangira ine nyumba yokhalamo? ine sindinakhalepo mʼnyumba kuyambira tsiku limene ndinatulutsa aisraeli mʼdziko la igupto mpaka lero lino. ndakhala ndikuyenda uku ndi uku ndipo mokhala mwanga munali mu tenti. konse ndakhala ndikuyenda ndi aisraeli onse, kodi ndinanenapo kwa wina aliyense atsogoleri awo, amene ndinamulamula kuweta anthu anga aisraeli kuti, nʼchifukwa chiyani simunandimangire nyumba ya mitengo ya mkungudza?’ ” “ndipo tsopano umuwuze mtumiki wanga davide kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti: ine ndinakutenga ku busa ukuweta nkhosa kuti ukhale mtsogoleri wa anthu anga aisraeli. ineyo ndinali nawe kulikonse kumene unkapita, ndipo ndachotsa adani ako onse pamaso pako. tsopano ndidzakuza dzina lako kuti likhale mʼgulu la mayina a anthu otchuka kwambiri pa dziko lapansi. ndipo ndidzawapatsa malo anthu anga aisraeli ndipo ndidzawadzala pamalo awoawo kuti asadzavutitsidwenso. anthu oyipa sadzawazunzanso monga ankachitira poyamba paja, monga akhala akuchitira kuchokera nthawi imene ndinasankha atsogoleri a anthu anga aisraeli. ine ndidzakupatsaninso mpumulo kwa adani anu onse. “ ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akulengeza kwa iwe kuti iye mwini adzakhazikitsa banja lako: masiku ako akadzatha ndipo ukadzakapuma ndi makolo ako, ine ndidzawutsa mphukira yako imene idzalowa mʼmalo mwako, imene idzachokera mʼthupi mwako, ndipo ndidzakhazikitsa ufumu wake. iye ndiye amene adzamangire nyumba dzina langa, ndipo ine ndidzakhazikitsa ufumu wake kwamuyaya. ine ndidzakhala abambo ake, ndipo iye adzakhala mwana wanga. akadzachita choyipa, ineyo ndidzamulanga ndi ndodo ndi zikwapu za anthu. koma sindidzasiya kumukonda, monga ndinachitira ndi sauli, amene ndinamuchotsa iwe usanakhale mfumu. nyumba yako ndi ufumu wako zidzakhala zamuyaya pamaso panga. mpando wako waufumu udzakhazikika kwamuyaya!’ ” natani anafotokozera davide mawu onse avumbulutso limene analandira. choncho davide analowa mu tenti nakhala pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo anati: “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, ine ndine yani, ndipo banja langa nʼchiyani kuti mundifikitse pamene ndafikapa?” ndipo kukhala ngati izi ndi zosakwanira pamaso panu, inu ambuye wamphamvuzonse, mwayankhula zatsogolo la banja la mtumiki wanu. kodi umu ndi mmene mumachitira ndi munthu, inu ambuye wamphamvuzonse? kodi davide anenenso chiyani kwa inu? pakuti inu ambuye wamphamvuzonse mukumudziwa mtumiki wanu. chifukwa cha mawu anu komanso mwa chifuniro chanu, mwachita chinthu chachikulu ichi ndipo mwachiwulula kwa mtumiki wanu. inu ndinu wamkulu, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse! palibe wina wofanana nanu, ndipo palibe allah wina koma inu nokha, monga tamvera ndi makutu athu. ndipo ndi ndani wofanana ndi anthu anu aisraeli, mtundu wokhawo pa dziko lapansi umene allah wake anapita kukawuwombola monga anthu akeake ndi kukadzitchukitsa yekha pochita zinthu zodabwitsa zazikulu, pothamangitsa mitundu ina ndi milungu yawo pamaso pa anthu ake, amene inu munawawombola ku igupto? inu mwawapanga anthu anu aisraeli kukhala anuanu kwamuyaya, ndipo inu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinu allah wawo. “ndipo tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh allah, sungani kwamuyaya lonjezo limene mwachita ndi mtumiki wanu ndi banja lake. chitani monga mwalonjezera, kotero dzina lanu lidzakhala lotchuka mpaka muyaya. ndipo anthu adzanena kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ndi allah wa isreali!’ ndipo banja la mtumiki wanu davide lidzakhazikika pamaso panu. “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali, mwaululira mtumiki wanu ponena kuti, ‘ine ndidzakumangira iwe nyumba!’ nʼchifukwa chake ine mtumiki wanu ndalimba mtima kupemphera motere. inu ambuye wamphamvuzonse, ndinu allah! mawu anu ndi odalirika, ndipo mwalonjeza zinthu zabwinozi kwa mtumiki wanu. ndipo tsopano chikukomereni kudalitsa banja la mtumiki wanu, kuti likhale mpaka muyaya pamaso panu. pakuti inu, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, mwayankhula, ndipo ndi mʼdalitso wanu banja la mtumiki wanu lidzakhala lodalitsika mpaka muyaya.”

8

patapita nthawi, davide anagonjetsa afilisti ndi kuwapambana ndipo analanda metegi ama kuchoka mʼmanja mwa afilistiwo. davide anagonjetsanso amowabu. iye anawalamula kuti agone pansi mʼmizere itatu pa gulu lililonse ndipo anawayeza ndi chingwe. pa gulu lililonse ankapha anthu amene anali pa mizere iwiri yoyamba, kusiyapo mzere wachitatu. kotero amowabu anakhala pansi pa ulamuliro wa davide ndipo ankapereka msonkho. komanso davide anagonjetsa hadadezeri mwana wa rehobu, mfumu ya zoba, pamene anapita kukakhazikitsa ulamuliro wake mʼmbali mwa mtsinje wa yufurate. davide analanda magaleta 1,000, anthu 7,000 okwera magaleta pamodzi ndi asilikali oyenda pansi 20,000. iye anadula mitsempha ya akavalo onse okoka magaleta, koma anasiyapo akavalo 100 okha. aramu wa ku damasiko atabwera kudzathandiza hadadezeri mfumu ya zoba, davide anakantha asilikali 22,000. iye anakhazikitsa maboma mu ufumu wa aramu wa ku damasiko, ndipo aaramu anakhala pansi pa ulamuliro wake ndipo ankapereka msonkho. mavawelomakonsonanti-yeahoh ankamupatsa chipambano davide kulikonse kumene ankapita. davide anatenga zishango zagolide za akuluakulu ankhondo a hadadezeri ndi kubwera nazo ku yerusalemu. mfumu davide inatenga mkuwa wambiri kuchokera ku beta ndi berotai, mizinda ya hadadezeri. tou, mfumu ya hamati atamva kuti davide wagonjetsa gulu lonse lankhondo la hadadezeri, anatumiza mwana wake yoramu kwa mfumu davide kukamulonjera ndi kukamuyamikira chifukwa cha kupambana kwake pa nkhondo yake ndi hadadezeriyo, amene analinso pa nkhondo ndi tou. yoramu anabweretsa ziwiya zasiliva, zagolide ndi zamkuwa. mfumu davide inapereka zinthu zimenezi kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga anachitira ndi siliva ndi golide zochokera ku mayiko onse amene anawagonjetsa: edomu ndi mowabu, aamoni ndi afilisti, ndi aamaleki. iye anaperekanso zolanda ku nkhondo zochokera kwa hadadezeri mwana wa rehobu, mfumu ya zoba. ndipo davide anatchuka atabwera kokakantha aedomu 18,000 mu chigwa cha mchere. iye anayika maboma mʼdera lonse la edomu, ndipo aedomu onse anakhala pansi pa davide. mavawelomakonsonanti-yeahoh ankapambanitsa davide kulikonse kumene ankapita. davide analamulira dziko lonse la isreali ndipo ankachita zonse mwachilungamo ndi molondola pamaso pa anthu ake onse. yowabu mwana wa zeruya anali mkulu wa ankhondo; yehosafati mwana wa ahiludi anali mlembi wa zochitika. zadoki mwana wa ahitubi ndi ahimeleki mwana wa abiatara anali ansembe; seraya anali mlembi; benaya mwana wa yehoyada anali mtsogoleri wa akereti ndi apeleti; ndipo ana a davide anali ansembe.

9

davide anafunsa kuti, “kodi alipo amene watsala mʼbanja la sauli kuti ndimuchitire chifundo chifukwa cha yonatani?” tsono panali mtumiki wina wa banja la sauli wotchedwa ziba. iwo anamuyitana kuti aonekere pamaso pa davide, ndipo mfumu inamufunsa kuti, “kodi ndiwe ziba?” iyeyo anayankha kuti, “ine mtumiki wanu.” mfumu inafunsa kuti, “kodi palibe amene watsala wa banja la sauli amene ndingamuchitire chifundo cha allah?” ziba anayankha mfumu kuti, “alipo mwana wa yonatani, koma ndi wolumala mapazi ake onse.” mfumu inafunsa kuti, “ali kuti?” ziba anayankha kuti, “iye ali ku nyumba ya makiri mwana wa amieli ku lodebara.” kotero mfumu inamubweretsa kuchokera ku lodebara, ku nyumba ya makiri mwana wa amieli. mefiboseti mwana wa yonatani, mwana wa sauli atafika kwa davide, anawerama pansi kupereka ulemu kwa iye. davide anati, “mefiboseti!” iye anayankha kuti, “ine mtumiki wanu.” davide anati kwa iye, “usachite mantha, pakuti ndidzakuchitira ndithu chifundo chifukwa cha abambo ako yonatani. ine ndidzakubwezera iwe dziko lonse limene linali la agogo ako sauli, ndipo iweyo udzadya ndi ine nthawi zonse.” mefiboseti anawerama pansi ndipo anati, “mtumiki wanu ndine yani kuti musamale galu wakufa ngati ine?” kenaka davide anayitanitsa ziba, mtumiki wa sauli, ndipo anati, “ine ndapereka kwa chidzukulu cha mbuye wako chilichonse chimene chinali cha sauli ndi banja lake. iwe ndi ana ndi antchito anu muzimulimira mʼdziko lake ndipo muzibweretsa zokololazo kuti chidzukulu cha mbuye wako chikhale ndi chakudya. ndipo mefiboseti, chidzukulu cha mbuye wako adzadya ndi ine nthawi zonse.” (tsono ziba anali ndi ana aamuna khumi ndi asanu ndi antchito makumi awiri). ndipo ziba anati kwa mfumu, “mtumiki wanu adzachita chilichonse chimene mbuye wanga mfumu mudzalamulire wantchito wanu kuti achite.” kotero mefiboseti ankadya ndi davide monga mmodzi wa ana a mfumu. mefiboseti anali ndi mwana wamngʼono wamwamuna wotchedwa mika, ndipo onse a banja la ziba anali antchito a mefiboseti. ndipo mefiboseti anakhala mu yerusalemu chifukwa nthawi zonse amadya ndi mfumu. iye anali wolumala mapazi ake onse.

10

patapita nthawi, mfumu ya aamoni inamwalira, ndipo mwana wake hanuni analowa ufumu mʼmalo mwake. davide anaganiza kuti, “ine ndidzachitira chifundo hanuni mwana wa nahasi chifukwa abambo ake anandichitira zabwino.” choncho davide anatumiza anthu kuti akamupepesere kwa hanuni chifukwa cha imfa ya abambo ake. anthu amene davide anawatuma atafika kwa hanuni mʼdziko la aamoni, atsogoleri a ankhondo a aamoni anawuza hanuni mbuye wawo kuti, “kodi mukuganiza kuti davide akupereka ulemu kwa abambo anu potumiza anthuwa kwa inu kudzapepesa? kodi davide sanawatumize anthuwa kuti adzaone mzinda wanu ndi kuchita ukazitape ndi cholinga chofuna kuwulanda?” choncho hanuni anagwira anthu amene davide anawatuma aja ndipo anameta munthu aliyense mbali imodzi ya ndevu zake, ndi kudula zovala zake pakati mʼchiwuno mpaka matako kuonekera, ndipo anawabweza kwawo. atamufotokozera davide zimenezi, iye anatuma amithenga kukakumana ndi anthuwo chifukwa anali ndi manyazi kwambiri. mfumu inati, “mukhale ku yeriko mpaka ndevu zanu zitakula, ndipo kenaka mubwere kuno.” aamoni atazindikira kuti amukwiyitsa kwambiri davide, anakapeza ankhondo oyenda pansi aganyu okwanira 20,000 kuchokera ku asiriya wa ku beti rehobu ndi aramu-zoba, komanso ankhondo 1,000 kwa mfumu maaka ndiponso ankhondo 22,000 ochokera ku tobu. davide atamva zimenezi, anatumiza yowabu ndi gulu lonse la ankhondo amphamvu. aamoni anatuluka ndi kukhala mʼmizere ya nkhondo pa chipata cha mzinda wawo, pamene aaramu a ku aramu-zoba ndi rehobu ndi ankhondo a ku tobu ndi maaka anali kwa wokha ku malo wopanda mitengo. yowabu ataona kuti kunali mizere ya ankhondo kutsogolo kwake ndi kumbuyo kwake, iye anasankha ena mwa ankhondo a isreali odziwa kuchita bwino nkhondo ndipo anawayika kuti amenyane ndi aaramu. iye anayika ankhondo ena otsalawo mʼmanja mwa abisai mʼbale wake ndipo anawayika kuti amenyane ndi aamoni. yowabu anati, “ngati aaramu andipose mphamvu, iwe ubwere udzandipulumutse. koma ngati aamoni akupose mphamvu, ine ndidzabwera kudzakupulumutsa. limba mtima ndipo timenyane nawo mopanda mantha chifukwa cha anthu athu ndi mizinda ya allah wathu. mavawelomakonsonanti-yeahoh achite chomukomera pamaso pake.” choncho yowabu ndi ankhondo amene anali naye anapita kukamenyana ndi aaramu, ndipo iwo anathawa pamaso pake. aamoni atazindikira kuti aaramu akuthawa, iwo anathawanso pamaso pa abisai ndi kulowa mu mzinda. nkhondo itatha, yowabu anabwerera ku yerusalemu. aaramu ataona kuti agonjetsedwa ndi aisraeli, anasonkhananso. hadadezeri anatumiza amithenga kukayitana aaramu amene anali ku tsidya la mtsinje, iwo anapita ku helamu motsogozedwa ndi sobaki mkulu wa ankhondo a hadadezeri. davide atawuzidwa zimenezi, iye anasonkhanitsa aisraeli onse ndi kuwoloka yorodani ndipo anapita ku helamu. aaramu anayima mʼmizere yawo yankhondo kukakumana ndi davide ndipo anamenyana naye. koma iwo anathawa pamaso pa aisraeli, ndipo davide anapha anthu okwera pa magaleta 700 ndi ankhondo oyenda pansi 40,000. davide anaphanso sobaki mtsogoleri wawo wankhondo ndipo anafera pomwepo. mafumu onse amene anali pansi pa hadadezeri ataona kuti agonjetsedwa ndi aisraeli, iwo anachita mtendere ndi aisraeli ndipo anakhala pansi pawo. motero aaramu anaopa kuthandizanso aamoni.

11

nthawi ya mphukira, nthawi imene mafumu amapita ku nkhondo, davide anatumiza yowabu ndi ankhondo a mfumu pamodzi ndi gulu lonse lankhondo la aisraeli. iwo anawononga aamoni ndi kuzungulira mzinda wa raba. koma davide anatsala ku yerusalemu. tsiku lina cha kumadzulo davide anadzuka pa bedi lake ndipo ankayenda pamwamba pa nyumba yake. ali pa dengapo anaona mkazi akusamba. mkaziyo anali wokongola kwambiri. ndipo davide anatuma munthu wina kuti akafufuze za iye. munthuyo anati, “kodi uyu si batiseba, mwana wa eliamu, mkazi wa uriya mhiti?” ndipo davide anatumiza amithenga kwa iye kukamuyitana. batiseba anabwera kwa davide ndipo anagona naye. (nʼkuti mkaziyu atayeretsedwa ku masiku ake osamba). kenaka anabwerera ku nyumba yake. mkaziyo anakhala woyembekezera ndipo anatumiza mawu kwa davide kunena kuti, “ine ndine woyembekezera.” ndipo davide anatumiza mawu awa kwa yowabu: “nditumizire uriya mhiti.” ndipo yowabu anamutumiza kwa davide. uriya atafika kwa davide, davide anamufunsa za momwe analili yowabu, za asilikali ndi momwe nkhondo inkayendera. kenaka davide anati kwa uriya, “pita ku nyumba yako ukapumule.” choncho uriya anachoka ku nyumba yaufumu, ndipo mfumuyo inatumiza mphatso kwa uriya. koma uriya anagona pa chipata cha nyumba yaufumu pamodzi ndi antchito onse a mbuye wake ndipo sanapite ku nyumba yake. davide atawuzidwa kuti, “uriya sanapite ku nyumba yake.” iye anafunsa kuti, “kodi iwe sunachokera kutali? nʼchifukwa chiyani sunapite ku nyumba yako?” uriya anayankha davide kuti, “bokosi la chipangano ndi isreali ndiponso yuda akukhala mʼmatenti, ndipo mbuye wanga yowabu ndi ankhondo anu mbuye wanga amanga misasa pa mtetete. ine ndingapite bwanji ku nyumba yanga kukadya ndi kumwa ndiponso kugona ndi mkazi wanga? pali inu wamoyo, ine sindidzachita chinthu chimenechi.” ndipo davide anati kwa iye, “ukhale konkuno tsiku lina limodzi, ndipo mawa ndikulola kuti upite.” kotero uriya anakhala mu yerusalemu tsiku limenelo ndi tsiku linalo. davide anayitana uriya nadya ndi kumwa naye, ndipo davide anamuledzeretsa. koma madzulo uriya anapita kukagona pa mphasa pamodzi ndi antchito a mbuye wake. iye sanapite ku nyumba yake. mmawa davide analemba kalata kwa yowabu ndipo anayitumiza ndi uriya. mʼkalatayo analembamo kuti, “uriya mumuyike patsogolo penipeni, pamene pali nkhondo yoopsa. ndipo mumusiye yekha kuti akanthidwe ndi kufa.” kotero yowabu atawuzinga mzindawo, anamuyika uriya pamalo pamene amadziwa kuti pali asilikali amphamvu. ankhondo a mu mzindawo atabwera kudzamenyana ndi yowabu, anthu ena a gulu la ankhondo la davide anaphedwa ndipo uriya mhiti uja anaphedwanso. yowabu anatumiza wamthenga kwa davide kukafotokoza mwatsatanetsatane za nkhondoyo. iye anamulangiza wa mthengayo kuti, “pamene ukatsiriza kufotokozera mfumu za ku nkhondozi, mfumu ikapsa mtima, ndipo akakakufunsa kuti, ‘nʼchifukwa chiyani munapita pafupi ndi mzindawo kukamenya nkhondo? inu simunadziwe kuti atha kukuponyerani mivi kuchokera pa khoma? kodi anapha abimeleki mwana wa yerubeseti ndani? kodi mkazi sanamuponyere mphero kuchokera pa khoma? kotero kuti anakafera ku tebezi. nʼchifukwa chiyani munafika pafupi ndi khoma?’ ngati iye akafunsa zimenezi, iwe ukanene kwa iye kuti, ‘mtumiki wanunso uriya mhiti wafa.’ ” mthengayo ananyamuka, ndipo atafika anamuwuza davide zonse zimene yowabu anamutuma kuti akanene. mthengayo anati kwa davide, “anthuwo anatiposa mphamvu ndipo anabwera kudzalimbana nafe poyera, koma ife tinawabwezera ku chipata cha mzindawo. ndipo anthu oponya mivi anatiponyera kuchokera pa khoma, anthu ena a mfumu afa. kuwonjezera apo, mtumiki wanu uriya mhiti wafanso.” davide anamuwuza mthengayo kuti, “ukanene izi kwa yowabu: ‘zimenezi zisakukhumudwitse; lupanga limapha wina nthawi zinanso wina. limbikitsa nkhondo pa mzindawo ndipo uwuwononge!’ ukanene zimenezi pomulimbikitsa yowabu.” mkazi wa uriya atamva kuti mwamuna wake wafa, analira maliro. nthawi yolira maliro itatha, davide anamubweretsa ku nyumba yake, ndipo anakhala mkazi wake nabala mwana wamwamuna. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh sanakondwe ndi zimene davide anachitazo.

12

tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza natani kwa davide. atafika kwa davide anati, “panali anthu awiri mʼmizinda ina, wina wolemera ndi wina wosauka. munthu wolemerayo anali ndi nkhosa ndi ngʼombe zambiri, koma wosaukayo analibe chilichonse kupatula kankhosa kamodzi kakakazi kamene anakagula. iye anakasunga ndipo kanakula naye pamodzi ndi ana ake. kamadya chakudya chake, kamamwera chikho chake ndipo kamagona mʼmanja mwake. kanali ngati mwana wamkazi kwa iyeyo. “ndipo mlendo anafika kwa munthu wolemera uja, koma munthu wolemerayo sanafune kutenga imodzi mwa nkhosa kapena ngʼombe zake kuti akonzere chakudya mlendo amene anafika kwa iye. mʼmalo mwake anatenga mwana wankhosa wamkazi wa munthu wosauka uja nakonzera chakudya mlendo uja amene anabwera kwa iye.” davide anapsa mtima kwambiri chifukwa cha munthuyo ndipo anati kwa natani, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh, munthu amene anachita zimenezi ayenera kufa basi! iye ayenera kulipira mwana wankhosa wamkaziyo kanayi, chifukwa anachita chinthu chimenechi ndipo analibe chifundo.” kenaka natani anati kwa davide, “munthuyo ndinu! mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali akuti, ‘ine ndinakudzoza kukhala mfumu ya isreali, ndipo ndinakupulumutsa mʼdzanja la sauli. ndinakupatsanso banja la mbuye wako ndiponso akazi a mbuye wako mʼmanja mwako. ine ndinakupatsanso banja la isreali ndi yuda. ndipo ngati zinthu zonse izi zinali zochepa, ine ndikanakupatsa zambiri. nʼchifukwa chiyani unanyoza mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh pochita chimene chili choyipa pamaso pake? iwe unakantha uriya mhiti ndi lupanga ndipo unatenga mkazi wake kukhala wako. uriyayo unamupha ndi lupanga la aamoni. ndipo tsopano lupanga silidzachoka pa nyumba yako, chifukwa unandinyoza ine ndi kutenga mkazi wa uriya mhiti kukhala wako.’ “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ine ndidzabweretsa tsoka pa iwe lochokera mʼbanja lako. ndidzatenga akazi ako iwe ukuona ndi kuwapereka kwa wina amene ali pafupi nawe, ndipo iye adzagona ndi akazi ako masanasana aisraeli onse akuona. iwe unachita zimenezi mwamseri koma ine ndidzachita izi masanasana aisraeli onse akuona.’ ” kenaka davide anati kwa natani, “ine ndachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh.” natani anayankha kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wachotsa tchimo lanu. simufa ayi. komabe, popeza pochita zimenezi mwachititsa kuti adani a mavawelomakonsonanti-yeahoh amunyoze, mwana amene akubalireniyo adzafa.” natani atapita kwawo, mavawelomakonsonanti-yeahoh anakantha mwana amene mkazi wa uriya anabereka ndipo anayamba kudwala. davide anapempherera mwanayo kwa allah. iye anasala chakudya ndipo analowa mʼnyumba mwake nagona pansi usiku wonse. akuluakulu a banja lake anayima pambali pake kuti amudzutse, koma iye anakana, ndipo sanadye chakudya chilichonse pamodzi ndi iwo. mwana anamwalira pa tsiku lachisanu ndi chiwiri. antchito a davide anaopa kumuwuza kuti mwanayo wamwalira, popeza ankaganiza kuti, “pamene mwanayu anali ndi moyo, ife tinayankhula davide koma sanatimvere. nanga tingamuwuze bwanji kuti mwana wamwalira? mwina atha kudzipweteka.” davide anaona kuti antchito ake amanongʼonezana pakati pawo ndipo anazindikira kuti mwanayo wamwalira. iye anafunsa kuti, “kodi mwanayo wamwalira?” iwo anayankha kuti, “inde wamwalira.” ndipo davide anayimirira. anakasamba nadzola mafuta ndi kusintha zovala zake. pambuyo pake anapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kukapembedza. kenaka anapita ku nyumba kwake ndipo atapempha chakudya anamupatsa nadya. antchito ake anamufunsa kuti, “chifukwa chiyani mukuchita zinthu motere? pamene mwana anali ndi moyo, munkasala chakudya ndi kulira, koma tsopano pamene mwana wamwalira inu mukudzuka ndi kudya!” iye anayankha kuti, “pamene mwana anali ndi moyo ine ndinkasala zakudya ndi kulira. ine ndinkaganiza kuti, ‘akudziwa ndani? mavawelomakonsonanti-yeahoh atha kundikomera mtima kuti mwanayo akhale ndi moyo.’ koma tsopano wamwalira ndisaliranji chakudya? kodi ndingathe kumubwezanso? ine ndidzapita kumene kuli iyeko, koma iye sadzabwerera kwa ine.” ndipo davide anatonthoza mkazi wake batiseba, napita kwa iye ndi kugona naye. iye anabereka mwana wamwamuna, ndipo anamutcha dzina lake solomoni. mavawelomakonsonanti-yeahoh ankamukonda iye. ndipo chifukwa chakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ankamukonda iyeyo, mavawelomakonsonanti-yeahohyo anatumiza mawu kwa mneneri natani kuti akamutchule yedidiya. pa nthawi imeneyi yowabu anamenyana ndi raba ku amoni ndipo analanda nsanja yaufumu. ndipo yowabu anatumiza amithenga kwa davide kukanena kuti, “ine ndamenyana ndi raba ndipo ndatenga zitsime zake za madzi. ndipo tsopano sonkhanitsani asilikali onse ndipo muzungulire mzindawo ndi kuwulanda.” kotero davide anasonkhanitsa ankhondo onse ndipo anapita ku raba kukawuthira nkhondo ndi kuwulanda. davide anachotsa chipewa chaufumu pamutu pa mfumu yawo ndipo davide anavala chipewacho. chipewacho chinkalemera makilogalamu asanu agolide, ndiponso chinali ndi miyala yokongola. iye anatenga katundu wambiri kuchokera mu mzindawo, ndipo anatulutsa anthu amene anali mʼmenemo, nawayika kuti azigwira ntchito ya macheka, yosula makasu ndi nkhwangwa, ndiponso yowomba njerwa. davide anachita izi ndi mizinda yonse ya aamoni. kenaka iye pamodzi ndi gulu lake lonse lankhondo anabwerera ku yerusalemu.

13

patapita nthawi, amnoni mwana wa davide anakonda tamara, mlongo wa abisalomu, mwana wa davide, amene anali wokongola. amnoni sankagona tulo mpaka anadwala chifukwa cha tamara mlongo wakeyo, pakuti iye anali asanagonepo ndi mwamuna ndipo zimaoneka kuti zinali zosatheka kuti achite chilichonse kwa iye. koma amnoni anali ndi mnzake dzina lake yehonadabu mwana wamwamuna wa simea, mʼbale wake wa davide. yonadabu anali munthu wochenjera kwambiri. iye anafunsa amnoni, “nʼchifukwa chiyani iwe mwana wa mfumu, umaoneka wowonda mmawa uliwonse? bwanji wosandiwuza?” amnoni anamuyankha kuti, “ine ndamukonda tamara, mlongo wa mʼbale wanga abisalomu.” yehonadabu anati, “pita ukagone ndipo unamizire kudwala. abambo ako akabwera kudzakuona, udzati kwa iwo, ine ndikufuna mlongo wanga tamara abwere kuti adzandikonzere chakudya kuti ndidye. adzandikonzere chakudyacho ine ndikumuona ndi kudya chili mʼmanja mwake.” kotero amnoni anagona nakhala ngati akudwala. mfumu itabwera kudzamuona, amnoni anati kwa iyo, “ine ndikufuna mlongo wanga tamara kuti abwere adzandipangire buledi wapamwamba ineyo ndikuona, kuti ndidye ali mʼmanja mwake.” davide anatumiza mawu kwa tamara ku nyumba yaufumu kuti, “pita ku nyumba ya mlongo wako amnoni ndipo ukamukonzere chakudya.” choncho tamara anapitadi ku nyumba ya mlongo wake amnoni kumalo kumene ankagona. anakanda ufa, nawumba buledi amunoniyo akuona ndipo anaphika bulediyo. kenaka iye anatenga chiwaya ndipo anamupatsa bulediyo, koma iyeyo anakana. amnoni anati “uza aliyense atuluke muno.” ndipo aliyense anatuluka. kenaka amnoni anati kwa tamara, “bweretsa chakudya kuno, ku chipinda changa chogona kuti ndidye chili mʼmanja mwako.” ndipo tamara anatenga buledi amene anapanga ndi kubwera naye kwa mlongo wake ku chipinda chake. koma atabweretsa kwa iye kuti adye, anamugwira ndipo anati, “bwera ugone nane, iwe mlongo wanga.” tamara anati kwa iye, “ayi mlongo wanga! usandikakamize. zotere siziyenera kuchitika mu isreali! usachite chinthu choyipa chotere. kodi ukuganiza bwanji za ine? kodi manyazi anga ndidzawachotsa bwanji? ndipo nanga iweyo? udzakhalatu monga mmodzi mwa zitsiru zoyipitsitsa muno mu isreali. chonde kapemphe kwa mfumu. sadzakuletsa kuti undikwatire.” koma sanamvere zimene amanena tamara ndipo popeza anali wamphamvu kuposa tamarayo, iye anamugwirira. atatero amnoni anadana naye kwambiri. iyeyo anamuda kuposa momwe anamukondera. amnoni anati, “dzuka ndipo tuluka!” iye anayankha, “ayi! kundithamangitsa kukhala kulakwa kwakukulu kuposa zimene wachita kale kwa ine.” koma anakana kumumvera. amnoni anayitana wantchito wake ndipo anati, “mutulutse mkazi uyu muno ndipo utseke chitseko akatuluka.” choncho wantchito wakeyo anamutulutsa ndipo anatseka chitseko atatuluka. tamara anali atavala mkanjo wokongoletsedwa kwambiri, pakuti ichi chinali chovala chimene ana aakazi a mfumu amene sanagonepo ndi mwamuna amavala. tamara anatsira phulusa pamutu pake ndipo anangʼamba mkanjo wokongoletsedwa umene anavalawo. iye anagwira manja ake kumutu ndipo anachoka, akulira mokweza pamene amapita. mlongo wake abisalomu anati, “kodi amnoni uja mlongo wako wagona nawe? khala chete mlongo wanga. iye uja ndi mlongo wako ndipo usazilabadire.” choncho tamara anakhala mʼnyumba ya abisalomu mlongo wake ngati woferedwa. mfumu davide itamva zimenezi, inakwiya kwambiri. abisalomu sananene mawu aliwonse kwa amnoni; abwino kapena oyipa. iye anamuda amunoniyo chifukwa anachititsa manyazi mlongo wake tamara. patapita zaka ziwiri, pamene wometa nkhosa za abisalomu anali ku baala-hazori pafupi ndi malire a fuko la efereimu, iye anayitana ana onse aamuna a mfumu kuti apite kumeneko. abisalomu anapita kwa mfumu ndipo anati, “ometa nkhosa za mtumiki wanu anabwera. chonde mfumu ndi akuluakulu anu mubwere kudzakhala nane?” mfumu inayankha kuti, “ayi mwana wanga, tisapite tonsefe. tidzakhala cholemetsa kwa iwe.” ngakhale abisalomu anayesetsa kuwumiriza mfumuyo, inakana kupita. mʼmalo mwake inangomudalitsa abisalomuyo. kenaka abisalomu anati, “ngati sizitero, chonde mulole mʼbale wanga amnoni apite nane.” mfumu inamufunsa kuti, “apite nawe chifukwa chiyani?” koma abisalomu anamuwumiriza, kotero analola kuti amnoni pamodzi ndi ana onse a mfumu apite naye. abisalomu analamula antchito ake kuti, “tamverani! amnoni akakaledzera ndi vinyo ndipo ine ndikakanena kuti, ‘mukantheni amnoni,’ pamenepo mukamuphe. musakachite mantha. kodi ine sindinakulamuleni? mukhale amphamvu ndipo mulimbe mtima.” kotero antchito a abisalomu anachita kwa amnoni zimene abisalomu anawalamula. kenaka ana onse a mfumu anayimirira ndipo anakwera pa abulu awo nathawa. ali mʼnjira, davide anamva mphekesera yakuti, “abisalomu wakantha ana onse a mfumu ndipo palibe ndi mmodzi yemwe amene watsala.” mfumu inayimirira, ningʼamba zovala zake ndi kugona pa dothi. antchito ake onse anayimirira pomwepo atangʼamba zovala zawo. koma yehonadabu mwana wa simea, mʼbale wake wa davide anati, “mbuye wanga mfumu musaganize kuti wapha ana onse a mfumu; wafa ndi amnoni yekha. awa ndiwo akhala maganizo a abisalomu kuyambira tsiku limene amnoni anagwirira mlongo wake tamara. mbuye wanga mfumu musavutike ndi maganizo ndi nkhani yoti ana onse a mfumu afa. wafa ndi amnoni yekha.” nthawi imeneyi nʼkuti abisalomu atathawa. tsono munthu amene amalondera anayangʼana ndipo anaona anthu ambiri pa msewu wa kumadzulo kwake, akubwera kutsetsereka phiri. mlondayo anapita kukawuza mfumu kuti, “ndikuona anthu pa njira ya horonaimu, mʼmbali mwa phiri.” yehonadabu anati kwa mfumu, “taonani ana a mfumu afika. zachitika monga momwe mtumiki wanu ananenera.” pamene amatsiriza kuyankhula, ana a mfumu analowa, akulira mofuwula. mfumunso ndi antchito ake onse analira mokhudzidwa. abisalomu anathawa, napita kwa talimai mwana wa amihudi, mfumu ya ku gesuri. koma mfumu davide inalira mwana wake tsiku ndi tsiku. abisalomu atathawa ndi kupita ku gesuri, anakhala kumeneko zaka zitatu. ndipo davide anagwidwa ndi chifundo chofuna kumulondola abisalomu pakuti anali atatonthozedwa pa imfa ya amnoni.

14

yowabu mwana wa zeruya anadziwa kuti maganizo a mfumu ali pa abisalomu. kotero yowabu anatuma munthu wina kupita ku tekowa ndi kukatengako mkazi wanzeru. yowabu anati kwa mkaziyo, “ukhale ngati namfedwa. uvale zovala zaumasiye ndipo usadzole mafuta ena aliwonse. ukhale ngati mkazi amene wakhala akulira masiku ambiri. kenaka upite kwa mfumu ndipo ukayankhule mawu awa.” ndipo yowabu anamuwuza mawu oti akanene. mkazi wochokera ku tekowa uja atapita kwa mfumu anadzigwetsa pansi, napereka ulemu kwa mfumu nati, “thandizeni mfumu!” mfumu inamufunsa kuti, “kodi chikukusautsa iwe nʼchiyani?” iye anayankha kuti, “ine ndine mkazi wamasiye, mwamuna wanga anamwalira. ine wantchito wanu ndinali ndi ana aamuna awiri. iwo anayamba kumenyana mʼmunda, ndipo panalibe woti awaleretse. wina anakantha mnzakeyo mpaka kumupha. tsono banja lonse landiwukira ine, wantchito wanu. iwo akuti, ‘utipatse mwana amene anakantha mʼbale wakeyo kuti timuphe chifukwa cha moyo wa mʼbale wake amene anaphedwayo. ife tidzaphanso mlowamʼmalo.’ anthuwo adzapha mwana wanga amene wanditsalira, ndipo dzina la mwamuna wanga silidzakumbukika pakuti sipadzakhalanso mwana pa banja lathu.” mfumu inati kwa mkaziyo, “pitani ku nyumba kwanu ndipo ine ndidzalamula mʼmalo mwanu.” koma mkazi wochokera ku tekowayo anati kwa mfumu, “mbuye wanga mfumu, kulakwa kukhale pa ine ndi banja la abambo anga ndipo mfumu ndi mpando wanu waufumu mukhale osalakwa.” mfumu inayankha kuti, “ngati wina aliyense anene kanthu kwa iwe, umubweretse kwa ine, ndipo sadzakuvutitsanso.” mkaziyo anati, “mfumu ipemphe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake kuti aletse wobwezera imfa asaphenso wina kuti mwana wanga asawonongedwe.” mfumu inati, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo ngakhale tsitsi limodzi la pamutu pa mwana wako silidzathotholedwa.” kenaka mkaziyo anati, “lolani kuti wantchito wanu ayankhule mawu kwa inu mbuye wanga mfumu.” iye anayankha kuti, “yankhula.” mkaziyo anati, “nʼchiyani tsono chimene mwaganiza kuchitira zimenezi anthu a allah? pamene mfumu yanena izi, kodi sikudzitsutsa yokha, pakuti mfumu sinayitanitse mwana amene anamupirikitsa? koma poti madzi akatayika sawoleka, ndiye tonsefe tiyenera kufa ndithu. koma allah safuna kuti moyo wa munthu utayike kotero anakonza njira yakuti wopirikitsidwayo asakhale wotayikiratu. “tsopano ine ndabwera kudzanena izi kwa inu mbuye wanga mfumu chifukwa anthu andichititsa mantha. mdzakazi wanu anaganiza kuti, ‘ndikayankhula kwa mfumu, mwina adzachita zimene mdzakazi wake adzamupempha. mwina mfumu idzavomereza kupulumutsa mdzakazi wake mʼdzanja la munthu amene akufuna kupha ine pamodzi ndi mwana wanga kutichotsa pa cholowa chimene allah anatipatsa.’ “ndipo tsopano mtumiki wanu akuti, ‘lolani mawu a mbuye wanga mfumu abweretse mpumulo kwa ine, pakuti mbuye wanga mfumu ali ngati mngelo wa allah pozindikira chabwino ndi choyipa. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akhale nanu.’ ” kenaka mfumu inati kwa mkaziyo, “usandibisire chilichonse pondiyankha chimene ndidzakufunsa.” mkaziyo anati, “mbuye wanga mfumu yankhulani.” mfumu inafunsa kuti, “kodi zimenezi sukuchita motsogozedwa ndi yowabu?” mkaziyo anayankha kuti, “pali inu wamoyo, mbuye wanga mfumu, palibe munthu angakhotere kumanja kapena kumanzere pa chilichonse chimene mbuye wanga mfumu mwanena. inde, ndi mtumiki wanu yowabu amene wandilangiza ine kuchita zimenezi ndipo ndi amene anandipatsa mawu onsewa woti ine mtumiki wanu ndiyankhule. mtumiki wanu yowabu anachita zimenezi kuti asinthe mmene zinthu zilili lero. mbuye wanga muli ndi nzeru ngati za mngelo wa allah. mumadziwa zonse zimene zikuchitika mʼdziko.” mfumu inati kwa yowabu, “chabwino, ine ndichita zimenezi. pita kamutenge abisalomuyo.” yowabu anawerama pansi kupereka ulemu kwa mfumu. yowabuyo anati, “lero mtumiki wanu wadziwa kuti wapeza chifundo pamaso panu, mbuye wanga mfumu, chifukwa mwavomera pempho lakeli.” choncho yowabu anapita ku gesuri ndipo anamubweretsa abisalomu ku yerusalemu. koma mfumu inati, “iye apite ku nyumba yake; asaone nkhope yanga.” kotero abisalomu anapita ku nyumba yake ndipo sanakumane ndi mfumu. mʼdziko lonse la isreali munalibe munthu amene anayamikidwa chifukwa cha maonekedwe ake wokongola ngati abisalomu. kuyambira kumutu mpaka ku mapazi ake, analibe chilema. nthawi ina iliyonse akamameta tsitsi lake, ankameta pamene layamba kumulemera. akatero amaliyeza, ndipo limalemera makilogalamu awiri pa sikelo yaufumu. abisalomu anali ndi ana aamuna atatu ndi wamkazi mmodzi. mwana wamkazi dzina lake linali tamara, ndipo anali mkazi wokongola kwambiri. abisalomu anakhala zaka ziwiri mu yerusalemu osaonekera kwa mfumu. kenaka abisalomu anatumiza mawu kwa yowabu, kumutuma kuti apite kwa mfumu, koma yowabu anakana kubwera. kotero anatumizanso mawu kachiwiri, koma yowabu anakananso. tsono abisalomu anati kwa antchito ake, “taonani, munda wa yowabu uli pafupi ndi wanga ndipo muli barele mʼmenemo. pitani mukawutenthe mundawo.” ndipo antchito a abisalomu anawutentha mundawo. ndipo yowabu anapita ku nyumba ya abisalomu ndipo anati kwa iye, “nʼchifukwa chiyani antchito ako atentha munda wanga?” abisalomu anati kwa yowabu, “taona, ine ndinatumiza mawu kwa iwe ndipo ndinati, ‘bwera kuno kuti ndikutume kwa mfumu kukafunsa kuti, ‘nʼchifukwa chiyani ine ndinabwera kuchokera ku gesuri? zikanakhala bwino ndikanakhala komweko!’ tsono pano ndikufuna kuonana ndi mfumu, ndipo ngati ndili olakwa mfumuyo indiphe.’ ” choncho yowabu anapita kwa mfumu ndipo anayiwuza zimenezi. ndipo mfumu inamuyitanitsa abisalomu, ndipo analowa nawerama kugunditsa nkhope yake pansi pamaso pa mfumu. tsono mfumu inapsompsona abisalomu.

15

patapita nthawi, abisalomu anadzipezera galeta ndi akavalo pamodzi ndi amuna makumi asanu amene amathamanga patsogolo pake. iye amadzuka mmamawa ndi kuyima pa njira yopita ku chipata cha mzinda. munthu wina aliyense akakhala ndi zodandaula zopita nazo kwa mfumu kuti akaweruze, abisalomu amamuyitana iye ndi kumufunsa kuti, “kodi ukuchokera ku limodzi mwa mafuko a isreali?” kenaka abisalomu amanena kwa iye kuti, “taona, madandawulo ako ndi abwino ndi oyenera, koma palibe woyimira mfumu woti akumvere.” ndipo abisalomu amawonjezera kunena kuti, “ine ndikanangosankhidwa kukhala woweruza mʼdziko muno bwenzi munthu aliyense amene ali ndi madandawulo kapena milandu akubwera kwa ine ndipo ndikanaonetsetsa kuti chilungamo chachitika.” ndipo nthawi zonse amati munthu akasendera pafupi ndi kumugwandira, abisalomu amatambalitsa dzanja lake, kumuyimiritsa munthuyo ndi kupsompsona. abisalomu amachitira izi aisraeli onse amene amabwera kwa mfumu kuti adzaweruzidwe ndipo abisalomuyo anagwira mtima anthu a mu isreali. patapita zaka zinayi abisalomu anati kwa mfumu, “loleni ndipite ku hebroni kuti ndikakwaniritse lonjezo limene ndinachita kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pamene mtumiki wanu amakhala ku gesuri ku aramu, anachita lonjezo ili: ‘ngati mavawelomakonsonanti-yeahoh adzandibweretsadi ku yerusalemu, ndidzapembedza mavawelomakonsonanti-yeahohyo mu hebroni.’ ” mfumu inati kwa iye, “pita mu mtendere” kotero iye anapita ku hebroni. ndipo abisalomu anatuma amithenga ake mwamseri kwa mafuko onse a isreali kukanena kuti, “mukangomva kulira kwa malipenga pamenepo munene kuti, ‘abisalomu ndiye mfumu mu hebroni.’ ” anthu 200 ochokera mu yerusalemu anapita naye abisalomu. iwo anayitanidwa monga alendo ndipo anapita osadziwa chilichonse pa nkhaniyi. pamene abisalomu amapereka nsembe, iye anayitanitsanso ahitofele mgiloni, mlangizi wa davide, wa ku gilo, kotero kuwukiraku kunakula kwambiri, ndipo anthu otsatira abisalomu anapitirira kuchuluka. munthu wina anabweretsa uthenga ndi kudzamuwuza davide kuti, “mitima ya aisraeli onse ili pa abisalomu.” ndipo davide anati kwa akuluakulu ake amene anali mu yerusalemu. “bwerani! tiyeni tithawe, mwina palibe adzapulumuke kwa abisalomu. tiyeni tichoke msanga, mwina iye adzabwera msanga ndi kutipitirira, nʼkuwononga ife ndi mzinda wathu ndi lupanga.” akuluakulu a mfumu anamuyankha kuti, “antchito anu ndi okonzeka kuchita chilichonse chimene mbuye wathu mfumu mukufuna kuchita.” mfumu inanyamuka pamodzi ndi banja lake lonse. koma iye anasiya azikazi khumi kuti azisamalira nyumba yaufumu. kotero mfumu inanyamuka pamodzi ndi anthu onse oyitsatira, ndipo anayima pamalo pena chapatalipo. ankhondo ake onse anayamba kuyenda pamaso pa davide, ndipo akereti ndi apeleti, pamodzinso ndi agiti okwanira 600 amene anamutsata kuchokera ku gati, nawonso anayenda pamaso pake. mfumu inati kwa itai mgiti, “nʼchifukwa chiyani iwe ukupita ndi ife? bwerera ndipo ukakhale ndi mfumu abisalomu. iwe ndiwe mlendo munthu wothawa kwawo. wangobwera dzulo lomweli, lero ndikutenge kuti uziyendayenda ndi ife, pamene ine sindikudziwa kumene ndikupita? bwerera, ndipo tenga abale ako. chifundo ndi kukhulupirika zikhale nawe.” koma itai anayankha mfumu kuti, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, kulikonse kumene mbuye wanga mfumu mudzakhala, kaya ndi moyo kapena imfa, mtumiki wanu adzakhala komweko.” davide anati kwa itai, “tiye pita nafe” kotero itai mgiti anayenda pamodzi ndi anthu ake ndi mabanja amene anali naye. anthu onse a madera ozungulira analira mofuwula pamene anthu onsewo amadutsa. mfumunso inawoloka chigwa cha kidroni, ndipo anthu onse anayenda kulowera ku chipululu. zadoki anali nawonso, ndipo alevi onse amene anali naye ananyamula bokosi la chipangano la allah. iwo anayika pansi bokosi la allahlo ndipo abiatara ankapereka nsembe mpaka pamene anthu onse anamaliza kutuluka mu mzinda. kenaka mfumu inati kwa zadoki, “tenga bokosi la allah ubwerere nalo mu mzinda. ngati ndidzapeza chifundo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, adzandibweretsa kuti ndilionenso ndi malo ake okhalamo. koma iye anati, ‘akapanda kukondwera nane,’ chabwino, andichite chimene chimukomere.” mfumu inatinso kwa wansembe zadoki, “kodi siwe mlosi? bwerera mu mzinda mwamtendere pamodzi ndi mwana wako ahimaazi ndi yonatani mwana wa abiatara. iwe ndi abiatara tengani ana anu awiri. ine ndidzadikira powolokera yorodani ku chipululu mpaka nditalandira mawu ochokera kwa iwe ondiwuza mmene zilili zinthu.” kotero zadoki ndi abiatara ananyamula bokosi la allah lija nabwerera nalo ku yerusalemu, ndipo anakakhala kumeneko. koma davide anapitirira ndi kukakwera phiri la olivi akupita nalira. anafunda kumutu koma sanavale nsapato. anthu onse amene anali naye anafundanso kumutu, ndipo nawonso amalira pamene amapita. tsono davide anamva kuti, “ahitofele ali pakati pa anthu owukira pamodzi ndi abisalomu.” choncho davide anapemphera, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, musandutse uphungu wa ahitofele ukhale uchitsiru.” davide atafika pamwamba pa phiri pomwe anthu ankapembedzerapo allah, husai mwariki anadzakumana naye atangʼamba mkanjo wake ndi kudzithira fumbi kumutu. davide anati kwa iye, “ngati iwe upite ndi ine, udzakhala chondilemetsa. koma ngati ubwerera ku mzinda ndi kukanena kwa abisalomu kuti, ‘inu mfumu ine ndidzakhala wantchito wanu.’ mʼmbuyomu ndinali wantchito wa abambo anu koma tsopano ndidzakhala wantchito wanu. ukatero udzandithandiza kulepheretsa malangizo a ahitofele. kodi ansembe, zadoki ndi abiatara, sakukhala nawe kumeneko? ukawawuze zonse zimene umamva mʼnyumba yaufumu. ana awo awiri, ahimaazi wa zadoki, ndi yonatani mwana wa abiatara ali nawo pamodzi, uzikawatuma kwa ine ndi china chilichonse chimene ukamve.” ndipo husai bwenzi la davide anafika ku yerusalemu pamene abisalomu amalowa mu mzinda.

16

davide atapitirira pangʼono pamwamba pa phiri, anakumana ndi ziba mtumiki wa mefiboseti akudikira kuti akumane naye. iye anali ndi abulu a chishalo pa msana ndipo ananyamula malofu a buledi 200, ntchintchi 100 za mphesa zowuma, zipatso za pa nthawi yachilimwe 100 ndi thumba la vinyo. mfumu inafunsa ziba kuti, “nʼchifukwa chiyani wabweretsa izi?” ziba anayankha kuti, “abuluwa ndi oti anthu a mʼbanja mwanu akwerepo, buledi ndi zipatso ndi za anthu anu kuti adye, ndipo vinyoyo ndi woti atsitsimutse anthu amene atope mʼchipululu.” kenaka mfumu inafunsa kuti, “kodi chidzukulu cha mbuye wako chili kuti?” ziba anati kwa iye, “watsalira ku yerusalemu chifukwa akuganiza kuti, ‘lero aisraeli andibwezera ufumu wa agogo anga.’ ” ndipo mfumu inati kwa ziba, “zonse zimene zinali za mefiboseti ndi zako tsopano.” ziba anati, “ine modzichepetsa ndikukugwandirani, mbuye wanga mfumu, kuti ndipeze chisomo pamaso panu.” mfumu davide itayandikira bahurimu, munthu wochokera ku fuko limodzi ndi banja la sauli anabwera kuchokera mʼmenemo. dzina lake linali simei, mwana wa gera ndipo amatukwana pamene amabwera. iye amagenda davide miyala ndi akuluakulu onse a mfumu, ngakhale kuti ankhondo onse ndi oteteza davide anali ali kumanzere ndi kumanja kwake. potukwana, simeiyo amati, “choka iwe, choka iwe, munthu wopha anthu, munthu wachabechabe iwe! mavawelomakonsonanti-yeahoh wakubwezera chifukwa cha magazi onse amene unakhetsa pa nyumba ya sauli, yemwe iwe ukulamulira mʼmalo mwake. mavawelomakonsonanti-yeahoh wapereka ufumu kwa mwana wako abisalomu. ndipo ona mathero ako ndi amenewa chifukwa ndiwe munthu wopha anthu!” ndipo abisai mwana wa zeruya anati kwa mfumu, “nʼchifukwa chiyani galu wakufa uyu akutukwana mbuye wanga mfumu? ndiloleni ndipite kuti ndikadule mutu wake.” koma mfumu inati, “inu ana a zeruya, kodi ndikuchitireni chiyani? ngati iye akutukwana chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamuwuza kuti, ‘tukwana davide,’ angafunse ndani kuti, ‘nʼchifukwa chiyani ukuchita zimenezi?’ ” tsono davide anati kwa abisai ndi akuluakulu ake onse, “mwana wanga wobereka ndekha akufuna kundipha. nanji tsono munthu wa fuko la benjamini uyu! musiyeni; mulekeni atukwane pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wachita kumuwuza kuti atero. mwina mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaona mazunzo anga ndipo adzandibwezera zabwino chifukwa cha kutukwanidwa kumene ndikulandira lero.” kotero davide ndi anthu ake anapitirira kuyenda mu msewu pamene simei amayenda mʼmbali mwa phiri moyangʼanana naye akutukwana ndi kuponya miyala pamene amayenda nʼkumamutsiranso dothi. mfumu ndi anthu ake onse anafika kumene amapita atatopa kwambiri. ndipo kumeneko anapumula. pa nthawi imeneyi abisalomu ndi aisraeli ena onse anabwera ku yerusalemu, ahitofele anali naye. tsono husai mwariki bwenzi la davide anapita kwa abisalomu ndipo anati kwa iye, “ikhale ndi moyo wautali mfumu! ikhale ndi moyo wautali mfumu!” abisalomu anafunsa husai, “kodi ichi ndi chikondi chimene ukumuonetsa bwenzi lako? nʼchifukwa chiyani sunapite ndi bwenzi lako?” husai anati kwa abisalomu, “ayi, ndidzakhala wake wa amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wamusankha, wosankhidwa ndi anthu awa ndi anthu onse a isreali, ndipo ndidzakhala wake nthawi zonse. kodi ndidzatumikiranso yani? kodi sinditumikira mwana wa mfumu? monga momwe ndinatumikira abambo anu, kotero ndidzatumikiranso inu.” abisalomu anati kwa ahitofele, “tiwuze malangizo ako. kodi tichite chiyani?” ahitofele anayankha kuti, “mugone ndi azikazi a abambo anu amene awasiya kuti asamalire nyumba yaufumu. aisraeli onse adzamva kuti mwachitira abambo anu chinthu chonyansa kotheratu ndipo anthu onse amene ali ndi iwe adzalimbikitsidwa.” choncho anamangira tenti abisalomu pa denga la nyumba ndipo iye anagona ndi azikazi a abambo ake aisraeli onse akuona. tsono masiku amenewo malangizo amene ahitofele amapereka anali ngati mawu ochokera kwa allah. umu ndi mmene davide ndi abisalomu amalandirira malangizo onse a ahitofele.

17

ahitofele anati kwa abisalomu, “mundilole ndisankhe asilikali 12,000, ndinyamuke usiku womwe uno kuti ndithamangire davide. ndipo ndikamuthira nkhondo atatopa ndiponso atataya mtima. ndikamuchititsa mantha ndipo anthu onse amene ali naye akathawa. ine ndikakantha mfumu yokhayo, ndipo anthu onse ndidzabwera nawo kwa inu, ngati mkwati amene akubwerera kwa mwamuna wake. imfa ya munthu mmodzi yekha idzakhalitsa anthu onse pa mtendere.” malangizo awa anaoneka abwino kwa abisalomu ndi kwa akuluakulu onse a isreali. koma abisalomu anati, “muyitanenso husai mwariki kuti timve zimene iye adzanena.” husai atabwera kwa iye, abisalomu anati, “ahitofele wapereka malangizo ake. kodi tichite zimene wanena? ngati sichoncho, tiwuze maganizo ako.” husai anayankha abisalomu kuti, “malangizo amene ahitofele wapereka si abwino pa nthawi ino. inu mukudziwa bwino abambo anu ali ndi ankhondo awo. iwo ndi anthu ankhondo komanso ndi woopsa ngati chimbalangondo chimene chalandidwa ana ake. kuwonjezera apa abambo anu ndi katswiri wa nkhondo. iwo sanagone pamodzi ndi asilikali awo. onani, ngakhale tsopano lino abisala mʼphanga lina ku malo ena ake. ngati iwo atayamba kuthira nkhondo asilikali anu, aliyense amene adzamve zimenezi adzati, ‘gulu lalikulu lankhondo lotsatira abisalomu laphedwa.’ tsono ngakhale msilikali wolimba mtima kwambiri, amene mtima wake uli ngati wa mkango, adzagwidwa ndi mantha aakulu pakuti aisraeli akudziwa kuti abambo anu ndi ankhondo ndipo kuti iwo amene ali nawo ndi anthu olimba mtima. “kotero ine ndikukulangizani kuti: aisraeli onse, kuchokera ku dani mpaka ku beeriseba; ochuluka ngati mchenga wa mʼmbali mwa nyanja, asonkhane kwa inu ndipo muwatsogolera kupita ku nkhondo. ndipo ife tidzapita kukamuthira nkhondo kulikonse kumene tikamupeze, ndipo ife tikamuthira nkhondo ngati mame pa nthaka. palibe amene adzakhale wamoyo kaya iye kapena ankhondo ake. iye akakathawira mu mzinda, aisraeli onse adzabweretsa zingwe ku mzindawo, ndipo ife tidzawugwetsera ku chigwa mpaka sipadzapezeka ngakhale kachidutswa.” abisalomu ndi ankhondo ena onse a isreali anati, “malangizo a husai mwariki ndi abwino kuposa a ahitofele.” pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsimikiza kutsutsa malangizo onse abwino a ahitofele ndi cholinga choti zimuvute abisalomu. husai anawuza ansembe zadoki ndi abiatara kuti, “ahitofele analangiza abisalomu ndi akuluakulu a isreali zakuti, koma ine ndawalangiza kuchita zakutizakuti. tsopano tumizani wamthenga msangamsanga kuti akamuwuze davide kuti, ‘musakagone powolokera yorodani ku chipululu koma mukawoloke. mukapanda kutero, mfumu ndi anthu onse amene ali naye adzaphedwa.’ ” yonatani ndi ahimaazi amakhala ku eni rogeli. tsono wantchito wamkazi ndiye amapita kukawawuza ndipo iwo amayenera kupita kukamuwuza mfumu davide, pakuti iwowo sankayenera kuonekera polowa mu mzinda. koma mnyamata wina anawaona ndipo anakawuza abisalomu. kotero anthu awiriwo anachoka mofulumira ndipo anapita ku nyumba ya munthu wina ku bahurimu. iye anali ndi chitsime ku mpanda kwake ndipo iwo analowamo. mkazi wake anatenga chophimba ndipo anachiyika pamwamba pa chitsimecho nawazapo tirigu. palibe amene anadziwa chilichonse za izi. anthu a abisalomu atafika kwa mkaziyo pa nyumbapo anafunsa kuti, “kodi ahimaazi ndi yonatani ali kuti?” mkaziyo anawayankha kuti, “awoloka mtsinje.” anthuwo anafunafuna koma sanapeze munthu, kotero anabwerera ku yerusalemu. anthu aja atapita, awiriwo anatuluka mʼchitsimemo ndipo anapita kukawuza mfumu davide nati kwa iye, “nyamukani, muwoloke mtsinje msangamsanga. ahitofele wapereka malangizo akutiakuti kutsutsana nanu.” kotero davide ndi anthu onse amene anali nawo ananyamuka ndi kuwoloka yorodani. pofika mmamawa, panalibe munthu amene anatsala asanawoloke yorodani! ahitofele ataona kuti malangizo ake sanatsatidwe, iye anakwera bulu wake napita ku mzinda wa kwawo ku nyumba yake. iye anakonza mʼnyumba mwakemo ndi kudzimangirira. kotero anafa nayikidwa mʼmanda a abambo ake. davide anapita ku mahanaimu, ndipo abisalomu anawoloka yorodani pamodzi ndi ankhondo ena onse a isreali. abisalomu anasankha amasa kukhala mkulu wa ankhondo mʼmalo mwa yowabu. amasa anali mwana wa munthu wotchedwa itira mwisraeli amene anakwatira abigayeli mwana wa nahasi mlongo wake wa zeruya, amayi ake a yowabu. aisraeli ndi abisalomu anamanga zithando mʼdziko la giliyadi. davide atafika ku mahanaimu, sobi mwana wa nahasi wochokera ku raba ku dziko la amoni ndi makiri mwana wa amieli wochokera ku lodebara, ndi barizilai mgiliyadi wochokera ku rogelimu anabweretsa zofunda, mabeseni ndi miphika. iwo anabweretsanso kwa davide ndi anthu ake zakudya izi: tirigu ndi barele, ufa ndi tirigu wokazinga, nyemba ndi mphodza, uchi ndi chambiko, nkhosa ndi mafuta olimba a mkaka wangʼombe. pakuti anati, “anthuwa ali ndi njala ndipo atopa, alinso ndi ludzu muno mʼchipululu.”

18

davide anasonkhanitsa anthu amene anali naye ndipo anasankha atsogoleri ena olamulira ankhondo 1,000 ndi ena olamulira ankhondo 100. davide anatumiza asilikaliwo atawagawa patatu: gulu loyamba limalamulidwa ndi yowabu, gulu lachiwiri limalamulidwa ndi abisai ndipo gulu lachitatu limalamulidwa ndi itai mgiti. mfumu inawuza asilikaliwo kuti, “inenso ndipita nanu ndithu.” koma anthuwo anati, “inu musapite nafe. ngati tidzathamangitsidwa, iwowo sadzasamala za ife. ngakhale theka la ife litafa, iwo sadzasamalako. koma inuyo ndinu ofunika kuposa asilikali 10,000. nʼkwabwino kwambiri kuti inu muzititumizira chithandizo kuchokera ku mzindako.” mfumu inayankha kuti, “ine ndichita chimene chili chokukomerani.” kotero mfumu inayima pambali pa chipata pamene ankhondo onse amayenda mʼmagulu a anthu 100 ndi a 1,000. mfumu inalamulira yowabu, abisai ndi itai kuti, “mumukomere mtima abisalomu chifukwa cha ine.” ndipo asilikali onse anamva pamene mfumu imalamula izi za abisalomu kwa wolamulira aliyense. ankhondo anayenda kupita kukachita nkhondo ndi isreali, ndipo nkhondo inachitika mʼnkhalango ya efereimu. aisraeli anagonjetsedwa kumeneko ndi ankhondo a davide. tsiku limenelo anaphedwa anthu okwanira 20,000. nkhondo inafalikira ku madera onse akumidzi ndipo anthu akufa chifukwa cha zoopsa za mʼnkhalango anali ambiri tsiku limenelo kuposa akufa ndi lupanga. tsono zinachitika kuti abisalomu anakumana ndi asilikali a davide. iye anali atakwera bulu ndipo pamene buluyo amadutsa pansi pa nthambi zambiri za mtengo wa thundu, mutu wa abisalomu unakodwa mu mtengomo. iye anasiyidwa atatsakamira mʼmalele, pamene bulu amene anakwerapoyo amapitirira. mmodzi mwa asilikali ataona zimenezi, anamuwuza yowabu kuti, “ine ndamuona abisalomu ali lende mu mtengo wa thundu.” yowabu anati kwa munthu amene anamuwuza zimenezi, “ukuti chiyani! unamuona? nʼchifukwa chiyani sunamukanthire pansi pomwepo? ndipo ine ndikanakupatsa ndalama za siliva khumi ndi lamba wausilikali.” koma munthuyo anayankha kuti, “ngakhale atandipatsa mʼmanja mwanga ndalama zasiliva 1,000, sindingatambasule dzanja langa kupha mwana wa mfumu. ife tikumva, mfumu inalamula inu abisai ndiponso itai kuti, ‘mutetezeni mnyamatayo abisalomu chifukwa cha ine!’ ndipo sindikanayika moyo wanga pa chiswe pakuti palibe chimene chimabisika pamaso pa mfumu komanso inu simukanditeteza.” yowabu anati, “ine sinditayanso nthawi ndi iwe.” ndipo anatenga mikondo itatu mʼmanja mwake ndipo anabaya pamtima pa abisalomu, abisalomuyo akanali ndi moyo pa mtengo wa thundu. ndipo anthu khumi onyamula zida za yowabu anazungulira abisalomu, kumubaya ndi kumupha. kenaka yowabu analiza lipenga ndipo asilikali analeka kuthamangitsa isreali pakuti yowabu anawaletsa. iwo anatenga abisalomu ndi kumuponya mʼdzenje lalikulu mʼchipululumo ndipo anawunjikapo miyala ikuluikulu. nthawiyi aisraeli onse anathawa kupita ku nyumba zawo. abisalomu ali ndi moyo anadzimangira chipilala mʼchigwa cha mfumu, pakuti ankaganiza kuti, “ine ndilibe mwana wamwamuna amene adzakhale chikumbutso changa.” chipilalacho anachitchula dzina lake lomwe ndipo mpaka lero chimatchedwa chipilala cha abisalomu. tsono ahimaazi mwana wa zadoki anati, “ndiloleni ndithamange ndi kukapereka uthenga kwa mfumu kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wayipulumutsa mʼdzanja la adani ake.” yowabu anamuwuza iye kuti, “iwe si amene uti ukanene zimenezi lero. ukapereka uthenga nthawi ina, koma usatero lero, chifukwa mwana wa mfumu wafa.” kenaka yowabu anawuza mkusi kuti, “pita ukawuze mfumu zimene waona.” mkusiyo anawerama pamaso pa yowabu ndipo anathamanga kupita. ahimaazi mwana wa zadoki ananenanso kwa yowabu kuti, “zivute zitani, chonde mundilole kuti ndipite pambuyo pa mkusiyo.” koma yowabu anayankha kuti, “mwana wanga, nʼchifukwa chiyani ukufuna kupita? ulibe nkhani yoti ukalandire nayo mphotho.” iye anati, “zivute zitani ine ndikufuna kuti ndipite.” choncho yowabu anati “pita!” ndipo ahimaazi anathamanga kudzera njira ya ku chigwa ndipo anamupitirira mkusi uja. nthawi imeneyo nʼkuti davide atakhala pakati pa zipata ziwiri, chakubwalo ndi chamʼkati. mlonda anakwera pa khoma nakayimirira pa denga la chipata. anati atayangʼana, anaona munthu akuthamanga yekhayekha. mlonda uja anapita kwa mfumu ndipo anafotokoza. mfumu inati, “ngati ali yekha ali ndi nkhani yabwino” ndipo munthuyo anayandikira. mlonda uja anaonanso munthu wina akuthamanga, ndipo anayitana woyangʼanira pa chipata, “taona, munthu winanso akuthamanga ali yekha!” mfumu inati, “iye akubweretsanso nkhani yabwino.” mlonda uja anati, “munthu akuthamanga patsogoloyo, kathamangidwe kake kakufanafana ndi mmene amathamangira ahimaazi, mwana wa zadoki.” mfumu inati, “ameneyo ndi munthu wabwino, ndipo akubwera ndi nkhani yabwino.” ndipo ahimaazi anafuwula kwa mfumu, “zonse zili bwino!” iye anagwada pamaso pa mfumu nkhope yake atagunditsa pansi ndipo anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu alemekezedwe! iye wapereka mʼdzanja lathu anthu amene anawukira inu mbuye wanga mfumu.” mfumu inafunsa, “kodi mnyamata uja abisalomu watetezedwa?” ahimaazi anayankha, “pamene yowabu amati azindituma ine mtumiki wanu ndinaona chipiringu cha anthu, koma sindikudziwa chinali chiyani.” mfumu inati, “ima apo ndipo udikire.” kotero iye anapita pa mbali nayima pamenepo. kenaka mkusi uja anafika ndipo anati, “mbuye wanga mfumu imvani nkhani yabwino! mavawelomakonsonanti-yeahoh wakupulumutsani inu lero kwa onse amene anakuwukirani.” mfumu inafunsa mkusiyo kuti, “kodi mnyamata uja abisalomu watetezedwa?” mkusiyo anayankha kuti, “adani anu mbuye wanga mfumu, pamodzi ndi anthu onse amene amakuwukirani, ziwaonekere zomwe zamuonekera mnyamatayo.” mfumu inanthunthumira. inapita ku chipinda cha mmwamba cha pa chipata kukalira. pamene imapita, inkati: “iwe mwana wanga abisalomu! mwana wanga! mwana wanga abisalomu! zikanakhala bwino ndikanafa ndine mʼmalo mwako! iwe abisalomu, mwana wanga, mwana wanga!”

19

yowabu anawuzidwa kuti, “mfumu ikulira maliro a abisalomu.” ndipo kwa asilikali onse chipambano cha tsiku limenelo chinasandulika maliro, chifukwa tsiku limenelo anthu anamva kuti mfumu ili pa chisoni chachikulu chifukwa cha mwana wake. ankhondo analowa mu mzinda mwakachetechete tsiku limenelo ngati momwe amalowera anthu mwamanyazi chifukwa athawa ku nkhondo. mfumu inaphimba nkhope yake ndipo inalira mofuwula, “iwe mwana wanga abisalomu! iwe abisalomu, mwana wanga, mwana wanga!” kenaka yowabu analowa mʼnyumba ya mfumu nafika kwa mfumuyo ndipo anati, “lero mwachititsa manyazi asilikali anu onse, amene apulumutsa moyo wanu ndiponso moyo wa ana anu aamuna ndi aakazi, kudzanso moyo wa akazi anu ndi wa azikazi anu. inu mumakonda amene amadana nanu ndipo mumadana ndi amene amakukondani. inuyo mwaonetsa lero poyera kuti simusamala za atsogoleri anu a nkhondo ndi asilikali awo. ine ndikuona kuti inu mukanakondwera ngati abisalomu akanakhala ndi moyo lero, tonsefe titafa. tsopano pitani mukawalimbikitse asilikali anu. ine ndikulumbira mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti ngati inu simupita palibe munthu amene adzatsale ali ndi inu polowa dzuwa. ichi chidzakhala choyipa kwambiri kuposa zovuta zonse zimene zinakugwerani kuyambira muli mnyamata mpaka lero.” kotero mfumu inanyamuka ndipo inakhala pa mpando wake pa chipata. pamene asilikali anawuzidwa kuti, “mfumu yakhala pa chipata,” onse anabwera kwa iye. nthawi imeneyi nʼkuti aisraeli atathawira ku nyumba zawo. pakati pa mafuko onse a isreali, anthu amakangana ndipo amati, “mfumu inatipulumutsa mʼmanja mwa adani anthu. iye ndi amene anatilanditsa mʼdzanja la afilisti. koma tsopano wathawa mʼdziko muno chifukwa cha abisalomu. ndipo abisalomu amene ife tinamudzoza kuti atilamulire wafa pa nkhondo. tsono nʼchifukwa chiyani simukunena kanthu za kubweretsanso mfumu?” mfumu davide inatumiza uthenga uwu kwa ansembe zadoki ndi abiatara, “funsani akuluakulu a yuda, ‘nʼchifukwa chiyani inu mukukhala otsiriza kuyitana mfumu ku nyumba yake yaufumu, pakuti zimene zikunenedwa mu isreali yense zamveka kwa mfumu ndi onse amene akukhala nayo. inu ndinu abale anga enieni, mafupa anga ndi mnofu wanga. nʼchifukwa chiyani inuyo mukukhala otsiriza kubweretsa mfumu?’ ndipo munene kwa amasa, ‘kodi iwe si mʼbale wanga weniweni? allah andilange, andilange kwambiri ngati kuyambira tsopano sukhala mtsogoleri wa ankhondo anga kulowa mʼmalo mwa yowabu.’ ” davide anakopa mitima ya anthu onse a yuda ndipo anthuwo anakhala ngati munthu mmodzi. iwo anatumiza mawu kwa mfumu, “bwererani inu ndi anthu anu onse.” kotero mfumu inabwerera ndipo inakafika mpaka ku yorodani. tsono anthu a ku yuda anabwera ku giligala kuti akakumane ndi mfumu ndi kumuwolotsa yorodani. simei mwana wa gera, wa fuko la benjamini wa ku bahurimu, anabwera mofulumira pamodzi ndi ayuda kudzakumana ndi mfumu davide. iyeyo anali ndi anthu 1,000 a fuko la benjamini pamodzi ndi ziba, wantchito wa banja la sauli ndi ana ake aamuna khumi ndi asanu ndi antchito ake makumi awiri. iwo anathamangira ku yorodani kumene kunali mfumu. iwo anawoloka mtsinje kukatenga banja lonse la mfumu ndi kuchita zonse zimene mfumuyo imafuna. pamene simei mwana wa gera anawoloka yorodani, anagwa pansi chafufumimba pamaso pa mfumu, ndipo anati, “mbuye wanga musaganizire za kulakwa kwanga. musakumbukire zolakwa zimene mtumiki wanu anakuchitirani tsiku limene mbuye wanga mfumu mumachoka mu yerusalemu. mfumu musazikumbukirenso zimenezi. pakuti ine mtumiki wanu ndazindikira kuti ndachimwa. koma lero ndabwera ngati woyamba wa nyumba ya yosefe yonse kudzakumana nanu mbuye wanga mfumu.” ndipo abisai mwana wa zeruya anati, “kodi simei saphedwa chifukwa cha ichi? iye anatukwana wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” davide anayankha kuti, “kodi inu ana a zeruya, ndikuchitireni chiyani? lero lino iwe wakhala mdani wanga! kodi wina aphedwe lero mu isreali? kodi ine sindikudziwa kuti lero ndine mfumu mu isreali?” ndipo mfumu inati kwa simei, “iwe simei suphedwa.” ndipo mfumuyo inalonjeza ndi lumbiro. mefiboseti, mdzukulu wa sauli, nayenso anabwera kudzakumana ndi mfumu. kuyambira tsiku limene mfumu inachoka mpaka tsiku limene inabwerera mu mtendere, iye sanasambe mapazi kaya kumeta ndevu kapena kuchapa zovala zake. pamene anafika kuchokera ku yerusalemu kudzakumana ndi mfumu, mfumu inamufunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani sunapite nane mefiboseti?” iye anayankha kuti, “mbuye wanga mfumu, pakuti ine wantchito wanu ndine wolumala. ndinati, ‘andikonzere chishalo cha bulu wanga ndipo ndidzakwera kuti ndipite ndi mfumu.’ koma ziba wantchito wanga anandilakwitsa. ndipo wayankhula zosinjirira za ine mtumiki wanu kwa inu mbuye wanga mfumu. mbuye wanga mfumu ali ngati mngelo wa allah ndipo chitani chimene chikukomerani. zidzukulu zonse za agogo anga sizinayenera chilichonse koma imfa kuchokera kwa inu mbuye wanga mfumu, koma inu munapereka malo kwa mtumiki wanu pakati pa amene amadya pa tebulo lanu. tsono ine ndili ndi chiyaninso kuti ndipitirize kudandaula kwa mfumu?” mfumu inayankha kuti, “uneneranji zambiri? ine ndikulamula kuti iwe ndi ziba mugawane minda.” mefiboseti anati kwa mfumu, “muloleni atenge zonse, pakuti tsopano mbuye wanga mwafika kwanu mu mtendere.” barizilai mgiliyadi anabweranso kuchokera ku rogelimu kudzawoloka yorodani ndi mfumu ndi kumuperekeza kuchokera kumeneko. tsono barizilai anali wokalamba kwambiri, wa zaka makumi asanu ndi atatu. iye ndi amene anapereka zinthu kwa mfumu pamene anali ku mahanaimu pakuti anali wolemera kwambiri. mfumu inati kwa barizilai, “woloka nane ndipo ukakhale ndi ine mu yerusalemu ndipo ineyo ndidzakusamalira.” barizilai anayankha mfumu kuti, “kodi zakhala zaka zingati zoti ndikhale ndi moyo, kuti ndipite ku yerusalemu ndi mfumu? ine tsopano ndili ndi zaka 80. kodi ndingathe kusiyanitsa pakati pa chabwino ndi choyipa? kodi mtumiki wanu angathe kuzindikira kukoma kwa zimene akudya ndi kumwa? kodi ndingathe kumva kuyimba kwa amuna ndi akazi? nʼchifukwa chiyani wantchito wanu akakhale ngati katundu kwa mbuye wanga mfumu? koma ine mtumiki wanu ndingoyenda pangʼono kuti ndiwoloke yorodani pamodzi ndi mfumu. amfumu mungandipatsirenji mphotho yotere? muloleni, mtumiki wanu abwerere, kuti ndikafere kwathu pafupi ndi manda a abambo ndi amayi anga. koma nayu mtumiki wanu kimuhamu. muloleni iye awoloke nanu mbuye wanga mfumu. mumuchitire chilichonse chimene chikukomereni!” mfumu inati, “kimuhamu adzawoloka ndi ine, ndipo ndidzamuchitira iye chilichonse chimene chidzakondweretsa iwe. ndipo chilichonse chimene udzandipempha ine ndidzakuchitira.” kotero anthu onse anawoloka yorodani ndipo kenaka mfumu inawoloka. mfumu inapsompsona barizilai ndi kumupatsa madalitso ndipo barizilaiyo anabwerera kwawo. pamene mfumu inawolokera ku giligala, kimuhamu anawoloka naye. ankhondo onse a yuda ndi theka la ankhondo a isreali onse anaperekeza mfumu. kenaka aisraeli onse amabwera kwa mfumu nʼkumati kwa iye, “nʼchifukwa chiyani abale athu, anthu a ku ayuda, anakubani mfumu, nawoloka nanu yorodani inu ndi banja lanu, pamodzi ndi anthu ake onse?” ayuda onse anayankha aisraeli kuti, “ife timachita zimenezi chifukwa mfumu ndi mʼbale wathu. nʼchifukwa chiyani inu mwapsa mtima ndi zimenezi? kodi ife tinadya chakudya chilichonse cha mfumu? kodi chilipo chimene ife tatenga kukhala chathu?” aisraeli anayankha ayuda kuti, “ife ndi magawo khumi mwa mfumu imeneyi, ndipo kuwonjezera apo, ife tili ndi zinthu zambiri mwa davide kuposa inu. tsono nʼchifukwa chiyani mukutichita chipongwe? kodi ife si amene tinayamba kunena za kubweretsa mfumu yathu?” koma anthu a yuda anayankha mwaukali kwambiri kupambana anthu a ku isreali.

20

ndipo munthu wina wokonda kuyambitsa chisokonezo, dzina lake seba, mwana wa bikiri wa fuko la benjamini, anali komweko. iye analiza lipenga ndipo anafuwula kuti, “ife tilibe chathu mu mfumu wa davide, tilibe gawo mwa mwana wa yese! inu aisraeli aliyense apite ku nyumba kwake!” kotero aisraeli onse anamuthawa davide ndipo anatsatira seba mwana wa bikiri. koma anthu a ku yuda anakhala ndi mfumu yawo njira yonse kuchokera ku yorodani mpaka ku yerusalemu. davide atabwerera ku nyumba yake yaufumu ku yerusalemu, iye anatenga azikazi khumi aja amene anawasiya kuti aziyangʼanira nyumba yaufumu, ndipo anawayika mʼnyumba imene anayikapo mlonda. iye ankawadyetsa koma sanagone nawonso. anasungidwa kwa okha mpaka tsiku la kufa kwawo ndipo anakhala ngati akazi amasiye. kenaka mfumu inati kwa amasa, “itanitsa ankhondo a yuda kuti abwere kwa ine pasanathe masiku atatu, ndipo iwe udzakhale nawo.” motero amasa anakayitana ayuda, koma anachedwa, napitirira pa nthawi imene mfumu inamuyikira. davide anati kwa abisai, “tsono seba mwana wa bikiri adzatipweteka kuposa momwe abisalomu anatichitira. tenga asilikali a mbuye wako ndipo umuthamangitse, mwina adzapeza mizinda yotetezedwa ndi kutithawa ife.” kotero anthu a yowabu, akereti ndi apeleti ndiponso asilikali onse amphamvu anapita motsogozedwa ndi abisai. iwo anayenda kuchokera ku yerusalemu kuthamangitsa seba mwana wa bikiri. ali pa mwala waukulu wa ku gibiyoni, amasa anabwera kudzakumana nawo. yowabu anali atavala chovala chausilikali ndipo pamwamba pa malayawo, mʼchiwuno mwake anavala lamba womangirirapo lupanga lili moyikamo mwakemo. akuyenda linasololoka kuchoka moyikamo mwake. yowabu anati kwa amasa, “kodi uli bwanji mʼbale wanga?” kenaka yowabu anamugwira ndevu amasa uja ndi dzanja lake lamanja ndi kupsompsona. amasa sanayangʼanitsitse lupanga limene linali mʼdzanja la yowabu, ndipo yowabu anamubaya nalo mʼmimba ndipo matumbo ake anatuluka ndi kugwera pansi. popanda kubayanso kachiwiri, amasa anafa. ndipo yowabu ndi mʼbale wake abisai anathamangitsa seba mwana wa bikiri. mmodzi mwa ankhondo a yowabu anakayimirira pafupi ndi mtembo wa amasa ndipo anati, “aliyense amene amakonda yowabu ndi aliyense amene ali wa davide, atsatire yowabu!” amasa anagona pakati pa msewu atasamba magazi ake, ndipo munthuyo anaona kuti asilikali onse amayima pamenepo. atazindikira kuti aliyense amene ankafika pamene panali amasa amayima, iye anamuchotsa mu msewu ndi kumukokera mʼmunda ndipo anamuphimba ndi nsalu. amasa atachotsedwa pa msewu anthu onse anapita ndi yowabu kuthamangitsa seba mwana wa bikiri. seba anadutsa mafuko onse a isreali mpaka ku abeli ndi beti-maaka ndiponso chigawo chonse cha abeli, amene anasonkhana pamodzi ndi kumutsata iye. ankhondo onse pamodzi ndi yowabu anafika ndi kumuzungulira seba mu abeli-beti-maaka. iwo anapanga mzere wa nkhondo mpaka ku mzinda, ndipo unayangʼanana ndi malo otetezera a kunja. pamene amalimbana ndi khoma kuti aligwetse, mayi wina wanzeru anafuwula kuchokera mu mzindawo, “tamverani! tamverani! muwuzeni yowabu abwere pano kuti ndiyankhule naye.” yowabu anayandikira kumene kunali mayiyo, ndipo iye anafunsa kuti, “kodi ndinu yowabu?” iye anayankha kuti, “ndine.” mayiyo anati, “tamverani zimene mtumiki wanu akuti anene.” yowabu anayankha kuti, “ndikumvetsera.” iye anapitiriza kunena kuti, “kalekale ankanena kuti, ‘kapeze yankho lako ku abeli,’ ndipo nkhani imathera pamenepo. ife ndife anthu a mtendere ndi okhulupirika mu isreali. inu mukufuna kuwononga mzinda umene ndi mayi mu isreali. nʼchifukwa chiyani mukufuna kufafaniza cholowa cha mavawelomakonsonanti-yeahoh?” yowabu anayankha kuti, “ayi ndisatero. ine sindikufuna kuwufafaniza kapena kuwuwononga. nkhani simeneyo ayi. koma munthu wina wa ku dziko lamapiri la efereimu, dzina lake seba mwana wa bikiri, wawukira mfumu davide. muperekeni munthuyo ndipo ine ndidzachoka pa mzinda uno.” mayiyo anati kwa yowabu, “mutu wake tikuponyerani pa khoma pano.” ndipo mayiyo anapita kwa anthu onse ndi malangizo ake anzeru, ndipo anadula mutu wa seba mwana wa bikiri ndipo anawuponya kwa yowabu. kotero iye analiza lipenga ndipo anthu ake anachoka pa mzindawo, aliyense nʼkubwerera kwawo. ndipo yowabu anabwerera kwa mfumu ku yerusalemu. yowabu ndiye amalamulira gulu lonse la ankhondo. benaya mwana wa yehoyada amalamulira akereti ndi apeleti. adoramu amayangʼanira anthu ogwira ntchito ya thangata, yehosafati mwana wa ahiludi anali mlembi wa zochitika, seva anali mlembi wa mfumu. zadoki ndi abiatara anali ansembe ndipo ira wa ku yairi anali wansembe wa davide.

21

pa nthawi ya ulamuliro wa davide kunali njala kwa zaka zitatu zotsatana. kotero davide anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “izi zachitika chifukwa chakuti sauli ndi banja lake akanali ndi mlandu wakupha agibiyoni.” mfumu inayitanitsa agibiyoni ndipo inayankhula nawo. (tsono agibiyoni sanali aisraeli, koma otsala mwa aamori. aisraeli analumbira kuwasiya ndi moyo, koma sauli chifukwa cha chikondi cha pa isreali ndi yuda, anafuna kuwawonongeratu). davide anafunsa agibiyoni kuti, “kodi ine ndikuchitireni chiyani? ndipepese bwanji kuti inu mudalitse cholowa cha mavawelomakonsonanti-yeahoh?” agibiyoni anamuyankha kuti, “ife tilibe ufulu woti nʼkulamula sauli ndi banja lake kuti atipatse siliva kapena golide, tilibenso ufulu woti nʼkupha wina aliyense mu isreali.” davide anafunsa, “mukufuna ine ndikuchitireni chiyani?” iwo anayankha mfumu kuti, “tsono za munthu amene anatiwononga ndi kukonza chiwembu choti titheretu ndi kukhala wopanda malo mu isreali, mutipatse adzukulu ake aamuna asanu ndi awiri kuti tiwaphe ndi kuwapereka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ku gibeya wa sauli, wosankhidwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” choncho mfumu inati, “ine ndidzakupatsani.” koma mfumu inasunga mefiboseti mwana wa yonatani, mwana wa sauli, chifukwa cha kulumbira kumene mfumu davide ndi yonatani mwana wa sauli anachita pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo mfumu inatenga arimoni ndi mefiboseti, ana aamuna awiri a rizipa, mwana wamkazi wa ayiwa, amene anaberekera sauli pamodzi ndi ana asanu a merabi mwana wamkazi wa sauli, amene anabereka adirieli mwana wa barizilai mmeholati. iye anawapereka kwa anthu a ku gibiyoni, amene anawapha nawayika pa phiri la mavawelomakonsonanti-yeahoh. onse asanu ndi awiri anafera limodzi. iwo anaphedwa masiku oyamba kukolola barele. rizipa mwana wamkazi wa ayiwa anatenga chiguduli ndi kudziyalira pa mwala (pamene panali mitemboyo). kuyambira nthawi yoyamba kukolola mpaka pamene mvula inayambanso kugwa, iye sanalole kuti mbalame zikhudze mitemboyo masana kapena nyama zakuthengo usiku. davide atawuzidwa zimene rizipa mwana wamkazi wa ayiwa, mzikazi wa sauli anachita, anapita kukatenga mafupa a sauli ndi mwana wake yonatani kwa anthu a ku yabesi giliyadi (iwo anawatenga mwamseri kuchoka pabwalo la ku beti-sani, kumene afilisti anawapachika atapha sauli ku gilibowa). davide anakatenga mafupa a sauli ndi mwana wake yonatani kumeneko ndiponso mafupa otayidwa a amene anaphedwa nawasonkhanitsa pamodzi. iwo anayika mafupa a sauli ndi mwana wake yonatani mʼmanda a kisi abambo ake a sauli ku zera mʼdziko la benjamini, ndipo anachita zonse zimene mfumu inalamula. atachita zimenezi, allah anayankha pemphero lopempherera dzikolo. nthawi inanso panali nkhondo pakati pa afilisti ndi aisraeli, davide anapita ndi ankhondo ake kukamenyana ndi afilisti ndipo iye anatopa kwambiri. ndipo isibi-benobi, mmodzi mwa zidzukulu za rafa, amene mkondo wake unkalemera makilogalamu atatu ndi theka ndipo analinso ndi lupanga latsopano, anati adzapha davide. koma abisai mwana wa zeruya anabwera kudzapulumutsa davide. iye anamukantha mfilisitiyo ndi kumupha. pamenepo asilikali a davide analumbira kwa iye kuti, “inu simudzapita nafenso ku nkhondo, kuti nyale ya isreali isadzazimitsidwe.” patapita nthawi, panali nkhondo ina ndi afilisti ku gobu. pa nthawi imeneyo sibekai mhusati anapha safu, mmodzi mwa zidzukulu za arefai. pa nkhondo inanso ndi afilisti ku gobu, elihanani mwana wa yaare-oregimu wa ku betelehemu anapha goliati mgiti, amene anali ndi mkondo ngati ndodo yowombera nsalu. pa nkhondo inanso imene inachitika ku gati panali munthu wina wamtali kwambiri wa zala zisanu ndi chimodzi mʼmanja ndi mʼmapazi ndipo zonse pamodzi zinalipo 24. iyenso anali chidzukulu cha rafa. pamene iye ankanyoza aisraeli, yonatani mwana wa simea, mʼbale wake wa davide anamupha. anthu anayi amenewa anali zidzukulu za rafa ku gati, ndipo onse anaphedwa ndi davide ndi ankhondo ake.

22

davide anayimbira mavawelomakonsonanti-yeahoh nyimbo iyi pamene mavawelomakonsonanti-yeahohyo anamupulumutsa mʼdzanja la adani ake onse ndiponso mʼdzanja la sauli. iye anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye thanthwe langa, chitetezo changa ndi mpulumutsi wanga. allah wanga ndiye thanthwe langa, mʼmene ndimathawiramo, chishango changa ndi ndodo yachipulumutso changa. iye ndi linga langa, pothawirapo panga ndi mpulumutsi wanga. munandipulumutsa mʼmanja mwa anthu ankhanza. “ndimayitana mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndi woyenera matamando, ndipo ndapulumutsidwa kwa adani anga. “mafunde a imfa anandizinga; mitsinje yothamanga yachiwonongeko inandiopsa kwambiri. anandimanga ndi zingwe za ku manda; misampha ya imfa inalimbana nane. “mʼmasautso anga ndinapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndinapemphera kwa allah wanga. iye ali mʼnyumba yake, anamva mawu anga; kulira kwanga kunafika mʼmakutu ake. “dziko lapansi linanjenjemera ndi kuchita chivomerezi, maziko a miyamba anagwedezeka; ananjenjemera chifukwa iye anakwiya. mʼmphuno mwake munatuluka utsi; moto wonyeketsa unatuluka mʼkamwa mwake, makala amoto anali lawilawi mʼkamwa mwake. iye anangʼamba thambo natsika pansi; pansi pa mapazi ake panali mitambo yakuda. iye anakwera pa kerubi ndi kuwuluka; nawuluka ndi mphepo mwaliwiro. iye anapanga mdima kukhala chofunda chake, mitambo yakuda ya mlengalenga. mʼkuwala kumene kunali pamaso pake munkachokera makala amoto alawilawi. mavawelomakonsonanti-yeahoh anabangula kumwamba ngati bingu, mawu a wammwambamwamba anamveka ponseponse. iye anaponya mivi yake, nabalalitsa adani ake, ndi zingʼaningʼani zake anawagonjetsa. zigwa za mʼnyanja zinaonekera poyera, ndipo maziko a dziko lapansi anakhala poyera, mavawelomakonsonanti-yeahoh atabangula mwaukali, pamene mpweya wamphamvu unatuluka mʼmphuno mwake. “ali kumwamba, iye anatambalitsa dzanja lake ndipo anandigwira; anandivuwula mʼmadzi ozama. anandipulumutsa kwa mdani wanga wamphamvu, adani anga amene anali amphamvu kuposa ine. adaniwo analimbana nane pamene ndinali pa mavuto, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anali thandizo langa. iye anandipititsa kumalo otakasuka; anandipulumutsa chifukwa amakondwera nane. “mavawelomakonsonanti-yeahoh wandithandiza molingana ndi chilungamo changa; molingana ndi makhalidwe anga abwino, iye wandipulumutsa. pakuti ine ndinatsata njira za mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndilibe mlandu wochoka pamaso pa allah wanga. malamulo ake onse ali pamaso panga, sindinasiye malangizo ake. ndakhala moyo wosalakwa pamaso pake ndipo ndakhala ndi kupewa tchimo. mavawelomakonsonanti-yeahoh wandipatsa mphotho molingana ndi chilungamo changa, molingana ndi makhalidwe anga abwino pamaso pake. “kwa wokhulupirika, inu mumaonetsa kukhulupirika kwanu, kwa anthu amakhalidwe abwino, inu mumaonetsanso makhalidwe abwino, kwa woyera mtima, inu mumaonetsa kuyera mtima kwanu, koma kwa anthu achinyengo mumaonetsanso kunyansidwa nawo. inu mumapulumutsa anthu odzichepetsa, koma maso anu amatsutsana ndi odzikuza ndipo mumawatsitsa. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndinu nyale yanga; mavawelomakonsonanti-yeahoh wasandutsa mdima wanga kukhala kuwunika. ndi thandizo lanu nditha kulimbana ndi gulu la ankhondo, ndi allah wanga nditha kuchita zosatheka ndi munthu. “kunena za allah, zochita zake ndi zangwiro; mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh alibe cholakwika. iye ndi chishango kwa onse amene amathawira kwa iye. allah wina ndi uti wofanana nanu mavawelomakonsonanti-yeahoh? ndipo ndani amene ndi thanthwe kupatula allah wathu? ndi allah amene anandipatsa mphamvu ndi kulungamitsa njira yanga. iye amasandutsa mapazi anga kukhala ngati ambawala yayikazi; iye amandithandiza kuyimirira pamwamba pa mapiri. iye amaphunzitsa manja anga kuchita nkhondo; manja anga amatha kuthyola uta wachitsulo. inu mundipatsa ine chishango chanu cha chigonjetso; mumawerama kuti mundikweze. inu mwalimbitsa njira yanga kuti ndiyende bwino, kuti mapazi anga asaterereke. “ine ndinathamangitsa adani anga ndi kuwakantha; sindinabwerere mpaka iwo atawonongedwa. ndinawakantha kotheratu, ndipo sanathe kudzukanso; iwo anagwera pansi pa mapazi anga. inu munandipatsa ine mphamvu yochitira nkhondo; munagwaditsa adani anga pa mapazi anga. inu muchititsa kuti adani anga atembenuke ndi kuthawa; ndipo ndinawononga adani anga. iwo anafuwula kupempha thandizo, koma panalibe ndi mmodzi yemwe owapulumutsa. analirira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma sanawayankhe. ine ndinawaperesa ngati fumbi la pa dziko lapansi; ndinawasinja ndipo ndinawapondaponda ngati matope a mʼmisewu. “inu mwandipulumutsa mʼmanja mwa mitundu ya anthu; inu mwandisunga kuti ndikhale mtsogoleri wa anthu a mitundu ina. anthu amene sindikuwadziwa ali pansi pa ulamuliro wanga. alendo amadzipereka okha pamaso panga; akangomva za ine, amandigonjera. iwo onse anataya mtima; anatuluka mʼmalinga awo akunjenjemera. “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wamoyo! litamandidwe thanthwe langa. akuzike allah, thanthwe, mpulumutsi wanga! iye ndi allah amene amabwezera chilango, amene amayika anthu a mitundu yonse pansi pa ulamuliro wanga, amene amandimasula mʼmanja mwa adani anga. inu munandikuza kuposa adani anga; munandilanditsa mʼmanja mwa anthu ankhanza. choncho ine ndidzakutamandani inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakati pa anthu a mitundu ina; ndidzayimba nyimbo zotamanda dzina lanu. “iye amapereka chipambano chachikulu kwa mfumu yake, amaonetsa kukoma mtima kwa wodzozedwa wake, kwa davide ndi zidzukulu zake kwamuyaya.”

23

nawa mawu otsiriza a davide: “mawu a davide mwana wa yese, mawu a munthu amene wakwezedwa ndi wammwambamwamba, munthu wodzozedwa ndi allah wa yaqobo, woyimba nyimbo za isreali: “mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unayankhula kudzera mwa ine; mawu ake anali pakamwa panga. allah wa isreali anayankhula, thanthwe la isreali linati kwa ine: ‘pamene munthu alamulira anthu mwachilungamo, pamene alamulira moopa allah, amakhala ngati kuwala kwa mmamawa, mmawa wopanda mitambo, monga kuwala pamene mvula yaleka kugwa imene imameretsa udzu mʼnthaka.’ “kodi banja langa silolungama pamaso pa allah? kodi iye sanachite pangano losatha ndi ine, lokonzedwa ndi lotetezedwa mbali zonse? kodi sadzakwaniritsa chipulumutso changa, ndi kundipatsa chokhumba changa chilichonse? koma anthu oyipa ndiwo ayenera kutayidwa kunja ngati minga, imene sitengedwa ndi manja. aliyense amene wayikhudza mingayo amayidula pogwiritsa ntchito chigwandali kapena ndodo ya mkondo; nayitentha pa moto.” nawa mayina a ankhondo amphamvu a davide: yosebu-basebeti wa ku takemoni mkulu wa atsogoleri a ankhondo atatu. iye anapha ndi mkondo ankhondo 800 nthawi imodzi. wotsatana naye anali eliezara mwana wa dodo mwahohi. monga mmodzi mwa ankhondo atatu amphamvu a davide, iye anali ndi davide pamene anazunza afilisti amene anasonkhana ku pasi-damimu kuchita nkhondo. kenaka ankhondo a isreali anabwerera mʼmbuyo. koma iye anayima osasuntha ndipo anakantha afilisti mpaka mkono wake unatopa ndipo unakanirira ku lupanga lake. mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka chigonjetso chachikulu pa tsiku limenelo. asilikali anabwerera kwa eliezara, kukatenga katundu wa anthu ophedwa. wotsatana naye anali sama mwana wa age mharari. pamene afilisti anasonkhana pamalo pamene panali munda wa mphodza, ankhondo a isreali anathawa afilistiwo. koma sama anayima pakati pa mundawo. iye anawuteteza nakantha afilistiwo ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapambanitsa koposa. pa nthawi yokolola, atatu mwa atsogoleri makumi atatu anabwera kwa davide ku phanga la adulamu, pamene gulu la afilisti linali litamanga misasa mʼchigwa cha refaimu. nthawi imeneyo davide anali mu linga, ndipo boma la afilisti linali ku betelehemu. davide analakalaka madzi ndipo anati, “haa, pakanapezeka munthu wokanditungira madzi a mʼchitsime chomwe chili pafupi ndi chipata cha ku betelehemu!” choncho anthu amphamvu atatuwa anadutsa mizere ya afilisti, natunga madzi amene anali mʼchitsime chomwe chinali pafupi ndi chipata cha ku betelehemu nabwera nawo kwa davide. koma iye anakana kumwa. mʼmalo mwake anathira pansi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anati, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, musalole kuti ine ndichite chinthu ichi! kodi awa si magazi a anthu amene anayika miyoyo yawo pachiswe?” ndipo davide sanamwe madziwo. zimenezi ndi zimene anachita anthu amphamvu atatuwo. abisai mʼbale wa yowabu mwana wa zeruya ndiye anali mtsogoleri wa anthu atatuwa. iye anapha ndi mkondo ankhondo 300, choncho iyeyo anali wotchuka pakati pa anthu atatu aja. kodi iyeyo sanali wolemekezeka koposa? iye anakhala mtsogoleri wawo ngakhale kuti sanali mʼgulu la anthu atatu aja. benaya mwana wa yehoyada wa ku kabizeeli anali munthu wolimba mtima amene anachita zinthu zamphamvu. iye anakantha ankhondo awiri otchuka a ku mowabu. tsiku lina kukuzizira kwambiri, iye analowa mʼdzenje ndi kuphamo mkango. ndipo iye anakanthanso mwigupto wamkulu msinkhu. ngakhale kuti mwiguptoyo anali ndi mkondo mʼdzanja mwake, benaya anapita kukamenyana naye ali ndi chibonga chokha mʼmanja. iye analanda mkondo mʼdzanja la mwiguptoyo ndi kumupha ndi mkondo wake womwe. izi ndi zamphamvu zimene benaya mwana wa yehoyada anachita. iyeyo analinso wotchuka ngati anthu atatu amphamvu aja. iye ankalemekezedwa kuposa wina aliyense mwa anthu makumi atatu aja, koma sanali mʼgulu la anthu atatu aja. ndipo davide anamuyika kukhala woyangʼanira asilikali omuteteza. mʼgulu la anthu makumi atatu aja munalinso awa: asaheli mʼbale wa yowabu, elihanani mwana wa dodo wa ku betelehemu, sama mharodi, elika mherodi, helezi mpaliti, ira mwana wa ikesi wa ku tekowa, abiezeri wa ku anatoti, sibekai mhusati, zalimoni mwahohi, maharai mnetofa, heledi mwana wa baana mnetofa, itai mwana wa ribai wa ku gibeya ku benjamini, benaya mpiratoni, hidayi wa ku zigwa za gaasi. abi-aliboni mwaribati, azimaveti mbarihumi, eliyahiba msaaliboni, ana a yaseni, yonatani, mwana wa sama mharari, ahiamu mwana wa sarari mharari, elifeleti mwana wa ahasibai mmaakati, eliamu mwana wa ahitofele mgiloni, heziro wa ku karimeli, paarai mwaribi, igala mwana wa natani wa ku zoba, mwana wa hagiri, zeleki mwamoni, naharai wa ku beeroti, mnyamata wonyamula zida za yowabu mwana wa zeruya, ira mwitiri, garebu mwitiri, ndi uriya mhiti. onse pamodzi analipo 37.

24

nthawi inanso mavawelomakonsonanti-yeahoh anawakwiyira aisraeli ndipo anawutsa mtima wa davide kuti awavutitse ndipo anati, “pita kawerenge aisraeli ndi ayuda.” choncho mfumu inati kwa yowabu pamodzi ndi atsogoleri a ankhondo amene anali nawo. “pitani pakati pa mafuko onse a isreali kuyambira ku dani mpaka ku beeriseba kuti mukawerenge anthu omenya nkhondo ndi cholinga choti ndidziwe chiwerengero chawo.” koma yowabu anayankha mfumu kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu achulukitse ankhondo anu kukhala miyandamiyanda, ndipo alole inu mbuye wanga mfumu mudzazione zimenezi. koma nʼchifukwa chiyani inu mbuye wanga mfumu mukufuna kuchita zimenezi?” komabe mawu a mfumu anapambana mawu a yowabu ndi atsogoleri a ankhondo. choncho anachoka pamaso pa mfumu kupita kukawerenga anthu omenya nkhondo mu isreali. atawoloka yorodani, iwo anamanga misasa yawo pafupi ndi aroeri kummwera kwa mzinda wa ku chigwa ndipo kenaka iwo anapita ku dziko la gadi mpaka ku yazeri. iwo anapita ku giliyadi ndi ku chigwa cha tahitimu hodisi ndipo anapitirira mpaka ku dani yaani ndi madera ozungulira sidoni. kenaka iwo anapita molunjika linga la ku turo ndi ku mizinda yonse ya ahivi ndi akanaani. pomaliza anapita ku beeriseba ku negevi wa ku yuda. atayendayenda mʼdziko lonse anabwerera ku yerusalemu patapita miyezi isanu ndi inayi ndi masiku makumi awiri. yowabu anapereka chiwerengero cha anthu ankhondo kwa mfumu: mu isreali munali anthu 800,000 amphamvu amene amadziwa kugwiritsa ntchito lupanga ndipo mu yuda munali anthu 500,000. davide anatsutsika mu mtima mwake atatha kuwerenga anthuwo ndipo anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ine ndachimwa kwambiri pa zimene ndachita. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndikupempha kuti mukhululuke kulakwa kwa mtumiki wanu. ine ndachita zopusa kwambiri.” davide asanadzuke mmawa mwake mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh anafika kwa mneneri gadi, mlosi wa davide kuti, “pita ukamuwuze davide kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ine ndikukupatsa zinthu zitatu izi. usankhepo chimodzi pa zimenezi choti ndikuchitire.’ ” choncho gadi anapita kwa davide ndipo anati kwa iye, “kodi mungakonde kuti mʼdziko mwanu mukhale njala kwa zaka zitatu? kapena kuti mukhale mukuthawa adani anu kwa miyezi itatu? kapena kuti mʼdziko muno mukhale mliri kwa masiku atatu? tsopano, ganizirani bwino ndipo musankhe chomwe mudzamuyankhe amene wandituma.” davide anati kwa gadi, “ine ndavutika kwambiri mu mtima mwanga. ife atilange ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti chifundo chake ndi chachikulu, koma ndisalangidwe ndi anthu.” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anabweretsa mliri pa aisraeli, kuyambira mmawa mpaka pa nthawi imene anafuna mwini wake, ndipo unapha anthu 70,000 kuyambira ku dani mpaka ku beeriseba. pamene mngelo anatambasula dzanja lake kuti awononge yerusalemu, mavawelomakonsonanti-yeahoh anamva chisoni chifukwa cha zowawazo ndipo anati kwa mngelo amene ankawononga anthu uja, “basi kwakwanira! leka kuwononga.” nthawi imeneyo mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anali atayima pamalo opunthira tirigu a arauna myebusi. davide ataona mngelo amene ankakantha anthu uja, anati kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ine ndi amene ndachimwa. ine mʼbusa ndiye ndachita zoyipa. anthuwa ali ngati nkhosa zosalakwa. kodi iwowa achita chiyani? langani ineyo pamodzi ndi banja langa.” tsiku limenelo gadi anapita kwa davide ndi kukanena kuti, “pitani kamangeni guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh pamalo opunthira tirigu a arauna myebusi.” ndipo davide anapita monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamulira kudzera mwa gadi. arauna atayangʼana ndi kuona mfumu ndi anthu ake akubwera kumene kunali iye, iyeyo anatuluka ndi kuwerama pamaso pa mfumu mpaka nkhope yake kugunda pansi. arauna anati, “nʼchifukwa chiyani mbuye wanga mfumu mwabwera kwa mtumiki wanu?” davide anayankha kuti, “kudzagula malo ako opunthira tirigu kuti ndimangire mavawelomakonsonanti-yeahoh guwa lansembe kuti mliri uli pa anthuwa usiye.” arauna anati kwa davide, “mbuye wanga mfumu mutenge chilichonse chimene chikukondweretseni ndi kuchipereka nsembe. nazi ngʼombe zazimuna za nsembe yopsereza, nazi zopunthira tirigu ndi magoli angʼombe kuti zikhale nkhuni. inu mfumu, arauna akupereka zonsezi kwa inu mfumu.” arauna anatinso kwa iye, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu akuvomerezeni.” koma mfumu inayankha arauna kuti, “ayi, ine ndikunenetsa kuti ndikulipira. sindidzapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga nsembe yopsereza imene sindinavutikire.” kotero davide anagula malo wopunthira tiriguwo ndi ngʼombe ndipo anapereka kwa araunayo masekeli asiliva makumi asanu. davide anamanga guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh pamenepo ndipo anaperekapo nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha pempherolo mʼmalo mwa dziko lonse, ndipo mliri unatha pa aisraeli.

1_kings

1

mfumu davide atakalamba sankamva kufunda ngakhale akamufunditsa mabulangeti. choncho nduna zake zinamuwuza kuti, “tiloleni tifune namwali woti azikhala nanu ndi kumakusamalirani. namwaliyo azigona pafupi nanu kuti mbuye wathu mfumu muzimva kufundira.” kotero anafunafuna mʼdziko lonse la isreali mtsikana wokongola ndipo anapeza abisagi wa ku sunemu, nabwera naye kwa mfumu. mtsikanayo anali wokongola kwambiri ndipo ankasamalira mfumu ndi kumayitumikira, koma mfumuyo sinakhale naye malo amodzi. nthawi imeneyi adoniya, mwana wa hagiti, anayamba kudzitukumula ndipo anati, “ndidzakhala mfumu ndine.” choncho anadzikonzera galeta ndi akavalo, pamodzi ndi anthu 50 woti azithamanga patsogolo pake. (abambo ake sanalowererepo nʼkamodzi komwe ndipo sanafunsepo kuti, “nʼchifukwa chiyani ukuchita zimenezi?” adoniyayo anali wokongola kwambiri ndipo anali wopondana ndi abisalomu). adoniya anagwirizana ndi yowabu mwana wa zeruya ndiponso abiatara wansembe, ndipo iwowa anamuthandiza. koma zadoki wansembe, benaya mwana wa yehoyada, mneneri natani, simei ndi rei ndiponso asilikali amphamvu a davide sanamutsate adoniya uja. kenaka adoniya anapereka nsembe za nkhosa ndi ngʼombe ndiponso ana angʼombe onenepa ku mwala wa zohereti kufupi ndi eni rogeli. iye anayitana abale ake onse, ana aamuna a mfumu ndiponso akuluakulu onse a ku yuda, koma sanayitane mneneri natani kapena benaya kapenanso asilikali amphamvu a davide ngakhalenso mʼbale wake solomoni. pamenepo natani anafunsa batiseba, amayi ake a solomoni, kuti, “kodi simunamve kuti adoniya, mwana wa hagiti, walowa ufumu popanda davide mbuye wathu kudziwa? tsopano ine ndikulangizeni inu mmene mungapulumutsire moyo wanu ndi moyo wa mwana wanu solomoni. pitani msanga kwa mfumu davide ndipo mukanene kuti, ‘mbuye wanga mfumu, kodi simunalumbire kwa ine mdzakazi wanu kuti, ‘ndithu mwana wako solomoni ndiye adzakhale mfumu mʼmalo mwanga, ndipo adzakhala pa mpando wanga waufumu?’ nanga nʼchifukwa chiyani adoniya walowa ufumu?’ pamene inu muzikayankhula ndi mfumu, ine ndidzalowa ndi kuchitira umboni mawu anuwo.” choncho batiseba anapita nakalowa ku chipinda kukaonana ndi mfumu imene inali itakalamba kwambiri, kumene abisagi wa ku sunemu uja ankayisamalira. batiseba anagwada nalambira mfumu. mfumu inamufunsa kuti, “kodi nʼchiyani chimene ukufuna?” iye anayankha kuti, “mbuye wanga, inu mwini munalumbira kwa ine mdzakazi wanu mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu kuti, ‘solomoni mwana wako ndiye adzakhale mfumu mʼmalo mwa ine, ndipo adzakhala pa mpando wanga waufumu.’ koma tsopano adoniya ndiye walowa ufumu, ndipo inu mbuye wanga mfumu, simukuzidziwa zimenezi. ndipo wapereka nsembe ngʼombe zambiri, ana angʼombe onenepa ndi nkhosa ndi mbuzi ndipo wayitana ana anu onse, wansembe abiatara ndiponso yowabu mkulu wa ankhondo, koma sanayitane kapolo wanu solomoni. mbuye wanga mfumu, maso a aisraeli onse ali pa inu, kuti adziwe kuchokera kwa inu amene adzakhala pa mpando waufumu wa mbuye wanga mʼmalo mwanu. mukapanda kutero, mbuye wanga, mukadzangotisiya nʼkulondola kumene kunapita makolo anu, ine pamodzi ndi mwana wangayu solomoni adzatiyesa owukira.” pamene batiseba amayankhula ndi mfumu, mneneri natani analowa. ndipo anthu anawuza mfumu kuti, “kwabwera mneneri natani.” kotero iye anafika pamaso pa mfumu ndipo anawerama nagunditsa nkhope yake pansi. natani anafunsa kuti, “mbuye wanga mfumu, kodi mwalengeza kuti adoniya adzakhala mfumu mʼmalo mwanu, ndi kuti adzakhala pa mpando wanu waufumu? lero lomwe lino wakapereka nsembe ngʼombe zambiri, ana angʼombe onenepa ndiponso nkhosa ndi mbuzi. iye wayitana ana anu onse, atsogoleri a nkhondo, ndiponso wansembe abiatara. panopa onsewa akudya ndi kumwa naye ndipo akunena kuti, ‘akhale ndi moyo wautali mfumu adoniya!’ koma ine kapolo wanu, wansembe zadoki ndi benaya mwana wa yehoyada, ndiponso kapolo wanu solomoni sanatiyitane. kodi zimenezi mbuye wanga mfumu mwazichita ndinu, osawawuza atumiki anu kuti adziwe amene adzakhale pa mpando waufumu mʼmalo mwanu?” pamenepo mfumu davide anati, “muyitaneni batiseba.” kotero batiseba analowa ndipo anayimirira pamaso pa mfumu. tsono mfumu inalumbira kuti, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, amene anandipulumutsa ine ku mavuto onse, ndithu ine lero ndichita zonse zimene ndinalumbira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali kuti, mwana wako solomoni adzakhala mfumu mʼmalo mwanga ndipo adzakhala pa mpando wanga waufumu.” pamenepo batiseba anawerama, nagunditsa mutu wake pansi nalambira mfumu, ndipo anati, “mbuye wanga mfumu davide mukhale ndi moyo wautali!” mfumu davide anati, “ndiyitanireni wansembe zadoki, mneneri natani ndi benaya mwana wa yehoyada.” atafika pamaso pa mfumu, mfumuyo inati kwa iwo, “tengani atumiki anga ndipo mukweze mwana wanga solomoni pa bulu wanga ndipo mupite naye ku gihoni. mukalize lipenga ndi kufuwula kuti, ‘akhale ndi moyo wautali mfumu solomoni!’ kumeneko zadoki wansembe ndi mneneri natani akamudzoze kuti akhale mfumu ya isreali. kenaka mukalize lipenga ndi kumanena kuti ‘akhale ndi moyo wautali mfumu solomoni.’ ndipo pobwera muzikamutsata pambuyo. iyeyo akabwere kuno ndi kudzakhala pa mpando wanga waufumu ndi kudzalamulira mʼmalo mwanga. ndamusankha kukhala wolamulira isreali ndi yuda.” benaya mwana wa yehoyada anayankha mfumu kuti, “ameni! mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa mbuye wanga mfumu akhazikitse kuti zichitike motero. monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh wakhalira ndi inu mbuye wanga mfumu, momwemonso akhale ndi solomoni ndi kukhazikitsa ufumu wake kuti ukhale waukulu kuposa ufumu wa mbuye wanga mfumu davide!” kotero zadoki wansembe, mneneri natani, benaya mwana wa yehoyada, akereti ndiponso apeleti, anthu oteteza mfumu, anapita kukamukweza solomoni pa bulu wa mfumu davide ndi kupita naye ku gihoni. wansembe zadoki anatenga nyanga ya mafuta yochokera ku malo opatulika ndi kumudzoza solomoni. kenaka analiza lipenga ndipo anthu onse anafuwula kuti, “akhale ndi moyo wautali mfumu solomoni!” ndipo anthu onsewo anapita namutsatira pambuyo akuyimba zitoliro ndi kukondwerera kwambiri, kotero nthaka inagwedezeka chifukwa cha phokoso lawo. adoniya pamodzi ndi anthu onse oyitanidwa amene anali naye anamva zimenezi pamene ankamaliza madyerero awo. atamva kulira kwa malipenga, yowabu anafunsa kuti, “kodi phokoso lonselo mu mzindamo likutanthauza chiyani?” iye akuyankhula, yonatani mwana wa wansembe abiatara anafika. adoniya anati, “lowa. munthu wabwino ngati iwe ayenera kubweretsa nkhani yabwino.” yonatani anayankha adoniya kuti, “ayi ndithu, zinthu sizili bwino! mbuye wathu mfumu davide walonga solomoni ufumu. mfumu yatuma zadoki wansembe, mneneri natani, benaya mwana wa yehoyada, akereti ndi apeleti ku gihoni ndipo iwo amukweza pa bulu wa mfumu, ndipo zadoki wansembe ndi mneneri natani adzoza solomoni ku gihoni kuti akhale mfumu. ndipo kuchokera kumeneko akhala akululutira, kotero kuti mu mzinda monse muli phokoso lokhalokha. ndiyetu phokoso limene mukulimvalo. ndipo solomoni wakhala kale pa mpando wake waufumu. kuwonjezera pamenepo, nduna za mfumu zabwera kale kudzayamika mbuye wathu mfumu davide, pomanena kuti, ‘allah wanu atchukitse dzina la solomoni kuposa dzina lanu ndipo ufumu wake ukule kupambana ufumu wanu!’ ndipo mfumu inawerama niyamba kupembedza pa bedi lake, inati, ‘atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, amene wasankha wolowa mʼmalo mwanga ine ndikanali ndi moyo lero lino.’ ” anthu onse amene adoniya anawayitana ananjenjemera ndi mantha, ndipo anayimirira, kenaka anamwazikana. koma adoniya, poopa solomoni, anapita ku nyumba ya allah nakagwira msonga za guwa lansembe. tsono solomoni anawuzidwa kuti, “adoniya akukuopani inu mfumu solomoni ndipo wagwira msonga za guwa lansembe. iye akuti, ‘mfumu solomoni alumbire kuti sadzapha kapolo wake ndi lupanga.’ ” solomoni anayankha kuti, “ngati iyeyo aonetse kuti ndi munthu wakhalidwe labwino, ngakhale tsitsi la mʼmutu mwake silidzathothoka ndi kugwera pansi, koma akapezeka kuti ali ndi khalidwe loyipa, adzafa ndithu.” pamenepo mfumu solomoni inatuma anthu ndipo anakamutenga paguwa paja. adoniya anabwera ndi kudzalambira mfumu solomoni, ndipo solomoni anati, “pita ku nyumba yako.”

2

davide ali pafupi kumwalira, analangiza mwana wake solomoni kuti: “ndatsala pangʼono kupita kumene munthu wina aliyense amayenera kupitako. tsono khala wamphamvu, uvale zilimbe, ndipo uzichita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako amafuna, uziyenda mʼnjira zake, uzisunga malangizo ndi malamulo ake monga momwe zinalembedwera mʼmalamulo a mose, kuti zonse zimene udzachite zidzakuyendere bwino kulikonse kumene udzapite. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh akwaniritse zimene anandilonjeza kuti, ‘ngati zidzukulu zako zidzakhala mosamala, niziyenda mokhulupirika pamaso panga ndi mtima wawo wonse ndi moyo wawo wonse, sudzasowa munthu wokhala pa mpando waufumu wa isreali.’ “tsono iwe ukudziwanso zoyipa zimene yowabu mwana wa zeruya anandichitira pakupha atsogoleri awiri a ankhondo a isreali, abineri mwana wa neri ndi amasa mwana wa yeteri. iye anawapha ndi kukhetsa magazi nthawi ya mtendere ngati nthawi ya nkhondo, ndipo anapaka magazi amenewo pa lamba wa mʼchiwuno mwake ndi pa nsapato za ku mapazi ake. iwe uchite kwa iye molingana ndi nzeru zako, koma usalole kuti afe ndi ukalamba ndi kupita ku manda mwamtendere. “koma ana a barizilai wa ku giliyadi uwakomere mtima ndipo uwalole kuti akhale mʼgulu la anthu amene azidya pamodzi nawe. pakuti anandisamalira pamene ndinkathawa mʼbale wako abisalomu. “ndipo kumbukira kuti uli ndi simei mwana wa gera, wa fuko la benjamini wochokera ku bahurimu, amene ananditemberera koopsa tsiku limene ndimapita ku mahanaimu. atabwera kudzakumana nane ku yorodani, ine ndinalumbira mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, ‘sindidzakupha iwe ndi lupanga.’ koma tsopano usamuyese ngati munthu wosalakwa. iwe ndiwe munthu wanzeru. udzadziwa choti uchite naye. ngakhale ndi wokalamba, aphedwe ndithu.” tsono davide anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda mu mzinda wa davide. iyeyo nʼkuti atalamulira isreali kwa zaka makumi anayi. ku hebroni analamulira zaka zisanu ndi ziwiri ndipo ku yerusalemu analamulira zaka 33. choncho solomoni anakhala pa mpando waufumu wa abambo ake davide, ndipo ufumu wake unakhazikika kwambiri. tsono adoniya, mwana wa hagiti, anapita kwa batiseba, amayi ake a solomoni. batiseba anamufunsa kuti, “kodi wabwera mwamtendere?” iye anayakha kuti, “eya, ndi zamtendere.” ndipo iye anawonjezera kunena kuti, “ndili ndi mawu oti ndiyankhule nanu.” batiseba anayankha kuti, “yankhula.” tsono adoniya anati, “monga inu mukudziwa, ufumu unali wanga. aisraeli onse ankayembekezera kuti ine ndidzakhala mfumu yawo. koma zinthu zinasintha ndipo ufumu wapita kwa mʼbale wanga; pakuti wapatsa iye ufumuwu ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono ndili ndi pempho limodzi kwa inu. musandikanize ayi.” batiseba anati, “nena.” adoniya anapitiriza kunena kuti, “chonde, inu mupemphe mfumu solomoni kuti andipatse abisagi wa ku sunemu kuti akhale mkazi wanga pakuti mukapempha inu sadzakukanizani.” batiseba anayankha kuti, “chabwino. ndidzakuyankhulira kwa mfumu.” batiseba atapita kwa mfumu solomoni kukayankhula naye mʼmalo mwa adoniya, mfumu inanyamuka kukumana naye, ndipo inaweramira amayi akewo, kenaka inakhala pa mpando wake waufumu. iye anayitanitsa mpando wina kuti amayi ake akhalepo ndipo anakhala pansi ku dzanja lake lamanja. amayi akewo anati, “ndikufuna ndikupempheni kanthu kakangʼono. chonde musandikanize.” mfumu inayankha kuti, “pemphani amayi, ine sindikukanizani.” ndipo amayiwo anati, “mulole kuti abisagi wa ku sunemu akhale mkazi wa mʼbale wanu adoniya.” koma mfumu solomoni inayankha amayi ake aja kuti, “chifukwa chiyani mukupemphera adoniya abisagi wa ku sunemu? mungathenso kumupemphera ufumu pakuti iyeyu ndi mkulu wanga ndipo mupemphereninso wansembe abiatara ndi yowabu mwana wa zeruya!” pamenepo mfumu solomoni inalumbira mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “allah andilange ine koopsa ngati adoniya saphedwa chifukwa cha pempho lakeli! tsono pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, amene anandikhazikitsa ine pa mpando waufumu wa abambo anga davide ndi kundipatsa ufumu monga analonjezera, adoniya aphedwa lero lomwe lino!” choncho mfumu solomoni inalamula benaya mwana wa yehoyada ndipo anakantha adoniyayo, nafa. ndipo mfumu inati kwa abiatara wansembe, “pita ku anatoti ku minda yako chifukwa ndiwe woyenera kufa, koma sindikupha tsopano, chifukwa unkanyamula bokosi la chipangano la ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh pamaso pa abambo anga davide ndipo unazunzika limodzi ndi abambo angawo.” kotero solomoni anachotsa abiatara pa udindo wokhala wansembe wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kukwaniritsa mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anayankhula za nyumba ya eli ku silo. yowabu atamva zimenezi anathawira ku tenti ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anakagwira msonga za guwa lansembe, popeza yowabu ndiye anathandiza adoniya kuwukira koma sanathandize abisalomu. mfumu solomoni inawuzidwa kuti yowabu wathawira ku tenti ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo ali pambali pa guwa lansembe. tsono solomoni analamula benaya mwana wa yehoyada kuti, “pita, kamukanthe!” choncho benaya analowa mʼtenti ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anati kwa yowabu, “mfumu ikuti ‘tuluka!’ ” koma iye anayankha kuti, “ayi, ine ndifera muno.” benaya anakafotokozera mfumu kuti, “umu ndi mmene yowabu wandiyankhira.” pamenepo mfumu inalamula benaya kuti, “kachite monga iye wanenera. ukamukanthe ndi kumuyika mʼmanda. ukatero udzandichotsera ine pamodzi ndi nyumba ya abambo anga mlandu wa anthu osalakwa amene yowabu anawapha. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamubwezera zomwe anachita pokhetsa magazi, chifukwa iye anakantha ndi lupanga anthu awiri abwino ndi olungama kuposa iye, nawapha, abambo anga davide osadziwa. anthu awiriwo ndi abineri mwana wa neri, wolamulira gulu lankhondo la isreali ndi amasa mwana wa yeteri, wolamulira gulu lankhondo la yuda. magazi amene yowabu anakhetsa akhale pamutu pake ndi pa zidzukulu zake kwamuyaya. koma pa davide ndi zidzukulu zake, nyumba yake ndi mpando wake waufumu pakhale mtendere wochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kwamuyaya.” choncho benaya mwana wa yehoyada anapita kukakantha yowabu nʼkumupha ndipo anayikidwa mʼmanda mʼnyumba yakeyake ya ku chipululu. mfumu inayika benaya mwana wa yehoyada kuti akhale woyangʼanira gulu lankhondo mʼmalo mwa yowabu ndipo inayika zadoki kuti akhale wansembe mʼmalo mwa abiatara. kenaka mfumu inatuma anthu kukayitana simei ndipo inamuwuza kuti, “udzimangire nyumba mu yerusalemu ndipo uzikhala kumeneko, koma usatuluke mu mzinda kupita kwina kulikonse. tsiku lomwe udzatulukemo ndi kuwoloka chigwa cha kidroni, udziwiretu kuti udzafa ndipo magazi ako adzakhala pamutu pako.” simei anayankha mfumu kuti, “zimene mwanenazi nʼzabwino. kapolo wanu adzachita monga mbuye wanga mfumu mwanenera.” choncho simei anakhala mu yerusalemu nthawi yayitali. koma patatha zaka zitatu, akapolo awiri a simei anathawira kwa akisi mwana wa maaka, mfumu ya ku gati, ndipo simei anawuzidwa kuti, “akapolo anu ali ku gati.” atamva zimenezi, anakwera bulu wake ndipo anapita kwa akisi ku gati kukafunafuna akapolo ake. choncho simei anapita ndi kukatenga akapolo ake ku gati ndipo anabwera nawo. solomoni atawuzidwa kuti simei anatuluka mu yerusalemu ndi kupita ku gati ndipo kuti wabwerako, mfumu inamuyitanitsa simei ndipo inamufunsa kuti, “kodi sindinakulumbiritse mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kukuchenjeza kuti, ‘tsiku limene udzatuluka kupita kwina kulikonse, udziwe kuti udzafa’? nthawi imeneyo iwe unandiwuza kuti, ‘zimene mwanena nʼzabwino. ine ndidzamvera.’ chifukwa chiyani tsono sunasunge lumbiro lako kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh? bwanji nanga sunamvere lamulo limene ndinakuwuza?” mfumuyo inawuzanso simei kuti, “ukudziwa mu mtima mwakomo zoyipa zonse zimene unachitira abambo anga davide. tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh akubwezera zoyipa zakozo. koma mfumu solomoni idzadalitsidwa ndipo mpando waufumu wa davide udzakhazikika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kwamuyaya.” pamenepo mfumu inalamula benaya mwana wa yehoyada ndipo iye anapita kukakantha simei ndi kumupha. tsono ufumu unakhazikika mʼdzanja la solomoni.

3

solomoni anachita ubale ndi farao mfumu ya ku igupto ndipo anakwatira mwana wake wamkazi. mkaziyo anabwera naye mu mzinda wa davide mpaka anatsiriza kumanga nyumba yaufumu ndi nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso khoma lozungulira yerusalemu. koma anthu ankaperekabe nsembe ku malo achipembedzo osiyanasiyana chifukwa chakuti mpaka pa nthawi imeneyo dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh anali asanalimangire nyumba. solomoni anaonetsa chikondi chake pa mavawelomakonsonanti-yeahoh poyenda motsatira malamulo a abambo ake davide, kupatula kuti ankapereka nsembe ndi kufukiza lubani ku malo osiyanasiyana achipembedzo. mfumu inapita ku gibiyoni kukapereka nsembe popeza kumeneko ndiye kunali malo oposa malo ofunika kwambiri pachipembedzo. kumeneko solomoni anapereka nsembe zopsereza 1,000 pa guwa lansembe. ku gibiyoniko mavawelomakonsonanti-yeahoh anaonekera kwa solomoni mʼmaloto usiku, ndipo allah anati, “pempha chilichonse chimene ukufuna ndipo ndidzakupatsa.” solomoni anayankha kuti, “inu munaonetsa kukoma mtima kwanu kwakukulu kwa kapolo wanu, abambo anga davide, chifukwa anali wokhulupirika pamaso panu, wolungama mtima ndiponso wa mtima wangwiro. inu mukupitirizabe kukoma mtima kwanu kwakukulu kwa iye ndipo mwamupatsa mwana kuti akhale pa mpando wake waufumu lero lino. “tsopano inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, mtumiki wanune mwandiyika kukhala mfumu mʼmalo mwa abambo anga davide. komatu ndine mwana wamngʼono ndipo sindidziwa kagwiridwe kake ka ntchito yangayi. mtumiki wanu ali pakati pa anthu amene munawasankha, mtundu waukulu, anthu ochuluka kwambiri osatheka kuwawerenga. choncho mupatseni mtumiki wanu nzeru zolamulira anthu anu ndi kuti azitha kusiyanitsa pakati pa chabwino ndi choyipa. pakuti ndani amene angathe kulamulira anthu anu ochulukawa?” ambuye anakondwera kuti solomoni anapempha zimenezi. tsono allah anati kwa solomoni, “popeza wapempha zinthu zimenezi osati moyo wautali kapena chuma chako kapena imfa ya adani ako koma nzeru zolamulira anthu mwachilungamo, ine ndidzakuchitira zimene wapempha. ndidzakupatsa mtima wanzeru ndi wozindikira zinthu, kotero kuti sipanakhalepo wina wofanana nawe ndipo sipadzapezekanso wina wonga iwe pambuyo pako. kuwonjeza apo, ndidzakupatsa zimene sunazipemphe: chuma ndi ulemu, kotero kuti pa masiku onse a moyo wako sipadzakhala mfumu yofanana nawe. ndipo ngati udzayenda mʼnjira zanga ndi kumvera malamulo anga ndiponso malangizo anga monga abambo ako davide anachitira, ndidzakupatsa moyo wautali.” kotero solomoni anadzuka ndipo anazindikira kuti anali maloto. iye anabwerera ku yerusalemu nakayimirira patsogolo pa bokosi la chipangano la ambuye ndipo anapereka nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano. kenaka anakonzera phwando atumiki ake onse. nthawi ina amayi awiri adama anabwera kwa mfumu ndipo anayima pamaso pake. mmodzi mwa amayiwo anati, “mbuye wanga, mayi uyu ndi ine timakhala nyumba imodzi. ine ndinabala mwana tili limodzi ndi mnzangayu. tsiku lachitatu ine nditabala mwana, mnzangayunso anabereka mwana wake. tinalipo awiriwiri mʼnyumbamo ndipo munalibe wina aliyense. “nthawi ya usiku mwana wa mnzangayu anafa chifukwa anamugonera. tsono iyeyu anadzuka pakati pa usiku, natenga mwana wanga ku mimba kwanga pamene ine mdzakazi wanu ndinali mʼtulo. anamuyika mwanayo ku mimba kwake ndi kuyika mwana wake wakufayo ku mimba kwanga. mmawa nditadzuka kuti ndiyamwitse mwana wanga ndinapeza kuti ndi wakufa! koma kutacha nditamuyangʼanitsitsa ndinaona kuti si mwana amene ine ndinabala.” koma mayi winayo anati, “ayi! mwana wamoyoyu ndi wanga, mwana wakufayu ndi wako.” koma mayi woyambayo analimbikira kuti. “ayi! mwana wakufayu ndi wako; wamoyoyu ndi wanga.” motero akaziwa anatsutsana pamaso pa mfumu. pamenepo mfumu inati, “wina akuti, ‘mwana wanga ndi wamoyoyu ndipo mwana wako ndi wakufayu,’ pamene winanso akuti, ‘ayi! mwana wako ndi wakufayu wanga ndi wamoyoyu.’ ” pamenepo mfumu inati, “patseni lupanga.” ndipo anabwera nalo lupanga kwa mfumu. tsono mfumu inagamula kuti, “muduleni pakati mwana wamoyoyu ndipo wina mumupatse gawo limodzi, gawo linalo mumupatse winayo.” mayi amene mwana wake anali moyo anagwidwa ndi chisoni chifukwa cha mwana wakeyo ndipo anawuza mfumu kuti, “chonde mbuye wanga, mupatseni mnzangayu mwana wamoyoyu! musamuphe!” koma winayo anati, “ayi, asandipatse ine kapena iwe. muduleni pakati!” choncho mfumu inagamula kuti, “perekani mwana wamoyoyu kwa mayi woyambayu. musamuphe, iyeyu ndiye mayi wake wa mwanayu.” pamene aisraeli onse anamva za chigamulo chimene mfumu inapereka, anaopa mfumuyo kwambiri, chifukwa anaona kuti mfumu inali ndi nzeru zochokera kwa allah zoweruzira mwachilungamo.

4

ndipo mfumu solomoni inakhala mfumu ya aisraeli onse. nduna zake zikuluzikulu zinali izi: azariya mwana wa zadoki anali wansembe; elihorefe ndi ahiya, ana a sisa, anali alembi; yehosafati mwana wa ahiludi, anali mlembi wa zochitika; benaya mwana wa yehoyada, anali mtsogoleri wa ankhondo; zadoki ndi abiatara, anali ansembe; azariya mwana wa natani, anali woyangʼanira nduna za mʼzigawo; zabudi mwana wa natani, anali wansembe ndi bwenzi la mfumu; ahisara, anali mkulu woyangʼanira nyumba ya mfumu; adoniramu mwana wa abida, anali mkulu woyangʼanira ntchito za thangata. solomoni analinso ndi abwanamkubwa khumi ndi awiri amene ankayangʼanira zigawo zonse za dziko la isreali. iwo ankapereka chakudya kwa mfumu ndiponso ku banja laufumu. bwanamkubwa aliyense ankapereka chakudya mwezi umodzi pa chaka. mayina awo ndi awa: beni-huri, wa ku dziko la mapiri la efereimu; beni-dekeri, woyangʼanira mizinda ya makazi, saalibimu, beti-semesi ndi eloni beti-hanani; beni-hesedi, woyangʼanira mizinda ya aruboti (soko ndi dziko lonse la heferi); beni-abinadabu, woyangʼanira nafoti dori (iye anakwatira tafati mwana wa solomoni); baana mwana wa ahiludi, anali woyangʼanira taanaki ndi megido, ndi ku beti sani konse, kufupi ndi ku zaretani kumunsi kwa yezireeli, kuyambira ku beti-seani mpaka ku abeli-mehola kukafika mpaka ku yokineamu; beni-geberi, anali woyangʼanira ramoti giliyadi (midzi ya yairi inali ya mwana wa manase ku giliyadi, pamodzinso ndi chigawo cha arigobu ku basani ndiponso mizinda yake yayikulu makumi asanu ndi umodzi yokhala ndi malinga ndi mipiringidzo yamkuwa). ahinadabu mwana wa ido, anali woyangʼanira mahanaimu; ahimaazi anali woyangʼanira nafutali (iyeyu anakwatira basemati mwana wa solomoni); baana mwana wa husai, anali woyangʼanira aseri ndi bealoti; yehosafati mwana wa paruwa, anali woyangʼanira isakara; simei mwana wa ela, anali woyangʼanira benjamini; geberi mwana wa uri, anali woyangʼanira giliyadi (dziko la sihoni mfumu ya aamori ndi dziko la ogi mfumu ya basani). iye ankayangʼanira chigawo chonsechi yekha. anthu a ku yuda ndi ku isreali anali ochuluka ngati mchenga wa mʼmbali mwa nyanja. ankadya ndi kumwa ndipo ankasangalala. ndipo solomoni analamulira mayiko onse kuyambira ku mtsinje wa yufurate mpaka ku dziko la afilisti, kukafika mpaka ku malire a dziko la igupto. mayikowa ankabweretsa mphatso ndipo anali pansi pa ulamuliro wa solomoni moyo wake wonse. chakudya cha tsiku ndi tsiku cha solomoni chinali madengu 150 a ufa wosalala ndi madengu 300 a mgayiwa, ngʼombe khumi zonenepa zodyetsera mʼkhola, ngʼombe za ku busa makumi awiri, ndiponso nkhosa ndi mbuzi 100, pamodzinso ndi mbawala, agwape, mphoyo ndi mbalame zoweta zonona. pakuti ankalamulira dziko lonse la kumadzulo kwa mtsinje wa yufurate kuyambira ku tifisa mpaka ku gaza, mafumu onse a kumadzulo kwa mtsinje, ndipo anali pa mtendere ndi mayiko onse ozungulira. pa nthawi ya solomoni, yuda ndi isreali anali pa mtendere, kuyambira ku dani mpaka ku beeriseba. munthu aliyense ankangodzikhalira pansi pa mpesa wake ndi mtengo wake wa mkuyu. solomoni anali ndi zipinda 4,000 zodyeramo akavalo okoka magaleta ake ndi anthu 12,000 oyendetsa magaleta. abwanamkubwa a zigawo aja, aliyense pa mwezi wake, ankapereka chakudya cha mfumu solomoni ndi cha anthu onse amene ankadya naye. iwo ankaonetsetsa kuti pasasowe kalikonse. ankabweretsanso ku malo ake ofunikira muyeso wawo wa barele ndi udzu wa akavalo okoka magaleta ndiponso akavalo ena. allah anamupatsa solomoni nzeru ndi luntha losaneneka ndipo nzeru zake zinali zochuluka ngati mchenga wa mʼmbali mwa nyanja. nzeru za solomoni zinali zoposa nzeru za anthu onse a kummawa ndiponso nzeru zonse za ku igupto. iye anali wanzeru kuposa munthu wina aliyense, kuposa ngakhale etani wa banja la ezara, hemani, kalikoli ndi darida, ana a maholi. ndipo mbiri yake inamveka kwa mitundu yonse ya anthu ozungulira. solomoni anapeka miyambi 3,000 ndi kulemba nyimbo 1,005. iye ankaphunzitsa za mitengo, kuyambira mtengo wa mkungudza wa ku lebanoni mpaka kachitsamba ka hisope khomera pa khoma. iye ankaphunzitsanso za nyama ndi mbalame, zinthu zokwawa pansi ndiponso za nsomba. anthu a mitundu yonse ankabwera kudzamva nzeru za solomoni. anthu amenewa ankatumizidwa ndi mafumu onse a dziko lapansi amene anamvapo za nzeru zakezo.

5

hiramu mfumu ya ku turo atamva kuti solomoni wadzozedwa kukhala mfumu mʼmalo mwa abambo ake davide, anatumiza akazembe ake kwa solomoni, chifukwa mfumu hiramu inali pa ubale wabwino ndi davide nthawi zonse. solomoni anabweza mawu awa kwa hiramu: “inu mukudziwa kuti chifukwa cha nkhondo zimene zinkachokera ku mbali zonse kulimbana ndi abambo anga, iwo sanathe kumangira nyumba mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo, mpaka mavawelomakonsonanti-yeahoh atawayika adani awo pansi pa ulamuliro wawo. koma tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga wandipatsa mtendere mbali zonse za dziko ndipo ndilibe mdani kapena chovuta chilichonse. choncho ine ndikufuna kumangira nyumba mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, monga momwe iye anawuzira abambo anga davide kuti, ‘mwana wako amene ndidzamukhazike pa mpando waufumu mʼmalo mwako ndiye adzandimangire nyumba.’ “choncho lamulani kuti andidulire mikungudza ya ku lebanoni. anthu anga adzagwira ntchito imeneyo pamodzi ndi anthu anuwo, ndipo ine ndidzalipira anthu anuwo malipiro amene inu mungakhazikitse. inu mukudziwa kuti ife tilibe anthu aluso locheka matabwa monga asidoni.” hiramu anakondwa kwambiri atamva uthenga wa solomoni ndipo anati, “lero mavawelomakonsonanti-yeahoh atamandike chifukwa wapatsa davide mwana wanzeru kuti alamulire mtundu waukuluwu.” tsono hiramu anabweza mawu awa kwa solomoni: “ndalandira uthenga umene mwanditumizira ndipo ine ndidzachita zonse zimene mukufuna pokupatsani mitengo ya mkungudza ndi payini. anthu anga adzatsika nayo kuchokera ku lebanoni mpaka ku nyanja, ndipo adzayiyandamitsa pa nyanja mpaka ku malo amene munene. kumeneko ndidzayimasula ndipo mudzayitenga. ndipo inu mudzakwaniritsa chokhumba changa pondipatsa chakudya cha banja langa laufumu.” motero hiramu anapereka kwa solomoni mitengo yonse ya mkungudza ndi payini imene ankayifuna, ndipo solomoni anamupatsa hiramu mitanga ya tirigu 20,000 ngati chakudya cha pa nyumba yake, kuwonjezera pa migolo ya mafuta a olivi yokwana 20,000. solomoni anapitiriza kupereka zimenezi chaka ndi chaka. mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupatsa solomoni nzeru monga momwe analonjezera. panali ubale wa mtendere pakati pa solomoni ndi hiramu, ndipo awiriwa anachita pangano. mfumu solomoni inasonkhanitsa anthu ogwira ntchito ya thangata mʼdziko lonse la isreali ndipo anthu athangatawo analipo 30,000. iye ankatumiza anthu 10,000 ku lebanoni pa mwezi mosinthanasinthana, kotero kuti ankakhala ku lebanoniko mwezi umodzi ndipo kwawo ankakhalako miyezi iwiri. adoniramu ndiye ankayangʼanira ogwira ntchito yathangatayo. solomoni anali ndi anthu amtengatenga 70,000, anthu 80,000 osema miyala ku mapiri, ndi akapitawo 33,000 amene ankayangʼanira ntchitoyi ndiponso anthu ogwira ntchito zina. molamulidwa ndi mfumu, anakumba ndi kusema miyala ikuluikulu kwambiri yoti akamangire maziko a nyumba ya allah. amisiri a solomoni ndi a hiramu ndiponso anthu a ku gebala anasema miyala ndi kukonza matabwa ndi miyala yomangira nyumba ya allah.

6

patapita zaka 480 aisraeli atatuluka mʼdziko la igupto, chaka chachinayi cha ulamuliro wa solomoni mu isreali, mwezi wa zivi, umene ndi mwezi wachiwiri, solomoni anayamba kumanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. nyumba imene solomoni anamangira mavawelomakonsonanti-yeahoh mulitali mwake inali mamita 27, mulifupi mwake inali mamita asanu ndi anayi, ndipo msinkhu wake unali mamita 13 ndi theka. chipinda chakubwalo mʼmbali mwake chinali mamita asanu ndi anayi kulingana ndi mulifupi mwa nyumbayo ndipo kutalika kwake kunali kwa mamita anayi ndi theka. anapanga mazenera amene maferemu ake anali olowa mʼkati mwa makoma a nyumbayo. mʼmbali mwa makoma a nyumba yayikulu ndi chipinda chopatulika chamʼkati, anamanga zipinda zosanjikizana, mozungulira. chipinda chapansi, mulifupi mwake chinali mamita awiri, chipinda chapakati mulifupi mwake chinali mamita awiri ndi theka ndipo chipinda chapamwamba penipeni mulifupi mwake chinali mamita atatu. iye anapanga zinthu zosongoka kunja kwa khoma la kunja kuzungulira nyumbayo kuti asamapise kanthu pa makoma a nyumba ya allah. poyimanga nyumbayo, anagwiritsa ntchito miyala yosemeratu, ndipo pogwira ntchitoyo sipanamveke nyundo, nkhwangwa kapena chida china chilichonse. chipata cholowera ku chipinda chapansi chinali mbali ya kummwera kwa nyumbayo. panali makwerero okwerera ku chipinda chapakati ndiponso chipinda cha pamwamba. choncho anamanga nyumbayo mpaka kuyimaliza ndipo denga lake linali la mitanda ndi matabwa a mkungudza. msinkhu wa chipinda chilichonse unali mamita awiri, ndipo anazilumukiza ku nyumbayo ndi mitanda yamkungudza. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi solomoni kuti, “kunena za nyumba imene ukumangayi, ngati iwe udzamvera malangizo anga ndi kutsatira mawu anga, ngati udzasunga malamulo anga ndi kuwachita, ine ndidzakwaniritsa zonse zomwe ndinalonjeza davide abambo ako. ndipo ine ndidzakhazikika pakati pa ana a isreali ndipo sindidzawasiya anthu anga aisraeli.” kotero solomoni anamanga nyumba ya allah nayimaliza. anakuta khoma la mʼkati mwake ndi matabwa a mkungudza, kuyambira pansi pa nyumbayo mpaka ku denga ndipo pansi pa nyumbayo anayalapo matabwa a payini. kumbuyo kwa nyumbayo anadula chipinda chachitali mamita asanu ndi anayi. chipindachi anachimanga ndi matabwa a mkungudza kuyambira pansi mpaka ku denga kuti chikhale chipinda chopatulika chamʼkati mwa nyumba ya allah ngati malo wopatulika kwambiri. chipinda chachikulu chimene chinali kutsogolo kwa malo wopatulika kwambiriwa, chinali mamita 18 mulitali mwake. mʼkati mwa nyumbayi munali matabwa a mkungudza, pamene anajambulapo zithunzi za zikho ndi maluwa. paliponse panali mkungudza wokhawokha. panalibe mwala uliwonse umene unkaonekera. anakonza malo wopatulika mʼkati mwa nyumbayi kuti ayikemo bokosi la chipangano cha mavawelomakonsonanti-yeahoh. malo wopatulika a mʼkatiwo anali a mamita asanu ndi anayi mulitali mwake, mulifupi mwake, ndi msinkhu wake. anakuta mʼkati mwake ndi golide weniweni ndiponso anapanga guwa lansembe la matabwa a mkungudza. solomoni anakutira golide weniweni mʼkati mwake mwa nyumbayi, ndipo anayalika maunyolo a golide mopingasa kutsogolo kwa malo wopatulika amene anakutidwa ndi golide. motero anakuta mʼkati monse ndi golide. anakutanso ndi golide guwa lansembe la mʼkati mwa chipinda chopatulika. mʼchipinda chopatulika cha mʼkati anapangamo akerubi awiri a mtengo wa olivi. msinkhu wa kerubi aliyense unali mamita anayi ndi theka. phiko limodzi la kerubi kutalika kwake kunali mamita awiri ndi theka, phiko linanso linali mamita awiri ndi theka, kutambasula mapiko awiriwo, kuchokera msonga ina mpaka msonga ina kutalika kwake kunali mamita anayi ndi theka. kerubi wachiwiriyo msinkhu wake unalinso mamita anayi ndi theka, pakuti akerubi awiriwo anali a misinkhu yofanana ndi a mapangidwe ofanana. msinkhu wa kerubi aliyense unali mamita anayi ndi theka. solomoni anayika akerubiwo mʼchipinda cha mʼkati mwenimweni mwa nyumba ya allah, atatambasula mapiko awo. phiko la kerubi wina limakhudza khoma lina, pamene phiko la winayo limakhudza khoma linanso ndipo mapiko awo amakhudzana pakati pa chipindacho. akerubiwo anawakuta ndi golide. pa makoma onse kuzungulira nyumbayo, mʼzipinda za mʼkati ndi za kunja zomwe, anajambulapo akerubi, mitengo ya mgwalangwa ndi maluwa. anayala golide pansi mu nyumbamo mʼzipinda zamʼkati ndi zakunja zomwe. ndipo pa khomo lolowera ku malo wopatulika amʼkati anapanga zitseko za mtengo wa olivi ndipo khonde lake linali ndi mbali zisanu. ndipo pa zitseko ziwiri zija za mtengo wa olivi anajambulapo kerubi, mitengo ya mgwalangwa ndi maluwa ndipo anapaka golide akerubiwo ndi mitengo ya mgwalangwayo. anapanganso chimodzimodzi mphuthu za mbali zinayi za mtengo wa olivi za pa khomo la nyumbayo. solomoni anapanganso zitseko ziwiri za payini. chitseko chilichonse chinali ndi mbali ziwiri zotha kuzipinda. pa zitsekozo anagobapo akerubi, mitengo ya mgwalangwa ndi maluwa wotambasuka ndipo zojambulazo anazikuta ndi golide wopyapyala. ndipo anamanga bwalo la mʼkati lokhala ndi khoma lokhala ndi mizere itatu ya miyala yosema ndiponso mzere umodzi wa matabwa osemedwa a mkungudza. maziko a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh anamangidwa pa chaka chachinayi, mwezi wa zivi. pa chaka cha 11 mwezi wa buli, mwezi wachisanu ndi chitatu, madera onse a nyumba anatha kumangidwa monga momwe kunkafunikira. anamanga nyumbayo kwa zaka zisanu ndi ziwiri.

7

solomoni anamanga nyumba yake yaufumu kwa zaka 13. iye anamanga nyumba yaufumu yotchedwa nkhalango ya lebanoni yomwe mulitali mwake inali mamita 44, mulifupi mwake mamita 22, msinkhu wake mamita 13 ndi theka; ndipo inakhazikika pa mizere inayi ya mapanda a mkungudza yokhala ndi mitanda ya mkungudza yotanthalika pa mapandawo. pamwamba pa mitandapo panali matabwa a mkungudza amene anaphimba zipinda zimene zinamangidwa pa nsanamira 45, pa mzere uliwonse nsanamira 15. mazenera a nyumbayo anali mmwamba mʼmizere itatu, zenera kuyangʼanana ndi zenera linzake. zitseko zonse ndi mazenera omwe, maferemu ake anali ofanana mbali zonse. mulitali mwake ndi mulifupi mwake, ndipo zenera linkapenyana ndi zenera linzake pa mizere itatu. iye anapanga chipinda cha nsanamira. mulitali mwake munali mamita 22, mulifupi mwake munali mamita 13 ndi theka. patsogolo pake panali khonde ndi nsanamira zokhala ndi denga. anamanga chipinda cha mpando waufumu, chipinda cha chilungamo, modzaweruziramo milandu ndipo anayikutira ndi matabwa a mkungudza kuchokera pansi mpaka ku denga. ndipo nyumba yake yodzakhalamo anayimanga kumbuyo kwa chipindacho. nyumbayo anayimanga mofanana ndi chipindacho. solomoni anamanga nyumba inanso yofanana ndi chipindachi, kumangira mkazi wake mwana wa farao. nyumba zonsezi, kuyambira kunja mpaka ku bwalo lalikulu ndiponso kuchokera pa maziko mpaka pamwamba pa khoma, zinapangidwa ndi miyala yabwino kwambiri imene anayisema potengera miyeso yake yoyenera ndipo anayisalaza ndi macheka mʼkati ndi kunja komwe. maziko ake anali a miyala yabwino kwambiri, kutalika kwa miyala ina kunali mamita atatu ndi theka, inanso mamita anayi. pamwamba pake panali pa miyala yabwino kwambiri, yosemedwa potengera miyeso yake. pamwamba pa miyalayo panali matabwa a mkungudza. bwalo lalikulu lozungulira nyumbayi linali ndi khoma la mizere itatu ya miyala yosemedwa ndi mzere umodzi wa matabwa a mkungudza. bwalo la mʼkati la nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso khonde lake anazimanga mofanana. mfumu solomoni anatuma anthu ku turo ndipo anakabwera ndi hiramu, mwana wa mkazi wamasiye wa fuko la nafutali ndipo abambo ake anali a ku turo, mʼmisiri wa mkuwa. hiramu anali munthu wa luso lalikulu ndiponso wodziwa kupanga zinthu za mkuwa. iye anabwera kwa mfumu solomoni ndi kugwira ntchito zonse zimene anamupatsa. iye anawumba nsanamira ziwiri za mkuwa, nsanamira iliyonse msinkhu wake unali mamita asanu ndi atatu ndipo thunthu lake akazunguliza chingwe, linali mamita asanu ndi theka. anapanganso mitu iwiri ya mkuwa ndi kuyiika pamwamba pa nsanamira zija; mutu uliwonse unali wotalika kupitirirapo mamita awiri. pa mitu ya pa nsanamirazo anakolekapo maunyolo awiri olukanalukana ndi oyangayanga. mutu uliwonse unali ndi maunyolo oterewa asanu ndi awiri. anapanga mizere iwiri ya zinthu zonga makangadza mozungulira pamwamba pa maunyolo kukongoletsa mitu ya nsanamirazo. anachita chimodzimodzi ndi mutu uliwonse. mitu imene inali pamwamba pa nsanamira mʼkhonde inali yooneka ngati maluwa okongola kwambiri. kutalika kwake kunali pafupifupi mamita awiri. pa mitu yonse iwiri ya pamwamba pa nsanamira, pamwamba pa chigawo chonga mʼphika pafupi ndi cholukidwa ngati ukonde, panali makangadza 200 okhala mozungulira mʼmizere. anayimika nsanamirazo pa khonde la nyumba ya allah. nsanamira ya kumpoto anayitcha yakini ndipo ya kummwera anayitcha bowazi. mitu ya pamwamba pa nsanamirazo inali yooneka ngati maluwa okongola kwambiri. motero anamaliza ntchito ya nsanamirazo. kenaka iye anapanga mbiya yayikulu yachitsulo. inali yozungulira ndipo pakamwa pake panali pa mamita anayi ndi theka, poyeza modutsa pakati pake. msinkhu wake unali wopitirirapo mamita awiri. thunthu lake linali mamita 13. mʼmunsi mwa mkombero wa mbiyayo anajambulamo tizikho kuzungulira thunthu lonse la mbiyayo, tizikho khumi pa theka la mita. tizikhoto tinali mʼmizere iwiri ndipo anatipangira kumodzi ndi mbiyayo. mbiyayo anayisanjika pa ngʼombe zamkuwa khumi ndi ziwiri, zitatu zoyangʼana kumpoto, zitatu zoyangʼana kumadzulo, zitatu zoyangʼana kummwera ndipo zitatu zoyangʼana kummawa. mbiyayo inakhazikika pamwamba pa ngʼombezo, ndipo miyendo yake yonse yakumbuyo ya ngʼombezo inkaloza mʼkati. mbiyayo inali yonenepa ngati chikhatho ndipo mkombero wake unali ngati mkombero wa chikho, ngati duwa lokongola kwambiri. mʼmbiyamo munkalowa madzi okwana malita 40,000. iye anapanganso maphaka khumi a mkuwa. phaka lililonse mulitali mwake linali pafupifupi mamita awiri, mulifupi mwake linali pafupifupi mamita awiri, ndipo msinkhu wake unali kupitirirapo mita imodzi. maphakawo anapangidwa motere: anali ndi matabwa a mʼmbali amene ankalowa mʼmaferemu. pakati pa matabwa a mʼmbali ndi maferemu panali zithunzi za mikango, ngʼombe zazimuna ndi akerubi. pa maferemuwo, pamwamba ndi pansi pake pa mikangoyo ndi ngʼombe zazimunazo anajambulapo nkhata za maluwa. phaka lililonse linali ndi mikombero ya mkuwa inayi ndi mitandanso ya mkuwa, ndipo phaka lililonse linali ndi zogwiriziza mbale zosambira pa ngodya zake zinayi, zopangidwa limodzi ndi nkhata za maluwa mbali zake zonse. mʼkati mwa phakalo munali malo otsekuka amene anali ndi feremu yozungulira ndipo anali ozama theka la mita. malo otsekukawa anali wozungulira, ndipo pamodzi ndi tsinde lake anali otalika masentimita 44. kuzungulira pa malo otsekukawa panajambulidwa zokometsera. matabwa oyimikira phakali anali ofanana mbali zonse, osati ozungulira. pansi pa matabwawo panali mikombero inayi, ndipo mitanda ya mikomberoyo inalumikizidwa ku phakalo. msinkhu wa mkombero uliwonse unali masentimita 66. mikomberoyo inapangidwa ngati mikombero ya galeta; mitanda yake, marimu ake, sipokosi zake ndiponso mahabu ake, zonsezi zinali za chitsulo. phaka lililonse linali ndi zogwirira zinayi; chogwirira chimodzi pa ngodya iliyonse, zolumikizidwa ku phakalo. pamwamba pa phakalo panali mkombero wozungulira ndipo msinkhu wake unali masentimita 22. pamwamba pa phakalo panali zogwiriziza ndi matabwa ake, zolumikizidwa ku phakalo. paliponse pamene panali malo woti nʼkujambulapo, pa zogwiriziza ndi pa matabwa, anagobapo zithunzi za akerubi, mikango ndi mitengo ya mgwalangwa. anajambulanso nkhata za maluwa mozungulira. umu ndi mmene anapangira maphaka khumiwo. onse anawapanga malo ofanana ndipo anali a miyeso yofanana ndiponso wooneka mofanana. kenaka anapanga mabeseni akuluakulu khumi a mkuwa; beseni lililonse munkalowa madzi a malita 800, ndipo poyeza modutsa, pakamwa pake panali pafupifupi mamita awiri. maphaka khumi aja, lililonse linali ndi beseni lake. maphaka asanu anawayika mbali ya kummwera kwa nyumba ya allah, asanu enawo anawayika mbali ya kumpoto. mbiyayo anayiyika mbali yakummwera, pa ngodya yakummwera cha kummawa kwa nyumba ya allah. iye anapanganso miphika ndi mafosholo ndi mabeseni owazira magazi. kotero hiramu anatsiriza ntchito yonse ya ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh imene ankagwirira mfumu solomoni: nsanamira ziwiri; mbale ziwiri za mitu yapamwamba pa nsanamirazo; maukonde awiri okongoletsera mbale ziwiri za mitu yapamwamba pa nsanamirazo; makangadza 400 a maukonde awiri okongoletserawo (mizere iwiri ya makangadza pa ukonde uliwonse, kukongoletsa mbale za mitu yapamwamba pa nsanamira); maphaka khumi pamodzi ndi mabeseni khumi pa maphakawo; mbiya pamodzi ndi ngʼombe khumi ndi ziwiri zazimuna zosanjikapo mbiyayo; miphika, mafosholo ndi mbale zowazira magazi. ziwiya zonsezi za ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, zimene hiramu anapangira mfumu solomoni, zinali zamkuwa wonyezimira. mfumu inapangitsa zimenezi mʼchigwa cha yorodani, ku malo amtapo amene anali pakati pa sukoti ndi zaretani. solomoni sanayeze ziwiya zonsezi chifukwa zinali zambiri ndipo kulemera kwa mkuwa sikunadziwike. solomoni anapanganso ziwiya zonse zimene zinali mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh: guwa lansembe lagolide; tebulo lagolide pamene ankayikapo buledi woperekedwa kwa allah; zoyikapo nyale zagolide weniweni (dzanja lamanja zisanu ndipo zisanu zina ku dzanja lamanzere, mʼkati mwenimweni mwa malo opatulika); maluwa agolide, nyale ndi mbaniro; mbale zagolide weniweni, zozimitsira nyale, mbale zowazira magazi, mbale ndi zofukizira; ndiponso zomangira zitseko zagolide za chipinda chamʼkati mwenimweni, malo opatulika kwambiri, ndiponso za zitseko za chipinda chachikulu cha nyumba ya allah. pamene ntchito yonse imene mfumu solomoni inagwira pa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh inatha, anabwera ndi zinthu zonse zimene abambo ake davide anazipereka: siliva, golide ndi ziwiya. anaziyika mʼzipinda zosungiramo chuma cha ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.

8

pamenepo mfumu solomoni inasonkhanitsa akuluakulu a isreali, atsogoleri onse a mafuko ndi akuluakulu a mabanja a aisraeli mu yerusalemu, kuti akatenge bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh ku ziyoni, mzinda wa davide. aisraeli onse anasonkhana pamaso pa mfumu solomoni nthawi ya chikondwerero cha mwezi wa etanimu, mwezi wachisanu ndi chiwiri. akuluakulu onse a isreali atafika, ansembe ananyamula bokosi la chipangano, ndipo anabwera nalo bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh pamodzi ndi tenti ya msonkhano ndi ziwiya zonse zopatulika zimene zinali mʼmenemo. ansembe ndi alevi ndiye anazinyamula, ndipo mfumu solomoni ndi gulu lonse la aisraeli amene anasonkhana naye anali patsogolo pa bokosi la chipangano, akupereka nsembe nkhosa zambiri ndi ngʼombe zambiri zosawerengeka. ansembe anafika nalo bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼchipinda chamʼkati mwenimweni, malo opatulika kwambiri, ndipo analiyika pansi pa mapiko a akerubi. akerubiwo anatambalitsa mapiko awo pamwamba pa bokosi la chipangano ndipo anaphimba bokosilo pamodzi ndi mitengo yonyamulira. mitengoyi inali yayitali kwambiri ndipo inkaonekera kunja kwa chipinda chamʼkati cha malo opatulika koma osati kunja kwa malo opatulikawo; ndipo mitengoyi ilipo mpaka lero lino. mʼbokosimo munalibe kanthu kena kalikonse kupatula miyala iwiri imene mose anayikamo ku horebu, kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita pangano ndi aisraeli atatuluka mʼdziko la igupto. ansembe atatuluka mʼmalo opatulikawo, mtambo unadzaza nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo ansembewo sanathe kugwira ntchito yawo chifukwa cha mtambowo, pakuti ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unadzaza mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. pamenepo solomoni anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh anati adzakhala mʼmitambo yakuda; taonani ndithu, ine ndakumangirani nyumba yokongola kwambiri, malo woti muzikhalamo mpaka muyaya.” aisraeli onse ali chiyimire pomwepo, mfumu inatembenuka ndi kuwadalitsa. ndipo inati: “atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, amene wachita ndi dzanja lake zimene analonjeza ndi pakamwa pake kwa davide abambo anga. pakuti iye anati, ‘kuyambira tsiku limene ndinatulutsa anthu anga aisraeli ku igupto, sindinasankhe mzinda wina uliwonse pa fuko lina lililonse la aisraeli kuti kumeneko andimangire nyumba, koma ndasankha davide kuti alamulire anthu anga aisraeli.’ “abambo anga davide anali ndi maganizo mu mtima mwawo oti amangire nyumba mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kwa abambo anga, davide, kuti, ‘popeza zinali mu mtima mwako kumangira nyumba dzina langa, unachita bwino kukhala ndi maganizo amenewa mu mtima mwakomo. komatu, si iwe amene udzamanga nyumba ya allah, koma mwana wako, mwana amene iwe udzabereke. iyeyo ndiye adzandimangire nyumba.’ “mavawelomakonsonanti-yeahoh wasunga zimene analonjeza: ine ndalowa mʼmalo mwa abambo anga davide ndipo tsopano ndili pa mpando waufumu wa isreali, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analonjezera, ndipo ndamangira nyumba dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali. ndalikonzera malo bokosi la chipangano mmene muli pangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh limene anapangana ndi makolo athu pamene anawatulutsa mʼdziko la igupto.” pamenepo solomoni anayimirira patsogolo pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh pamaso pa gulu lonse la aisraeli ndipo anakweza manja ake kumwamba, nati: “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, palibe allah wofanana nanu kumwamba kapena pansi pa dziko, inu amene mumasunga pangano ndi kuonetsa chikondi chosasinthika kwa atumiki anu amene amayenda pamaso panu ndi mtima wawo wonse. inu mwasunga lonjezo lanu kwa abambo anga davide, mtumiki wanu. inde zimene munalonjeza ndi pakamwa panu, mwazikwaniritsa ndi manja anu, monga mmene tikuonera lero lino. “ndipo tsopano, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, sungani zimene munalonjeza kwa abambo anga davide, mtumiki wanu, pamene munati, ‘sudzasowa munthu wokhala pamaso panga pa mpando waufumu wa isreali, ngati ana ako adzasamalira mayendedwe awo mokhulupirika monga iwe wachitira.’ ndipo tsopano, inu allah wa isreali, lolani kuti mawu anu akwaniritsidwe amene munalonjeza mtumiki wanu davide abambo anga. “kodi allah angakhaledi pa dziko lapansi? mlengalenga ngakhale kumwamba kwenikweni, sikungakukwaneni. nanga kuli bwanji ndi nyumba iyi imene ndamanga! koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, imvani pemphero ndi pembedzero la mtumiki wanu. imvani kulira ndi pemphero la mtumiki wanu limene ndikupempha pamaso panu lero lino. maso anu azikhala otsekuka kuyangʼana nyumba ino usiku ndi usana, malo ano amene inu munanena kuti, ‘dzina langa lidzakhala mʼmenemo,’ choncho imvani pemphero limene mtumiki wanu akupemphera akuyangʼana malo ano. imvani pembedzero la mtumiki wanu ndi la anthu anu aisraeli pamene akupemphera akuyangʼana malo ano. imvani kumwambako, malo anu amene mumakhala; ndipo mukamva muzitikhululukira. “munthu akalakwira mnzake, nawuzidwa kuti alumbire, akabwera kudzalumbira patsogolo pa guwa lansembe la nyumba ino, imvani kumwambako ndi kuchitapo kanthu. weruzani atumiki anuwo, wochimwa mugamule kuti ndi wolakwa ndipo alangidwe chifukwa cha zimene wachita. wosachimwa mugamule kuti ndi wosalakwa, ndipo muonetse kusalakwa kwakeko. “anthu anu aisraeli akagonja kwa adani awo chifukwa akuchimwirani, ndipo akatembenukira kwa inu ndi kuvomereza dzina lanu, kupemphera ndi kupembedzera kwa inu mʼnyumba ino, pamenepo imvani kumwambako ndi kukhululukira tchimo la anthu anu aisraeli ndi kuwabweretsa ku dziko limene munawapatsa makolo awo. “pamene kumwamba kwatsekeka ndipo mvula sikugwa chifukwa anthu anu akuchimwirani, ndipo pamene apemphera akuyangʼana malo ano ndi kuvomereza dzina lanu, ndi kutembenuka kuchoka ku machimo awo chifukwa inu mwawalanga, pamenepo imvani kumwambako ndipo muwakhululukire atumiki anu, anthu anu aisraeli. aphunzitseni makhalidwe oyenera ndipo gwetsani mvula mʼdziko limene munapereka kwa anthu anu monga cholowa chawo. “pamene mʼdziko mwagwa njala kapena mliri, chinoni kapena chiwawu, dzombe kapena kapuchi, kapena pamene mdani wazungulira mzinda wawo wina uliwonse, kaya mavuto kapena matenda abwera, ndipo wina aliyense mwa aisraeli akapemphera kapena kukudandaulirani, aliyense wa iwo akadziwa masautso a mu mtima mwake ndi kukweza manja awo kuloza nyumba ino, pamenepo imvani kumwambako, malo anu wokhalamo. khululukani ndipo chitanipo kanthu. muchitire aliyense molingana ndi zonse zimene anachita, popeza inu mumadziwa mtima wake (pakuti ndinu nokha amene mumadziwa mitima ya anthu onse), motero iwo adzakuopani masiku onse amene adzakhale mʼdziko limene munalipereka kwa makolo athu. “ndipo kunena za mlendo amene si mmodzi wa anthu anu aisraeli, koma wabwera kuchokera ku dziko lakutali chifukwa cha dzina lanu, pakuti anthu adzamva za dzina lanu lotchukali ndiponso za dzanja lanu lamphamvu ndi lochita zazikulu, kudzapemphera akuyangʼana nyumba ino, pamenepo imvani kumwambako, malo anu okhalamo, ndipo muchite zonse zimene mlendoyo akukupemphani, kotero kuti anthu onse a dziko lapansi adziwe dzina lanu ndi kukuopani monga amachitira anthu anu aisraeli, ndipo adziwe kuti nyumba ino imene ndakumangirani imadziwika ndi dzina lanu. “pamene anthu anu apita ku nkhondo kukamenyana ndi adani awo, kulikonse kumene mungawatume, ndipo pamene apemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh moyangʼana mzinda umene mwausankha ndi nyumba imene ine ndamangira dzina lanu, imvani kumwambako pemphero lawo ndi kudandaula kwawo, ndipo apambanitseni. “pamene akuchimwirani, popeza palibe munthu amene sachimwa, ndipo inu nʼkuwakwiyira ndi kuwapereka kwa mdani, amene adzawatenga ukapolo kupita ku dziko lake, kutali kapena pafupi; ndipo ngati asintha maganizo ali ku dziko la ukapololo ndi kulapa ndi kukudandaulirani mʼdziko la owagonjetsa ndi kunena kuti, ‘ife tachimwa, tachita zolakwa, tachita zinthu zoyipa,’ ndipo ngati abwerera kwa inu ndi mtima wawo wonse ndi moyo wawo wonse mʼdziko la adani awo amene anawatenga ukapolo, ndi kupemphera kwa inu moyangʼana dziko limene munapereka kwa makolo awo, moyangʼana mzinda umene munawusankha ndiponso nyumba imene ine ndamangira dzina lanu, imvani kumwambako, malo anu wokhalamo, imvani pemphero lawo ndi kudandaula kwawo, ndipo muwachitire zabwino. ndipo khululukirani anthu anu amene akuchimwirani. khululukirani zolakwa zonse akuchitirani ndipo mufewetse mitima ya amene anawagonjetsawo kuti awachitire chifundo; popeza ndi anthu anu ndiponso cholowa chanu, anthu omwe munawatulutsa ku igupto, kuwachotsa mʼngʼanjo yamoto yosungunula zitsulo. “maso anu atsekuke kuti aone dandawulo la mtumiki wanu ndiponso madandawulo a anthu anu aisraeli, ndipo mutchere khutu nthawi iliyonse pamene akulirirani. pakuti inu munawasiyanitsa ndi anthu a mitundu ina yonse ya dziko lonse kuti akhale cholowa chanu, monga momwe munanenera kudzera mwa mtumiki wanu mose pamene inu, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, munatulutsa makolo athu ku igupto.” solomoni atamaliza mapemphero ndi mapembedzero onsewa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, anayimirira pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh, nagwada atakweza manja ake kumwamba. anayimirira ndi kudalitsa gulu lonse la aisraeli ndi mawu okweza, nati: “atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene wapereka mpumulo kwa anthu ake aisraeli monga momwe analonjezera. palibe mawu ndi amodzi omwe amene anapita pachabe pa malonjezo ake onse abwino amene anawapereka kudzera mwa mtumiki wake mose. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu akhale nafe monga momwe anakhalira ndi makolo athu; asatisiye kapena kutitaya. atembenuzire mitima yathu kwa iye, kuti tiyende mʼnjira zake zonse ndi kusunga mawu ake, malamulo ake ndi malangizo ake amene anapereka kwa makolo athu. ndipo mawu angawa, amene ndapemphera pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, asayiwalike pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu usana ndi usiku, ndipo iye alimbikitse mtumiki wake ndiponso athandize aisraeli, anthu ake powapatsa zosowa zawo za tsiku ndi tsiku, kotero kuti anthu a mitundu yonse pa dziko lapansi adziwe kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi allah ndipo kuti palibenso wina. koma mitima yanu ikhale yodzipereka kwathunthu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, kutsatira malamulo ake ndi kumvera malangizo ake, monga lero lino.” ndipo mfumu pamodzi ndi aisraeli onse anapereka nsembe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. solomoni anapereka nsembe zachiyanjano kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh: ngʼombe 22,000, nkhosa ndi mbuzi 120,000. motero mfumu pamodzi ndi aisraeli onse anapatula nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsiku lomwelo mfumu inapatulanso malo a pakati pa bwalo limene linali kutsogolo kwa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso nthuli za mafuta za nsembe yachiyanjano, chifukwa guwa lansembe la mkuwa limene linali pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh linali lochepa kwambiri ndipo nsembe zonse zopsereza, nsembe zachakudya, ndi nthuli za mafuta a nsembe zachiyanjano sizikanakwanirapo. choncho nthawi imeneyi, solomoni anachita chikondwerero pamodzi ndi aisraeli onse. unali msonkhano waukulu, kuyambira ku lebo hamati mpaka ku chigwa cha ku igupto. anachita chikondwerero chimenechi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu kwa masiku asanu ndi awiri, anawonjezerapo masiku ena asanu ndi awiri, onse pamodzi ngati masiku 14. pa tsiku lachisanu ndi chitatu solomoni anawuza anthu kuti apite kwawo. anthuwo anathokoza mfumu ndipo kenaka anapita kwawo mokondwa ndi mosangalala mʼmitima mwawo chifukwa cha zinthu zabwino zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachitira mtumiki wake davide ndi anthu ake aisraeli.

9

solomoni atatsiriza kumanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi nyumba yaufumu, ndi kukwaniritsa kuchita zonse zimene ankafuna, mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuonekera kachiwiri, monga momwe anamuonekera ku gibiyoni. mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kwa iye kuti: “ndamva pemphero ndi pembedzero lako pa zimene wapempha pamaso panga. ndayipatula nyumba iyi, imene wamanga, poyikamo dzina langa mpaka muyaya. maso anga ndi mtima wanga zidzakhala pamenepo nthawi zonse. “kunena za iwe, ukayenda pamaso panga mokhulupirika, mwangwiro ndi moona mtima monga momwe anachitira abambo ako davide, ndi kuchita zonse zimene ndakulamula ndi kusamalitsa malangizo ndi malamulo anga, ine ndidzakhazikitsa mpando wako waufumu pa isreali mpaka muyaya, monga ndinalonjezera abambo ako davide pamene ndinati, ‘sipadzasowa munthu pa mpando waufumu wa isreali.’ “koma ngati iwe kapena ana ako mudzapatuka ndi kuleka kusunga malamulo ndi mawu anga amene ndakupatsani ndi kupita kukatumikira milungu ina ndi kuyipembedza, pamenepo ine ndidzazula aisraeli mʼdziko limene ndinawapatsa ndiponso ndidzayikana nyumba ino imene ndayipatula chifukwa cha dzina langa. pamenepo aisraeli adzasanduka mwambi ndi chinthu chonyozedwa pakati pa anthu onse. ndipo ngakhale kuti tsopano nyumba ya allahyi ndi yokongola kwambiri, onse amene adzadutsa pano adzadabwa kwambiri ndipo adzatsonya ndipo adzati, ‘nʼchifukwa chiyani mavawelomakonsonanti-yeahoh wachita chinthu chotere mʼdziko muno ndi pa nyumba ya allahyi?’ anthu adzayankha kuti, ‘nʼchifukwa chakuti asiya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo amene anatulutsa makolo awo mʼdziko la igupto, ndipo akangamira milungu ina ndi kumayipembedza ndi kuyitumikira. choncho iye wabweretsa zovuta zonsezi.’ ” patatha zaka makumi awiri, ndiye nthawi imene solomoni anamanga nyumba ziwirizi: nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi nyumba yaufumu, mfumu solomoni anapereka mizinda makumi awiri ya ku galileya kwa hiramu mfumu ya ku turo chifukwa hiramu nʼkuti atapereka mitengo yonse ya mkungudza ndi ya payini ndiponso golide yense zimene solomoni ankazifuna. koma hiramu atabwera kuchokera ku turo kudzaona mizinda imene solomoni anamupatsa, sanasangalatsidwe nayo mizindayo. iye anafunsa kuti, “mʼbale wanga, kodi iyi nʼkukhala mizinda yondipatsa?” ndipo iye anayitcha mizindayo dziko la kabuli, dzina lomwe amatchedwa mpaka lero lino. koma hiramu anali atatumiza kwa mfumu golide oposa makilogalamu 4,000. izi ndi zimene anachita mfumu solomoni: analamula anthu kuti agwire ntchito yathangata pomanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, nyumba yake, malo achitetezo a milo, mpanda wa yerusalemu, hazori, megido ndi gezeri. (farao mfumu ya ku igupto inali itathira nkhondo ndi kulanda gezeri. iye anatentha mzindawo. anapha akanaani amene ankakhala mʼmenemo ndipo kenaka anawupereka ngati mphatso yaukwati kwa mwana wake wamkazi amene anakwatiwa ndi solomoni. ndipo solomoni anamanganso gezeri.) iye anamanga beti-horoni wakumunsi, baalati ndi tadimori ku chipululu, mʼdziko lake lomwelo, pamodzinso ndi mizinda yake yosungira chuma ndiponso mizinda yosungiramo magaleta ndi akavalo ake. anamanganso chilichonse chimene anafuna kumanga ku yerusalemu, ku lebanoni ndi ku madera onse amene iye ankalamulira. panali anthu amene anatsala pakati pa mitundu ya aamori, ahiti, aperezi, ahivi ndi ayebusi (anthu awa sanali aisraeli). zimenezi ndiye zinali zidzukulu zawo zotsalira mʼdzikoli, anthu amene aisraeli sanathe kuwawononga kotheratu. solomoni anawatenga ndi kukhala akapolo ake ogwira ntchito yathangata, monga zilili mpaka lero lino. koma solomoni sanagwiritse ntchito ya ukapolo mwisraeli aliyense; iwo anali anthu ake ankhondo, nduna zake, atsogoleri a ankhondo, akapitawo ake, olamulira magaleta ndi oyendetsa magaleta ake. amenewa ndiwo anali akuluakulu oyangʼanira ntchito za solomoni. anthu okwana 550 ndiwo ankayangʼanira anthu amene ankagwira ntchitowo. mwana wamkazi wa farao atachoka mu mzinda wa davide, kupita ku nyumba ya mfumu imene solomoni anamumangira, solomoni anamanga malo achitetezo a milo. katatu pa chaka solomoni ankapereka nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano pa guwa lansembe limene anamangira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso ankafukiza lubani pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. potero ankakwaniritsa zoyenera kuchitika mu nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. mfumu solomoni anapanganso sitima zapamadzi ku ezioni geberi, malo amene ali pafupi ndi eloti ku edomu, mʼmbali mwa nyanja yofiira. ndipo hiramu anatumiza anthu ake oyendetsa sitima zapamadzi amene ankadziwa za pa nyanja kuti aziyendetsa pamodzi ndi anthu a solomoni. iwo anapita ku ofiri ndipo anakatenga golide okwana makilogalamu 14,000, amene anamupereka kwa mfumu solomoni.

10

mfumu yayikazi ya ku seba itamva za kutchuka kwa solomoni ndi za ubale wake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, inabwera kudzamuyesa ndi mafunso okhwima. inafika mu yerusalemu ndi gulu lalikulu la ngamira zonyamula zokometsera zakudya, golide wambiri ndi miyala yokongola. inafika kwa solomoni ndipo inayankhula naye zonse zimene zinali mu mtima mwake. solomoni anayankha mafunso ake onse ndipo panalibe kanthu kalikonse kovuta komwe sanathe kufotokozera mfumu yayikaziyo. mfumu yayikazi ya ku seba itaona nzeru zonse za solomoni ndiponso nyumba yaufumu imene anamanga, chakudya cha pa tebulo pake, moyo wa antchito ake ndi zovala zawo, atumiki opereka zakumwa, ndiponso nsembe zopsereza zimene ankapereka ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, inathedwa nzeru. iyo inati kwa mfumu, “mbiri imene ndinamva ndili ku dziko kwathu ya zomwe munachita komanso nzeru zanu ndi yoona. koma sindinakhulupirire zinthu zimenezo mpaka nditafika ndi kuona ndi maso anga. kunena zoona sanandiwuze ngakhale theka lomwe, pakuti nzeru ndi chuma zimene muli nazo zaposa zimene ndinamva. ngodala anthu anu! ngodala atumiki anu amene amayimirira pamaso panu nthawi zonse ndi kumamva nzeru zanu! atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amene wakondwera nanu nakukhazikani pa mpando waufumu wa isreali. chifukwa cha chikondi chake chamuyaya pa isreali, wayika inu kuti mukhale mfumu kuti mulamulire moyenera ndi mwachilungamo.” ndipo mfumu yayikaziyo inapatsa solomoni golide wolemera makilogalamu 4,000, zokometsera zakudya zambirimbiri, ndiponso miyala yokongola. sikunabwerenso zokometsera zakudya ngati zomwe mfumu yayikazi ya ku seba inapatsa mfumu solomoni. (ndiponso sitima zapamadzi za hiramu zinabweretsa golide wochokera ku ofiri. ndipo kuchokera kumeneko kunabweranso mitengo yambiri ya alimugi ndi miyala yokongola. mfumu inagwiritsa ntchito mitengo ya alimugi ngati yochirikizira nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi nyumba yaufumu, ndipo anapangiranso azeze ndi apangwe a anthu oyimba. mitengo yotere sinayitanitsidweponso kapena kuoneka mpaka lero lino). mfumu solomoni inapereka kwa mfumu yayikazi ya ku seba zonse zimene inazifuna ndi kuzipempha, osawerengera mphatso zaufumu zimene anali atamupatsa. choncho inabwerera ku dziko la kwawo pamodzi ndi atumiki ake. golide amene solomoni ankalandira pa chaka ankalemera makilogalamu 23,000, osawerengera misonkho imene anthu odzacheza ndi amalonda amapereka. golide wina ankachokera kwa mafumu onse a ku arabiya ndi kwa abwanamkubwa a mʼdzikomo. mfumu solomoni anapanga zishango zikuluzikulu 200 zagolide. chishango chilichonse chimapangidwa ndi golide wolemera makilogalamu atatu ndi theka. anapanganso zishango zingʼonozingʼono 300 zagolide. chishango chilichonse chimapangidwa ndi golide wolemera kilogalamu imodzi ndi theka. ndipo mfumu inayika zishangozo mʼnyumba yake yotchedwa nyumba ya nkhalango ya lebanoni. mfumu inapangitsanso mpando waufumu waukulu wa minyanga ya njovu, ndipo inawukutira ndi golide wabwino kwambiri. mpando waufumuwo unali ndi makwerero asanu ndi limodzi, ndipo chotsamira chake chinali chozungulira pamwamba pake. mʼmbali zonse za mpandowo munali zosanjikapo manja, pamodzi ndi chifaniziro cha mkango mbali iliyonse. mikango khumi ndi iwiri inayimirira pa makwerero asanu ndi limodziwo; mkango umodzi mbali iliyonse ya makwererowa. mpando woterewu sunapangidwepo mu ufumu wina uliwonse. zomwera zonse za mfumu solomoni zinali zagolide, ziwiya zonse za nyumba yaufumu ya nkhalango ya lebanoni zinali zagolide weniweni. panalibe chimene chinapangidwa ndi siliva chifukwa siliva sankayesedwa kanthu pa nthawi ya solomoni. mfumu inali ndi sitima zapamadzi zomwe zinali pa nyanja pamodzi ndi sitima za hiramu. kamodzi pakapita zaka zitatu zinkabwera zitanyamula golide, siliva ndi minyanga ya njovu, anyani ndi apusi. mfumu solomoni inali yopambana pa chuma ndi pa nzeru kuposa mafumu ena onse pa dziko lapansi. anthu onse a dziko lapansi ankafunafuna kuyankhulana ndi solomoni kuti amve nzeru zimene allah anayika mu mtima mwake. chaka ndi chaka aliyense amene amabwera ankabweretsa mphatso za siliva ndi golide, mikanjo, zida zankhondo ndi zokometsera zakudya, akavalo ndi abulu. solomoni anasonkhanitsa magaleta ndi akavalo; anali ndi magaleta 1,400 ndiponso oyendetsa akavalo 12,000, zimene anazisunga mʼmizinda ya magaleta ndiponso mu yerusalemu. mfumu inachititsa kuti siliva akhale ngati miyala wamba mu yerusalemu, ndipo mkungudza unali wochuluka ngati mitengo ya mkuyu ya mʼmbali mwa phiri. akavalo a solomoni ankachokera ku igupto komanso ku kuwe. anthu a malonda a mfumu ankatengera akavalowo ku kuwe. ankagula magaleta ku igupto pa mtengo wa masekeli asiliva okwana 600, ndipo akavalo pa mtengo wa masekeli 150. anthu amalondawo ankagulitsa zimenezi kwa mafumu onse a ahiti ndi asiriya.

11

komatu mfumu solomoni anakonda akazi ambiri achilendo ndipo kuwonjezera pa mwana wamkazi wa farao, analinso ndi akazi a mitundu iyi: amowabu, aamoni, aedomu, asidoni, ndi ahiti. akazi amenewa anali ochokera ku mitundu ija imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza aisraeli kuti, “simuyenera kudzakwatirana nawo amenewa, chifukwa ndithu, amenewa adzatembenuza mitima yanu kuti mutsatire milungu yawo.” komabe solomoni anawakonda kwambiri akazi amenewa. iye anali ndi akazi 700 ochokera ku mabanja achifumu ndi azikazi 300 ndipo akaziwo anamusocheretsa. solomoni atakalamba, akazi akewo anakopa mtima wake kuti atsatire milungu ina, ndipo sanatsatire mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake ndi mtima wodzipereka, monga unalili mtima wa davide abambo ake. pakuti iye ankapembedza asitoreti, mulungu wamkazi wa asidoni, ndiponso moleki mulungu wonyansa wa aamoni. kotero solomoni anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. sanatsatire mavawelomakonsonanti-yeahoh kwathunthu monga anachitira davide abambo ake. pa phiri la kummawa kwa yerusalemu, anamanga malo opembedzerapo kemosi, mulungu wonyansa wa mowabu, ndiponso malo a moleki, mulungu wonyansa wa aamoni. iye anamangiranso malo oterewa akazi ake onse achilendo, amene amafukiza lubani ndi kumapereka nsembe kwa milungu yawo. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiyira solomoni chifukwa mtima wake unatembenuka kuchoka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, amene anamuonekera kawiri konse. ngakhale kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuletsa solomoni kutsatira milungu ina, iyeyo sanamvere lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa solomoni, “popeza mtima wako ndi wotere ndipo sunasunge pangano langa ndi malamulo anga amene ndinakuwuza, ndithudi, ine ndidzawugawa ufumuwu kuwuchotsa kwa iwe ndi kuwupereka kwa mmodzi mwa atumiki ako. koma chifukwa cha davide abambo ako, sindidzachita zimenezi iwe uli moyo. ndidzawugawa mʼdzanja la mwana wako. komabe sindidzamulanda ufumu wonse, koma ndidzamusiyira fuko limodzi chifukwa cha mtumiki wanga davide ndiponso chifukwa cha yerusalemu, mzinda umene ndinawusankha.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuutsira solomoni mdani, hadadi mwedomu, wochokera ku banja laufumu ku edomu. kale pamene davide ankachita nkhondo ndi aedomu, yowabu mkulu wa ankhondo, amene anapita kukakwirira aisraeli akufa, anakantha amuna onse ku edomu. yowabu ndi aisraeli onse anakhala kumeneko miyezi isanu ndi umodzi mpaka anawononga amuna onse a ku edomu. koma hadadi akanali mwana anathawira ku igupto pamodzi ndi akuluakulu ena a ku edomu amene ankatumikira abambo ake. iwo ananyamuka ku midiya ndi kupita ku parani. ndipo anatenga amuna ena ku paraniko, napita nawo ku igupto, kwa farao mfumu ya igupto, amene anamupatsa nyumba, malo ndiponso chakudya. farao anamukomera mtima hadadi ndipo anamupatsa mkazi amene anali mngʼono wake wa mfumukazi tahipenesi. mngʼono wake wa tahipenesi anabereka mwana wamwamuna ndipo anamutcha genubati, amene analeredwa mʼnyumba yaufumu ndi tahipenesi. genubatiyo ankakhala limodzi ndi ana a farao. ali ku iguptoko, hadadi anamva kuti davide ndi yowabu anamwalira. pamenepo hadadi anati kwa farao, “loleni ndichoke kuti ndibwerere ku dziko la kwathu.” farao anafunsa kuti, “kodi ukusowa chiyani kuno kuti ufune kubwerera ku dziko la kwanu?” hadadi anayankha kuti, “palibe chimene ndikusowa, koma loleni kuti ndichoke!” ndipo allah anawutsira solomoni mdani wina, rezoni mwana wa eliada, amene anali atathawa mbuye wake, hadadezeri mfumu ya ku zoba. iye anasonkhanitsa anthu ndipo anali mtsogoleri wa anthu owukira pamene davide anapha ankhondo a ku zoba. anthu owukirawa anapita ku damasiko, nakakhala kumeneko ndi kuyamba kulamulira. rezoni anali mdani wa isreali pa masiku onse a solomoni, kuwonjezera pa mavuto amene ankabweretsa hadadi. kotero rezoni ankalamulira ku aramu ndipo ankadana ndi isreali. yeroboamu, mwana wa nebati anawukiranso mfumu. iye anali mmodzi mwa akuluakulu a solomoni wa fuko la efereimu, wa ku zeredi, ndipo amayi ake anali zeruya, mkazi wamasiye. nkhani ya kuwukira kwa yeroboamu inali yotere: solomoni anamanga malo a chitetezo a milo ndipo anakonza khoma logumuka la mzinda wa davide, abambo ake. tsono yeroboamu anali munthu wamphamvu kwambiri ndipo solomoni ataona kuti mnyamatayo amadziwa kugwira ntchito bwino, anamuyika kukhala woyangʼanira anthu a ntchito onse a nyumba ya yosefe. tsiku lina yeroboamu ali pa ulendo kuchokera ku yerusalemu, anakumana ndi mneneri ahiya pa msewu, ndipo ahiyayo anali atavala mwinjiro watsopano. awiriwo anali okha kuthengoko, ndipo ahiya anagwira mwinjiro watsopano umene anavala ndi kuwungʼamba zidutswa 12. tsono iye anati kwa yeroboamu, “tenga zidutswa khumi, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, ‘taona, ine ndidzachotsa ufumu mʼdzanja la solomoni ndipo ndidzakupatsa iwe mafuko khumi. koma chifukwa cha mtumiki wanga davide ndiponso mzinda wa yerusalemu, umene ndinawusankha pakati pa mafuko a isreali, iye adzakhala ndi fuko limodzi lokha. ndidzachita zimenezi chifukwa wandisiya ine ndi kupembedza asitoreti mulungu wamkazi wa asidoni, kemosi mulungu wa amowabu ndiponso moleki mulungu wa aamoni, ndipo sanayende mʼnjira yanga, kapena kusunga mawu anga ndi malamulo anga monga anachitira davide abambo ake. “ ‘koma sindidzalanda ufumu wonse mʼdzanja la solomoni. ine ndamuyika kukhala wolamulira masiku onse a moyo wake chifukwa cha mtumiki wanga davide, amene ndinamusankha ndiponso amene anamvera malamulo anga ndi mawu anga. ndidzalanda ufumu mʼdzanja la mwana wake ndipo ndidzakupatsa iwe mafuko khumi. ndidzapereka fuko limodzi kwa mwana wake ndi cholinga choti davide mtumiki wanga adzakhale nyale nthawi zonse pamaso panga mu yerusalemu, mzinda umene ndinawusankha kuyikamo dzina langa. koma kunena za iwe, ndidzakutenga ndipo udzalamulira chilichonse chimene mtima wako ukukhumba; udzakhala mfumu ya isreali. ngati udzamvera zonse zimene ndidzakulamula ndi kuyenda mʼnjira yanga ndi kuchita zabwino pamaso panga, posunga malamulo anga ndi mawu anga monga anachitira davide mtumiki wanga, ine ndidzakhala nawe. ndidzakupatsa ufumu umene udzakhala wokhazikika monga ndinamupatsira davide, ndipo ine ndidzakupatsa isreali. ine ndidzalanga zidzukulu za davide chifukwa cha zimenezi, koma osati kwamuyaya.’ ” solomoni anafunitsitsa kupha yeroboamu, koma yeroboamu anathawira ku igupto, kwa sisaki mfumu ya igupto ndipo anakhala kumeneko mpaka solomoni atamwalira. ntchito zina za solomoni, zonse zomwe anachita komanso za nzeru zake, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya solomoni? solomoni analamulira aisraeli onse mu yerusalemu kwa zaka makumi anayi. ndipo anagona ndi makolo ake nayikidwa mʼmanda mu mzinda wa davide abambo ake. ndipo rehobowamu mwana wake analowa ufumu mʼmalo ake.

12

rehobowamu anapita ku sekemu, pakuti aisraeli onse nʼkuti atapita kumeneko kukamulonga ufumu. yeroboamu mwana wa nebati anamva zimenezi. nthawi imeneyo nʼkuti yeroboamuyo akukhala ku igupto, pakuti atathawa mfumu solomoni iyeyo anakakhala ku igupto. tsono anthu anayitanitsa yeroboamu, ndipo iye pamodzi ndi gulu lonse la ku isreali anapita kwa rehobowamu ndipo anamuwuza kuti, “abambo anu anatisenzetsa goli lolemetsa kwambiri, koma inu chepetsani ntchito yowawa pa ife ndipo peputsani goli lolemetsa limene anatisenzetsa. mukatero tidzakutumikirani.” rehobowamu anayankha kuti, “pitani, ndipo pakatha masiku atatu, mudzabwerenso.” choncho anthuwo anapitadi. ndipo mfumu rehobowamu anapempha nzeru kwa akuluakulu amene ankatumikira solomoni abambo ake pamene anali ndi moyo. iye anawafunsa kuti, “kodi mungandilangize zotani kuti ndiwayankhe anthu amenewa?” iwo anayankha kuti, “ngati lero mudzakhala mtumiki wa anthu amenewa ndi kuwatumikira ndipo mukawayankha bwino, iwowo adzakhala atumiki anu nthawi zonse.” koma rehobowamu anakana malangizo amene akuluakuluwo anamupatsa ndipo anafunsira nzeru kwa anyamata anzake amene anakulira nawo limodzi omwe ankamutumikira. iye anawafunsa kuti, “kodi malangizo anu ngotani? kodi ndiwayankhe chiyani anthu amene akunena kwa ine kuti, ‘peputsani goli limene abambo anu anatisenzetsa’?” anyamata anzake amene anakula nawo limodzi aja anamuyankha kuti, “anthu amene ananena kwa iwe kuti, ‘abambo anu anatisenzetsa goli lolemetsa, koma inu peputsani goli lathu,’ uwawuze kuti ‘chala changa chakanise nʼchachikulu kupambana chiwuno cha abambo anga. abambo anga ankakusenzetsani goli lolemetsa koma ine ndidzachititsa kuti likhale lolemera kwambiri. abambo anga ankakukwapulani ndi zikoti wamba koma ine ndidzakukwapulani ndi zinkhanira.’ ” patapita masiku atatu, yeroboamu pamodzi ndi anthu onse anabwera kwa rehobowamu, monga momwe inanenera mfumu kuti, “mudzabwere pakatha masiku atatu.” mfumuyo inawayankha anthuwo mwankhanza. kukana malangizo amene akuluakulu anayipatsa. anatsatira malangizo amene anyamata anzake anamupatsa ndipo anati “abambo anga ankakusenzetsani goli lolemetsa. ine ndidzachititsa kuti likhale lolemera kwambiri. abambo anga ankakukwapulani ndi zikoti wamba koma ine ndidzakukwapulani ndi zinkhanira.” choncho mfumu sinamvere pempho la anthuwo, pakuti zinthu izi zinali zochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kukwaniritsa mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kwa yeroboamu mwana wa nebati kudzera mwa ahiya wa ku silo. aisraeli onse ataona kuti mfumu yakana kumva zopempha zawo, iwo anayankha mfumu kuti, “kodi ife tili ndi gawo lanji mwa davide, ndi gawo lanjinso mwa mwana wa yese? inu aisraeli, bwererani ku matenti anu! ziyangʼanira nyumba yako, iwe davide!” kotero aisraeli anachoka napita ku nyumba zawo. koma aisraeli amene ankakhala mʼmizinda ya yuda ankalamuliridwa ndi rehobowamu. mfumu rehobowamu anatuma adoramu amene ankayangʼanira ntchito yathangata, koma aisraeli onse anamugeda ndi miyala mpaka kumupha. koma mfumu rehobowamu anakwera msangamsanga galeta wake nathawira ku yerusalemu. choncho aisraeli akhala akuwukira nyumba ya davide mpaka lero lino. aisraeli onse atamva kuti yeroboamu wabwerera kuchokera ku igupto, anatumiza mawu okamuyitana kuti abwere ku msonkhano ndipo anamuyika kukhala mfumu ya aisraeli onse. fuko la yuda lokha ndi lomwe linkatsatira nyumba ya davide. rehobowamu atafika ku yerusalemu, anasonkhanitsa nyumba yonse ya yuda ndi fuko la benjamini, nasankha ankhondo okwanira 180,000, kuti akamenyane ndi nyumba ya isreali kuti amubwezere rehobowamu mwana wa solomoni ufumu wake. koma allah anayankhula ndi semaya, munthu wa allah kuti, “nena kwa rehobowamu mwana wa solomoni mfumu ya yuda, kwa nyumba yonse ya yuda ndi benjamini, ndiponso kwa anthu ena onse kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: musapite kukamenyana ndi abale anu aisraeli. aliyense wa inu abwerere kwawo, pakuti zimenezi ndachita ndine.’ ” choncho anthuwo anamvera mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kubwerera kwawo, monga analamulira mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono yeroboamu anamanga mzinda wa sekemu mʼdziko la mapiri la efereimu ndipo anakhala kumeneko. kuchokera kumeneko anapita kukamanga mzinda wa penueli. yeroboamu anaganiza mu mtima mwake kuti, “ndithu, ufumuwu udzabwereranso ku nyumba ya davide. ngati anthuwa azipitabe kukapereka nsembe ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ku yerusalemu, adzayambanso kutsatira mbuye wawo rehobowamu, mfumu ya yuda. adzandipha ndi kubwerera kwa mfumu rehobowamu.” itapempha nzeru, mfumuyo inapanga mafano awiri a ana angʼombe. mfumuyo inati kwa anthuwo, “mwakhala mukupita ku yerusalemu nthawi yayitali. iwe isreali, nayi milungu yako imene inakutulutsa mʼdziko la igupto.” fano lina analiyika ku beteli ndipo lina analiyika ku dani. ndipo zimenezi zinachimwitsa anthu pakuti anthu ankapita mpaka ku dani kukapembedza fano limene linali kumeneko. yeroboamu anamanga nyumba za allah pa malo azipembedzo nasankha ansembe kuchokera pakati pa anthu wamba, ngakhale sanali alevi. iye anakhazikitsa chikondwerero pa tsiku la 15 la mwezi wachisanu ndi chitatu, lofanana ndi tsiku la chikondwerero cha ku yuda, ndipo ankapereka nsembe pa guwa. izi ankachita ku beteli, kupereka nsembe kwa ana angʼombe amene anapanga. ndipo ku beteliko anayikako ansembe pa malo achipembedzo amene anamanga. tsiku la 15 la mwezi wachisanu ndi chitatu, mwezi umene anawusankha yekha, anapereka nsembe pa guwa limene analimanga ku beteli. motero anakhazikitsa chikondwerero cha aisraeli ndipo iye ankapita kukapereka nsembe yofukiza lubani pa guwa.

13

ndipo taonani, munthu wa allah wochokera ku yuda anapita ku beteli molamulidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. nthawi imeneyo nʼkuti yeroboamu atayimirira pambali pa guwa akufukiza lubani. mneneriyo anatemberera guwalo mofuwula potsata mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh nati: “guwa iwe, guwa iwe! mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘taonani mʼbanja la davide mudzabadwa mwana dzina lake yosiya. pa iwe, iyeyo adzaperekapo ngati nsembe, ansembe otumikira ku malo achipembedzo amene tsopano akufukiza lubani pa iwe, ndipo pa iwe adzatenthapo mafupa a anthu.’ ” tsiku lomwelo munthu wa allah uja anapereka chizindikiro ichi: “chizindikiro chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wanena ndi ichi: taonani guwali lidzangʼambika pakati ndipo phulusa lili pamenepo lidzamwazika.” mfumu yeroboamu atamva zimene munthu wa allah ananena motemberera guwa lansembe ku beteli, anatambasula dzanja lake ali ku guwako ndipo anati, “mugwireni!” koma dzanja limene anatambasula kuloza munthu wa allahyo linawuma kuti gwaa, kotero kuti sanathenso kulibweza. nthawi yomweyo guwa lija linangʼambika pakati ndipo phulusa lake linamwazika molingana ndi chizindikiro chimene munthu wa allah anapereka potsata mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. pamenepo mfumu inati kwa munthu wa allahyo, “undipempherere kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako kuti andikomere mtima ndipo undipempherere kuti dzanja langa lichire.” choncho munthu wa allah anapempha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo dzanja la mfumu linachiritsidwa nʼkukhala ngati momwe linalili kale. mfumu inati kwa munthu wa allahyo, “tiye kwathu kuti ukadye chakudya, ndipo ndidzakupatsa mphatso.” koma munthu wa allahyo anayankha mfumu kuti, “ngakhale mutandipatsa theka la chuma chanu, sindingapite nanu, kapena kudya chakudya, kapenanso kumwa madzi kuno. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anandilamula kuti, ‘usakadye chakudya kapena kumwa madzi kapena kubwerera podzera njira imene unayendamo kale.’ ” choncho munthu wa allahyo anadzera njira ina ndipo sanatsate njira imene anayendamo pobwera ku beteliko. tsono ku beteli kunkakhala mneneri wina wokalamba. mmodzi mwa ana ake anamufotokozera zonse zomwe munthu wa allah anachita kumeneko tsiku limenelo. anawuzanso abambo ake zimene ananena kwa mfumu. abambo awo aja anawafunsa kuti, “kodi wadzera njira iti?” ana akewo anamufotokozera njira imene munthu wa allah wochokera ku yudayo anadzera. ndipo abambo aja anati kwa ana akewo, “mangireni chishalo pa bulu.” anawo atamangirira chishalo pa bulu, nkhalambayo inakwera buluyo ndipo inalondola munthu wa allahyo. inamupeza atakhala pansi pa mtengo wa thundu ndipo inamufunsa kuti, “kodi ndiwe munthu wa allah amene anabwera kuchokera ku yuda?” munthuyo anayankha kuti, “inde, ndineyo.” choncho mneneri wokalambayo anati kwa iye, “tiye kwathu kuti ukadye chakudya.” munthu wa allah uja anati, “sindingabwerere nanu kapena kudya chakudya kapenanso kumwa madzi kuno. pakuti ndawuzidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, ‘usadye chakudya kapena kumwa madzi kumeneko kapenanso kubwerera poyenda njira imene unayendamo popita.’ ” mneneri wokalambayo anayankha kuti, “inenso ndine mneneri ngati iwe. ndipo mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nane mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, ‘kamubweze abwere ku nyumba yako kuti akadye chakudya ndi kumwa madzi.’ ” koma anamunamiza. choncho munthu wa allah uja anabwerera naye ndipo anakadya ndi kumwa madzi mʼnyumba mwake. ali pa tebulo, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mneneri wokalambayo amene anamubweza munthu wa allahyo. iye anafuwulira munthu wa allah wochokera ku yudayo kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘iwe wanyoza mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo sunasunge lamulo limene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako anakupatsa. iwe wabwerera ndi kudya chakudya ndiponso kumwa madzi ku malo amene iye anakuwuza kuti usadye chakudya kapena kumwa madzi. choncho mtembo wako sadzawuyika mʼmanda a makolo ako.’ ” munthu wa allah atatha kudya ndi kumwa, mneneri amene anamubweza uja anamangirira chishalo pa bulu wa munthu wa allahyo. akupita, anakumana ndi mkango pa msewu ndipo unamupha, mtembo wake unagwera pansi pa msewu, bulu uja anayima pambali pake ndipo mkango unayima pafupi ndi mtembowo. ndipo taonani, anthu ena amene ankapita mu msewumo anaona mtembowo uli pansi potero, mkango utayima pa mbali pa mtembo uja ndipo anapita nakafotokozera anthu mu mzinda umene mumakhala mneneri wokalamba uja. mneneri amene anamubweza mnzake ku njira uja atamva zimenezi, anati, “ameneyo ndi munthu wa allah amene wanyoza mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamupereka kwa mkango umene wamukhadzula ndi kumupha, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuchenjezera.” mneneri wokalambayo anati kwa ana ake, “mundimangire chishalo pa bulu,” ndipo anaterodi. ndipo anapita, nakapezadi mtembo utagwera pansi mu msewu, bulu pamodzi ndi mkango atayima pambali pake. koma mkangowo sunadye mtembowo kapena kukhadzula buluyo. choncho mneneri wokalambayo anatenga mtembo wa munthu wa allahyo, nawuyika pa bulu, ndipo anabwera nawo ku mzinda kuti alire maliro ndi kuyika mtembowo mʼmanda. tsono anayika mtembowo mʼmanda amene mneneri wokalamba uja anadzikonzera, ndipo anamulira pomanena kuti, “mʼbale wanga ine! mʼbale wanga ine!” atamuyika mʼmanda, iye anati kwa ana ake, “ine ndikafa, mudzandiyike mʼmanda amene munthu wa allah wayikidwa. mudzayike mafupa anga pambali pa mafupa ake. pakuti uthenga umene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankhulitsa, wotsutsana ndi guwa lansembe la ku beteli ndi nyumba zonse za chipembedzo za mʼmizinda ya ku samariya, zidzachitika ndithu.” ngakhale izi zinachitika, yeroboamu sanasiye njira zake zoyipa, koma anasankhanso anthu wamba kukhala ansembe pa malo ake achipembedzo. aliyense amene ankafuna kukhala wansembe iye anamupatula kukhala wansembe. limeneli ndiye linali tchimo la nyumba ya yeroboamu limene linabweretsa kugwa kwake ndiponso chiwonongeko mʼdzikomo.

14

pa nthawi imeneyo abiya mwana wa yeroboamu anayamba kudwala, ndipo yeroboamu anati kwa mkazi wake, “nyamuka ndipo udzibise kuti usadziwike kuti ndiwe mkazi wa yeroboamu, ndipo upite ku silo. kumeneko kuli mneneri ahiya amene anandiwuza kuti ndidzakhala mfumu ya anthu awa. utenge buledi khumi, makeke ndiponso botolo la uchi ndipo upite kwa mneneriyo. iye adzakuwuza zimene zidzamuchitikire mwanayu.” choncho mkazi wa yeroboamu anadzibisa ndipo anapita ku nyumba ya ahiya ku silo. tsono ahiya sankatha kupenya bwino. ankangoona kuti mbuu chifukwa cha ukalamba. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼkuti atamuwuza ahiya kuti, “taona, mkazi wa yeroboamu akubwera kudzafunsa iwe za mwana wake pakuti akudwala, ndiye udzamuyankhe zakutizakuti mkaziyo. iye akafika, adzadzibisa.” tsono ahiya atamva mgugu wa mapazi ake pa khomo, anati, “lowa, iwe mkazi wa yeroboamu. bwanji ukudzibisa? ine ndatumidwa kuti ndikuwuze nkhani yoyipa. pita, kamuwuze yeroboamu kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, ‘ine ndinakukweza pakati pa anthu ndipo ndinakuyika kukhala mtsogoleri wa anthu anga aisraeli. ndinachotsa ufumu ku nyumba ya davide ndi kuwupereka kwa iwe, koma iwe sunafanane ndi mtumiki wanga davide, amene ankasunga malamulo anga ndi kunditsata ine ndi mtima wake wonse, kuchita zolungama zokhazokha pamaso panga. ndipo iwe wachita zoyipa kupambana onse amene analipo kale. wadzipangira milungu ina, mafano a zitsulo. iweyo wandikwiyitsa ndipo wandiwukira. “ ‘choncho taona, ndidzabweretsa masautso pa nyumba ya yeroboamu. ndipo ndidzawononga munthu wamwamuna aliyense wa pa banja lako, kapolo pamodzi ndi mfulu yemwe mʼdziko la isreali. ndidzatentha nyumba ya yeroboamu monga mmene munthu amatenthera ndowe mpaka yonse kutheratu. agalu adzadya aliyense wa banja la yeroboamu amene adzafere mu mzinda, ndipo mbalame zamlengalenga zidzadya iwo amene adzafere ku thengo, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh watero!’ “ndipo iwe nyamuka, bwerera ku nyumba kwako. phazi lako likadzangoponda mu mzindamo, mwanayo adzamwalira. aisraeli onse adzalira maliro ake ndi kumuyika mʼmanda. ndi yekhayo wa banja la yeroboamu amene adzayikidwe mʼmanda, pakuti ndi mwa iye yekha mmene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali wapezamo kanthu kabwino. “koma mavawelomakonsonanti-yeahoh adzadzisankhira yekha mfumu yolamulira isreali imene idzawononga banja la yeroboamu. tsiku lake ndi lero! ndati chiyani? inde, ndi lero lomwe lino. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakantha isreali, kotero kuti adzakhala ngati bango logwedera pa madzi. iye adzazula isreali mʼdziko labwino limene analipereka kwa makolo ake ndi kuwamwazira kutsidya kwa mtsinje wa yufurate, chifukwa anakwiyitsa mavawelomakonsonanti-yeahoh pamene anapanga mafano a asera. ndipo iye sadzasamalanso isreali chifukwa cha machimo amene anachita yeroboamu ndi kuchimwitsa nawo isreali.” tsono mkazi wa yeroboamu anayimirira nachoka kupita ku tiriza. atangoponda pa khonde la nyumba yake, mwana uja anamwalira. aisraeli anamuyika mʼmanda, ndipo onse analira maliro ake, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh ananenera kudzera mwa mtumiki wake, mneneri ahiya. ntchito zina pa nthawi ya ulamuliro wa yeroboamu, nkhondo zake ndi mmene ankalamulirira zinalembedwa mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali. iye analamulira zaka 22 ndipo anamwalira nayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake. ndipo nadabu mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. rehobowamu mwana wa solomoni anali mfumu ya ku yuda. iye analowa ufumu ali ndi zaka 41, ndipo analamulira zaka 17 ku yerusalemu, mzinda umene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawusankha pakati pa mafuko a isreali kuti ayikemo dzina lake. amayi ake anali naama, wa ku amoni. anthu a ku yuda anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kupambana mmene anachitira makolo awo ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawakwiyira. iwonso anadzipangira malo opembedzerapo mafano pa chitunda chilichonse ndi kuyimika miyala ya chipembedzo ndi mitengo ya asera pa mtengo uliwonse wa masamba ambiri. mʼdzikomo munalinso amuna ochita zachiwerewere mwa chipembedzo. anthu ankachita zonyansa zonse za anthu a mitundu ina imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayipirikitsa asanafike aisraeli. chaka chachisanu cha ufumu wa rehobowamu, sisaki, mfumu ya igupto, anadzathira nkhondo yerusalemu. ananyamula chuma cha ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso chuma cha ku nyumba ya mfumu. anatenga chilichonse, ngakhalenso zishango zonse zagolide zimene solomoni anapanga. ndipo mfumu rehobowamu anapanga zishango zamkuwa mʼmalo mwake, nazipereka mʼmanja mwa olamulira alonda a pa khomo pa nyumba ya mfumu. nthawi zonse mfumu ikamapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, alonda ankanyamula zishangozo, kenaka ankazisunga mʼchipinda cha alonda. tsono ntchito zina za rehobowamu ndi zina zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? panali nkhondo zosalekeza pakati pa rehobowamu ndi yeroboamu. ndipo rehobowamu anamwalira nayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake mu mzinda wa davide. amayi ake anali naama wa ku amoni. ndipo abiya analowa ufumu mʼmalo mwa abambo ake.

15

mʼchaka cha 18 cha ulamuliro wa yeroboamu mwana wa nebati, abiya anakhala mfumu ya yuda, ndipo analamulira mu yerusalemu zaka zitatu. amayi ake anali maaka, mwana wa abisalomu. abiya anachita zoyipa zonse zimene abambo ake anazichita. sanali wangwiro pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake, monga linachitira kholo lake davide. komabe chifukwa cha davide, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake anamupatsa nyale mu yerusalemu pomupatsa mwana wolowa mʼmalo mwake ndi kumukhazikitsa kukhala wamphamvu mu yerusalemu; pakuti davide anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo sanalephere kusunga chilichonse chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamula masiku onse a moyo wake kupatula nkhani ija ya uriya mhiti. panali nkhondo pakati pa rehobowamu ndi yeroboamu masiku onse a moyo wa abiya. tsono ntchito zina za abiya, ndi zina zonse anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? panali nkhondo pakati pa abiya ndi yeroboamu. ndipo abiya anamwalira nayikidwa mʼmanda momwe anayikidwa makolo ake mu mzinda wa davide. ndipo asa, mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. mʼchaka cha makumi awiri cha yeroboamu mfumu ya isreali, asa anakhala mfumu ya yuda, ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka 41. agogo ake akazi anali maaka mwana wa abisalomu. asa anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga anachitira davide kholo lake. iye anachotsa mʼdzikomo amuna onse ochita zadama pochita chipembedzo chawo ndiponso anachotsa mafano onse amene makolo ake anawapanga. iye anachotsanso gogo wake maaka pa udindo wake wa amayi a mfumu, chifukwa choti anapanga fano lonyansa la asera. asa anagwetsa fanolo nakalitentha ku chigwa cha kidroni. ngakhale sanachotse malo opembedzerapo mafano, mtima wa asa unali wodzipereka kwathunthu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh masiku onse a moyo wake. asa anabweretsa ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh zinthu zimene abambo ake anazipereka, ndiponso zinthu zimene iye mwini anazipereka: zagolide, siliva ndi ziwiya zotengera. panali nkhondo pakati pa asa ndi baasa mfumu ya isreali nthawi yonse ya ulamuliro wawo. baasa mfumu ya isreali anapita kukathira nkhondo dziko la yuda, ndipo anamangira linga mzinda wa rama kuletsa kuti wina aliyense asatuluke kapena kulowa mʼdziko la asa, mfumu ya yuda. tsono asa anatenga siliva yense pamodzi ndi golide zimene zinatsala ku malo osungira chuma cha ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso ku nyumba yake yaufumu. anazipereka kwa atumiki ake, nawatuma kupita nazo kwa beni-hadadi mwana wa tabirimoni, mwana wa heziyoni, mfumu ya aramu, amene ankakhala ku damasiko ndipo anakamuwuza kuti, “tiyeni tigwirizane inu ndi ine, monga panali mgwirizano pakati pa abambo anu ndi abambo anga. onani, ndikukutumizirani mphatso za siliva ndi golide. tsopano kathetseni mgwirizano wanu ndi baasa mfumu ya isreali kuti andisiye.” choncho beni-hadadi anamvera zimene ananena mfumu asa ndipo anatumiza olamulira magulu ake ankhondo ku mizinda ya isreali. ndipo iye anagonjetsa iyoni, dani, abeli-beti-maaka ndi dera lonse la kinereti kuphatikiza dziko lonse la nafutali. baasa atamva zimenezi, anasiya kumangira linga rama ndipo anakakhala ku tiriza. pamenepo mfumu asa analamula anthu onse a ku yuda osasiya ndi mmodzi yemwe, ndipo anachotsa ku rama miyala ndi matabwa amene baasa ankamangira kumeneko. zipangizo zimenezi mfumu asa inamangira linga la geba ku benjamini ndi la ku mizipa. tsono ntchito zina za asa, za mphamvu zake ndi mizinda imene anayimanga ndi zina zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? koma pa nthawi ya ukalamba wake anadwala nthenda ya mapazi. ndipo asa anamwalira nayikidwa mʼmanda momwe anayikidwa makolo ake mu mzinda wa davide kholo lake. ndipo yehosafati mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. nadabu, mwana wa yeroboamu anakhala mfumu ya isreali mʼchaka chachiwiri cha asa mfumu ya yuda, ndipo analamulira isreali zaka ziwiri. nadabu anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, anayenda mʼnjira za abambo ake ndi mu uchimo womwe anachimwitsa nawo isreali. baasa mwana wa ahiya, wa banja la isakara anakonzera nadabuyo chiwembu, ndipo anamukantha ku gibetoni, mzinda wa afilisti, pamene nadabu ndi anthu onse a ku isreali anali atawuzungulira. baasa anapha nadabu mʼchaka chachitatu cha asa, mfumu ya ku yuda ndipo analowa ufumu mʼmalo mwake. iye atangoyamba kulamulira, anapha anthu onse a banja la yeroboamu. sanasiye ndi mmodzi yemwe wamoyo pa banjapo, koma anawononga anthu onse, molingana ndi mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anayankhula mwa mtumiki wake ahiya wa ku silo chifukwa cha machimo amene yeroboamu anachita, ndiponso kuchimwitsa anthu a ku isreali, naputa mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali. tsono ntchito za nadabu ndi zina zonse zimene anazichita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali? panali nkhondo pakati pa asa ndi baasa mfumu ya isreali pa nthawi yonse ya ulamuliro wawo. chaka chachitatu cha asa mfumu ya yuda, baasa mwana wa ahiya anakhala mfumu ya aisraeli onse ku tiriza, ndipo analamulira zaka 24. anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, nayenda mʼnjira za yeroboamu ndi kuchita tchimo lake limene linachimwitsa anthu a ku isreali.

16

ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kudzera mwa yehu mwana wa hanani, mawu odzudzula baasa kuti, “ine ndinakukuza kuchokera pa fumbi ndipo ndinakupanga kuti ukhale mtsogoleri wa anthu anga aisraeli, koma iwe wakhala ukuyenda mʼnjira za yeroboamu ndi kuchimwitsa anthu anga aisraeli naputa mkwiyo wanga chifukwa cha machimo awo. taonani, ine ndatsala pangʼono kuwononga baasa pamodzi ndi nyumba yake, ndipo ndidzachitira nyumba yake zimene ndinachita pa nyumba ya yeroboamu mwana wa nebati. agalu adzadya aliyense wa banja la baasa amene adzafere mu mzinda, ndipo mbalame za mu mlengalenga zidzadya iwo amene adzafere kuthengo.” tsono ntchito zina za baasa ndi zamphamvu zake zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali? baasa anamwalira nayikidwa mʼmanda amene anayikidwa makolo ake ku tiriza. ndipo ela mwana wake anakhala mfumu mʼmalo mwake. komatu mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kwa baasa pamodzi ndi banja lake lonse kudzera mwa mneneri yehu mwana wa hanani, chifukwa cha zoyipa zonse zimene iye anachita pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kukwiyitsa mavawelomakonsonanti-yeahohyo nakhala ngati nyumba ya yeroboamu ndiponso chifukwa anawonongeratu banja la yeroboamu. mʼchaka cha 26 cha ufumu wa asa mfumu ya yuda, ela mwana wa baasa anakhala mfumu ya isreali, ndipo analamulira ku tiriza zaka ziwiri. zimuri, mmodzi mwa akuluakulu ake, amene ankalamulira theka la magaleta ake, anamuchitira chiwembu. nthawi imeneyi ela anali ku tiriza, akumwa koledzera nako mʼnyumba ya ariza, munthu amene ankayangʼanira nyumba yaufumu ku tiriza. zimuri anadzalowa, namukantha ndi kumupha mʼchaka cha 27 cha asa mfumu ya yuda. ndipo zimuriyo anakhala mfumu mʼmalo mwake. zimuri atangoyamba kulamulira, anapha banja lonse la baasa. sanasiyepo munthu wamwamuna ndi mmodzi yemwe, wachibale kapena bwenzi lake. choncho zimuri anawononga banja lonse la baasa, molingana ndi mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula motsutsa baasa kudzera mwa mneneri yehu, chifukwa cha machimo onse amene baasa ndi mwana wake ela anachita nachimwitsa isreali, anakwiyitsa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali ndi mafano awo osapindulitsa. tsono ntchito zina za ela ndi zina zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali? mʼchaka cha 27 cha asa mfumu ya yuda, zimuri analamulira ku tiriza masiku asanu ndi awiri. gulu la ankhondo linali litamanga misasa pafupi ndi gibetoni, mzinda wa afilisti. ankhondo amene anali ku misasa atamva kuti zimuri wachita chiwembu ndi kupha mfumu, tsiku lomwelo ku misasako anasankha omuri, mkulu wa ankhondo kukhala mfumu ya isreali. tsono omuri ndi aisraeli onse amene anali naye anachoka ku gibetoni ndi kukazinga mzinda wa tiriza. zimuri ataona kuti mzinda walandidwa, anathawira ku nsanja ya nyumba ya mfumu ndipo anatentha nyumbayo iye ali momwemo. kotero iyeyo anafa, chifukwa cha machimo amene iye anachita, kuchita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuyenda mʼnjira za yeroboamu, nachimwitsa nazo aisraeli. tsono ntchito zina za zimuri ndi chiwembu chake chimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali? pambuyo pake aisraeli anagawikana pakati: theka linatsatira tibini mwana wa ginati kuti limulonge ufumu, ndipo theka lina linatsatira omuri. koma anthu otsatira omuri anali amphamvu kupambana amene ankatsatira tibini mwana wa ginati. choncho tibini anafa ndipo omuri anakhala mfumu. mʼchaka cha 31 cha asa mfumu ya yuda, omuri anakhala mfumu ya isreali, ndipo analamulira zaka 12 ndi miyezi isanu ndi umodzi ku tiriza. iye anagula phiri la samariya kwa semeri pa mtengo wa ndalama 6,000 za siliva ndipo pa phiripo anamangapo mzinda, nawutcha samariya, potsata dzina la semeri, dzina la mwini wakale wa phirilo. koma omuri anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anachimwa kuposa mafumu ena onse amene analipo iye asanakhale mfumu. pakuti iye anayenda mʼnjira zonse za yeroboamu mwana wa nebati, ndipo tchimo lake anachimwitsa nalo aisraeli, nakwiyitsa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali ndi mafano awo opandapake. tsono ntchito zina za omuri ndi zamphamvu zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali? choncho omuri anamwalira nayikidwa mʼmanda amene anayikidwa makolo ake ku samariya. ndipo ahabu mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. mʼchaka cha 38 cha ufumu wa asa, mfumu ya yuda, ahabu mwana wa omuri anakhala mfumu ya isreali nalamulira isreali ku samariya zaka 22. ahabu mwana wa omuri anachita zoyipa zambiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kupambana mafumu onse akale. iye sanachiyese ngati chinthu chochepa chabe kuchita machimo a yeroboamu mwana wa nebati, koma anakwatiranso yezebeli, mwana wa etibaala mfumu ya asidoni, nayamba kutumikira baala ndi kumupembedza. iye anapangira baala guwa lansembe mʼnyumba ya baala imene anamanga ku samariya. ahabu anapanganso fano la asera ndi kukwiyitsa kwambiri mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, kupambana mafumu onse a isreali amene analipo iye asanakhale mfumu. pa nthawi ya ahabu, hiyeli wa ku beteli anamanganso mzinda wa yeriko. pa nthawi yomanga maziko ake, mwana wake woyamba wa mwamuna, abiramu anamwalira, ndipo pa nthawi yomanga zipata zake, mwana wa mngʼono wa mwamuna segubu, anamwaliranso. izi zinachitika monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh ananenera kudzera mwa yeahoswa mwana wa nuni.

17

ndipo mneneri eliya wa ku tisibe ku giliyadi, anati kwa ahabu, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, allah wa isreali, amene ndimamutumikira, sipadzakhala mame kapena mvula zaka zikubwerazi, pokhapokha ine nditanena.” pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi eliya kuti, “choka kuno, upite kummawa, ukabisale mʼmbali mwa mtsinje wa keriti, pafupi ndi yorodani. uzikamwa mu mtsinjemo, ndipo ndalamula makwangwala kuti azikakudyetsa kumeneko.” choncho eliya anachita zomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza. anapita ku mtsinje wa keriti, pafupi ndi yorodani, nakakhala kumeneko. makwangwala ankabweretsera buledi ndi nyama mmawa ndi madzulo, ndipo ankamwa mu mtsinjemo. patapita masiku, mtsinjewo unaphwa chifukwa mvula sinagwe mʼdzikomo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula naye kuti, “nyamuka tsopano, pita ku zarefati ku sidoni ndipo ukakhale kumeneko. ndalamula mkazi wamasiye wa kumeneko kuti azikakudyetsa.” choncho iye ananyamuka napita ku zarefati. atafika pa chipata cha mzindawo, taonani mkazi wamasiye amatola nkhuni. anamuyitana ndi kumuwuza kuti, “patseni madzi pangʼono mʼchikho kuti ndimwe.” mayi wamasiye uja ankapita kukatunga madzi, eliya anamuyitananso namuwuza kuti, “chonde munditengerekonso buledi.” iye anayankha kuti “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wamoyo, ine ndilibe chakudya china chilichonse, koma kaufa pangʼono mʼmbiya ndi mafuta pangʼono mʼbotolo. ine ndikutola tinkhuni tochepa kuti ndipite nato ku nyumba ndi kukaphika chakudya changa ndi cha mwana wanga, kuti tikadye kenaka tife.” eliya anati kwa iye, “musachite mantha. pitani mukachite monga mwaneneramo. koma poyamba mundipangire kachakudya pangʼono kuchokera pa ufa umene muli nawo ndi kubwera nako kwa ine, ndipo kenaka mukaphike choti mudye inuyo ndi mwana wanuyo. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, ‘ufa umene uli mʼmbiyamo sudzatha ndipo mafuta amene ali mʼbotolomo sadzathanso mpaka tsiku limene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzagwetse mvula pa dziko lapansi.’ ” mayi wamasiyeyo anapita nakachita zimene eliya anamuwuza. choncho panali chakudya cha eliya, mayiyo pamodzi ndi banja lake lonse chimene anadya masiku ambiri. pakuti ufa umene unali mʼmbiya sunathe ndiponso mafuta amene anali mʼbotolo sanathe, monga momwe ananenera mavawelomakonsonanti-yeahoh kudzera mwa eliya. tsiku lina mwana wake wa mkazi wamasiye uja, mwini nyumbayo, anadwala. matenda ananka nakulirakulirabe, ndipo kenaka analeka kupuma. mayiyo anati kwa eliya, “kodi ndakulakwirani chiyani, inu munthu wa allah? kodi munabwera kuno kudzandikumbutsa tchimo langa ndi kudzandiphera mwana wanga?” eliya anayankha kuti, “patseni mwana wanuyo.” iye anatenga mwanayo mʼmanja mwa mayiyo napita naye mʼchipinda chapamwamba, kumene eliyayo amagona, namugoneka pa bedi lake. kenaka eliya anafuwula kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nati, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, kodi mwabweretsanso choyipa chotere pa mkazi wamasiye amene ine ndikukhala naye, pakuchititsa kuti mwana wake afe?” pamenepo eliya anakumbatira mwanayo katatu ndi kufuwula kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, mubwezereni mwanayu moyo wake!” mavawelomakonsonanti-yeahoh anamva kufuwula kwa eliya, ndipo moyo wa mwanayo unabwerera mwa iye ndipo anatsitsimuka. eliya ananyamula mwanayo natsika naye kuchoka mʼchipinda chapamwamba chija nalowa naye mʼnyumba. anamupereka kwa amayi ake ndipo anati, “taonani, mwana wanu ali ndi moyo!” pamenepo mayiyo anati kwa eliya, “tsopano ndadziwa kuti ndinu munthu wa allah ndipo mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene mumayankhula ndi owona.”

18

patapita masiku ambiri, mʼchaka chachitatu cha chilala, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi eliya kuti, “pita ukadzionetse kwa ahabu ndipo ndidzagwetsa mvula pa dziko lapansi.” choncho eliya anapita kukadzionetsa kwa ahabu. tsono nthawi imeneyi njala inakula kwambiri mu samariya, ndipo ahabu anayitana obadiya amene ankayangʼanira nyumba yake yaufumu. (obadiya ankaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh kwambiri. pamene yezebeli ankapha aneneri a mavawelomakonsonanti-yeahoh, obadiya anatenga aneneri 100 ndi kuwabisa mʼmapanga awiri, phanga lililonse aneneri makumi asanu, ndipo ankawapatsa chakudya ndi madzi). ahabu anawuza obadiya kuti, “pita mʼdziko kulikonse kumene kuli zitsime za madzi ndi ku zigwa zonse. mwina mwake tingapeze udzu oti nʼkumadyetsa akavalo ndi abulu kuti akhale ndi moyo, kuti tisaphe chiweto chilichonse.” choncho anagawana dziko loti apiteko, ahabu anapita mbali ina, obadiya nʼkupita ina. obadiya akuyenda mʼnjira anakumana ndi eliya. ndipo taonani, obadiya anamuzindikira eliyayo, naweramira pansi ndipo anati, “kodi ndinu, mbuye wanga eliya?” eliya anayankha kuti, “inde. pita kawuze mbuye wako kuti, ‘eliya wabwera.’ ” obadiya anafunsa kuti, “kodi ndalakwa chiyani kuti inu mupereke mtumiki wanu kwa ahabu kuti akaphedwe? pali mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wamoyo, kulibe mtundu wa anthu kapena ufumu uliwonse kumene mbuye wanga sanatumeko anthu okakufunafunani. ndipo pamene mtundu wa anthu kapena ufumu unena kuti kuno kulibe, ahabu ankawalumbiritsa kuti atsimikizedi kuti inuyo kulibe kumeneko. koma tsopano mukundiwuza kuti ndipite kwa mbuye wanga ndi kukanena kuti, ‘eliya wabwera.’ ine sindikudziwa kumene mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh udzakupititsani ine ndikachoka. ngati ndipita kukamuwuza ahabu ndipo iye wosadzakupezani, adzandipha. komatu ine mtumiki wanu ndakhala ndi kupembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh kuyambira ubwana wanga. mbuye wanga, kodi simunamve zimene ndinachita pamene yezebeli ankapha aneneri a mavawelomakonsonanti-yeahoh? ine ndinabisa aneneri 100 a mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmapanga awiri, mʼphanga lililonse aneneri makumi asanu, ndipo ndinkawapatsa chakudya ndi madzi akumwa. ndiye inu tsopano mukundiwuza kuti ndipite kwa mbuye wanga ndi kukanena kuti, ‘eliya wabwera.’ iyeyo adzandipha ndithu!” eliya anati, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse wamoyo, amene ndimamutumikira, ine lero ndidzaonekera ndithu pamaso pa ahabu.” choncho obadiya anapita kukakumana ndi ahabu, namuwuza, ndipo ahabu anapita kukakumana ndi eliya. pamene ahabu anaona eliya, anati kwa iye, “kodi ndiwedi, munthu wovutitsa isreali uja?” eliya anayankha kuti, “ine sindinavutitse isreali, koma ndinuyo ndi banja lanu. mwasiya malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mwatsatira abaala. tsopano sonkhanitsani anthu a mʼdziko lonse la isreali kuti akumane nane pa phiri la karimeli. ndipo mubwere nawo aneneri a baala 450 ndi aneneri a fano la asera 400, amene amadya pa tebulo la yezebeli.” choncho ahabu anatumiza mawu mʼdziko lonse la isreali, ndipo anasonkhanitsa aneneri a baala ku phiri la karimeli. eliya anapita patsogolo pa anthuwo ndipo anati, “kodi mudzakhala anthu a mitima iwiri mpaka liti? ngati mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi allah, mutsateni; koma ngati baala ndi allah, mutsateni.” koma anthu aja sanayankhe. pamenepo eliya ananena kwa iwo kuti, “ine ndilipo ndekha mneneri wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma baala ali ndi aneneri 450. tibweretsereni ngʼombe zazimuna ziwiri. iwo asankhepo okha ngʼombe imodzi, ndipo ayidule nthulinthuli ndi kuziyika pa nkhuni nthulizo, koma osakolezapo moto. ndipo ine ndidzadula nthulinthuli ngʼombe inayo ndi kuyika pa nkhuni koma sindikolezapo moto. kenaka inu muyitane dzina la mulungu wanu, ndipo ine ndidzayitana dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. allah amene ati ayankhe potumiza moto, iyeyo ndiye allah.” pamenepo anthu onse anati, “izi mwanena zamveka bwino.” eliya anawuza aneneri a baala kuti, “yambani ndinu. sankhani ngʼombe yayimuna imodzi, muyikonze, popeza mulipo ambiri. muyitane dzina la mulungu wanu, koma musakoleze moto.” choncho iwo anatenga ngʼombe yayimunayo imene anawapatsa, nayikonza. kenaka anayitana dzina la baala kuyambira mmawa mpaka masana. iwo anafuwula kuti, “inu baala, tiyankheni ife.” koma panalibe yankho; palibe amene anayankha. ndipo anavinavina mozungulira guwa lansembe limene anapanga. nthawi yamasana eliya anayamba kuwanyogodola ndipo anati, “fuwulani kwambiri. ndithudi, iye ndi mulungu! mwinatu akulingalira kwambiri, kapena watanganidwa, kapena ali paulendo. mwina wagona ndipo nʼkofunika kuti adzutsidwe.” choncho iwo anafuwula kwambiri ndi kudzichekacheka ndi malupanga ndi mikondo, potsata miyambo yawo, mpaka kutuluka magazi. nthawi yamasana inadutsa, ndipo anapitiriza kunenera mwakhama mpaka nthawi yopereka nsembe ya madzulo. koma panalibe yankho. palibe amene anayankha, kapena kulabadira zimenezo. pamenepo eliya anati kwa anthu onse, “senderani pafupi ndi ine.” ndipo anthu onsewo anasendera pafupi ndi iye, ndipo iye anakonza guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh limene linali litawonongeka. eliya anatenga miyala 12, mwala uliwonse kuyimira fuko lililonse la yaqobo, amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza kuti, “dzina lako lidzakhala isreali.” ndi miyala imeneyo anamanga guwa mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo anakumba ngalande yayikulu yolowa malita 15 a madzi kuzungulira guwalo. anayika nkhuni zija mʼmalo mwake nadula nthulinthuli ngʼombe yayimuna ija ndi kuyika nthulizo pa nkhunipo. pamenepo eliya anati, “dzazani mitsuko inayi ndi madzi ndipo muwathire pa nyama ya nsembeyo ndi nkhunizo.” eliya anati, “thiraninso kachiwiri.” anthu aja anathiranso madziwo kachiwiri. iye analamula kuti, “thiraninso kachitatu.” ndipo iwo anathiranso kachitatu. madziwo anayenderera pansi kuzungulira guwa lansembe, nadzaza ngalande yonse. pa nthawi yopereka nsembe, mneneri eliya anasendera pafupi ndi guwa lansembe, napemphera kuti, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa abrahamu, isake ndi yaqobo, lero zidziwike kuti ndinu allah mu isreali ndipo kuti ine ndine mtumiki wanu, kuti ine ndachita zonsezi chifukwa mwalamula ndinu. ndiyankheni, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndiyankheni, kuti anthu awa adziwe inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuti ndinu allah, ndipo kuti mutembenuziranso mitima yawo kwa inu.” pamenepo moto wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unagwa, nunyeketsa nsembe yopserezayo, nkhuni, miyala ndi dothi lomwe. unawumitsanso madzi amene anali mʼngalande. anthu onse ataona zimenezi, anaweramitsa nkhope zawo pansi, nafuwula kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye allah! mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye allah!” pamenepo eliya analamula anthuwo kuti, “gwirani aneneri a baala. musalole kuti wina aliyense athawe!” anagwira onsewo ndipo eliya anabwera nawo ku chigwa cha kisoni, nawapha kumeneko. ndipo eliya anati kwa ahabu, “pitani, kadyeni ndi kumwa, pakuti kukumveka mkokomo wa mvula.” choncho ahabu anapita kukadya ndi kumwa, koma eliya anakwera pamwamba pa phiri la karimeli, ndipo anawerama mpaka pansi, nayika mutu wake pakati pa mawondo ake. eliya anawuza mtumiki wake kuti, “pita kayangʼane ku nyanja.” ndipo iye anapita nakayangʼana. mtumikiyo anati, “kulibe kanthu.” kasanu nʼkawiri eliya anati, “pitanso.” ulendo wachisanu ndi chiwiri mtumikiyo anafotokoza kuti, “taonani, kamtambo kakangʼono kokhala ngati dzanja la munthu kakutuluka ku nyanja.” pamenepo eliya anati, “pita, kamuwuze ahabu kuti, ‘konzani galeta lanu ndipo mutsike mvula isanakutsekerezeni.’ ” nthawi imeneyi nʼkuti kuthambo kutayamba kusonkhana mitambo yakuda, mphepo inawomba, mvula yamphamvu inagwa ndipo ahabu anakwera galeta napita ku yezireeli. dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh linali pa eliya ndipo atamangira lamba chovala chake, anathamanga ndi kumupitirira ahabu mpaka kukhala woyamba kukafika ku yezireeli.

19

tsono ahabu anawuza yezebeli zonse zimene anachita eliya ndi momwe anaphera aneneri onse ndi lupanga. choncho yezebeli anatuma mthenga kwa eliya kuti akamuwuze kuti, “milungu indilange, ndipo indilange koopsa, ngati mawa nthawi ngati yomwe ino sindidzakupha iwe monga unaphera aneneriwo.” eliya ataona zimenezi, ananyamuka nathawa kupulumutsa moyo wake. atafika ku beeriseba ku yuda, anasiya mtumiki wake kumeneko, ndipo eliyayo anayenda ulendo wa tsiku limodzi mʼchipululu. anafika pa kamtengo ka tsache, nakhala pansi pa tsinde lake napemphera kuti afe. iye anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh, ine ndatopa nazo. chotsani moyo wanga. ineyo sindine wopambana makolo anga.” ndipo eliya anagona tulo tofa nato pa tsinde pa kamtengoko. ndipo taonani, mngelo anamukhudza, namuwuza kuti, “dzuka udye.” eliya anayangʼana, ndipo taonani kumutu kwake kunali buledi wootcha pa makala ndi botolo la madzi. iye anadya ndi kumwa, nʼkugonanso. mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anabweranso kachiwiri, anamukhudza, namuwuza kuti, “dzuka udye, popeza ulendowu ndi wautali.” tsono eliya anadzuka nadya ndi kumwa. atapeza mphamvu chifukwa cha chakudyacho, anayenda masiku 40, usana ndi usiku mpaka anafika ku horebu, phiri la allah. kumeneko analowa mʼphanga, nakhala komweko. ndipo taonani, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula naye kuti, “eliya, ukuchita chiyani kuno?” iye anayankha kuti, “ndakhala wodzipereka kwambiri kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse. aisraeli asiya pangano lanu, agwetsa maguwa anu ansembe, ndipo apha aneneri anu ndi lupanga. ndatsala ine ndekha ndipo tsopano akufuna kundipha.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “tuluka ndipo ukayime pa phiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pafupi kudutsa pamenepo.” tsono mphepo yayikulu ndi yamphamvu inawomba ningʼamba mapiri ndi kuswa matanthwe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh sanali mʼmphepomo. itapita mphepoyo panachita chivomerezi, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh sanali mʼchivomerezicho. chitapita chivomerezicho, panafika moto, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh sanali mʼmotomo. ndipo utapita motowo, panamveka kamphepo kayaziyazi. eliya atamva kamphepoko, anakokera chovala chake naphimba kumutu. anatuluka ndipo anayima pa khomo la phanga. ndipo panamveka mawu akuti, “eliya, ukuchita chiyani kuno?” iye anayankha kuti, “ndakhala wodzipereka kwambiri kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse. aisraeli asiya pangano lanu, agwetsa maguwa anu ansembe, ndipo apha aneneri anu ndi lupanga. ndatsala ine ndekha ndipo tsopano akufuna kundipha.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa eliyayo, “bwerera njira imene unadzera, ndipo upite ku chipululu cha ku damasiko. ukakafika kumeneko, ukadzoze hazaeli kuti akhale mfumu ya ku aramu. ukadzozenso yehu mwana wa nimisi kuti akhale mfumu ya isreali, ndiponso ukadzoze elisa mwana wa safati wa ku abeli-mehola kuti akhale mneneri wolowa mʼmalo mwako. yehu adzapha aliyense amene adzapulumuke ku lupanga la hazaeli, ndipo elisa adzapha aliyense amene adzapulumuke ku lupanga la yehu. komabe ndasunga anthu 7,000 ku isreali, anthu onse amene mawondo awo sanagwadirepo baala, onse amene pakamwa pawo sipanapsompsoneko fano lake.” kotero eliya anachoka kumeneko, nakapeza elisa mwana wa safati. iye ankatipula ndi mapulawo khumi ndi awiri okokedwa ndi ngʼombe ziwiriziwiri zapamagoli, ndipo iye mwini ankayendetsa goli la khumi ndi chiwiri. eliya anapita kumene anali namuveka chofunda chake. pomwepo elisa anasiya ngʼombe zake nathamangira eliya. iye anati, “mundilole kuti ndikatsanzike abambo ndi amayi anga, ndipo kenaka ndidzakutsatani.” eliya anayankha kuti, “bwerera. ine ndachita chiyani kwa iwe?” choncho elisa anamusiya eliyayo nabwerera kwawo. anatenga ngʼombe zake ziwiri zapagoli nazipha. anatenga magoli a mapulawo ake nasonkhera moto kuphikira nyamayo ndipo anayipereka kwa anthu kuti adye. ndipo ananyamuka natsatira eliya ndi kukhala mtumiki wake.

20

tsono beni-hadadi mfumu ya ku aramu inasonkhanitsa magulu ake onse a ankhondo. iye pamodzi ndi mafumu 32, akavalo awo ndi magaleta awo, anapita kukawuzungulira mzinda wa samariya ndi kuwuthira nkhondo. iye anatuma amithenga ake mu mzindamo kwa ahabu mfumu ya isreali, kukanena kuti, “beni-hadadi akuti, ‘siliva wako ndi golide wako ndi wanga, ndipo akazi ako okongola ndi ana ako ndi anganso.’ ” mfumu ya isreali inayankha kuti, “monga mmene mwanenera, mbuye wanga mfumu, ine pamodzi ndi zonse zomwe ndili nazo ndi zanu.” amithenga aja anabwereranso kwa ahabu ndipo anamuwuza kuti, “beni-hadadi akuti, ‘ine ndinakulamula kuti undipatse siliva wako ndi golide wako, akazi ako ndi ana ako. koma mawa nthawi ngati yomwe ino ndidzatuma atumiki anga kudzafufuza mʼnyumba yako yaufumu ndi nyumba za akuluakulu ako. iwo adzatenga chilichonse chimene umachidalira ndi kupita nacho.’ ” pamenepo mfumu ya isreali inayitanitsa akuluakulu a mʼdzikomo niwawuza kuti, “taonani momwe munthuyu akufunira kutibweretsera mavuto! atatumiza mawu oti ndimupatse akazi anga ndi ana anga, siliva wanga ndi golide wanga, ine sindinamukanize.” akuluakulu onse ndi anthu onse anayankha kuti, “musamumvere kapena kuvomereza zofuna zake.” tsono ahabu anayankha amithenga a beni-hadadi kuti, “kamuwuzeni mbuye wanga mfumu kuti, ‘mtumiki wanu adzachita zonse zimene munazifuna nthawi yoyamba ija, koma izi mwazifunazi sindingazikwanitse.’ ” iwo anachoka nakapereka yankho kwa beni-hadadi. pamenepo beni-hadadi anatumizanso uthenga wina kwa ahabu kuti, “milungu indilange koopsa, ngati mu samariya mudzakhale fumbi loti nʼkudzaza dzanja la aliyense wa anthu anga.” mfumu ya isreali inayankha kuti, “kamuwuzeni kuti, ‘mwamuna mnzako nʼpachulu, nʼkulinga utakwerapo.’ ” beni-hadadi anamva uthenga umenewu pamene iye ankamwa ndi mafumu anzake mʼmatenti awo, ndipo analamula anthu ake kuti, “konzekerani kukathira nkhondo.” choncho anakonzekera kukathira nkhondo mzindawo. ndipo taonani, mneneri wina anabwera kwa ahabu mfumu ya isreali nadzalengeza kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘kodi ukuchiona chigulu chachikulu cha ankhondochi? taona, ndikuchipereka chimenechi lero mʼdzanja lako, ndipo pamenepo udzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” ahabu anafunsa kuti, “koma ndani adzachita zimenezi?” mneneri anayankha kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘adzachita zimenezi ndi asilikali a nduna za mʼzigawo.’ ” ndipo iye anafunsa kuti, “kodi ndani adzayambe nkhondoyi?” mneneriyo anayankha kuti, “ndinu.” choncho ahabu anawerenga asilikali achinyamata a nduna za mʼzigawo ndipo onse analipo 232. ndipo anawerenganso ankhondo a ku isreali ndipo onse analipo 7,000. iwo ananyamuka nthawi yamasana pamene beni-hadadi ndi mafumu 32 othandizana naye ankamwa mpaka kuledzera mʼmatenti awo. asilikali achinyamata a nduna za mʼzigawo ndiwo amene anayamba kupita ku nkhondo. nthawi imeneyi beni-hadadi nʼkuti atatumiza anthu oti akazonde, amene anadzafotokoza kuti, “anthu ankhondo akubwera kuchokera ku samariya.” iye anati, “kaya akubwera mwamtendere kapena mwankhondo, muwagwire amoyo.” choncho asilikali achinyamata a nduna za mʼzigawo anatuluka mu mzinda, gulu lankhondo lili pambuyo pawo. ndipo aliyense wa iwo anapha munthu wake. ataona izi, aaramu anathawa aisraeli ali pambuyo pawo kuwapirikitsa. koma beni-hadadi mfumu ya ku aaramu anathawa atakwera pa kavalo pamodzi ndi ankhondo ena okweranso pa akavalo. mfumu ya isreali inapita chitsogolo ndi kugwira akavalo ndi magaleta ndipo aaramu ambiri anaphedwa. zitachitika izi, mneneri wina anabwera kwa mfumu ya isreali ndipo anati, “mulimbike ndipo muganize bwino zoti mudzachite, chifukwa chaka chikudzachi mfumu ya aramu idzakuthiraninso nkhondo.” nthawi imeneyi, akuluakulu a mfumu ya aramu anamulangiza kuti, “milungu ya anthu a ku isreali ndi milungu ya mʼmapiri. nʼchifukwa chake anali ndi mphamvu zotipambana ife. koma ngati tidzamenyana nawo ku chigwa, ndithudi ife tidzakhala ndi mphamvu kuposa iwo. inu chitani izi: chotsani mafumu onse pa maudindo awo ndipo mʼmalo mwawo muyikemo atsogoleri a ankhondo. musonkhanitsenso gulu lankhondo lofanana ndi lomwe linaphedwa lija, akavalo monga omwe anaphedwa aja, ndi magaleta monga omwe anawonongedwa aja, kuti tikamenyane ndi isreali ku chigwa. pamenepo, ife tidzapambana iwowo.” beni-hadadi anagwirizana nawo ndipo anachita momwemo. chaka chinacho beni-hadadi anasonkhanitsa aaramu, napita ku afeki kukamenyana ndi isreali. aisraeli atasonkhananso, napatsidwa zakudya zawo anapita kukakumana nawo. aisraeli anamanga misasa yawo moyangʼanana ndi aaramu ndipo ankaoneka ngati timagulu tiwiri ta mbuzi, pomwe aaramu anali atakuta dera lonselo. munthu wa allah anabwera, nawuza mfumu ya isreali kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘popeza aaramu akuganiza kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mulungu wa ku mapiri, osati wa ku zigwa, ine ndidzapereka chigulu chonsechi kwa iwe, ndipo iwe udzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” kwa masiku asanu ndi awiri anakhala moyangʼanana mʼmisasa yawo, ndipo pa tsiku lachisanu ndi chiwiri nkhondo inayambika. aisraeli anapha aaramu okwana 100,000 tsiku limodzi lokha. ena onse otsala anathawira ku afeki, kumene khoma linagwera anthu 27,000. ndipo beni-hadadi anathawira mu mzinda, nakabisala mʼchipinda chamʼkati. atumiki ake anamuwuza kuti, “taonani, ife tamva kuti mafumu a fuko la isreali ndi achifundo. tiyeni tipite kwa mfumu ya ku isreali titavala ziguduli mʼchiwuno mwathu ndi kumanga zingwe mʼmakosi mwathu. mwina iye sakakuphani.” atavala ziguduli mʼchiwuno mwawo ndi kumanga zingwe mʼmakosi mwawo, anapita kwa mfumu ya ku isreali ndipo anayiwuza kuti, “mtumiki wanu beni-hadadi akunena kuti, ‘chonde loleni kuti ndikhale moyo.’ ” mfumu inayankha kuti, “kodi iye akanali ndi moyo? iye ujatu ndi mʼbale wanga.” anthuwo ankaganiza kuti mawuwo anali abwino ndipo anavomereza mawuwa mofulumira. iwo anati, “inde, beni-hadadi ndi mʼbale wanu!” mfumu inati, “pitani kamutengeni.” beni-hadadi atatuluka, ahabu anamukweza mʼgaleta lake. beni-hadadi anawuza ahabu kuti, “ndidzabweza mizinda imene abambo anga analanda abambo anu. ndipo mutha kumanga nyumba zanu zamalonda mu damasiko, monga anachitira abambo anga ku samariya.” ahabu anati, “chifukwa cha mgwirizano umenewu, ine ndidzakumasula.” choncho anachita naye mgwirizano, ndipo anamulola kuti apite. molamulidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, mmodzi mwa ana a aneneri anawuza mnzake kuti, “chonde, menye ndi chida chako,” koma mnzakeyo anakana. choncho mneneriyo anati, “chifukwa sunamvere mavawelomakonsonanti-yeahoh, ukangochoka pano, mkango ukupha.” ndipo munthuyo atangochoka pamenepo, mkango unamupeza ndi kumupha. mneneriyo anapeza munthu wina ndipo anamuwuza kuti, “chonde, menye.” choncho munthuyo anamumenya ndi kumuvulaza. pamenepo mneneriyo anapita nakayima pa msewu kudikirira mfumu. iye anadzibisa nakulunga nsalu nkhope yake. mmene mfumu inkadutsa pamenepo, mneneriyo anafuwula kwa mfumuyo kuti, “ine mtumiki wanu ndinalowa pakati pa nkhondo, ndipo munthu wina anabwera kwa ine atatenga mmodzi mwa anthu ogwidwa pa nkhondo, nandiwuza kuti, ‘sunga munthu uyu. ngati asowa, ndiye kuti ndidzakupha, kapena udzalipira ndalama 3,000 za siliva.’ pamene ine mtumiki wanu ndinali wotanganidwa apa ndi apa, munthuyo anasowa.” mfumu ya isreali inati, “chimenechi ndiye chilango chako. iwe wadziweruza wekha.” pamenepo mneneriyo anachotsa msangamsanga nsalu yomwe anakulunga pa nkhope yake, ndipo mfumu ya isreali inamuzindikira kuti ndi mmodzi mwa aneneri. iye anawuza mfumu kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘chifukwa chakuti mwamasula munthu amene ine ndinati ndi woyenera kuphedwa, inuyo ndi amene mudzaphedwe mʼmalo mwa iyeyo, anthu anu mʼmalo mwa anthu ake.’ ” mwachisoni ndi mokwiya, mfumu ya isreali inapita ku nyumba yake yaufumu ku samariya.

21

zitatha izi, panachitika nkhani yokhudza naboti wa ku yezireeli amene anali ndi munda wamphesa ku yezireeli, pafupi ndi nyumba ya mfumu ahabu, mfumu ya ku samariya. ahabu anawuza naboti kuti, “patse munda wako wa mpesa kuti ukhale munda wanga wa ndiwo zamasamba, popeza uli pafupi ndi nyumba yanga yaufumu. mosinthana ndi mundawu ndidzakupatsa wina wabwino, kapena ngati ungafune, ndidzakupatsa ndalama pa mtengo wake wa mundawu.” koma naboti anayankha ahabu kuti, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh, sindingakupatseni cholowa cha makolo anga.” pamenepo ahabu anapita ku nyumba yake, wachisoni ndi wokwiya chifukwa naboti wa ku yezireeli anamuwuza kuti, “sindidzakupatsani cholowa cha makolo anga.” ahabu anakagona pa bedi lake atayangʼana kumbali ndipo anakana chakudya. yezebeli mkazi wake analowa ndipo anamufunsa kuti, “chifukwa chiyani mukuoneka achisoni? chifukwa chiyani simukufuna chakudya?” ahabu anayankha mkazi wake kuti, “chifukwa chake nʼchakuti ine ndinamuwuza naboti wa ku yezireeli kuti, ‘gulitse munda wako wa mpesa kapena ngati ungakonde ine ndidzakupatsa munda wina wabwino mʼmalo mwake.’ koma iye anandiyankha kuti, ‘sindidzakupatsani munda wanga wa mpesa.’ ” ndipo yezebeli mkazi wake anati, “kodi umu ndi mmene mumachitira ngati mfumu ya isreali? dzukani, idyani! sangalalani. ine ndidzakutengerani munda wamphesa wa naboti wa ku yezireeli.” choncho yezebeli analemba makalata mʼdzina la ahabu, nawadinda chidindo cha mfumu, nawatumiza makalatawo kwa akuluakulu ndi kwa anthu olemekezeka amene ankakhala ndi naboti mu mzinda mwake. mʼmakalatamo yezebeli analemba kuti: “lengezani kuti anthu asale chakudya ndipo muyike naboti pa malo aulemu pakati pa anthu. koma muyike anthu awiri oyipa mtima moyangʼanana naye ndipo iwo achitire umboni kuti watemberera allah ndiponso mfumu. ndipo mumutulutse ndi kumuponya miyala ndi kumupha.” choncho akuluakulu ndi anthu olemekezeka amene ankakhala ndi naboti mu mzinda mwake anachita monga analamulira yezebeli mʼmakalata amene anawalembera. iwo analengeza kuti anthu asale chakudya ndipo anayika naboti pa malo aulemu pakati pa anthu. ndipo anthu awiri oyipa anabwera nakhala moyangʼanana naye ndipo anamunenera zoyipa naboti pamaso pa anthu, ponena kuti, “naboti watemberera allah ndiponso mfumu.” choncho anamutulutsira kunja kwa mzinda ndi kumuponya miyala ndi kumupha. atatero anatumiza mawu kwa yezebeli akuti, “naboti amuponya miyala ndipo wafa.” yezebeli atangomva kuti naboti amuponya miyala ndipo wafa, iye anakamuwuza ahabu kuti, “dzukani, katengeni munda wamphesa wa naboti wa ku yezireeli umene anawukaniza kukugulitsani. naboti sali moyonso, koma wafa.” ahabu atamva kuti naboti wafa, ananyamuka kukatenga munda wamphesa wa naboti. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi eliya wa ku tisibe kuti, “nyamuka, pita ukakumane ndi ahabu, mfumu ya isreali amene amalamulira ku samariya. pano ali ku munda wamphesa wa naboti kumene wapita kuti akatenge mundawo kuti ukhale wake. ukamuwuze kuti: ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, kodi siwapha munthu ndi kumulandanso munda wake?’ ndipo ukamuwuzenso kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, pamalo pamene agalu ananyambita magazi a naboti, pamalo pomwepo agalu adzanyambita magazi ako, inde, akonso!’ ” ahabu anati kwa eliya, “tsono wandipeza, iwe mdani wanga!” eliya anayankha kuti, “inde ndakupezani chifukwa mwadzigulitsa kuti muchite zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye akuti ‘taonani, ine ndidzabweretsa mavuto pa iwe. ndidzawononga kotheratu zidzukulu zako ndi kuchotsa mu isreali munthu aliyense wamwamuna wa banja la ahabu, kapolo kapena mfulu. ndidzawononga nyumba yako monga momwe ndinawonongera nyumba ya yeroboamu mwana wa nebati ndiponso ngati nyumba ya baasa mwana wa ahiya, chifukwa wandikwiyitsa ine ndi kuchimwitsa isreali.’ “ndipo kunena za yezebeli, mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘agalu adzadya yezebeli mʼmbali mwa khoma la yezireeli.’ “agalu adzadya munthu aliyense wa nyumba ya ahabu amene adzafere mu mzinda, ndipo mbalame za mu mlengalenga zidzadya aliyense wofera ku thengo.” (kunalibe munthu ngati ahabu, amene anadzigulitsa kuchita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene anakopedwa ndi mkazi wake yezebeli. iye anachita zonyansa kwambiri popembedza mafano, monga mmene ankachitira aamori amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawachotsa pamene aisraeli ankafika). ahabu atamva mawu amenewa, anangʼamba zovala zake, navala ziguduli ndi kusala chakudya. anagona pa ziguduli, nayenda pangʼonopangʼono. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi eliya wa ku tisibe kuti, “kodi waona mmene ahabu wadzichepetsera pamaso panga? chifukwa wadzichepetsa, sindidzabweretsa mavuto amenewa pa nthawi ya moyo wake, koma ndidzawabweretsa pa nyumba yake pa nthawi ya mwana wake.”

22

kwa zaka zitatu panalibe nkhondo pakati pa aramu ndi isreali. koma pa chaka chachitatu, yehosafati mfumu ya ku yuda anapita kukacheza ndi mfumu ya ku isreali. mfumu ya ku isreali nʼkuti itawuza atumiki ake kuti, “kodi inu simukudziwa kuti ramoti giliyadi ndi dera lathu ndipo ife palibe chimene tikuchita kuti tilitenge deralo mʼmanja mwa mfumu ya aramu?” tsono iye anafunsa yehosafati kuti, “kodi udzapita nane ku nkhondo ku ramoti giliyadi?” yehosafati anayankha mfumu ya ku isreali kuti, “ine ndili monga inu, anthu anga monga anthu anu, akavalo anga monga akavalo anu.” koma yehosafati anawuzanso mfumu ya ku isreali kuti, “poyamba mupemphe nzeru kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” choncho mfumu ya isreali inasonkhanitsa pamodzi aneneri okwanira 400, ndipo inawafunsa kuti, “kodi ndipite kukathira nkhondo ramoti giliyadi, kapena ndileke?” iwo anayankha kuti, “pitani, pakuti ambuye waupereka mzindawo mʼmanja mwa mfumu.” koma yehosafati anafunsa kuti, “kodi kuno kulibenso mneneri wina wa mavawelomakonsonanti-yeahoh kumene ife tingakafunsireko nzeru?” mfumu ya ku isreali inayankha yehosafati kuti, “alipo munthu mmodzi amene ife tingakafunsire kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma ndimadana naye chifukwa iyeyo samanenera kanthu kalikonse kabwino ka ine, koma zoyipa nthawi zonse. dzina lake ndi mikaya mwana wa imula.” yehosafati anayankha kuti, “mfumu musatero.” choncho mfumu ya isreali inayitana mmodzi mwa atumiki ake ndipo inati, “kayitane mikaya mwana wa imula msangamsanga.” atavala mikanjo yawo yaufumu, mfumu ya ku isreali ndi yehosafati mfumu ya ku yuda anakhala pa mipando yawo yaufumu pabwalo lopondera tirigu pafupi ndi chipata cha samariya, pamodzi ndi aneneri onse akunenera pamaso pawo. tsono zedekiya mwana wa kenaana nʼkuti atapanga nyanga zachitsulo ndipo iye ananenera kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ndi nyanga izi, inu mudzagunda nazo aaramu mpaka iwo atawonongeka.’ ” aneneri ena onse ananenera zomwezonso. iwo anati, “kathireni nkhondo ramoti giliyadi ndipo mukapambana, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawupereka mzindawo mʼdzanja la mfumu.” wamthenga amene anapita kukayitana mikaya anamuwuza kuti, “taonani, aneneri onse monga munthu mmodzi akunenera za kupambana kwa mfumu. mawu anunso akhale ogwirizana ndi mawu awo, ndipo mukayankhule zabwino.” koma mikaya anati, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, ine ndikawawuza zokhazo zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akandiwuze.” atafika, ahabu anamufunsa kuti, “mikaya, kodi tipite kukathira nkhondo ramoti giliyadi, kapena tileke?” iye anayankha kuti, “pitani ndipo mukapambana, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawupereka mzindawo mʼdzanja la mfumu.” ahabu anati kwa iye, “kodi ndikulumbiritse kangati kuti undiwuze zoona zokhazokha mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh?” pamenepo mikaya anayankha kuti, “ndinaona aisraeli onse atamwazikana pa mapiri ngati nkhosa zopanda mʼbusa, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, ‘anthu awa alibe mbuye wawo. aliyense apite kwawo mwamtendere.’ ” mfumu ya ku isreali inati kwa yehosafati, “kodi ine sindinakuwuzeni kuti ameneyu samanenera kanthu kalikonse kabwino ka ine, koma zoyipa zokhazokha?” mikaya anapitiriza kuyankhula nati, “tsono imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh: ine ndinaona mavawelomakonsonanti-yeahoh atakhala pa mpando wake waufumu, gulu lonse la kumwamba litayima ku dzanja lake lamanja ndi ku dzanja lake lamanzere. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, ‘kodi ndani amene akamukope ahabu kuti akathire nkhondo ramoti giliyadi, nʼkukafera komweko?’ ” “wina anapereka maganizo ena ndipo winanso maganizo ena. potsirizira, mzimu wina unabwera ndi kuyima pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo unati, ‘ine ndidzamukopa.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anafunsa kuti, “ukamukopa bwanji?” mzimuwo unati, “ndidzapita ndi kukakhala mzimu wabodza pakamwa pa aneneri ake onse.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ ‘iwe udzamukopadi. pita kachite zomwezo.’ “ndipo tsopano taonani, mavawelomakonsonanti-yeahoh wayika mzimu wabodza mʼkamwa mwa aneneri anu onsewa. mavawelomakonsonanti-yeahoh waneneratu kuti mukaona mavuto.” pamenepo zedekiya mwana wa kenaana anapita pafupi namenya mikaya patsaya. iye anafunsa mikaya kuti, “kodi mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unadzera njira iti pamene umatuluka mwa ine kuti uziyankhula ndi iwe?” mikaya anayankha kuti, “udzaona pa tsiku limene uzikalowa mʼchipinda chamʼkati kuti ukabisale.” pamenepo mfumu ya ku isreali inalamula kuti, “mugwireni mikaya ndipo mubwerere naye kwa amoni mkulu wa mzinda, ndi kwa yowasi mwana wa mfumu ndipo mukanene kuti, ‘chimene mfumu ikunena ndi ichi; muyikeni mʼndende munthu uyu ndipo musamupatse chakudya china koma buledi ndi madzi pangʼono mpaka nditabwerera mwamtendere.’ ” mikaya ananena kuti, “ngati mudzabwerera mwamtendere, mavawelomakonsonanti-yeahoh sanayankhule kudzera mwa ine.” ndipo iye anapitiriza kunena kuti, “gwiritsitsani mawu angawa, anthu inu nonse!” choncho mfumu ya ku isreali ndi yehosafati mfumu ya ku yuda anapita ku ramoti giliyadi. mfumu ya ku isreali inawuza yehosafati kuti, “ine ndidzalowa mu nkhondoyi modzibisa, koma inu muvale zovala zanu zaufumu.” choncho mfumu ya ku isreali inadzibisa ndi kupita ku nkhondo. tsono mfumu ya ku aramu nʼkuti italamulira anthu ake 32 olamulira magaleta kuti, “musamenyane ndi wina aliyense, wamngʼono kapena wamkulu, koma mfumu ya ku isreali.” olamulira magaleta ataona yehosafati, ankaganiza kuti, “ndithu iyi ndiye mfumu ya ku isreali.” choncho anabwerera kukamenyana naye, koma yehosafati atafuwula, olamulira akavalo anaona kuti sanali mfumu ya ku isreali ndipo analeka kumuthamangitsa. koma munthu wina anaponya muvi wake mwachiponyeponye ndi kulasa mfumu ya ku isreali polumikizira malaya ake odzitetezera. mfumu inawuza woyendetsa galeta lake kuti, “tembenuka ndipo undichotse pa nkhondo pano pakuti ndalasidwa.” nkhondo inakula kwambiri tsiku limenelo, ndipo mfumu inakhala tsonga mʼgaleta lake moyangʼanana ndi aaramu. magazi ake ankayenderera pansi kuchokera mʼgaleta, ndipo pa nthawi ya madzulo inamwalira. pamene dzuwa linkalowa, kunamveka mfuwu wa nkhondo kuti, “munthu aliyense apite ku mzinda wa kwawo, aliyense apite ku dziko la kwawo!” ndipo mfumu ija inafa, nabwera nayo ku samariya, ndipo anayika mʼmanda kumeneko. anatsuka galeta lija pa dziwe la ku samariya (pamene ankasamba akazi achiwerewere) ndipo agalu ananyambita magazi a mfumuyo, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh ananenera. tsono ntchito zina za ahabu, kuphatikiza zonse anazichita, nyumba yaufumu imene anamanga yokutidwa ndi minyanga ya njovu, mizinda yotetezedwa, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a ku isreali? ahabu anamwalira nayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake. ndipo ahaziya mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. yehosafati, mwana wa asa anakhala mfumu ya ku yuda chaka chachinayi cha ahabu mfumu ya ku isreali. yehosafati anali wa zaka 35 pamene analowa ufumu, ndipo analamulira ku yerusalemu zaka 25. amayi ake anali azuba mwana wa silihi. pa zinthu zonse, yehosafati anayenda mʼnjira za asa abambo ake ndipo sanachite zotsutsana ndi machitidwe a abambo ake. iye anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. komabe, malo azipembedzo sanawawononge, ndipo anthu anapitiriza kupereka nsembe ndi kufukiza lubani kumeneko. yehosafati anakhala mwamtendere ndi mfumu ya ku isreali. ntchito zake zina za yehosafati, zinthu zimene anachita ndi zamphamvu zimene anaonetsa, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a ku yuda? iye anachotsa mʼdzikomo amuna onse ochita zachiwerewere mwa chipembedzo amene anatsalira pa nthawi ya ulamuliro wa asa, abambo ake. nthawi imeneyo kunalibe mfumu ku edomu, amene ankalamulira anali munthu woyikidwa ndi mfumu ya ku yuda. yehosafati anapanga sitima zapamadzi zopita ku ofiri kukatenga golide, koma sitimazo sizinayende chifukwa zinawonongeka ku ezioni geberi. nthawi imeneyo ahaziya mwana wa ahabu anawuza yehosafati kuti, “anthu anga ayende pa madzi pamodzi ndi anthu anu,” koma yehosafati anakana. ndipo yehosafati anamwalira nayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake mu mzinda wa davide. ndipo yoramu mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. ahaziya mwana wa ahabu anakhala mfumu ya ku isreali ku samariya mʼchaka cha 17 cha yehosafati mfumu ya ku yuda, ndipo analamulira isreali zaka ziwiri. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa anayenda mʼnjira za abambo ndi amayi ake komanso mʼnjira za yeroboamu mwana wa nebati, amene anachimwitsa isreali. potumikira ndi kupembedza baala, iye anakwiyitsa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, monga momwe anachitira abambo ake.

2_kings

1

atamwalira ahabu, mowabu anawukira isreali. ndipo ahaziya anagwa kuchokera pa khonde la chipinda chake chammwamba ku samariya, ndipo anavulala kwambiri. choncho iye anatuma amithenga nawawuza kuti, “pitani mukafunse kwa baala-zebubu, mulungu wa ku ekroni, ngati ndichire matendawa.” koma mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza eliya wa ku tisibe kuti, “nyamuka, pita ukakumane ndi amithenga a mfumu ya ku samariya ndipo ukawafunse kuti, ‘kodi popeza kulibe allah ku isreali, nʼchifukwa chake inu mukupita kukafunsa nzeru kwa baala-zebubu, mulungu wa ku ekroni?’ tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘iweyo sudzadzuka pa bedi wagonapo. udzafa ndithu!’ ” ndipo eliya ananyamuka. amithenga aja atabwerera kwa mfumu, mfumuyo inawafunsa kuti, “chifukwa chiyani mwabwerera?” iwo anayankha kuti, “munthu wina anabwera kudzakumana nafe, ndipo anatiwuza kuti, bwererani kwa mfumu imene inakutumani ndipo mukayiwuze kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, kodi popeza kulibe allah ku isreali, nʼchifukwa chake mukupita kukafunsa nzeru kwa baala-zebubu, mulungu wa ku ekroni? tsono sudzadzuka pa bedi wagonapo. udzafa ndithu!’ ” mfumu inafunsa amithengawo kuti, “kodi munthu amene anabwera kudzakumana nanuyo ndi kukuwuzani zimenezi amaoneka bwanji?” iwo anayankha kuti, “munthuyo anavala zovala zaubweya ndi lamba wachikopa mʼchiwuno mwake.” mfumu inati, “munthu ameneyo ndi eliya wa ku tisibe.” pamenepo mfumu inatuma mtsogoleri wa ankhondo ndi anthu ake makumi asanu kwa eliya. mtsogoleriyo anapita kwa eliya, amene anali atakhala pamwamba pa phiri, ndipo anati, “munthu wa allah, mfumu ikuti, ‘tsikani!’ ” eliya anayankha mtsogoleriyo kuti, “ngati ndine munthu wa allah, moto utsike kuchokera kumwamba, ukupsereze iwe pamodzi ndi anthu makumi asanu akowo!” pomwepo moto unatsikadi kuchokera kumwamba ndipo unapsereza mtsogoleriyo pamodzi ndi anthu akewo. zitachitika izi, mfumu inatumanso mtsogoleri wina pamodzi ndi asilikali ake makumi asanu. mtsogoleriyo anati kwa eliya, “munthu wa allah, zimene mfumu ikunena ndi izi, ‘tsikani msangamsanga!’ ” eliya anayankha kuti, “ngati ndine munthu wa allah, moto utsike kuchokera kumwamba, ukupsereze iwe pamodzi ndi anthu ako makumi asanuwo!” pomwepo moto unatsikadi kuchokera kumwamba ndipo unapsereza mtsogoleriyo pamodzi ndi anthu akewo. ndipo mfumu inatumanso mtsogoleri wachitatu pamodzi ndi asilikali ake makumi asanu. mtsogoleri wachitatuyu anakwera pa phiripo ndi kugwada pamaso pa eliya. iye anayankhula mopemba kuti, “munthu wa allah, chonde musandiwononge ineyo pamodzi ndi atumiki makumi asanu anuwa! taonani, moto unatsika kuchokera kumwamba ndi kupsereza atsogoleri awiri pamodzi ndi anthu awo onse. koma tsopano musawononge moyo wanga!” mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa eliya, “pita naye, usamuope.” choncho eliya ananyamuka natsika naye limodzi kupita kwa mfumu. eliya anawuza mfumu kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘chifukwa chiyani munatumiza amithenga kwa baala-zebubu, mulungu wa ku ekroni, kukafunsa ngati muti muchire? kodi mu isreali mulibe allah woti nʼkukuyankhani funso lanu? choncho, popeza mwachita izi, simudzadzuka pamene mwagonapo; mudzafa ndithu.’ ” motero ahaziya anafadi, monga mwa mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene eliya anayankhula. tsono popeza ahaziya analibe mwana, yoramu analowa ufumu mʼmalo mwake mʼchaka chachiwiri cha yehoramu mwana wa yehosafati mfumu ya ku yuda. ntchito zina zonse zimene ahaziya anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a ku isreali?

2

mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pafupi kutenga eliya kupita kumwamba mu kamvuluvulu, eliya ndi elisa anali pa ulendo wopita ku giligala. eliya anawuza elisa kuti, “iwe khala pano pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wandituma kuti ndipite ku beteli.” koma elisa anati, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo ndiponso pali inu nomwe, ineyo sindidzakusiyani.” motero awiriwo anapita ku beteli. ana a aneneri a ku beteli anabwera kwa elisa namufunsa kuti, “kodi ukudziwa kuti lero mavawelomakonsonanti-yeahoh akuchotsera mbuye wako?” elisa anayankha kuti, “inde ndikudziwa, koma musakambe zimenezi.” ndipo eliya anati kwa elisa, “iwe khala pano pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wandituma kuti ndipite ku yeriko.” koma elisa anayankha kuti, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo ndiponso pali inu, ineyo sindidzakusiyani.” motero awiriwo anapita ku yeriko. ana a aneneri amene anali ku yeriko anapita kwa elisa, namufunsa kuti, “kodi ukudziwa kuti lero mavawelomakonsonanti-yeahoh akuchotsera mbuye wako?” elisa anayankha kuti, “inde ndikudziwa, koma inu musakambe zimenezi.” ndipo eliya anati kwa elisa, “iwe khala pano pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wandituma kuti ndipite ku yorodani.” elisa anayankha kuti, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo ndiponso pali inu nomwe, ineyo sindidzakusiyani.” motero awiriwo anapitirira ulendo wawo. anthu makumi asanu mwa ana a aneneri anawatsatira nayima chapatali moyangʼanana nawo ndipo eliya ndi elisa anayima mʼmphepete mwa yorodani. eliya anatenga chovala chake nachipinda, napanda madzi ndi chovalacho. madziwo anagawikana, ena kwina ena kwina, ndipo awiriwo anawoloka powuma. atawoloka, eliya anati kwa elisa, “ndifotokozere, ndikuchitire chiyani ndisanachotsedwe pamaso pako?” elisa anayankha kuti, “ndikupemphani kuti mundipatse magawo awiri a mphamvu za mzimu wanu wa uneneri.” eliya anati, “wapempha chinthu chapatali, komabe ukandiona pamene ndikuchotsedwa pamaso pako, mphamvu wapemphayi idzakhala yako, koma ukapanda kundiona sizidzachitika.” akuyenda ndi kumakambirana, mwadzidzidzi galeta lamoto ndi akavalo amoto anaonekera ndi kuwasiyanitsa awiriwo, ndipo eliya anapita kumwamba mʼkamvuluvulu. elisa anaona zimenezi ndipo anafuwula kuti, “abambo anga! abambo anga! magaleta a isreali ndi anthu ake okwera pa akavalo!” ndipo elisa sanamuonenso eliyayo. pamenepo elisa anagwira zovala zake nazingʼamba pakati. iye anatola chovala cha eliya chomwe chinagwa nabwerera ndi kukayima mʼmphepete mwa yorodani. ndipo elisa anatenga chovala chomwe chinagwa kuchokera kwa eliya napanda nacho madzi. iye anafunsa kuti, “ali kuti allah wa eliya?” atapanda madzi, madziwo anagawika pakati, ena kwina ena kwina, ndipo iye anawoloka. ndipo ana a aneneri ochokera ku yeriko atamuona anati, “mzimu wa eliya wakhazikika pa elisa.” ndipo anapita kukakumana naye nagwada ndi kuweramitsa mitu yawo pansi pamaso pake. ndipo anawuza elisa kuti, “ife atumiki anu tili ndi anthu amphamvu makumi asanu. aloleni apite kuti akafunefune mbuye wanu. mwina mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamutenga ndi kukamuponya ku phiri lina kapena ku chigwa china.” elisa anayankha kuti, “ayi, musawatume.” koma anamukakamizabe mpaka elisayo anachita manyazi moti sakanatha kukana. choncho iye anati, “atumizeni.” ndipo anatumiza anthu makumi asanu amene anakafunafuna eliya kwa masiku atatu koma sanamupeze. atabwerera kwa elisa (chifukwa anali akanali ku yeriko), iye anawawuza kuti, “kodi sindinakuwuzeni kuti musapite?” anthu a mu mzindamo anati kwa elisa, “mbuye wathu, taonani mzinda uno uli pamalo pabwino, monga mukuoneramu, koma madzi ake ndi oyipa, nthaka yakenso ndi yosabereka.” iye anati, “patseni mbale yatsopano ndipo muyikemo mchere.” ndipo anabweretsa mbaleyo kwa iye. kenaka elisa anapita ku kasupe wa madziwo, nathiramo mchere mʼkasupemo nati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ndachiritsa madzi awa. madzi amenewa sadzabweretsanso imfa kapena kuchititsa kuti nthaka ikhale yosabereka.’ ” kotero madziwo ndi abwino mpaka lero, molingana ndi mawu amene elisa anayankhula. kuchokera kumeneko elisa anapita ku beteli. ndipo pamene ankayenda mu msewu, anyamata ena achichepere anatuluka mu mzindamo nʼkumamuseka. iwo ankanena kuti, “choka iwe, wachidazi! choka iwe wachidazi” iye anatembenuka nawayangʼana ndipo anawatemberera mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. nthawi yomweyo panatulukira zimbalangondo ziwiri kuchokera kuthengo, ndi kuphapo anyamata 42. ndipo iye anapita ku phiri la karimeli. pochoka kumeneko anabwerera ku samariya.

3

yoramu mwana wa ahabu anakhala mfumu ya isreali ku samariya mʼchaka cha 18 cha yehosafati mfumu ya ku yuda ndipo analamulira zaka khumi ndi ziwiri. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh koma sizinafanane ndi zimene anachita abambo ndi amayi ake. iye anachotsa fano la mwala la baala limene abambo ake anapanga. komabe anawumirira kuchita machimo a yeroboamu mwana wa nebati, amene anachimwitsa nawo isreali ndipo sanafune kuwaleka. tsono mesa, mfumu ya ku mowabu ankaweta nkhosa, ndipo iye ankayenera kumapereka kwa mfumu ya ku isreali chaka ndi chaka ana ankhosa onenepa okwanira 100,000 pamodzi ndi ubweya wankhosa 100,000 zazimuna. koma atamwalira ahabu, mfumu ya ku mowabu inawukira mfumu ya ku isreali. choncho nthawi imeneyi mfumu yoramu inatuluka mu samariya ndi kukasonkhanitsa aisraeli onse. yoramu anatumizanso uthenga uwu kwa yehosafati mfumu ya ku yuda: “mfumu ya ku mowabu yandiwukira. kodi ungapite nane kukamenyana ndi mowabu?” iye anayankha kuti, “ine ndidzapita nawe. iwe ndi ine ndife anthu amodzi, anthu anga ali ngati anthu ako, akavalo anga ali ngati akavalo ako.” yehosafati anafunsa kuti, “kodi tidzera njira iti popita ku nkhondoko?” yoramu anayankha kuti, “tidzera ku chipululu cha edomu.” choncho mfumu ya ku isreali inanyamuka pamodzi ndi mfumu ya ku yuda ndi ya ku edomu. ndipo atayenda mozungulira mʼchipululu kwa masiku asanu ndi awiri, asilikali analibe madzi woti amwe kapena kumwetsa nyama zawo zosenza katundu. mfumu inafuwula kuti, “nʼchiyani chomwe chikutichitikira! kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh wasonkhanitsa mafumu atatu pamodzi kuti atipereke mʼmanja mwa amowabu?” koma mfumu yehosafati inafunsa kuti, “kodi kuno kulibe mneneri wa mavawelomakonsonanti-yeahoh woti tingakafunse kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kudzera mwa iyeyo?” mtsogoleri wa ankhondo wa mfumu ya ku isreali anayankha kuti, “alipo, elisa mwana wa safati. iye anali mtumiki wa eliya.” yehosafati anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh amayankhula kudzera mwa iye.” choncho mfumu ya ku isreali pamodzi ndi yehosafati ndiponso mfumu ya ku edomu anapita kwa elisa. elisa ananena kwa mfumu ya ku isreali kuti, “pali ubale wanji pakati pa inu ndi ine? pitani kwa aneneri a abambo ndi amayi anu.” mfumu ya ku isreali inayankha kuti, “ayi, pakuti ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anatisonkhanitsa ife mafumu atatu pamodzi kuti atipereke mʼmanja mwa amowabu.” elisa anati, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse amene ndimamutumikira, pakanapanda kuti ndimamuchitira ulemu yehosafati mfumu ya ku yuda, sindikanakulabadirani kapena kukuyangʼanani nʼkomwe. koma tsopano ndiyitanireni munthu wodziwa kuyimba bwino zeze.” munthuyo akuyimba zeze, mphamvu ya mavawelomakonsonanti-yeahoh inafika pa elisa, ndipo anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘kumbani ngalande mʼchigwa chonse.’ pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, ‘simudzaona mphepo kapena mvula, komabe chigwa ichi chopanda madzi chidzadzaza ndi madzi, ndipo inu mudzamwa pamodzi ndi ngʼombe zanu ndiponso nyama zanu zonse.’ izi ndi zosavuta pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo adzaperekanso amowabu mʼmanja mwanu. mudzagonjetsa mizinda yawo yonse yotetezedwa ndiponso mizinda yawo ikuluikulu. mudzagwetsa mtengo wabwino uliwonse, mudzatseka akasupe onse amadzi, ndiponso mudzawononga minda yawo yonse yachonde poponyamo miyala.” mmawa mwake, nthawi yopereka nsembe ili pafupi, anangoona madzi akutuluka kuchokera ku edomu, ndipo malo onse anadzaza ndi madzi. tsono nʼkuti amowabu onse atamva kuti mafumu abwera kudzachita nawo nkhondo. kotero, anayitana munthu aliyense, wamkulu ndi wamngʼono amene ankatha kugwira chida chankhondo ndipo anakayima ku malire a dziko lawo. amowabu atadzuka mmamawa, dzuwa likuwala pa madziwo, anaona madziwo akuoneka wofiira ngati magazi patsogolo pawo. ndipo iwo anati, “taonani magazi! mafumu aja amenyana okhaokha ndipo aphana. amowabu, tsopano ndi nthawi yofunkha!” koma amowabu atafika ku misasa ya isreali, aisraeli ananyamuka ndi kumenyana nawo mpaka anathawa. ndipo aisraeli analowa mʼdzikolo ndi kupha amowabu. aisraeli anagumula mizinda yawo ndipo munthu aliyense anaponya mwala pa munda uliwonse wachonde mpaka utadzaza ndi miyala. iwo anatseka akasupe onse amadzi ndiponso anadula mtengo wabwino uliwonse. mzinda wa kiri hareseti wokha ndiye unatsala wotetezedwa koma anthu oponya miyala anawuzungulira nawuthiranso nkhondo. mfumu ya ku mowabu itaona kuti nkhondo ikumulaka, inatenga anthu 700 a malupanga kuti athawe modutsa mfumu ya ku edomu, koma inalephera. choncho inatenga mwana wake wamwamuna woyamba kubadwa, amene akanalowa ufumu mʼmalo mwake, ndi kumupereka nsembe pa khoma la mzinda. zimenezi zinachititsa kuti mkwiyo ndi ukali wa amowabu ukule kwambiri pa aisraeli ndipo aisraeliwo anathawa nabwerera ku dziko la kwawo.

4

mkazi wa mmodzi mwa ana a aneneri anafuwula kwa elisa kuti, “mtumiki wanu, mwamuna wanga wamwalira ndipo inu mukudziwa kuti ankaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma tsopano munthu amene mwamuna wanga anakongolako zinthu zake, akubwera kudzatenga ana anga awiri aamuna kuti akhale akapolo ake.” elisa anayankha mayiyo kuti, “kodi ufuna ndikuchitire chiyani? tandiwuza uli ndi chiyani mʼnyumba mwako?” mayiyo anayankha kuti, “mdzakazi wanu alibe kanthu kalikonse koma timafuta pangʼono chabe.” elisa anati, “pita kabwereke mitsuko yonse yopanda kanthu kwa anzako. usakabwereke mitsuko yochepa. kenaka ukalowe mʼnyumba mwako ndi kudzitsekera iwe ndi ana ako. mukakatero mukakhuthulire mafuta mʼmitsuko yonseyo, ndipo mtsuko uliwonse ukadzaza muzikawuyika pambali.” mayi uja anachoka kwa elisa nakadzitsekera ndi ana ake. anthu anabweretsa mitsuko kwa iye ndipo ankathiramo mafuta. mitsuko yonse itadzaza, mayiyo anawuza mwana wake kuti, “bweretsa mtsuko wina.” koma iye anayankha kuti, “mitsuko yonse yatha.” pamenepo mafuta analeka kutuluka. mayiyo anapita nakamuwuza munthu wa allah amene anamuyankha kuti, “pita, kagulitse mafutawo ndipo ukabweze ngongole ija. ndalama zotsalazo zikakhale zako ndi ana ako.” tsiku lina elisa anapita ku sunemu. kumeneko kunkakhala mayi wina wachuma amene anawumiriza elisa kuti adye chakudya. choncho nthawi iliyonse imene elisa amadutsa kumeneko, ankayima ndi kudya. mayiyo anawuza mwamuna wake kuti, “taonani, ine ndikudziwa kuti munthu amene amadutsa pano nthawi zambiriyu ndi munthu woyera wa allah. tiyeni timumangire kachipinda kakangʼono pa denga la nyumbayi ndi kumuyikiramo bedi ndi tebulo, mpando ndi nyale. akabwera kuno azikhala mʼmenemo.” tsiku lina pamene elisa anafika ku sunemu, iye anakalowa mʼchipinda chake chija nagona mʼmenemo. iye anati kwa mtumiki wake gehazi, “muyitane msunemuyu.” ndipo anapita kukamuyitana mayiyo, ndipo anabwera nayima pamaso pa elisa. elisa anati kwa gehazi, “muwuze mayiyo kuti, ‘wavutika potichitira zonsezi. nanga tsopano ifeyo tikuchitire chiyani? kodi ukufuna kuti tikadziwitse mfumu kapena mtsogoleri wa ankhondo zimene watichitirazi?’ ” mayiyo anayankha kuti, “ine ndimakhala mwamtendere pakati pa abale anga.” elisa anafunsanso gehazi kuti, “kodi tingamuchitire chiyani?” gehazi anati, “ndithu, mayiyu alibe mwana ndipo mwamuna wake ndi wokalamba.” pamenepo elisa anati, “muyitane.” choncho gehazi anamuyitana, ndipo iye anabwera nayima pa khomo. elisa anati kwa mayiyo, “nthawi ngati yomwe ino chaka chamawa, udzakhala utanyamula mwana wamwamuna mʼmanja mwako.” mayiyo anatsutsa zimenezi nanena kuti, “ayi mbuye wanga. inu munthu wa allah, musanamize mdzakazi wanu!” koma mayi uja anakhala woyembekezera, ndipo chaka chotsatiracho, nthawi ngati yomweyo anabereka mwana wamwamuna monga momwe elisa anamuwuzira. mwana uja anakula, ndipo tsiku lina anapita kwa abambo ake amene anali ndi anthu odula tirigu. mwanayo anafuwula kwa abambo ake kuti, “mayo! mutu wanga ine! mayo! mutu wanga ine!” abambo akewo anawuza wantchito wake kuti, “munyamule ndi kukamupereka kwa amayi ake.” wantchito uja atamunyamula ndi kumupereka kwa amayi ake. mwanayo anakhala pa miyendo ya amayi akeyo mpaka masana, ndipo pambuyo pake anamwalira. mayiyo ananyamula mwanayo nakamugoneka pa bedi la munthu wa allah uja. kenaka anatseka chitseko iye nʼkuchokapo. iye anayitanitsa mwamuna wake namuwuza kuti, “tumizireni wantchito mmodzi ndi bulu mmodzi kuti ndipite mofulumira kwa munthu wa allah nʼkubwererako.” mwamuna wakeyo anafunsa kuti, “chifukwa chiyani ukupita kwa iyeyo lero? lero si tsiku la chikondwerero cha mwezi watsopano kapena tsiku la sabata.” mayiyo anayankha kuti, “zonse zili bwino.” mayiyo anamangirira chishalo pa bulu ndipo anawuza wantchito wake kuti, “yendetsa bulu mofulumira. usachepetse liwiro pokhapokha nditakuwuza.” choncho ananyamuka nakafika kwa munthu wa allah uja ku phiri la karimeli. munthu wa allah ataona mayiyo patali, anawuza mtumiki wake gehazi kuti, “taona! msunemu uyo! thamanga msanga ukakumane naye ndipo ukamufunse kuti, ‘kodi muli bwino? kodi mwamuna wanu ali bwino? kodi mwana wanu ali bwino?’ ” mayiyo anayankha kuti, “zonse zili bwino.” atafika kwa munthu wa allahyo pa phiripo, mayiyo anagwira mapazi a elisa. gehazi anabwera kuti amukankhe, koma munthu wa allah anati, “musiye! iyeyu ali pa mavuto aakulu, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh wandibisira zimenezi ndipo sanandiwuze chifukwa chake.” tsono mayiyo anati, “mbuye wanga, kodi ine ndinakupemphani mwana? kodi sindinakuwuzeni kuti musandinamize?” elisa anawuza gehazi kuti, “manga lamba mʼchiwuno mwako, tenga ndodo yanga mʼdzanja lako ndipo thamanga. ngati ukumana ndi munthu wina aliyense, usamupatse moni, ndipo ngati wina akupatsa moni, usayankhe. ukagoneke ndodo yanga pa nkhope ya mwanayo.” koma mayi wake wa mwana uja anati, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo ndiponso pali inu nomwe, ineyo sindidzakusiyani.” choncho elisa ananyamuka natsatira mayiyo. gehazi anatsogola nakagoneka ndodoyo pa nkhope ya mwanayo, koma sipanamveke mawu kapena kugwedezeka kuonetsa kuti ali moyo. choncho gehazi anabwerera kukakumana ndi elisa ndipo anamuwuza kuti, “mwanayo sanatsitsimuke.” ndipo elisa atafika ku nyumbako, taonani, mwanayo anali wakufa atamugoneka pa bedi lake. elisa analowa mʼnyumbamo natseka chitseko. anali awiri okha mʼchipindamo ndipo iye anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka anakwera pa bedi ndi kumugonera mwanayo, pakamwa pake panakhudzana ndi pakamwa pa mwanayo, maso ake anakhudzana ndi maso a mwanayo, ndipo manja ake anakhudzana ndi manja a mwanayo. pamene ankadzitambalitsa yekha pa mwanayo, thupi la mwanayo linayamba kufunda. elisa anatembenuka nayenda uku ndi uku kamodzi mʼchipindamo ndipo kenaka anakweranso pa bedi nagoneranso mwanayo. mwanayo anayetsemula kasanu ndi kawiri ndipo anatsekula maso ake. elisa anayitana gehazi ndipo anati, “muyitane msunemuyo.” ndipo anaterodi. mayiyo atabwera, elisa anati, “tenga mwana wako.” mayiyo analowa, nagwada pa mapazi a elisa, naweramitsa mutu wake pansi. kenaka ananyamula mwana wake natuluka. elisa anabwerera ku giligala ndipo ku dera limenelo kunali njala. elisa akukumana ndi ana a aneneri, anati kwa mtumiki wake, “ika mʼphika waukulu pa moto ndipo uwaphikire chakudya anthu awa.” mmodzi mwa ana aneneriwo anapita kuthengo kukafuna ndiwo ndipo anakapeza mpesa wakuthengo. iye anathyolako zipatso zake nadzaza nsalu yake. atabwerera, anazidula zipatsozo naziyika mu mʼphika, ngakhale kuti panalibe amene ankazidziwa. anawapakulira anthu chakudyacho, koma atayamba kudya, anthuwo anafuwula kuti, “inu munthu wa allah muli imfa mu mʼphikamu!” ndipo sakanatha kudya chakudyacho. elisa anati, “bweretsani ufa.” iye anathira ufa mu mʼphikamo ndipo anati, “perekani chakudyachi kwa anthu kuti adye.” ndipo mu mʼphikamo munalibenso zoopsa. munthu wina wochokera ku baala-salisa anabwera atamutengera munthu wa allah malofu a barele makumi awiri opangidwa kuchokera ku zokolola zoyamba kucha, pamodzinso ndi ngala zatsopano za tirigu. elisa anati kwa munthuyo, “apatse anthu kuti adye.” mtumiki wake anafunsa kuti, “kodi ndikachigawe motani chakudyachi kwa anthu 100?” koma elisa anamuwuzanso kuti, “apatse anthu adye. pakuti izi ndi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, ‘iwo adzadya chakudyachi ndipo china chidzatsalako.’ ” tsono iye anachipereka kwa anthuwo ndipo anadya china nʼkutsalako, molingana ndi mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh.

5

tsono naamani anali mtsogoleri wa gulu lankhondo a mfumu ya ku aramu. iye anali munthu wodalirika pamaso pa mbuye wake ndipo anali wokondedwa kwambiri, chifukwa kudzera mwa iye mavawelomakonsonanti-yeahoh anapambanitsa aaramu. anali msilikali wolimba mtima, koma anali ndi khate. tsono magulu a aaramu anapita ku nkhondo ndipo anakagwira ukapolo mtsikana wamngʼono wa ku isreali, ndipo ankatumikira mkazi wa naamani. mtsikanayo anawuza mkazi wa naamani kuti, “mbuye wanga akanapita kukaonana ndi mneneri amene amakhala ku samariya, akanachiritsidwa khate lawo.” naamani anapita kwa mbuye wake kukamuwuza zomwe mtsikana wochokera ku isreali ananena. mfumu ya ku aramu inayankha kuti, “iwe uyenera kupita. ine ndilembera kalata mfumu ya ku isreali.” choncho naamani ananyamuka kupita ku samariya, atatenga ndalama za siliva 30,000, ndalama zagolide 6,000 ndiponso zovala khumi za pa chikondwerero. kalata imene anapita nayo kwa mfumu ya ku isreali inali ndi mawu awa: “taonani, ndikutumiza naamani mtumiki wanga pamodzi ndi kalatayi kwa inu kuti mumuchiritse khate lake.” mfumu ya ku isreali itangowerenga kalatayo, inangʼamba mkanjo wake ndipo inati, “kodi ine ndine allah? kodi ndingathe kupha kapena kupereka moyo? chifukwa chiyani munthu ameneyu wanditumizira munthu woti ndimuchiritse khate lake? taonani, iyeyu akungofuna kuti apeze chifukwa choyambanirana nane!” elisa munthu wa allah atamva kuti mfumu ya ku isreali yangʼamba mkanjo wake, anatumiza uthenga uwu: “chifukwa chiyani mwangʼamba mkanjo wanu? mutumizeni munthuyo kwa ine ndipo iyeyo adzadziwa kuti muli mneneri mu isreali.” choncho naamani anapita pamodzi ndi akavalo ake ndi magaleta nakayima pa khomo la nyumba ya elisa. elisa anatumiza uthenga kwa iye woti, “pita, kasambe kasanu ndi kawiri mu mtsinje wa yorodani, thupi lako lidzachira ndi kukhalanso monga kale ndipo udzayeretsedwa.” koma naamani anachoka mokwiya ndipo anati, “ine ndimaganiza kuti munthuyu atuluka ndipo ayimirira nayitana dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake, nayendetsa dzanja lake pamwamba pa nthendayi ndi kundichiritsa khate langa. kodi abana ndi faripara, mitsinje ya ku damasiko, siyoposa mitsinje ina yonse ya ku isreali? kodi sindikanasamba mʼmitsinje imeneyo ndi kuyeretsedwa?” kotero anatembenuka nachoka ali wokwiya kwambiri. antchito ake anamuyandikira namufunsa kuti, “abambo anga, mneneri akanakulamulani chinthu chachikulu, kodi inu simukanachita? nanga nʼzovuta motani zomwe mneneri wanena kuti ‘kasambeni ndipo mudzayeretsedwa!’ ” choncho naamani anapita ku yorodani nakadzimiza mʼmadzimo kasanu nʼkawiri, monga momwe munthu wa allah anamuwuzira. thupi lake linakhalanso monga kale ndipo linakhala losalala ngati la kamnyamata. pamenepo naamani ndi atumiki ake onse anabwerera kwa munthu wa allah uja. naamani anayima pamaso pa elisa ndipo anati, “tsopano ndikudziwa kuti kulibe allah wina pa dziko lonse lapansi koma mu isreali mokha. chonde, tsopano landirani mphatso ya mtumiki wanu.” mneneri anayankha kuti, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, amene ine ndimamutumikira, sindidzalandira zimenezi.” ndipo ngakhale naamani anamukakamiza, iye anakanabe. naamani anati, “ngati inu simulandira, chonde lolani mtumiki wanu kuti atengeko dothi lokwanira kunyamula abulu awiri, popeza mtumiki wanu sadzaperekanso nsembe yopsereza ndi nsembe zina kwa mulungu wina koma mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh andikhululukire ine pa chinthu ichi: pamene mbuye wanga alowa mʼnyumba ya mapemphero ya rimoni ine ndimapita naye ndipo ndimakagwada naye limodzi. pamene ndikugwada mʼnyumba ya mapemphero ya rimoni, mavawelomakonsonanti-yeahoh azikhululukira mtumiki wanu pa chinthu chimenechi.” elisa anati, “pita mu mtendere.” choncho anachoka nayenda pangʼono. koma gehazi, mtumiki wa elisa munthu wa allah, anaganiza mu mtima mwake kuti, “taonani, mbuye wanga wamulekerera naamani mwaramuyu, posalandira zomwe anabweretsa. pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, ine ndimuthamangira ndipo ndikatengako zinthu kwa iye.” choncho gehazi anamuthamangira naamani uja. naamani ataona gehazi akumuthamangira, anatsika mʼgaleta lake ndi kukakumana naye. iye anafunsa gehazi kuti, “kodi nʼkwabwino?” gehazi anayankha kuti, “inde nʼkwabwino. mbuye wanga wandituma kuti ndidzakuwuzeni kuti, ‘anyamata awiri mwa ana a aneneri angondipeza kumene kuchokera ku dziko la mapiri la efereimu. chonde apatseniko ndalama za siliva 3,000 ndi zovala ziwiri za pa phwando.’ ” naamani anati, “kuli bwino utenge ndalama zasiliva 6,000.” iye anakakamiza gehazi kuti alandire, ndipo kenaka anamanga matumba awiri a ndalama zasiliva pamodzi ndi zovala zinayi za pa mphwando. naamani anazipereka kwa antchito ake awiri ndipo anazinyamula nayenda patsogolo pa gehazi. gehazi atafika ku phiri, anawalanda antchito aja zinthu zija nazibisa mʼnyumbamo. iye anawawuza anthu aja kuti abwerere ndipo anapita. kenaka analowa mʼnyumbamo nakayima pamaso pa mbuye wake elisa. elisa anafunsa kuti, “kodi gehazi unali kuti?” iye anayankha kuti, “mtumiki wanu sanapite kwina kulikonse.” koma elisa anati kwa gehazi, “kodi mzimu wanga sunali nawe pamene munthu uja anatsika mʼgaleta lake ndi kukumana nawe? kodi ino ndi nthawi yolandira ndalama, kapena kulandira zovala, mitengo ya olivi, minda ya mpesa, nkhosa, ngʼombe kapena antchito aamuna kapena antchito aakazi? khate la naamani lidzakumatirira iwe ndi zidzukulu zako mpaka muyaya.” ndipo gehazi anachoka pamaso pa elisa ali ndi khate lotuwa ngati phulusa.

6

ana a aneneri anati kwa elisa, “taonani malo amene timakhala ndi inu atichepera kwambiri. tiloleni tipite ku yorodani kumene aliyense wa ife akadule mtengo umodzi, kuti timange malo woti tizikhalamo.” ndipo elisa anati, “pitani.” mmodzi wa iwo anati, “chonde mulole kutsagana nawo atumiki anu.” elisa anayankha kuti, “ndipita nanu.” ndipo anapita nawo. anapita ku yorodani nayamba kudula mitengo. pamene wina ankadula mtengo, nkhwangwa yake inaguluka nigwera mʼmadzi. iye anafuwula kuti, “mayo! mbuye wanga! popeza ndi yobwereka!” ndipo munthu wa allah uja anafunsa, “yagwera pati?” pamene anamuonetsa malowo, elisa anadula kamtengo nakaponya pamenepo, ndipo nkhwangwayo inayandama. elisa anati, “itenge.” ndipo munthuyo anatambalitsa dzanja lake nayitenga. tsono mfumu ya ku aramu inali pa nkhondo ndi isreali. itakambirana ndi atsogoleri ake ankhondo inati, “ndidzamanga misasa yanga pamalo akutiakuti.” munthu wa allah anatumiza mawu kwa mfumu ya ku isreali kuti “musamale podutsa malo akuti, chifukwa aaramu akupita kumeneko.” choncho mfumu ya ku isreali inatuma anthu kumalo kumene munthu wa allahyo ananena. nthawi ndi nthawi elisa ankachenjeza mfumu, kotero kuti ankakhala tcheru ku malo amenewo. zimenezi zinakwiyitsa kwambiri mfumu ya ku aramu. mfumuyo inayitanitsa atsogoleri ake ankhondo ndipo inawafunsa kuti, “kodi simungandiwuze munthu amene pakati pathu pano ali mbali ya mfumu ya ku isreali?” mmodzi mwa atsogoleri a ankhondowo anati, “palibe ndi mmodzi yemwe pakati pathu, inu mbuye wanga, koma elisa mneneri amene ali ku isreali amawuza mfumu ya ku isreali mawu enieni amene inu mumayankhula ku chipinda kwanu.” choncho mfumu inalamula kuti, “pitani, kafufuzeni kumene akukhala kuti ine nditume anthu kukamugwira.” anthuwo anabweretsa mawu oti, “taonani, elisa ali ku dotani.” ndipo mfumu inatumizako magaleta ndi akavalo ndiponso gulu lankhondo lamphamvu. anapita usiku nakawuzungulira mzindawo. mtumiki wa munthu wa allah atadzuka mmamawa ndi kutuluka panja, gulu la ankhondo pamodzi ndi akavalo ndi magaleta anali atazungulira mzindawo. mtumikiyo anafunsa kuti, “kalanga mbuye wanga, tidzachita chiyani?” mneneri anamuyankha kuti, “usachite mantha. amene ali mbali yathu ndi ambiri kupambana amene ali mbali yawo.” ndipo elisa anapemphera kuti, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh tsekulani maso ake kuti aone.” pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsekula maso a mtumikiyo, ndipo anayangʼana naona kuti phiri lonse linali lodzaza ndi akavalo ndi magaleta a moto atazungulira elisa. pamene adaniwo ankabwera kudzalimbana naye, elisa anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “achititseni khungu anthu awa.” kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anawachititsa khungu monga anapemphera elisa. elisa anawawuza ankhondowo kuti, “njira si imeneyi ndipo mzinda sumenewunso. tsateni, ndipo ndidzakutengerani kwa munthu amene mukumufunayo.” ndipo anawatengera ku samariya. atalowa mu mzinda wa samariya, elisa anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh tsekulani maso a anthu awa kuti aone.” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsekula maso awo ndipo anangoona kuti ali mʼkati mwenimweni mwa samariya. mfumu ya ku isreali itawaona, inafunsa elisa kuti, “abambo anga, kodi ndiwaphe? kodi ndiwaphe?” elisa anayankha kuti, “musawaphe. kodi mungaphe anthu amene munawagwira pogwiritsa ntchito lupanga ndi uta? apatseni chakudya ndi madzi kuti adye ndi kumwa kenaka apite kwa mbuye wawo.” choncho anawakonzera mphwando lalikulu, ndipo atatsiriza kudya ndi kumwa, anawatumiza kwawo ndipo anabwerera kwa mbuye wawo. kotero magulu a ankhondo a ku aramu analeka kuthira nkhondo dziko la isreali. patapita nthawi, beni-hadadi mfumu ya aramu anasonkhanitsa gulu lake lonse la ankhondo, napita kukazungulira mzinda wa samariya. mu mzinda wa samariya munali njala yoopsa. ndipo taonani, aaramu anazungulira mzindawu kwa nthawi yayitali kotero kuti mutu wa bulu ankawugulitsa ndalama za siliva 80, ndipo magalamu 200 a zitosi za nkhunda ankawagulitsa pa mtengo wa masekeli asanu. pamene mfumu inkayenda pa khoma la mzindawo, mayi wina anafuwulira mfumuyo kuti, “thandizeni mbuye wanga mfumu!” mfumu inayankha kuti, “ngati mavawelomakonsonanti-yeahoh sakuthandiza iwe, ine thandizo lako ndingalipeze kuti? kuchokera ku malo opunthira tirigu kodi? kuchokera kumalo opsinyira mphesa kodi?” pamenepo mfumuyo inafunsa mayiyo kuti, “kodi chakuvuta nʼchiyani?” iye anayankha kuti, “mayi uyu anandiwuza kuti, ‘bweretsa mwana wako kuti timudye lero, ndipo mawa tidzadya mwana wangayu.’ choncho tinaphika mwana wanga ndi kumudya. tsiku lotsatira lakelo ine ndinati, ‘bweretsa mwana wako kuti timudye,’ koma iye anabisa mwana wakeyo.” mfumu itamva mawu a mayiyo, inangʼamba mkanjo wake. pamene inkayenda pa khoma, anthu anayangʼana, ndipo anaona zovala zamʼkati, pakuti anavala chiguduli. mfumuyo inati, “allah andilange, andilange kwambiri ndikapanda kudula mutu wa elisa mwana wa safati lero!” tsono elisa nʼkuti atakhala mʼnyumba mwake, ndipo akuluakulu anali naye limodzi. mfumu inatuma munthu wina kuti imutsogolere, koma asanafike, elisa anawuza akuluakuluwo kuti, “kodi simukuona momwe wopha munthu uja watumizira munthu wina kuti adzadule mutu wanga? taonani mthengayo akafika, mutseke chitseko ndipo muchigwiritsitse kuti asalowe. kodi ndikumvawo pambuyo pake si mgugu wa mbuye wake?” elisa akuyankhulabe ndi anthuwo, taonani, wamthengayo anafika kwa iye. ndipo mfumu inati, “mavuto amenewa ndi ochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kodi nʼchifukwa chiyani ine ndiyenera kudikira thandizo lochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh?”

7

ndipo elisa anati, “mverani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘mawa nthawi ngati yomwe ino, makilogalamu atatu a ufa adzawagulitsa pa mtengo wa ndalama imodzi yasiliva, ndipo makilogalamu asanu ndi limodzi a barele adzawagulitsa pa mtengo wa ndalama imodzi yasiliva ku chipata cha samariya.’ ” mtsogoleri amene mfumu inkamudalira anati kwa munthu wa allah, “taona, ngakhale mavawelomakonsonanti-yeahoh atatsekula zipata zakumwamba, kodi zimenezi zingachitikedi?” elisa anamuyankha kuti, “taona, iweyo udzaziona zimenezi ndi maso ako, koma sudzadyako kanthu.” tsono pa chipata cholowera mu mzinda wa samariya pankakhala anthu anayi akhate. iwo anayankhulana kuti, “chifukwa chiyani tikungokhala pano kudikira kufa? ngati tinganene kuti, ‘tidzalowa mu mzinda,’ njala ili mu mzindamo ndipo tidzafa. ndipo ngati tikhalebe pano, tidzafa ndithu. choncho tiyeni tipite ku msasa wa aaramu ndi kukadzipereka. ngati sakatipha, tidzakhala ndi moyo, ngati akatipha, basi tikafa.” iwo ananyamuka ndi kachisisira kupita ku msasa wa aaramu. atafika mʼmalire a msasa, taonani, sanapeze munthu ndi mmodzi yemwe, pakuti ambuye anali atamveketsa phokoso la magaleta ndi akavalo ndiponso mdidi wa gulu lalikulu la ankhondo, kotero anayamba kuwuzana kuti, “taonani, mfumu ya ku isreali yalemba ganyu mafumu a ahiti ndi a aigupto kuti adzatithire nkhondo!” choncho ananyamuka nathawa ndi kachisisira ndipo anasiya matenti, akavalo ndi abulu awo. iwo anasiya msasa wawo momwe unalili nathawa kupulumutsa miyoyo yawo. anthu akhate aja atafika mʼmalire mwa msasa analowa mʼtenti imodzi. anadya ndi kumwa, natenga siliva, golide ndi zovala ndipo anachoka kupita kukazibisa. atabwerera anakalowa mʼtenti ina ndipo anatenga zinthu mʼmenemo nakazibisanso. kenaka akhate aja anawuzana kuti, “ife sitikuchita bwino. lero ndi tsiku la uthenga wabwino ndipo tikungokhala chete. tikadikira mpaka kucha, tidzalangidwa. tiyeni msanga tikafotokoze zimenezi ku nyumba yaufumu.” choncho anapita nakayitana alonda a pa chipata cha mzinda ndi kufotokoza kuti, “ife tinapita ku msasa wa aaramu ndipo sitinapezeko munthu, kapena phokoso la wina aliyense koma tinangopeza akavalo okha pamodzi ndi abulu ali chimangire.” alonda a pa chipata aja analengeza uthengawu kwa okhala mʼnyumba yaufumu. mfumu inadzuka usiku ndipo inawuza atsogoleri ake a ankhondo kuti, “ndikukuwuzani zimene aaramu atichitira ife. akudziwa kuti tikufa ndi njala; kotero achoka mu msasa wawo kukabisala kuthengo ndi kuti, ‘iwowa atuluka ndithu, ndipo ife tidzawagwira amoyo ndi kulowa mu mzindamo.’ ” mmodzi mwa atsogoleri ake ankhondo anayankha kuti, “chonde uzani anthu ena atenge akavalo asanu amene atsala mu mzinda muno. taonani, zomwe zingawachitikire zidzakhala zofanana ndi zomwe zingachitikire ena onse amene atsala. inde iwo adzangokhala ngati aisraeli ena onse amene awonongeka kale. choncho tiyeni tiwatume akafufuze zomwe zachitika.” choncho anasankha magaleta awiri pamodzi ndi akavalo ake, ndipo mfumu inawatuma kuti alondole gulu lankhondo la aaramu. mfumuyo inalamula oyendetsa akavalowo kuti, “pitani kaoneni.” anthuwa anawalondola mpaka ku yorodani, ndipo taonani, mʼnjira monse munali zovala zokhazokha ndi zinthu zimene aaramu ankazitaya pamene ankathawa mofulumira. ndipo amithengawo anabwerera ndi kudzafotokozera mfumu. tsono anthu a mu samariya anatuluka nakafunkha ku msasa wa aaramu. kotero kuti makilogalamu atatu a ufa ankawagulitsa pa mtengo wa ndalama imodzi yasiliva, ndipo makilogalamu asanu ndi limodzi a barele ankawagulitsanso pa mtengo wa ndalama imodzi yasiliva, monga momwe ananenera mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono mfumu inayika mtsogoleri amene ankamudalira uja kuti akhale woyangʼanira pa chipata ndipo anthu anamupondaponda ku chipata kuja, ndipo anafa, monga momwe elisa munthu wa allah ananenera mfumu itapita ku nyumba yake. zinachitika molingana ndi zomwe ananena munthu wa allah zija kuti “mawa nthawi ngati yomwe ino, makilogalamu atatu a ufa adzawagulitsa pa mtengo wa ndalama imodzi yasiliva ndipo makilogalamu asanu ndi limodzi a barele adzawagulitsa pa mtengo wa ndalama imodzi yasiliva ku chipata cha samariya.” mtsogoleriyu ananena kwa munthu wa allah kuti, “taona, ngakhale mavawelomakonsonanti-yeahoh atatsekula zipata zakumwamba, kodi zimenezi zingachitikedi?” munthu wa allah anamuyankha kuti, “iwe udzaziona zimenezi ndi maso ako, koma sudzadyako kanthu.” ndipo izi ndi zomwe zinamuchitikiradi mtsogoleriyu, pakuti anthu anamupondaponda pa chipata ndipo anafa.

8

ndipo elisa anawuza mayi amene anamuukitsira mwana wake kuti, “choka kuno pamodzi ndi banja lako ndipo ukakhale kulikonse ukufuna, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh akubweretsa njala ya zaka zisanu ndi ziwiri mʼdziko muno.” mayiyo ananyamuka nachita zimene munthu wa allah ananena. iye pamodzi ndi banja lake anachoka nakakhala ku dziko la afilisti zaka zisanu ndi ziwiri. zitatha zaka zisanu ndi ziwirizo anabwera kuchokera ku dziko la afilisti ndipo anapita kwa mfumu kukafunsa za nyumba yake ndi munda wake. ndipo mfumu inkayankhula ndi gehazi, mtumiki wa munthu wa allah kuti, “tandiwuza zinthu zikuluzikulu zimene elisa wachita.” pamene gehazi ankayiwuza mfumuyo momwe elisa anaukitsira anthu akufa, mayi amene mwana wake elisa anamuukitsa kwa akufayo analowa kudzafunsa mfumu za nyumba yake ndi munda wake. gehazi anati, “mbuye wanga mfumu, mayi wake ndi uyu ndipo mwana wakeyo ndi uyu amene elisa anamuukitsa kwa akufa.” mfumu inafunsa mayiyo za nkhaniyi ndipo iye anayifotokozera mfumuyo. ndipo mfumu inasankha munthu woti ayendetse nkhani yake ndipo inati, “mubwezereni zonse zimene zinali zake, kuphatikizapo phindu lonse lochokera mʼmunda wake, kuyambira tsiku limene anachoka mpaka tsopano lino.” elisa anapita ku damasiko, ndipo beni-hadadi mfumu ya ku aramu ankadwala. mfumuyo itawuzidwa kuti, “munthu wa allah wabwera kuno kuchokera kutali,” inawuza hazaeli kuti, “tenga mphatso ndipo pita ukakumane ndi munthu wa allah. ukandifunsire kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kudzera mwa iye kuti, ‘kodi ndidzachira matenda angawa?’ ” choncho hazaeli anapita kukakumana ndi elisa, atasenzetsa ngamira 40 mphatso za zinthu zosiyanasiyana zabwino kwambiri za ku damasiko. iye analowa mʼnyumba ya elisa ndi kuyima pamaso pake, ndipo anati, “mwana wanu beni-hadadi wandituma kuti ndidzakufunseni kuti, ‘kodi ndidzachira matenda angawa?’ ” elisa anayankha kuti, “pita ndipo ukamuwuze kuti, ‘udzachira ndithu,’ koma mavawelomakonsonanti-yeahoh wandionetsa kuti adzafabe.” elisa anamuyangʼana kwambiri hazaeli mpaka anachita manyazi. pamenepo munthu wa allah anayamba kulira. hazaeli anafunsa kuti, “mbuye wanga mukulira chifukwa chiyani?” elisa anayankha kuti, “chifukwa ndikudziwa choyipa chimene udzachitira aisraeli. udzatentha mizinda yawo ya chitetezo, udzapha anyamata awo ndi lupanga, udzaphwanyitsa pansi makanda awo ndiponso udzatumbula mimba za akazi awo oyembekezera.” ndipo hazaeli anati, “kodi kapolo wanune, amene ndine wonyozeka ngati galu, ndingathe bwanji kuchita chinthu chachikulu chotere?” elisa anayankha kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wandionetsa kuti iwe udzakhala mfumu ya ku aramu.” choncho hazaeli anasiyana ndi elisa ndi kubwerera kwa mbuye wake. beni-hadadi atafunsa kuti, “elisa wakuwuza chiyani?” hazaeli anayankha kuti, “elisa wandiwuza kuti inu mudzachira ndithu.” koma mmawa mwake hazaeli anatenga nsalu yokhuthala ndi kuyiviyika mʼmadzi ndipo anaphimba nayo nkhope ya mfumu, kotero mfumuyo inafa. hazaeli analowa ufumu mʼmalo mwake. chaka chachisanu cha ufumu wa yoramu mwana wa ahabu mfumu ya ku isreali, yehosafati ali mfumu ya ku yuda, yehoramu mwana wake anakhala mfumu ya ayuda. yehoramu analowa ufumu ali ndi zaka 32, ndipo analamulira mu yerusalemu zaka zisanu ndi zitatu. iye anatsatira khalidwe la mafumu a ku isreali, monga mmene linachitira banja la ahabu, popeza iye anakwatira mwana wa ahabu. yehoramu anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. komabe, chifukwa cha mtumiki wake davide, mavawelomakonsonanti-yeahoh sanafune kuwononga yuda popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh analonjeza davide kuti adzamupatsa nyale pamodzi ndi zidzukulu zake mpaka muyaya. pa nthawi ya yehoramu, edomu anawukira ulamuliro wa yuda ndipo anadzisankhira mfumu. choncho yehoramu anapita ku zairi pamodzi ndi magaleta ake onse. ndipo iye anakantha aedomu amene anamuzungulira pamodzi ndi oyendetsa magaleta ake usiku. koma ankhondo ake anathawa napita ku misasa yawo. mpaka lero lino edomu ndi wowukira yuda. nthawi yomweyo mzinda wa libina unawukiranso. ndipo ntchito zina za yehoramu ndi zonse zomwe anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? choncho yehoramu anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake mu mzinda wa davide. ndipo ahaziya mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. mʼchaka cha khumi ndi chiwiri cha yoramu mwana wa ahabu mfumu ya isreali, ahaziya mwana wa yehoramu mfumu ya yuda anayamba kulamulira. ahaziya anali ndi zaka 22 pamene anakhala mfumu ndipo analamulira mu yerusalemu chaka chimodzi. amayi ake anali ataliya, chidzukulu cha omiri mfumu ya isreali. iye anatsatira makhalidwe a banja la ahabu ndipo anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga linachitira banja la ahabu, pakuti anali mkamwini wa banja la ahabu. ahaziya anapita pamodzi ndi yoramu mwana wa ahabu kukachita nkhondo ndi hazaeli mfumu ya aramu ku ramoti giliyadi. aaramu anavulaza yoramu. choncho mfumu yoramu inabwerera ku yezireeli kuti ikachire mabala ake amene aaramu anamuvulaza ku rama pa nkhondo yake ndi hazaeli mfumu ya aramu. tsono ahaziya mwana wa yehoramu mfumu ya ku yuda anapita ku yezireeli kuti akamuone yoramu mwana wa ahabu, popeza nʼkuti akudwala.

9

mneneri elisa anayitanitsa mmodzi mwa ana a aneneri, namuwuza kuti, “manga lamba mʼchiwuno mwako, tenga botolo la mafuta mʼdzanja lako ndipo upite ku ramoti giliyadi. ukakafika kumeneko, ukafunefune yehu mwana wa yehosafati, mwana wa nimisi. ukapite kwa iye, ukamuchotse pakati pa anzake ndi kukamulowetsa mʼchipinda chamʼkati. ndipo ukatenge botololi ndi kuthira mafuta pa mutu wake ndipo ukanene kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ine ndikudzoza iwe kukhala mfumu ya isreali.’ kenaka ukatsekule chitseko ndi kuthawa ndipo usakachedwe!” choncho mneneri wachinyamatayo anapita ku ramoti giliyadi. atafika ku giliyadiko anapeza atsogoleri a ankhondo ali pa msonkhano. iye anati, “mtsogoleri, ine ndili ndi uthenga wanu.” ndipo yehu anafunsa kuti, “uthengawo ndi wa yani pakati pathu?” mneneriyo anayankha kuti, “ndi wa inuyo, mtsogoleri.” yehu anayimirira nakalowa mʼnyumba. pamenepo mneneriyo anakhuthulira mafuta pamutu pa yehu ndipo ananena kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, ‘ine ndikukudzoza kukhala mfumu ya isreali, anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. uyenera kuwononga nyumba ya mbuye wako ahabu ndipo ndidzabwezera imfa ya atumiki anga, aneneri ndiponso imfa ya atumiki ena onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anaphedwa ndi yezebeli. banja lonse la ahabu lidzatheratu. ndidzachotsa munthu aliyense wamwamuna wa banja la ahabu kaya ndi kapolo kapena mfulu. ndidzachititsa kuti banja la ahabu lifanane ndi banja la yeroboamu mwana wa nebati ndiponso ngati banja la baasa mwana wa ahiya. kunena za yezebeli, agalu adzamudya ku dera la yezireeli ndipo palibe amene adzamuyike mʼmanda.’ ” kenaka mneneriyo anatsekula chitseko nʼkuthawa. yehu atatuluka kupita kumene kunali atsogoleri anzake, mmodzi mwa iwo anamufunsa kuti, “kodi zonse zili bwino? kodi munthu wamisala uja anabwera kudzatani kwa iwe?” yehu anayankha kuti, “iwe ukumudziwa munthu uja ndiponso ukudziwa zomwe amayankhula.” atsogoleri aja anati, “ukunama! tiwuze.” yehu anati, “zimene wandiwuza ndi izi: ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: ine ndakudzoza iwe kukhala mfumu ya isreali.’ ” atsogoleri aja mofulumira anatenga zofunda zawo naziyala pansi pa makwerero kuti yehu akhalepo. kenaka analiza lipenga, nafuwula kuti, “yehu ndiye mfumu!” choncho yehu mwana wa yehosafati, mwana wa nimisi, anachitira chiwembu yoramu. (nthawi imeneyi nʼkuti yoramu ndi aisraeli onse akuteteza ramoti giliyadi kwa hazaeli mfumu ya ku aramu, koma nʼkuti yoramu atabwerera ku yezireeli kuti akachire mabala amene aaramu anamuvulaza pa nkhondo ndi hazaeli mfumu ya ku aramu.) yehu anati, “ngati mukugwirizana nazo zimenezi, wina aliyense asatuluke mu mzinda muno kupita kukafotokoza nkhaniyi ku yezireeli.” pamenepo yehu anakwera galeta lake, napita ku yezireeli, chifukwa yoramu anali akupumula kumeneko ndipo ahaziya, mfumu ya ku yuda, nʼkuti ali komweko kudzamuona. mlonda amene ankayimirira pa nsanja yolondera mzinda wa yezireeli ataona gulu lankhondo la yehu likuyandikira, anafuwula kuti, “ndikuona gulu lankhondo likubwera.” yoramu analamula kuti, “peza munthu wokwera kavalo, mutume kuti akakumane nawo ndi kuwafunsa kuti, ‘kodi mukubwera mwamtendere?’ ” choncho munthu wokwera kavalo anapita kukakumana ndi yehu ndipo anati, “mfumu ikufunsa kuti, ‘kodi mukubwera mwamtendere?’ ” yehu anayankha kuti, “kodi iwe nkhani ya mtendere yakukhudza bwanji? tiye, zinditsata pambuyo panga.” mlonda uja anakafotokoza kwa mfumu kuti, “wamthenga uja wakafika kwa anthuwo koma sakubwerera.” choncho mfumu inatumanso munthu wina wachiwiri wokwera kavalo. atafika kwa anthuwo iye anati, “mfumu ikufunsa kuti, ‘kodi mukubwera mwamtendere?’ ” yehu anayankha kuti, “kodi iwe nkhani ya mtendere yakukhudza bwanji? tiye, zinditsata pambuyo panga.” mlonda uja anakanenanso kuti, “wamthenga uja wakafika kwa anthuwo koma sakubwereranso. kuyendako kukukhala ngati kwa yehu mwana wa nimisi, iye amayenda ngati munthu wamisala.” yoramu analamula kuti, “konzani galeta langa.” ndipo atakonza galeta lake, yoramu mfumu ya isreali ndi ahaziya mfumu ya ku yuda anakwera nʼkutuluka mu mzindamo, aliyense atakwera galeta lake, kukakumana ndi yehu. iwo anakumana ndi yehu pa munda umene unali wa naboti, wa ku yezireeli. yoramu ataona yehu anafunsa kuti, “yehu, kodi wabwera mwamtendere?” yehu anayankha kuti, “pangakhale bwanji mtendere pamene zopembedza mafano zonse zilipo ndiponso ufiti wa amayi ako yezebeli uli ponseponse?” yoramu anatembenuka, nathawa akufuwula kwa ahaziya kuti, “ahaziya, anthuwa atiwukira!” pamenepo yehu anakoka uta wake ndipo analasa yoramu kumsana pakati pa mapewa. muviwo unakalasa mtima wake ndipo anagwa pansi mʼgaleta lakelo. yehu anawuza bidikara, mtsogoleri wa galeta lake kuti, “munyamule ndipo ukamuponye mʼmunda umene unali wa naboti wa ku yezireeli, chifukwa kumbukira mmene iwe ndi ine tinkayenda pambuyo pa ahabu abambo ake, kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ananeneratu za iye kuti, ‘zoonadi dzulo ndinaona magazi a naboti ndi magazi a ana ake, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ine ndidzakubwezera ndithu choyipa chimenechi pa munda womwe uno, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ tsono munyamule ndipo ukamuponye mʼmundamo, potsatira zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena.” ahaziya mfumu ya ku yuda ataona zimene zinachitika, anathawira ku beti hagani. yehu anamuthamangitsa, uku akufuwula kuti, “mupheninso!” iwo anamuvulaza ali mʼgaleta lakelo pa njira yopita ku guri pafupi ndi ibuleamu, koma iye anathawira ku megido ndipo anakafera kumeneko. antchito ake anamunyamulira mʼgaleta kupita naye ku yerusalemu ndipo anamuyika mʼmanda pamodzi ndi makolo ake mu mzinda wa davide. (mʼchaka cha khumi ndi chimodzi cha ufumu wa yoramu mwana wa ahabu, ahaziya anakhala mfumu ya ku yuda). kenaka yehu anapita ku yezireeli. yezebeli atamva zimene zinachitika, anapaka zodzikometsera mʼmaso, naluka tsitsi lake, namasuzumira pa zenera. pamene yehu ankalowa pa chipata iye anafunsa kuti, “kodi wabwera mwamtendere, iwe zimuri, munthu wopha mbuye wako?” yehu anakweza maso nayangʼana pa zenera, ndipo anafuwula kuti, “kodi ndani ali mbali yanga? ndani?” anthu ofulidwa awiri kapena atatu anayangʼana yehu pansipo. yehu anawawuza kuti, “muponyeni pansi!” motero anamuponya pansi ndipo magazi ake ena anafalikira pa khoma ndi pa akavalo pamene ankamupondaponda. yehu analowa mʼnyumba yaufumu ndipo anadya ndi kumwa. kenaka iye anati, “kamutoleni mkazi wotembereredwayo, ndipo kamuyikeni mʼmanda, popeza ndi mwana wa mfumu.” koma atapita kuti akamuyike mʼmanda, sanapeze kanthu kupatula chibade cha mutu wokha, mapazi ake ndi manja ake. choncho iwo anabwerera kwa yehu ndi kukamufotokozera kuti, “mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kudzera mwa mtumiki wake eliya wa ku tisibe ndi awa: pa munda wa ku yezireeli agalu adzadya mtembo wa yezebeli. mtembo wa yezebeli udzakhala ngati zinyalala pa munda wa ku yezireeli, kotero kuti palibe amene adzathe kunena kuti, ‘uyu ndi yezebeli.’ ”

10

tsono ahabu anali ndi ana aamuna 70 a ku samariya. ndipo yehu analemba makalata nawatumiza ku samariya kwa atsogoleri a mu mzinda wa yezireeli, kwa akuluakulu ndiponso kwa amene ankalera ana a ahabu, nati, “inu mukangolandira kalatayi, popeza ana a mbuye wanu ali ndi inu ndiponso muli ndi magaleta ndi akavalo, mzinda wotetezedwa ndi zida zankhondo, sankhani mwana wa mbuye wanu amene ndi wooneka bwino ndiponso woyenera, mulowetseni ufumu wa abambo ake. kenaka muchite nkhondo kuteteza nyumba ya mbuye wanu.” koma anthuwo anachita mantha kwambiri ndipo anati, “taonani, mafumu awiri sanathe kulimbana naye, nanga ife tingathe bwanji?” choncho woyangʼanira nyumba ya mfumu, bwanamkubwa wa mzinda, akuluakulu ena ndiponso olera anawo anatumiza uthenga uwu kwa yehu: “ife ndife atumiki anu ndipo tidzachita chilichonse chomwe mutiwuze. sitidzasankha munthu wina aliyense kukhala mfumu ndipo chitani chimene mukuganiza kuti nʼchabwino kwa inu.” ndipo yehu anawalembera kalata yachiwiri yonena kuti, “ngati inu muli mbali yanga ndi kuti mudzandimvera, mudule mitu ya ana a mbuye wanu ndipo mubwere nayo kwa ine ku yezireeli mawa nthawi ngati yomwe ino.” tsono ana a mfumu onse 70 anali pamodzi ndi akuluakulu a mu mzindamo, amene ankawalera. kalatayo itafika, anthuwo anatenga ana a mfumu 70 aja ndi kuwapha onse. anayika mitu yawo mʼmadengu ndi kuyitumiza ku yezireeli kwa yehu. mthenga uja atafika, anamuwuza yehu kuti, “abweretsa mitu ya ana a mfumu.” ndipo yehu analamula kuti, “unjikani mituyo mʼmilu iwiri pa chipata cha mzinda ndipo ikhale pamenepo mpaka mmawa.” mmawa mwake yehu anatuluka. iye anayimirira pamaso pa anthu onse ndipo anati, “inu ndinu osalakwa. ndine amene ndinachita chiwembu mbuye wanu ndi kumupha, koma kodi wapha anthu onsewa ndani? koma dziwani tsono, kuti mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kunena za banja la ahabu sadzapita padera. mavawelomakonsonanti-yeahoh wachita chimene analonjeza kudzera mwa mtumiki wake eliya.” choncho yehu anapha onse amene anatsala a mʼbanja la ahabu ku yezireeli, pamodzinso ndi akuluakulu ake onse, abwenzi ake ndiponso ansembe ake, sanasiyeko ndi mmodzi yemwe wamoyo. kenaka yehu ananyamuka kupita ku samariya. atafika pa malo otchedwa beti-ekedi wa abusa, yehu anakumana ndi abale ena a ahaziya mfumu ya yuda nawafunsa kuti, “kodi ndinu yani?” iwo anayankha kuti, “ndife abale ake a ahaziya, ndipo tabwera kulonjera banja la mfumu ndi ana a mfumukazi.” yehu analamula kuti, “atengeni amoyo!” choncho anawatenga amoyo ndipo anakawaphera ku chitsime cha ku malo otchedwa beti-ekedi wa abusa; anthu onse 42. iye sanasiyepo ndi mmodzi yemwe wamoyo. yehu atachoka kumeneko anakumana ndi yehonadabu mwana wa rekabu, amene amabwera kudzakumana naye. yehu anamulonjera nati kwa iye, “kodi mtima wako uli bwino monga momwe mtima wanga ugwirizana nawo mtima wako?” yehonadabu anayankha kuti, “inde ndikugwirizana nawe.” yehu anati, “ngati ndi choncho, gwire dzanja.” ndipo iye anaterodi, ndipo yehu anamugwira dzanja namulowetsa mʼgaleta lake. yehu anati, “tiye kuno uwone mmene ndikudziperekera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo anayenda naye mʼgaleta mwake. yehu atafika ku samariya, anapha onse amene anatsala a mʼbanja la ahabu ku samariya; anawawonongeratu potsata mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anayankhula kudzera mwa eliya. ndipo yehu anasonkhanitsa anthu onse pamodzi nawawuza kuti, “ahabu ankatumikira baala pangʼono chabe; yehu adzamutumikira kwambiri. tsopano itanani aneneri a baala onse, atumiki ake onse ndi ansembe ake onse. pasapezeke ndi mmodzi yemwe wotsala chifukwa ine ndidzapereka nsembe yayikulu kwa baala. aliyense amene alephere kubwera adzaphedwa.” koma yehu anachita zimenezi mwachinyengo ndi cholinga choti awononge atumiki onse a baala. yehu anati, “itanitsani msonkhano wodzalemekeza baala.” ndipo analengeza za msonkhanowo. pamenepo yehu anatumiza mawu ku dziko lonse la isreali ndipo atumiki onse a baala anabwera; palibe ndi mmodzi yemwe amene anatsala. iwo anadzaza nyumba ya baala. nyumbayo inadzaziratu kuchokera ku khoma lina mpaka ku khoma lina. ndipo yehu anawuza munthu wosunga mikanjo kuti, “bweretsa mikanjo yokwanira atumiki onse a baala.” ndipo iye anabweretsa mikanjoyo. kenaka yehu ndi yehonadabu mwana wa rekabu analowa mʼnyumba ya baala. yehu anawawuza atumiki a baala kuti, “yangʼanitsitsani ndipo muone kuti muno musapezeke atumiki a mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma mukhale atumiki okhawo a baala.” choncho yehu analowa kukapereka nsembe zina ndi nsembe zopsereza. nthawi iyi nʼkuti yehu atayika anthu 80 kunja kwa nyumbayo ndi chenjezo lakuti, “ngati wina aliyense wa inu adzathawitsa wina aliyense wa anthu amene ndayika kuti muziwayangʼanira, munthu woteroyo adzaphedwa.” yehu atangotsiriza kupereka nsembe yopsereza, analamula alonda ndi akulu a ankhondo kuti, “lowani ndipo mukawaphe ndipo musalole kuti wina athawe.” choncho iwo anawapha ndi lupanga. alonda ndi akulu a ankhondo anaponya mitembo ya anthuwo panja ndipo anakalowa mʼkati mwenimweni mwa nyumba ya baala. iwo anakatulutsa mwala wopatulika umene unali mʼnyumba ya baala ndipo anawutentha. anawononga mwala wopatulika wa baala ndi kugwetsa nyumba ya baala, ndipo anthu anayisandutsa chimbudzi mpaka lero lino. motero yehu anawononga baala mu isreali. koma yehuyo sanaleke machimo a yeroboamu mwana wa nebati amene anachimwitsa nawo isreali kupembedza mafano a golide a ana angʼombe ku beteli ndi ku dani. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yehu, “chifukwa wachita bwino pokwaniritsa kuchita zabwino pamaso panga ndipo wachitira banja la ahabu zonse zimene zinali mʼmaganizo anga, zidzukulu zako zidzakhala pa mpando waufumu wa isreali mpaka mʼbado wachinayi.” komatu yehu sanasamalire kusunga lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali ndi mtima wake wonse. iyeyo sanaleke machimo a yeroboamu amene anachimwitsa nawo isreali. masiku amenewo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayamba kuchepetsa dziko la isreali. hazaeli anagonjetsa aisraeli, kuyambira kummawa kwa yorodani, dziko lonse la giliyadi (chigawo cha gadi, rubeni ndi manase), kuchokera ku aroeri pafupi ndi chigwa cha arinoni kudutsa giliyadi mpaka ku basani. ntchito zina za yehu ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a ku isreali? yehu anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake ku samariya. ndipo yehowahazi mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. yehu analamulira aisraeli ku samariya zaka 28.

11

ataliya amayi ake a ahaziya ataona kuti mwana wawo wafa, ananyamuka nakawononga banja lonse la mfumu. koma yehoseba, mwana wamkazi wa mfumu yehoramu, mlongo wake wa ahaziya, anatenga yowasi mwana wa ahaziya, namusunga kutali ndi ana a mfumu amene ankati awaphewo. anamuyika iye pamodzi ndi mlezi wake mʼchipinda chogona chamʼkati kubisira ataliya kotero iye sanaphedwe. mwanayo anakhala mobisala pamodzi ndi mlezi wake mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa zaka zisanu ndi chimodzi pamene ataliya ankalamulira dzikolo. koma mʼchaka chachisanu ndi chiwiri, yehoyada anatumiza mawu kukayitana atsogoleri olamulira asilikali 100 olondera mfumu ndiponso alonda olonda nyumba yaufumu ndipo anabwera nawo mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anapangana nawo pangano ndipo anawalumbiritsa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka anawaonetsa mwana wamwamuna wa mfumu uja. yehoyada anawalamulira kuti, “chimene muti muchite ndi ichi: inu magulu atatu amene muti mudzakhale pa ntchito tsiku la sabata, gulu loyamba lidzalondera nyumba ya mfumu, gulu lachiwiri lidzalondera chipata cha suri, ndipo gulu lachitatu lidzalondera chipata cha kumbuyo kwa asilikali amene amasinthana polondera nyumbayo. ndipo inu amene muli mʼmagulu ena awiri amene simugwira ntchito pa tsiku la sabata, nonse mudzalondere mfumu ku nyumbayo. mudzakhale mozungulira mfumuyo, munthu aliyense ali ndi chida mʼmanja mwake. wina aliyense amene adzakuyandikireni adzayenera kuphedwa. muzikhala pafupi ndi mfumu kulikonse kumene ikupita.” atsogoleri olamulira asilikali 100 aja anachitadi zonse monga analamulira wansembe yehoyada. aliyense anatenga anthu ake, iwo amene amakagwira ntchito pa tsiku la sabata ndi amene amapita kukapuma ndipo anabwera kwa wansembe yehoyada. ndipo wansembeyo anawapatsa asilikaliwo mikondo ndi zishango zimene zinali za mfumu davide ndipo zinali mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. alondawo, aliyense ali ndi chida mʼmanja mwake, anayima mozungulira mfumu, pafupi ndi guwa lansembe ndi nyumbayo, kuchokera mbali ya kummwera mpaka mbali ya kumpoto kwa nyumbayo. yehoyada anatulutsa mwana wa mfumuyo namuveka chipewa chaufumu ndipo anamupatsa buku la chipangano ndi kumuyika kukhala mfumu. iwo anamudzoza ndipo anthu anamuwombera mʼmanja akufuwula kuti, “mfumu ikhale ndi moyo wautali!” ataliya atamva phokoso limene alonda ndi anthuwo amachita, anapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kumene kunali anthuwo. iye anayangʼana naona mfumu itayima pa chipilala, potsata mwambo waufumu. atsogoleri a asilikali ndi oyimba malipenga anali pafupi ndi mfumuyo, ndipo anthu onse a mʼderalo ankasangalala ndi kuyimba malipenga. pamenepo ataliya anangʼamba mkanjo wake nafuwula kuti, “kuwukira! kuwukira!” wansembe yehoyada analamula atsogoleri a asilikali 100 amene amayangʼanira asilikaliwo kuti, “mutulutseni ameneyo pakati panu ndipo muphe ndi lupanga aliyense amene adzamutsata.” pakuti nʼkuti wansembeyo atanena kuti, “ataliyayo asaphedwere mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.” choncho anamugwira pamene amafika pa malo amene akavalo amalowera ku nyumba ya mfumu ndipo anamuphera pamenepo. tsono yehoyada anachititsa pangano pakati pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mfumu ndi anthu kuti adzakhala anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anachititsanso pangano pakati pa mfumu ndi anthu. anthu onse a mʼdzikomo anapita ku nyumba ya baala nakayigwetsa. iwo anaphwanya kotheratu maguwa ansembe ndi mafano ake ndipo anapha matani wansembe wa baala patsogolo pa maguwa pomwepo. pamenepo wansembe yehoyada anasankha oyangʼanira nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anatenga atsogoleri a asilikali 100 aja, alonda olonda nyumba yaufumu pamodzi ndi anthu onse a mʼdzikomo ndipo onse pamodzi anayitulutsa mfumu mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kukalowa ku nyumba yaufumu podzera pa chipata cha alonda. ndipo mfumuyo inakhala pa mpando wake waufumu. choncho anthu onse a mʼdzikomo anasangalala. ndipo mu mzindamo munakhala bata chifukwa ataliya nʼkuti ataphedwa ndi lupanga ku nyumba ya mfumu. yowasi anali wa zaka zisanu ndi ziwiri pamene anayamba kulamulira.

12

mʼchaka chachisanu ndi chiwiri cha yehu, yowasi anakhala mfumu, ndipo analamulira mu yerusalemu zaka makumi anayi. amayi ake anali zibiya wa ku beeriseba. yowasi anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh masiku onse amene wansembe yehoyada ankamulangiza. komabe sanachotse malo opembedzerapo mafano ndipo anthu anapitiriza kupereka nsembe ndi kufukiza lubani ku malo opembedzerako mafanowo. yowasi anati kwa ansembe, “tolerani ndalama zonse zimene zimaperekedwa monga chopereka chopatulika ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndalama zonse zamsonkho wa munthu aliyense, ndalama zomwe munthu amapereka akalonjeza ndiponso ndalama zimene munthu amapereka mwaufulu ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. wansembe aliyense alandire ndalamazo kuchokera kwa abwenzi ake, ndipo zigwiritsidwe ntchito yokonzera chilichonse chimene chipezeke kuti ndi chowonongeka mʼnyumbayo.” koma pofika chaka cha 23 cha ufumu wa yowasi, ansembewo anali asanakonze nyumbayo. choncho mfumu yowasi inayitanitsa wansembe yehoyada ndi ansembe ena ndipo inafunsa kuti, “chifukwa chiyani simukukonza malo owonongeka a mʼnyumbayi? musasungenso ndalama zina zochokera kwa abwenzi anu, koma muzipereke kuti akonzere nyumbayi.” ansembe anavomera kuti salandiranso ndalama kuchokera kwa anthu ndipo kuti sindiwo amene ati akonzenso nyumbayo. koma wansembe yehoyada anatenga bokosi ndipo anabowola chivundikiro chake. anayika bokosilo pambali pa guwa lansembe, kudzanja lamanja la aliyense amene akulowa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahohyo. ansembe amene ankalondera pa khomopo ankaponya mʼbokosi ndalama zonse zimene ankabwera nazo ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. nthawi zonse akaona kuti mʼbokosimo muli ndalama zambiri, mlembi wa mfumu ndi mkulu wa ansembe ankabwera ndipo ankawerenga ndalama zomwe anthu ankabwera nazo ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuziyika mʼmatumba. ankati akadziwa kuti ndalamazo zilipo zingati, ankazipereka kwa anthu amene ankayangʼanira ntchito yokonza nyumbayo. ndalamazo ankalipira anthu amene ankagwira ntchito yokonza nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, amisiri a matabwa ndi amisiri omanga nyumba, amisiri a miyala ndiponso anthu ophwanya miyala. iwo ankagula matabwa ndi miyala yosema yokonzera nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo ankalipira zinthu zonse zofunika pokonzanso nyumbayo. koma ndalama zomwe anthu ankabwera nazo ku nyumbayo sanagulire siliva wopangira mabeseni, zozimitsira nyale, mbale zowazira magazi, malipenga kapena ziwiya zina zilizonse zagolide kapena zasiliva za ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndalamazi anazipereka kwa anthu antchito amene anazigwiritsa ntchito yokonzera nyumbayo. koma sanawafunse kuti afotokoze kagwiritsidwe ntchito ka ndalama zolipira amene ankagwira ntchito, chifukwa anthuwo ankagwira ntchitoyo mokhulupirika kwambiri. ndalama zomwe zinkaperekedwa pa nsembe yopepesera machimo ndi nsembe yoperekedwa chifukwa cha tchimo sanabwere nazo ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti zinali za ansembe. pa nthawi imeneyo, hazaeli, mfumu ya aramu anapita kukathira nkhondo mzinda wa gati nawulanda. kenaka hazaeli anatembenuka kupita kukathira nkhondo mzinda wa yerusalemu. koma yowasi mfumu ya yuda anatenga zinthu zonse zopatulika zomwe anazipatula yehosafati, yehoramu, ndi ahaziya abambo ake, mafumu a yuda ndi mphatso zonse zomwe iye mwini anazipereka: golide yense amene anapezeka mʼnyumba yosungiramo chuma cha mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi zomwe zinali mʼnyumba ya mfumu, nazipereka kwa hazaeli mfumu ya aramu. pamenepo iye anachoka ku yerusalemuko. ndipo ntchito zina za yowasi ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? akuluakulu ake anamuchitira chiwembu ndi kumupha ku beti milo, pa njira yotsikira ku silo. yozakara mwana wa simeati ndi yehozabadi mwana wa someri atumiki ake anamukantha nafa. ndipo anamuyika mʼmanda pamodzi ndi makolo ake mu mzinda wa davide. ndipo amaziya mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake.

13

mʼchaka cha 23 cha ufumu wa yowasi mwana wa ahaziya mfumu ya yuda, yehowahazi, mwana wa yehu anakhala mfumu ya isreali mu samariya, ndipo analamulira zaka 17. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh potsatira machimo a yeroboamu mwana nebati amene anachimwitsa nawo isreali ndipo iye sanawaleke machimowo. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiyira aisraeli nawayika pansi pa ulamuliro wa hazaeli mfumu ya siriya ndi beni-hadadi mwana wa hazaeli masiku awo onse. tsono yehowahazi anapempha mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti amuchitire chifundo ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamva pempho lake chifukwa anaona momwe mfumu ya aramu inkapsinjira aisraeli. mavawelomakonsonanti-yeahoh anapatsa aisraeli munthu woti awapulumutse ndipo anapulumuka mʼdzanja la aramu. choncho aisraeli anakhala mʼnyumba zawo monga ankachitira kale. komabe aisraeli sanaleke kuchita machimo a nyumba ya yeroboamu, amene anachimwitsa nawo isreali. iwo anapitirira kuchita machimowo. ndiponso fano la asera linakhalabe ku samariya. yehowahazi sanatsale ndi ankhondo ambiri koma 50 okha okwera pa akavalo, magaleta khumi ndi asilikali oyenda pansi 10,000. ntchito zina za yehowahazi ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali? yehowahazi anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda mu samariya. ndipo yowasi mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. mʼchaka cha 37 cha yowasi mfumu ya yuda, yehowahazi anakhala mfumu ya isreali mu samariya, ndipo analamulira zaka 16. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo sanaleke kuchita tchimo la yeroboamu mwana wa nebati limene anachimwitsa nalo isreali. ntchito zina za yowasi ndi zonse zimene anachita, kuphatikizapo nkhondo yake ndi amaziya mfumu ya yuda, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali? yowasi anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake ndipo yeroboamu mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. yowasi anayikidwa mʼmanda mu samariya pamodzi ndi mafumu a isreali. tsono elisa anadwala matenda amene anafa nawo. yowasi mfumu ya isreali inapita kukamuona ndipo inamulirira. iye polira ankanena kuti, “abambo anga! abambo anga! magaleta a isreali ndi okwerapo ake a isreali!” elisa anamuwuza kuti, “tenga uta ndi mivi.” ndipo anaterodi. elisa anawuza mfumu ya isreali kuti, “tenga uta mʼdzanja lako.” pamene anatenga utawo, elisa anayika manja ake pa manja a mfumuyo. elisa anamuwuza kuti, “tsekula zenera.” ndipo anatsekuladi. elisa anati, “ponya muviwo!” ndipo anaponyadi. elisa anati, “muvi wa chigonjetso cha mavawelomakonsonanti-yeahoh, muvi wogonjetsera aaramu! iwe udzawawononga kwathunthu aaramu ku afeki.” kenaka elisa anati, “tenga mivi.” ndipo mfumu inatenga miviyo. iye anati, “lasa pansi.” mfumu inalasa pansi miviyo katatu nʼkuleka. munthu wa allah anapsera mtima mfumuyo ndipo anati, “ukanalasa pansi kasanu kapena kasanu nʼkamodzi. pamenepo ukanatha kuwagonjetsa aaramu ndi kuwawononga kwathunthu. koma tsopano udzawagonjetsa katatu kokha.” elisa anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda. tsono magulu a ankhondo a amowabu ankabwera kudzalowa ndi kudzathira nkhondo dzikolo nthawi ya dzinja. tsiku lina aisraeli ena akukayika maliro mʼmanda, mwadzidzidzi anaona gulu lankhondo ndipo munthu womwalirayo anamuponyera mʼmanda a elisa. pamene mtembowo unakhudza mafupa a elisa, munthu wakufayo anatsitsimuka nayimirira. hazaeli mfumu ya aramu inazunza aisraeli nthawi yonse ya ulamuliro wa yehowahazi. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anawachitira chifundo aisraeliwo ndi kukhudzika ndi zomwe zinkawachitikira chifukwa cha pangano lake ndi abrahamu, isake ndi yaqobo. mpaka lero lino iye sanafune kuwawononga kapena kuwachotsa pamaso pake. hazaeli mfumu ya aramu inamwalira ndipo mwana wake beni-hadadi analowa ufumu mʼmalo mwake. pamenepo yowasi mwana wa yehowahazi analandanso kwa beni-hadadi mwana wa hazaeli mizinda yonse imene iye analanda yehowahazi abambo ake. yehowasi anagonjetsa beni-hadadi katatu ndipo anatenganso mizinda ya isreali.

14

mʼchaka chachiwiri cha yehowasi mwana wa yowahazi mfumu ya isreali, amaziya mwana wa yowasi mfumu ya yuda anayamba kulamulira. iye anali ndi zaka 25 pamene anakhala mfumu ndipo analamulira mu yerusalemu zaka 29. amayi ake anali yehoyadini wa ku yerusalemu. iye anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma osafanana ndi zomwe anachita davide kholo lake. iye anatsatira zochita zonse za yowasi abambo ake. komabe sanachotse malo opembedzerapo mafano. anthu anapitiriza kupereka nsembe ndi kufukiza lubani kumeneko. atakhazikika mu ufumu wake, amaziya anapha atumiki ake amene anapha abambo ake, mfumu ija. komatu iye sanaphe ana a anthu amene anapha abambo ake potsatira zomwe zinalembedwa mʼbuku la malamulo a mose. mʼmenemo mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula kuti, “makolo asaphedwe chifukwa cha ana awo, ndipo ana asaphedwe chifukwa cha makolo awo, koma aliyense ayenera kufa chifukwa cha zolakwa zake.” iye ndiye amene anapha aedomu 10,000 mʼchigwa cha mchere nalanda mzinda wa sela pa nkhondo ndipo anawutcha yokiteeli, dzina lake ndi lomwelo mpaka lero lino. tsono amaziya anatuma amithenga kwa yehowasi mwana wa yehowahazi, mwana wa yehu mfumu ya isreali ndi kumuopseza kuti, “bwera tidzaonane maso ndi maso.” koma yehowasi mfumu ya isreali anabweza mawu kwa amaziya mfumu ya yuda kuti, “mtengo wa minga wa ku lebanoni unatumiza uthenga kwa mkungudza wa ku lebanoni. ‘patse mwana wako wamkazi kuti ndimukwatire.’ kenaka chirombo cha ku lebanoni chinabwera ndi kupondaponda mtengo wa mingawo. inde iwe wagonjetsa edomu ndipo tsopano wayamba kudzikuza. dzitamandire chifukwa cha kupambana kwako, koma khala kwanu konko! nʼchifukwa chiyani ukuyamba dala mavuto amene adzakuwononga pamodzi ndi yuda?” koma amaziya sanamvere zimenezi. choncho yehowasi mfumu ya isreali anakamuthira nkhondo. yehowasi ndi amaziya anakumana maso ndi maso ku beti-semesi mʼdziko la yuda. isreali anagonjetsa yuda ndipo munthu aliyense anathawira kwawo. yehowasi mfumu ya isreali anagwira amaziya mfumu ya yuda, mwana wa yowasi, mwana wa ahaziya ku beti-semesi. ndipo anapita ku yerusalemu nakagwetsa khoma la yerusalemu kuyambira ku chipata cha efereimu mpaka ku chipata chapangodya, gawo lotalika mamita 180. iye anatenga golide ndi siliva yense pamodzi ndi ziwiya zonse zimene zinali mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi zimene zinali mosungira chuma cha nyumba ya mfumu. iye anagwiranso anthu nabwerera ku samariya. ntchito zina za yehowasi ndi zonse zimene anachita, kuwonjezera za nkhondo yake ndi amaziya mfumu ya yuda, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali? yehowasi anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda mu samariya pamodzi ndi mafumu a isreali. ndipo mwana wake yeroboamu analowa ufumu mʼmalo mwake. amaziya mwana wa yowasi mfumu ya yuda anakhala zaka khumi ndi zisanu atamwalira yehowasi mwana wa yehowahazi mfumu ya isreali. ntchito zina za amaziya, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? anthu anapangana zomuchita chiwembu mu yerusalemu ndipo amaziya anathawira ku lakisi, koma anatumiza anthu ku lakisiko nakamuphera komweko. anabwera naye ku pa kavalo ku yerusalemu ndi kumuyika mʼmanda pamodzi ndi makolo ake mu mzinda wa davide. ndipo anthu onse a ku yuda anatenga azariya, amene anali ndi zaka 16 namulonga ufumu mʼmalo mwa abambo ake amaziya. azariya anamanga mzinda wa elati ndi kuwubwezeretsa ku yuda, amaziya atamwalira. mʼchaka cha khumi ndi chisanu cha amaziya mwana wa yowasi mfumu ya yuda, yeroboamu mwana wa yehowasi mfumu ya isreali analowa ufumu ku samariya ndipo analamulira za 41. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo sanasiye machimo a yeroboamu mwana wa nebati, amene anachimwitsa nawo isreali. iye ndi amene anabwezeretsanso malire a isreali kuyambira ku lebo hamati mpaka ku nyanja ya araba, molingana ndi zimene ananena mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, kudzera mwa mtumiki wake yona mwana wa amitai, mneneri wochokera ku gati-heferi. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anaona masautso a isreali amene anali owawa kwambiri, panalibe kapolo kapena mfulu ngakhale wina aliyense amene akanathandiza isreali. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anali asananene zofafaniza ufumu wa isreali pa dziko lapansi, iye anawapulumutsa kudzera mʼdzanja la yeroboamu mwana wa yowasi. ntchito zina za yeroboamu ndi zonse zimene anachita, za kupambana kwake pa nkhondo, za mmene anagonjetsera damasiko ndi hamati, imene inali mizinda ya yuda, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali? yeroboamu anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi mafumu a isreali. ndipo zekariya mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake.

15

mʼchaka cha 27 cha yeroboamu mfumu ya isreali, azariya mwana wa amaziya mfumu ya yuda anayamba kulamulira. iye anakhala mfumu ali ndi zaka 16 ndipo analamulira mu yerusalemu zaka 52. amayi ake anali yekoliya wa ku yerusalemu. iyeyo anachita zabwino pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga momwe anachitira amaziya abambo ake. komabe malo opembedzerako mafano sanawachotse ndipo anthu anapitirizabe kupereka nsembe ndi kufukiza lubani kumeneko. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh analanga mfumu ndi nthenda ya khate mpaka tsiku limene inamwalira. tsono mfumuyo inkakhala mʼnyumba yakeyake yapadera. mwana wake yotamu ndiye amene ankayangʼanira nyumba ya mfumu ndiponso ndiye amene ankalamulira anthu mʼdzikomo. ntchito zina za azariya ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? azariya anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake mu mzinda wa davide. ndipo yotamu mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. mʼchaka cha 38 cha azariya mfumu ya yuda, zekariya mwana wa yeroboamu anakhala mfumu ya isreali ku samariya ndipo analamulira miyezi isanu ndi umodzi. ndipo iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga anachitira makolo ake. iye sanaleke machimo a yeroboamu mwana wa nebati, amene anachimwitsa nawo isreali. salumu mwana wa yabesi anachitira chiwembu zekariya. anamukantha anthu akuona, namupha, ndipo analowa ufumu mʼmalo mwake. ntchito zina za zekariya, zinalembedwa mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali. awa ndiwo mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anayankhula kwa yehu kuti, “ana ako adzalamulira isreali mpaka mʼbado wachinayi.” salumu mwana wa yabesi anakhala mfumu mʼchaka cha 39 cha ulamuliro wa uziya mfumu ya yuda ndipo analamulira mu samariya mwezi umodzi. ndipo menahemu mwana wa gadi anachoka ku tiriza napita ku samariya nakantha salumu mwana wa yabesi ku samariya, namupha ndipo iye analowa ufumu mʼmalo mwake. ntchito zina za salumu ndiponso za chiwembu chimene anachita, zinalembedwa mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali. nthawi imeneyo menahemu, kuchokera ku tiriza, anakathira nkhondo mzinda wa tipisa ndi anthu onse amene anali mʼmenemo ndi dera lonse lozungulira chifukwa iwo anakana kutsekula zipata zawo. iye anatenga katundu yense mu mzinda wa tipisa ndi kutumbula akazi onse oyembekezera. mʼchaka cha 39 cha azariya mfumu ya yuda, menahemu mwana wa gadi anakhala mfumu ya isreali ndipo analamulira mu samariya zaka khumi. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. nthawi yonse ya ulamuliro wake sanasiye machimo a yeroboamu mwana wa nebati, amene anachimwitsa nawo isreali. tsono puli mfumu ya ku asiriya inadzathira nkhondo dzikolo ndipo menahemu anapatsa puliyo makilogalamu 34,000 a siliva kuti amuthandize ndi kulimbikitsa ufumu wake. menahemu anapeza ndalamazo kudzera mu msonkho umene ankakhometsa aisraeli. munthu aliyense wachuma ankapereka masekeli a siliva makumi asanu kwa mfumu ya ku asiriya. choncho mfumu ya ku asiriya inabwerera ndipo sinakhalenso mʼdzikomo. ntchito zina za menahemu ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali? menahemu anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake. ndipo pekahiya mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. mʼchaka cha makumi asanu a azariya mfumu ya yuda, pekahiya mwana wa menahemu anakhala mfumu ya isreali mu samariya ndipo analamulira zaka ziwiri. pekahiya anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye sanaleke machimo a yeroboamu mwana wa nebati, omwe anachimwitsa nawo isreali. ndipo peka mwana wa remaliya, mtsogoleri wake wa ankhondo, anamuchita chiwembu. iye pamodzi ndi anthu makumi asanu a ku giliyadi anapha pekahiya pamodzi ndi arigobu ndi ariyeli mʼchipinda choteteza nyumba ya mfumu mu samariya. kotero peka anapha pekahiya ndipo analowa ufumu mʼmalo mwake. ntchito zina za pekahiya ndi zonse zimene anachita zinalembedwa mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali. mʼchaka cha 52 cha azariya mfumu ya yuda, peka mwana wa remaliya anakhala mfumu ya isreali ku samariya ndipo analamulira zaka makumi awiri. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. sanaleke machimo a yeroboamu mwana wa nebati, amene anachimwitsa nawo isreali. nthawi ya peka mfumu ya isreali, tigilati-pileseri mfumu ya ku asiriya anabwera ndi kudzalanda iyoni, abeli-beti-maaka, yanowa, kedesi ndi hazori. mfumu ya ku asiriya inatenga giliyadi ndi galileya, kuphatikizanso madera onse a nafutali ndipo anatumiza aisraeli ku asiriya. kenaka hoseya mwana wa ela anachitira chiwembu peka mwana wa remaliya. anamukantha ndi kumupha ndipo anakhala mfumu mʼmalo mwake mʼchaka makumi awiri cha yotamu mwana wa uziya. ntchito zina za peka ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali? mʼchaka chachiwiri cha peka mwana wa remaliya mfumu ya isreali, yotamu mwana wa uziya mfumu ya yuda anayamba kulamulira. iye anakhala mfumu ali ndi zaka 25 ndipo analamulira mu yerusalemu zaka 16. amayi ake anali yerusa mwana wa zadoki. iye anachita zabwino pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga anachitira uziya abambo ake. komabe malo opembedzera mafano sanawachotse ndipo anthu anapitiriza kupereka nsembe ndi kufukiza lubani kumeneko. ntchito zina za yotamu ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? (nthawi imeneyo, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayamba kumatuma rezini mfumu ya aaramu ndi peka mwana wa remaliya kudzamenyana ndi yuda). yotamu anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake mu mzinda wa davide abambo ake. ndipo ahazi mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake.

16

mʼchaka cha 17 cha peka mwana wa remaliya, ahazi mwana wa yotamu mfumu ya yuda anayamba kulamulira. ahazi anakhala mfumu ali ndi zaka makumi awiri ndipo analamulira mu yerusalemu zaka 16. iye sanachite zabwino pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake monga momwe davide kholo lake ankachitira. iye anayenda mʼnjira ya mafumu a isreali mpaka kupereka mwana wake wamwamuna pa moto ngati nsembe yopsereza, potsatira zonyansa za anthu a mitundu imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayipirikitsa mʼdzikomo aisraeli asanafike. iyeyo ankapereka nsembe ndi kufukiza lubani pa malo opembedzera mafano, pa mapiri ndi pansi pa mtengo uliwonse wa masamba ambiri. ndipo rezini mfumu ya aramu ndi peka mwana wa remaliya mfumu ya isreali anapita kukachita naye nkhondo ku yerusalemu ndipo anazinga ahazi, koma sanathe kumugonjetsa. nthawi imeneyo rezini mfumu ya aramu anatenganso elati ndi kumubwezera kwa aaramu, nathamangitsa anthu a ku yuda mu elatimo. aedomu anapita kukakhala ku elati ndipo akukhalako mpaka lero lino. ahazi anatuma amithenga kwa tigilati-pileseri mfumu ya ku asiriya kuti, “ine ndine mtumiki wanu ndipo ndili pansi panu. bwerani mudzandipulumutse mʼdzanja la mfumu ya aramu ndiponso mʼdzanja la mfumu ya isreali amene akundithira nkhondo.” ndipo ahazi anatenga siliva ndi golide amene anamupeza mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mosungira chuma cha nyumba ya mfumu ndi kutumiza ngati mphatso kwa mfumu ya ku asiriya. mfumu ya ku asiriya inamvera pokathira nkhondo mzinda wa damasiko ndi kuwulanda. anthu a mu mzindamo anawatumiza ku kiri ndipo anapha rezini. kenaka mfumu ahazi inapita ku damasiko kukakumana ndi tigilati-pileseri mfumu ya ku asiriya. iye anaona guwa lansembe ku damasiko kuja ndipo anatumiza chitsanzo chake kwa wansembe uriya, osasiyapo nʼkanthu komwe kuti athe kulimanga. choncho wansembe uriya anamanga guwa lansembe molingana ndi chitsanzo chimene anamutumizira mfumu ahazi kuchokera ku damasiko ndipo anatsiriza kumanga guwalo ahazi asabwere kuchokera ku damasiko kuja. mfumu itabwera kuchokera ku damasiko kuja ndi kuona guwalo, inasendera pafupi ndi kupereka nsembe paguwapo. mfumu inapereka nsembe yopsereza ndi nsembe ya chakudya. inapereka nsembe yachakumwa ndi kuwaza magazi a nsembe yake yachiyanjano paguwapo. guwa lamkuwa limene linali pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh analichotsa kutsogolo kwa nyumbayo, kulichotsa pakati pa guwa latsopano ndi nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kukaliyika cha kumpoto kwa guwa latsopanolo. pamenepo mfumu ahazi inalamula wansembe uriya kuti, “pa guwa lalikulu latsopano uziperekapo nsembe yopsereza ya mmawa ndi nsembe ya chakudya ya madzulo, nsembe yopsereza ya mfumu ndi nsembe yake ya chakudya ndiponso nsembe za anthu onse a mʼdziko, za chakudya ndi chakumwa. pa guwali uziwazapo magazi a nsembe zonse zopsereza ndi nsembe zina zonse. koma ine ndizigwiritsa ntchito guwa lansembe lamkuwa pofuna kufunsira nzeru.” ndipo wansembe uriya anachita monga analamulira mfumu ahazi. mfumu ahazi anachotsa maferemu a maphaka nachotsapo mabeseni. iye anatsitsa mbiya yayikulu imene inali pamwamba pa ngʼombe zamkuwa ndipo anayika pansi pa chiwundo cha miyala. iye anachotsa kadenga ka pa sabata kamene kanamangidwa mʼkati mwa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso anatseka chipata cholowera mfumu cha kunja kwa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh pofuna kukondweretsa mfumu ya ku asiriya. ntchito zina za ahazi ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? ahazi anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake mu mzinda wa davide. ndipo hezekiya mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake.

17

mʼchaka cha 12 cha ahazi mfumu ya yuda, hoseya mwana wa ela anakhala mfumu ya isreali mu samariya ndipo analamulira zaka zisanu ndi zinayi. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma osafanana ndi mafumu a isreali amene ankalamulira iye asanalowe ufumuwo. salimenezeri mfumu ya ku asiriya anabwera kudzathira nkhondo hoseya amene anali pansi pa ulamuliro wake ndipo ankapereka msonkho kwa iyeyo. koma mfumu ya ku asiriya inazindikira kuti hoseya akuwukira, pakuti hoseyayo anali atatumiza nthumwi kwa so mfumu ya igupto ndiponso analeka kukhoma msonkho kwa mfumu ya ku asiriya, monga ankachitira chaka ndi chaka. choncho salimenezeri anagwira hoseya ndi kumuyika mʼndende. mfumu ya ku asiriya inapita kukathira nkhondo dziko lonse la isreali ndipo inapita mpaka ku samariya ndipo inazinga mzindawo kwa zaka zitatu. mʼchaka chachisanu ndi chinayi cha hoseya, mfumu ya ku asiriya inalanda samariya ndipo inatenga aisraeli ndi kupita nawo ku asiriya. anakawakhazika ku hala ndi habori mʼmbali mwa mtsinje wa gozani ndi mʼmizinda ya amedi. zonsezi zinachitika chifukwa aisraeli anachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo, amene anawatulutsa mʼdziko la igupto pansi pa ulamuliro wa farao mfumu ya igupto. iwo ankapembedza milungu ina, ndiponso ankatsatira miyambo ya anthu a mitundu imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayichotsa pamene iwo ankafika mʼdzikomo pamodzinso ndi miyambo yonse imene mafumu a isreali anayambitsa. ndipo aisraeli ankachita zoyipa mwamseri kutsutsana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo. kuchokera ku nsanja ya alonda mpaka ku mzinda wotetezedwa, mʼmizinda yawo yonse anamangamo malo opembedzeramo mafano. anayimika miyala ya chipembedzo ndi mitengo ya mafano a asera pa phiri lililonse lalitali ndi pansi pa mtengo uliwonse wa masamba ambiri. pa malo aliwonse opembedzera mafano, anthuwa ankafukiza lubani monga momwe ankachitira anthu a mitundu imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayichotsa pamene iwo ankafika. iwo anachita zinthu zoyipa zomwe zinaputa mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo iwowo ankapembedza mafano ngakhale mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kuti, “musadzachite zimenezi.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anachenjeza isreali ndi yuda kudzera mwa aneneri ake onse ndi alosi kuti, “lekani mchitidwe wanu woyipawo. mverani malamulo anga ndi malangizo anga potsatira zonse zolembedwa mʼmalamulo a mose, zimene ndinalamulira makolo anu kuti azimvere, kudzera mwa aneneri, atumiki anga.” koma anthuwa sanamvere ndipo anawumitsa khosi ngati momwe analili makolo awo, amene sanadalire mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo. anakana malangizo ake ndi pangano anachita ndi makolo awo ndipo ananyoza zochenjeza za mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo anatsatira mafano achabechabe nasanduka achabechabe. anthuwa anatsanzira mitundu ya anthu owazungulira ngakhale kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalamula kuti, “musamachite zomwe iwo amachita,” koma iwo anachita zomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anawaletsa. iwowo anasiya malamulo onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo, nadzipangira mafano awiri osungunula a ana angʼombe ndiponso fano la asera, napembedza zonse zamlengalenga ndi kutumikira baala. ndipo anadutsitsa mʼmoto ana awo aamuna ndi aakazi. iwo ankawombeza mawula, namachitanso zanyanga ndipo anadzipereka kuchita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh namukwiyitsa. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiya nawo kwambiri aisraeli ndipo anawachotsa pamaso pake. palibe amene anatsala kupatula fuko la yuda lokha. yuda nayenso sanasunge malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo. iwo ankatsatira machitidwe amene isreali anayambitsa. motero mavawelomakonsonanti-yeahoh anakana aisraeli onse. iye anawazunza nawapereka mʼmanja mwa anthu ofunkha mpaka iye atawachotseratu pamaso pake. mavawelomakonsonanti-yeahoh atangʼamba isreali kumuchotsa ku nyumba ya davide, aisraeliwo anasankha yeroboamu mwana wa nebati kukhala mfumu yawo. yeroboamu ananyengerera aisraeli kuti asatsatire mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anawachimwitsa tchimo lalikulu. aisraeli anakakamira machimo onse amene yeroboamu anachita ndipo sanawasiye mpaka pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawachotsa pamaso pake monga anawachenjezera kudzera mwa atumiki ake onse, aneneri. choncho aisraeli anachotsedwa mʼdziko lawo kupita ku ukapolo ku asiriya ndipo ali komweko mpaka lero lino. mfumu ya ku asiriya inabweretsa anthu a ku babuloni, kuta, awa, hamati ndi a ku sefaravaimu kudzawakhazika mʼmizinda ya samariya kulowa mʼmalo mwa aisraeli. iwo anatenga samariya ndi kukhala mʼmizinda yake. iwo atayamba kukhala kumeneko, sanapembedze mavawelomakonsonanti-yeahoh choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza mikango pakati pawo ndipo inapha ena mwa iwo. tsono mfumu ya ku asiriya inawuzidwa za nkhaniyi kuti, “anthu amene munawatumiza ndi kuwakhazika mʼmizinda ya samariya sakudziwa chimene allah wa dzikolo amafuna. choncho iye watumiza mikango pakati pawo imene ikuwapha chifukwa anthuwo sadziwa chimene allah wa dzikolo amafuna.” tsono mfumu ya ku asiriya inalamula kuti, “tengani wansembe mmodzi mwa amene munawagwira ukapolo, mupite naye kumeneko ndipo akakhale komweko nakaphunzitse anthu zimene allah wa dzikolo amafuna.” choncho mmodzi mwa ansembe amene anawatenga ku samariya anabwera kudzakhala ku beteli ndipo ankaphunzitsa anthuwo kupembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma mtundu uliwonse wa anthu unkapangabe mafano a milungu yawoyawo mʼmizinda yambiri imene anthuwo ankakhala, ndipo anayika milunguyo mʼnyumba za milungu zimene anthu a ku samariya anamanga ku malo opembedzera mafano. anthu a ku babuloni anapanga sukoti-benoti, anthu a ku kuti anapanga nerigali, ndipo anthu a ku hamati anapanga asima; aava anapanga nibihazi ndi taritaki, ndipo asefaravaimu ankawotcha ana awo pa moto ngati nsembe kwa adirameleki ndi anameleki, milungu ya asefaravaimu. iwo ankapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma ankadzisankhira okha pakati pawo anthu wamba kuti akhale ansembe awo ku nyumba za milungu za ku malo opembedzera mafano. iwowo ankapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh, komanso ankatumikira milungu yawo molingana ndi miyambo ya mitundu ya kumene ankachokera. mpaka lero lino iwo akupitirizabe kuchita zimene ankachita poyamba. sapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh kapenanso kutsata malangizo ake ndi malamulo ake, chiphunzitso chake monga mwa malamulo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapereka kwa zidzukulu za yaqobo, amene anamutcha isreali. pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita pangano ndi aisraeli, iye anawalamula kuti, “musapembedze milungu ina kapena kuyigwadira iyo, kuyitumikira kapena kupereka nsembe kwa iyoyo. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anakutulutsani mʼdziko la igupto ndi dzanja lake lamphamvu ndiye amene muyenera kumupembedza. muyenera kusamalitsa nthawi zonse kusunga malangizo anga ndi malemba anga, chiphunzitso ndi malamulo amene anakulemberani. musapembedze milungu ina. musayiwale pangano limene ndinapangana nanu ndipo musamapembedze milungu ina. mʼmalo mwake muzipembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu pakuti ndiye amene adzakulanditsani mʼdzanja la adani anu onse.” komabe iwo sanamvere ndipo anapitiriza kuchita zomwe ankachita kale. ngakhale anthuwo ankapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh, ankatumikiranso mafano awo. mpaka lero lino ana awo ndi zidzukulu zawo zikupitiriza kuchita zomwe ankachita makolo awo.

18

mʼchaka chachitatu cha hoseya mwana wa ela mfumu ya isreali, hezekiya mwana wa ahazi mfumu ya yuda analowa ufumu. anakhala mfumu ali ndi zaka 25 ndipo analamulira mu yerusalemu zaka 29. amayi ake anali abi, mwana wa zekariya. iye anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga anachitira davide kholo lake. anachotsa malo opembedzerako mafano, anaphwanya miyala yachipembedzo ndiponso anadula mafano a asera. iye anaphwanya njoka yamkuwa imene mose anapanga, pakuti mpaka kufikira nthawi imeneyi aisraeli amafukiza lubani kwa njoka imeneyi. (imatchedwa nehusitani). hezekiya anadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali. kotero panalibe wina wofanana naye pakati pa mafumu onse a yuda, asanakhale mfumu kapena atakhala kale mfumu. iye anakangamira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo sanamusiye koma anasunga malamulo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anapatsa mose. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anali naye ndipo kulikonse kumene anapita zinthu zinkamuyendera bwino. iye anagalukira mfumu ya ku asiriya ndipo sanayitumikirenso. iye anakantha afilisti kuyambira ku nsanja ya alonda mpaka ku mzinda wotetezedwa. anakafika mpaka ku gaza ndi ku malire ake. mʼchaka chachinayi cha mfumu hezekiya, chimene chinali chaka chachisanu ndi chiwiri cha hoseya mwana wa ela mfumu ya isreali, salimenezeri, mfumu ya ku asiriya anabwera kudzathira nkhondo mzinda wa samariya ndi kuwuzinga asiriya analanda mzindawu patatha zaka zitatu. choncho mzinda wa samariya unalandidwa chaka chachisanu ndi chimodzi cha hezekiya, chimene chinali chaka chachisanu ndi chinayi cha hoseya mfumu ya isreali. mfumu ya ku asiriya inatenga aisraeli kupita nawo ku ukapolo ku asiriya ndipo anakawakhazika ku hala, ku habori pafupi ndi mtsinje wa gozani ndi mʼmizinda ya amedi. izi zinachitika chifukwa sanamvere zonena za mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo, koma anaphwanya pangano lake ndi zonse zimene mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalamula. iwo sanamvere malamulowo kapena kuwagwiritsa ntchito. mʼchaka chakhumi ndi chinayi cha ulamuliro wa mfumu hezekiya, senakeribu mfumu ya ku asiriya anathira nkhondo mizinda yonse yotetezedwa ya yuda, nayilanda. choncho hezekiya mfumu ya yuda anatumiza uthenga kwa mfumu ya ku asiriya ku lakisi wonena kuti, “ine ndalakwa. chokani kuno ndipo ndidzakupatsani chilichonse chimene munene.” mfumu ya ku asiriya inalamula mfumu hezekiya, mfumu ya yuda, kuti azipereka makilogalamu a siliva okwana 3,000 ndi makilogalamu a golide 1,000. mfumu hezekiya inapereka siliva yense amene anapezeka mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mʼnyumba zosungiramo chuma cha mfumu. nthawi imeneyi hezekiya mfumu ya yuda anakanganula golide amene anakuta zitseko ndi mphuthu za chipata cha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh namupereka kwa mfumu ya ku asiriya. mfumu ya ku asiriya inatuma taritani, rabusarisi ndi rabusake pamodzi ndi gulu lalikulu la ankhondo, kwa mfumu hezekiya ku yerusalemu kuchokera ku lakisi. iwo anafika ku yerusalemu nakayima pafupi ndi ngalande ya madzi yochokera ku dziwe lakumtunda, pa msewu waukulu wopita ku malo a munda wa mmisiri wochapa. iwo anayitana mfumu, ndipo eliyakimu mwana wa hilikiya woyangʼanira nyumba ya mfumu, sebina mlembi wa bwalo ndi yowa mwana wa asafu mlembi wa zochitika anapita kwa anthuwo. ndipo rabusake anawawuza kuti, “kamuwuzeni hezekiya kuti, “ ‘mfumu yayikulu, mfumu ya ku asiriya ikunena kuti, ‘kodi chikukulimbitsa mtima ndi chiyani?’ iwe ukuti uli ndi luso ndiponso mphamvu pa nkhondo, komatu ukuyankhula mawu opanda pake. kodi tsono iwe ukudalira yani kuti undiwukire ine? taona tsono, iwe ukudalira igupto, bango lothyokalo, limene limalasa mʼmanja mwa munthu ngati waliyesa ndodo yoyendera! umo ndi mmene farao mfumu ya ku igupto imachitira aliyense amene akuyidalira.’ ” ndipo ngati ukunena kwa ine kuti, “ife tikudalira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu.” kodi si allah yemweyo amene nyumba zake ndi maguwa ake hezekiya anachotsa, nawuza anthu a ku yuda ndi a ku yerusalemu kuti, “muzipembedza pa guwa lansembe ili mu yerusalemu?” “ ‘ndipo tsopano bwera udzakambirane ndi mbuye wanga, mfumu ya ku asiriya: ine ndidzakupatsa akavalo 2,000 ngati ungathe kupeza okwerapo! ungathe bwanji kugonjetsa ngakhale mmodzi mwa akazembe angʼonoangʼono a mbuye wanga, pamene ukudalira igupto kuti akupatse magaleta ndi anthu okwera pa akavalo? kuwonjezera pamenepa, kodi ine ndabwera kudzathira nkhondo ndi kuwononga malo ano popanda chilolezo cha mavawelomakonsonanti-yeahoh? mavawelomakonsonanti-yeahoh mwini ndiye anandiwuza kuti ndidzathire nkhondo ndi kuwononga dziko lino.’ ” pamenepo eliyakimu mwana wa hilikiya, sebina ndi yowa anawuza rabusakeyo kuti, “chonde yankhulani kwa atumiki anufe mʼchiaramu, popeza timachimva. musayankhule nafe mu chihebri kuopa kuti anthu onse amene ali pa khomapa angamve.” koma rabusake anayankha kuti, “kodi mbuye wanga wandituma kuti ndidzanene zinthu izi kwa mbuye wanu yekha ndi inu nokha basi? ayi, komanso kwa anthu amene akhala pa khomawa. iwowa adzadya chimbudzi chawo chomwe ndi kumwa mkodzo wawo womwe monga momwe mudzachitire inuyonso.” tsono rabusake anayimirira nafuwula mu chihebri kuti, “imvani mawu a mfumu yayikulu, mfumu ya ku asiriya! zimene mfumu ikunena ndi izi: ‘musalole kuti hezekiya akunamizeni. iye sangakupulumutseni mʼdzanja langa. hezekiya asakukakamizeni kudalira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mawu akuti, ‘ndithu, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatipulumutsa; ndipo sadzapereka mzindawu mʼdzanja la mfumu ya ku asiriya.’ “musamumvere hezekiya. zimene mfumu ya ku asiriya ikunena ndi izi: pangani mtendere ndi ine ndipo mutuluke mu mzinda. mukatero aliyense wa inu adzadya mphesa ndi nkhuyu za mʼmunda mwake ndiponso adzamwa madzi a mʼchitsime chake, mpaka nditabwera kudzakutengani kupita ku dziko lofanana ndi lanuli, dziko la tirigu ndi vinyo watsopano, dziko la chakudya ndi minda ya mipesa, dziko la mitengo ya olivi ndi uchi. sankhani moyo osati imfa! “musamvere zonena hezekiya, pakuti iye akukusocheretsani ponena kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatipulumutsa.’ kodi mulungu wa anthu a mtundu wina uliwonse wapulumutsapo dziko lake mʼdzanja la mfumu ya ku asiriya? kodi ili kuti milungu ya hamati ndi aripadi? ili kuti milungu ya sefaravaimu, hena ndi ivani? kodi inapulumutsa samariya mʼdzanja langa? kodi ndi milungu iti mwa milungu yonse ya mayiko awa amene anapulumutsa dziko lake mʼdzanja langa? nanga tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapulumutsa yerusalemu mʼdzanja langa motani?” koma anthu anakhala chete ndipo sanayankhepo kanthu, chifukwa mfumu inawalamula kuti, “musayankhe.” pamenepo anthu atatu aja eliyakimu, mwana wa hilikiya amene ankayangʼanira nyumba ya mfumu, sebina mlembi wa bwalo ndi yowa mwana wa asafu, mlembi wa zochitika anapita kwa hezekiya atangʼamba zovala zawo ndipo anamuwuza hezekiya zonse zimene anayankhula rabusake uja.

19

mfumu hezekiya atamva zimenezi, anangʼamba zovala zake navala chiguduli ndipo analowa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anatuma eliyakimu, woyangʼanira nyumba ya mfumu, sebina mlembi wa bwalo ndi ansembe akuluakulu, onse atavala ziguduli, kwa mneneri yesaya mwana wa amozi. iwo anamuwuza kuti, “hezekiya akunena kuti, ‘lero ndi tsiku lamavuto, lachilango ndi lamanyazi. ife lero tili ngati mayi woyembekezera amene pofika nthawi yoti achire akupezeka kuti alibe mphamvu zoberekera. mwina mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzamva mawu onse a rabusake amene mbuye wake, mfumu ya ku asiriya anamutuma kudzanyoza allah wamoyo, ndipo allahyo adzamulanga chifukwa cha mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wamva. choncho pemphererani anthu otsala amene akanali ndi moyo.’ ” akuluakulu a mfumu hezekiya atafika kwa yesaya, yesaya anawawuza kuti, “kawuzeni mbuye wanu kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti: usachite mantha ndi zimene wamva, mawu amene nthumwi za mfumu ya ku asiriya zandinyoza nawo ine. tamverani! ine ndidzayika mwa mfumuyo mzimu wina kotero kuti akadzamva mphekesera ya nkhondo, adzabwerera ku dziko lake ndipo ine ndidzachititsa kuti aphedwe ndi lupanga kwawo komweko.’ ” rabusake atamva kuti mfumu ya ku asiriya yachoka ku lakisi, iye anabwerera mʼmbuyo ndipo anakapeza mfumu ikuchita nkhondo ndi mzinda wa libina. nthawi imeneyi senakeribu analandira uthenga wakuti tirihaka, mfumu ya ku kusi, akubwera kudzachita naye nkhondo. choncho iye anatumanso amithenga kwa hezekiya ndi mawu awa: “kawuzeni hezekiya mfumu ya yuda kuti: usalole kuti allah amene ukumudalira akupusitse ponena kuti, ‘yerusalemu sadzaperekedwa mʼmanja mwa mfumu ya ku asiriya.’ ndithu iwe unamva chimene mafumu a asiriya anachita ku mayiko ena onse, kuti anawawononga kotheratu. ndipo kodi iwe nʼkupulumuka? kodi milungu ya mitundu imene makolo anga anayigonjetsa, milungu ya anthu a ku gozani, harani, rezefi ndi aedeni amene anali ku teli asara, inawapulumutsa? kodi mafumu a hamati, aripadi ndi mafumu a mizinda ya sefaravaimu, hena ndi iva, ali kuti?” hezekiya analandira kalata kwa amithenga aja nayiwerenga. pomwepo anapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh nayika kalatayo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo hezekiya anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nati, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, inu amene mumakhala pa akerubi, inu nokha ndinu allah wolamulira maufumu onse a dziko lapansi. inu munalenga kumwamba ndi dziko lapansi. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, tcherani khutu lanu ndipo mumve mavawelomakonsonanti-yeahoh tsekulani maso anu ndipo muone, imvani mawu onse amene senakeribu watumiza kunyoza inu allah wamoyo. “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, nʼzoonadi kuti mafumu a asiriya anawononga mitundu iyi ndi mayiko awo. iwo anaponya milungu yawo pa moto ndi kuyiwononga pakuti sinali milungu koma mitengo ndi miyala chabe, yopangidwa ndi anthu. ndipo tsopano inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, tipulumutseni ndithu mʼdzanja lake, kuti maufumu onse a dziko lapansi adziwe kuti inu nokha, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndinu allah.” ndipo yesaya mwana wa amozi anatumiza uthenga kwa hezekiya wakuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, ‘ndamva pemphero lako lonena za senakeribu mfumu ya ku asiriya.’ ” mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula wotsutsana naye ndi awa: “namwali wa ziyoni akukunyoza ndi kukuseka iwe. mwana wamkazi wa yerusalemu akupukusa mutu wake kumbuyo kwako. kodi iweyo wanyoza ndi kuchitira chipongwe yani? kodi ndani amene wamufuwulira mawu ako ndi kumuyangʼana monyada? wachitiratu izi woyera wa isreali! kudzera mwa amithenga ako wonyoza ambuye. ndipo wanena kuti, ‘ndi magaleta ochuluka ndinakwera mapiri ataliatali, pa msonga za mapiri a lebanoni. ndigwetsa mitengo yake ya mkungudza yayitali kwambiri, mitengo yake ya payini yabwino kwambiri. ndalowanso mʼkati mwake mwenimweni, mwa nkhalango yake yowirira kwambiri. ndakumba zitsime ku mayiko achilendo ndipo ndinamwa madzi a kumeneko. ndi mapazi anga ndawumitsa mitsinje yonse ya ku igupto.’ ” “ ‘kodi sunamvepo? zimenezi ndinazikhazikitsa kalekale. ndinazikonzeratu masiku amakedzana; tsopano ndachita kuti zichitikedi, iwe kwako kunali kungosandutsa mizinda yotetezedwa kukhala milu ya miyala. anthu a kumeneko ndi opanda mphamvu, athedwa nzeru ndipo ali ndi manyazi. ali ngati mbewu za mʼmunda, ngati udzu wanthete, ali ngati udzu womera pa denga, umene umawuma usanakule nʼkomwe.’ ” “ ‘koma ine ndimadziwa kukhala kwako, kutuluka kwako ndi kulowa kwako, ndi mkwiyo wako pa ine. chifukwa chakuti wandikwiyira ndipo ndamva za mwano wako, ndidzakola mphuno yako ndi mbedza ndi kuyika chitsulo changa mʼkamwa mwako, ndipo ndidzakubweza pokudzeretsa njira yomwe unadzera pobwera.’ “koma iwe hezekiya, chizindikiro chako chidzakhala ichi: “chaka chino mudzadya tirigu wamphulumukwa, ndipo chaka chamawa mudzadya tirigu wongodzimerera. koma chaka chachitatu mudzadzala ndi kukolola, mudzawoka mphesa ndipo mudzadya zipatso zake. anthu a nyumba ya yuda amene adzatsale adzazika mizu ndi kubereka zipatso. pakuti ku yerusalemu kudzachokera anthu otsala, ndi ku phiri la ziyoni kudzachokera gulu la anthu opulumuka.” “changu cha mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse chidzachita zimenezi. “choncho chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena za mfumu ya ku asiriya ndi ichi: “ ‘iye sadzalowa mu mzinda umenewu kapena kuponyamo muvi. sadzayandikira mzindawu ndi zishango zake kapena kumanga nthumbira ya nkhondo. adzabwerera potsata njira imene anadzera pobwera; sadzalowa mu mzinda umenewu, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzateteza mzinda umenewu kuwupulumutsa, chifukwa cha ine mwini ndiponso chifukwa cha davide mtumiki wanga.’ ” usiku umenewo mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anapita ku misasa ya ku asiriya ndi kupha ankhondo 185,000. ndipo pamene anthu anadzuka mmawa, taonani, mitembo inali ngundangunda! choncho senakeribu mfumu ya ku asiriya anapasula misasa ndi kuchoka. anabwerera ku ninive nakakhala kumeneko. tsiku lina, pamene senakeribu ankapembedza mʼnyumba ya nisiroki mulungu wake, ana ake adirameleki ndi sarezeri anamupha ndi lupanga ndipo anathawira ku dziko la ararati. tsono esrahadoni, mwana wake, analowa ufumu mʼmalo mwake.

20

masiku amenewo hezekiya anadwala ndipo anali pafupi kufa. mneneri yesaya, mwana wa amozi anapita kukamuona ndipo anamuwuza kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: konza nyumba yako chifukwa umwalira ndipo suchira.” hezekiya anatembenuka nayangʼana ku khoma ndipo anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kumbukirani ndithu mmene ndayendera mokhulupirika ndi mtima wonse ndipo ndachita zolungama pamaso panu.” hezekiya analira kwambiri. yesaya asanatuluke mʼbwalo lapakati, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kuti, “bwerera, kamuwuze hezekiya mtsogoleri wa anthu anga kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa davide kholo lako akuti: ndamva pemphero lako ndipo misozi yako ndayiona ndipo ndidzakuchiritsa. tsiku lachitatu kuchokera lero udzapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzawonjezera zaka khumi ndi zisanu pa moyo wako. ndidzakupulumutsa iwe pamodzi ndi mzinda umenewu mʼdzanja la mfumu ya ku asiriya. ndidzateteza mzinda umenewu chifukwa cha ine mwini ndiponso chifukwa cha davide mtumiki wanga.’ ” pamenepo yesaya anati, “konzani phala lankhuyu.” iwo anakonza phalalo nalipaka pa chithupsacho ndipo hezekiya anachira. tsono hezekiya anafunsa yesaya kuti, “kodi padzakhala chizindikiro chanji choonetsa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzandichiritsa ndi kuti ndidzapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh pa tsiku lachitatu kuchokera lero lino?” yesaya anayankha kuti, “chizindikiro cha mavawelomakonsonanti-yeahoh chosonyeza kuti iye adzachita chimene walonjeza ndi ichi: kodi chithunzithunzi chipite patsogolo kapena chibwerere pambuyo makwerero khumi?” hezekiya anati, “nʼchapafupi kuti chithunzithunzi chipite patsogolo makwerero khumi, kulekana nʼkuti chithunzithunzicho chibwerere mʼmbuyo makwerero khumi.” pamenepo mneneri yesaya anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anachititsa kuti chithunzithunzi chibwerere mʼmbuyo makwerero khumi pa makwerero amene mfumu ahazi anamanga. pa nthawi imeneyo merodaki-baladani mwana wa baladani mfumu ya babuloni anatumiza amithenga kwa hezekiya kukapereka makalata ndi mphatso, chifukwa nʼkuti atamva za kudwala kwa hezekiyayo. hezekiya analandira amithengawo ndipo anawaonetsa zonse zimene zinali mʼnyumba zake zosungiramo chuma. anawaonetsa siliva, golide, zonunkhiritsa zakudya ndi mafuta abwino kwambiri, zida zake zankhondo ndiponso china chilichonse chimene chinali mosungiramo zinthu zake. panalibe chinthu mʼnyumba yake yaufumu kapena mu ufumu wake wonse chimene hezekiya sanawaonetse. tsono mneneri yesaya anapita kwa mfumu hezekiya namufunsa kuti, “kodi anthu aja anakuwuzani zotani ndipo anachokera kuti?” hezekiya anayankha kuti, “anachokera ku dziko lakutali, ku babuloni.” mneneriyo anafunsa kuti, “kodi anaona chiyani mʼnyumba yanu yaufumu?” hezekiya anayankha kuti, “anaona china chilichonse mʼnyumba yanga yaufumu ndipo palibe ndi chinthu chimodzi chomwe chimene sindinawaonetse mʼnyumba zanga zosungiramo chuma.” pamenepo yesaya anawuza hezekiya kuti, “imvani zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena: taonani, masiku akubwera ndithu pamene zonse za mʼnyumba yanu yaufumu, zonse zimene makolo anu anazisunga mpaka lero, zidzatengedwa kupita ku babuloni. palibe chimene chidzatsale, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo ena mwa ana anu omwe, amene mudzabereke adzatengedwa ndipo adzawasandutsa anthu ofulidwa mʼnyumba yaufumu ya mfumu ya babuloni.” hezekiya anayankha kuti, “mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene mwayankhulawa ndi abwino. pakuti iye ankaganiza kuti, ‘kodi pa nthawi yanga sipadzakhala mtendere ndi bata?’ ” ntchito zina za hezekiya ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? hezekiya anamwalira nagona pamodzi ndi makolo ake. ndipo manase mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake.

21

manase anakhala mfumu ali ndi zaka khumi ndi ziwiri ndipo analamulira mu yerusalemu zaka 55. amayi ake anali hefiziba. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, potsatira mchitidwe wonyansa wa mitundu imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayipirikitsa pofika aisraeli. iyetu anamanganso malo opembedzera mafano amene hezekiya abambo ake anawawononga. anamangira baala maguwa a nsembe ndi mtengo wa fano la asera monga anachitira ahabu mfumu ya isreali ndipo ankapembedza zolengedwa zonse zamlengalenga. anamanga maguwa ansembewa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, mʼmene mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kuti, “mu yerusalemu ndidzayikamo dzina langa.” mʼmabwalo onse awiri a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, manase anamangamo maguwa opembedzerapo zinthu zamlengalenga. iye anapsereza mwana wake pa moto ngati nsembe, ankachita za matsenga, ankawombeza mawula, ankapita kwa woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa ndiponso ankapembedza mizimu. iyeyo anachita zoyipa zambiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anakwiyitsa mavawelomakonsonanti-yeahohyo. iye anatenga fano losema la asera limene analipanga ndi kuliyika mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, nyumba imene mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kwa davide ndi mwana wake solomoni kuti, “mʼnyumba iyi ndi mu yerusalemu ndiwo malo amene ndasankha pakati pa mafuko onse a aisraeli kuyikamo dzina langa kwamuyaya. sindidzalola kuti aisraeli achotsedwe mʼdziko lawo limene ndinapatsa makolo awo ngati iwowo adzasamala kuchita zinthu zonse zimene ndinawalamula ndi kusunga malamulo onse amene mtumiki wanga mose anawapatsa.” koma anthu sanamvere. manase anawasocheretsa, kotero kuti anachita zoyipa zambiri kupambana anthu a mitundu ina amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawawononga pamene aisraeli ankafika. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kudzera mwa atumiki ake, aneneri kuti, “manase mfumu ya yuda wachita machimo onyansawa ndipo wachita zoyipa kupambana aamori amene analipo kale iye asanabadwe ndi kuchimwitsa anthu a ku yuda ndi mafano ake. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, ‘taonani, ndikubweretsa pa yerusalemu ndi yuda mavuto akuti aliyense amene adzawamve adzathedwa nzeru. ndidzalanga yerusalemu ndi yuda pogwiritsa ntchito muyeso umene ndinalangira samariya ndi ahabu pamodzi ndi nyumba yake. ndidzayeretsa yerusalemu monga mmene munthu amachitira popukuta mbale ndipo atayipukuta amayivundikira pansi. ndidzawataya anthu otsala amene ndi cholowa changa ndipo ndidzawapereka mʼmanja mwa adani awo. adzachotsedwa ndipo adaniwo adzawalanda zinthu zonse chifukwa anachita zoyipa pamaso panga ndipo akhala akundikwiyitsa kuchokera tsiku limene makolo awo anatuluka mu igupto mpaka lero lino.’ ” kuwonjezera apo, manase anakhetsa kwambiri magazi a anthu osalakwa mpaka magaziwo kuyenderera mu yerusalemu kuyambira mbali ina mpaka mbali ina, kuphatikiza pa kuchimwitsa yuda, kotero kuti anthu anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ntchito zina za manase ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? manase anagona ndi makolo ake ndipo anayikidwa mʼmanda mʼmunda wa uza, ku nyumba yaufumu. ndipo amoni mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. amoni anakhala mfumu ali ndi zaka 22 ndipo analamulira mu yerusalemu zaka ziwiri. amayi ake anali mesulemeti mwana wa haruzi, wochokera ku yotiba. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga anachitira manase abambo ake. anatsatira makhalidwe onse a abambo ake. ankapembedza mafano amene abambo akewo ankawapembedza ndipo ankawagwadira. iyeyo anasiya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo ake ndipo sanayende mʼnjira ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. nduna za amoni zinamuchita chiwembu ndipo zinamupha mʼnyumba yake. koma anthu a mʼdzikomo anapha onse amene anachitira chiwembu mfumu amoni, nayika yosiya mwana wake kukhala mfumu mʼmalo mwake. ntchito zina za amoni ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? iye anayikidwa mʼmanda ake mʼmunda wa uza. ndipo yosiya mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake.

22

yosiya anakhala mfumu ali ndi zaka zisanu ndi zitatu ndipo analamulira mu yerusalemu zaka 31. amayi ake anali yedida mwana wa adaiya wochokera ku bozikati. iye anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anayenda mʼnjira zonse za davide kholo lake, osatembenukira kumanja kapena kumanzere. mʼchaka cha 18 cha ufumu wake, mfumu yosiya anatuma mlembi wa nyumba ya mfumu, safani, mwana wa azariya, mwana wa mesulamu, ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anati, “pita kwa mkulu wa ansembe hilikiya ndipo ukamuwuze kuti awerenge ndalama zimene anthu abwera nazo ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, zimene alonda a pa khomo anasonkhanitsa kwa anthu. ndalamazo azipereke kwa anthu amene asankhidwa kuti ayangʼanire ntchito ya nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo anthu amenewa azilipira antchito amene akukonzanso nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, amisiri a matabwa, amisiri omanga ndi amisiri a miyala. iwo akagulenso matabwa ndi miyala yosemedwa kuti akonzere nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma anthu amene apatsidwa ndalama zolipira antchito okonza nyumbayo asawafunse za kagwiritsidwe ntchito ka ndalamazo, popeza ndi anthu wokhulupirika.” mkulu wa ansembe hilikiya anawuza safani, mlembiyo kuti, “ndapeza buku la malamulo mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.” anapereka bukulo kwa safani amene analiwerenga. ndipo safani mlembi uja, anapita nakafotokozera mfumu kuti, “atumiki anu apereka ndalama zija zinali mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa anthu amene akugwira ntchito ndi kuyangʼanira ntchito yokonza nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.” kenaka safani mlembiyo, anafotokozera mfumu kuti, “wansembe hilikiya wandipatsa buku.” ndipo safani analiwerenga pamaso pa mfumu. mfumu itamva mawu a mʼbuku la malamulo, inangʼamba zovala zake. iyo inalamula wansembe hilikiya, ahikamu mwana wa safani, akibo mwana wa mikaya, safani mlembi uja ndi asaiya mtumiki wa mfumu, kuti, “pitani mukafunse mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmalo mwanga ndi mʼmalo mwa anthu onse a mʼdziko la yuda, za zomwe zalembedwa mʼbuku limene lapezekali. mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi waukulu kwambiri pa ife ndipo watiyakira chifukwa makolo athu sanamvere mawu a buku ili. iwo sanachite molingana ndi zonse zimene zalembedwa mʼmenemu zokhudza ife.” choncho hilikiya wansembe, ahikamu, akibo, safani ndi asaiya anapita kukayankhula ndi hulida, mneneri wamkazi, mkazi wa salumu mwana wa tikiva, mwana wa harihasi, wosunga zovala zaufumu. mneneri wamkaziyu ankakhala mu yerusalemu, ku chigawo chachiwiri cha mzindawo. ndipo iye anawawuza kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti: kamuwuzeni munthu amene wakutumani kwa ine kuti, ‘ichi ndi chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena: taonani, ndidzabweretsa mavuto pa malo ano ndi pa anthu ake, molingana ndi zonse zimene zalembedwa mʼbuku limene mfumu ya yuda yawerenga. chifukwa anthuwo andisiya ine ndi kumafukiza lubani kwa milungu ina nandikwiyitsa ndi mafano onse amene manja awo anapanga, mkwiyo wanga udzayaka pa malo ano ndipo sudzazimitsidwa.’ koma mfumu ya yuda imene inakutumani kuti mudzafunse kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kayiwuzeni kuti, ‘ichi ndi chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akunena molingana ndi mawu amene unamva: chifukwa unasweka mtima ndi kudzichepetsa wekha pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamene unamva zomwe zinayankhulidwa zotsutsana ndi malo ano ndi anthu ake, kuti adzakhala otembereredwa nasanduka bwinja, ndiponso chifukwa unangʼamba zovala ndi kulira pamaso panga, ndamva pemphero lako, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho taona, ine ndidzakutenga kupita kwa makolo ako ndipo udzayikidwa mʼmanda mwako mwamtendere. maso ako sadzaona mavuto onse amene ndidzabweretse pamalo pano.’ ” ndipo anthu aja anabwerera nakafotokoza mawu amenewa kwa mfumu.

23

pamenepo mfumu inayitanitsa akuluakulu onse a ku yuda ndi yerusalemu. mfumuyo inapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh pamodzi ndi anthu onse a ku yuda, ndi onse okhala mu yerusalemu, ansembe ndi aneneri, ndiponso anthu ena onse kuyambira wamngʼono mpaka wamkulu. mfumuyo inawerenga mawu onse a mʼbuku la chipangano limene linapezeka mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, anthu onse akumva. mfumu inayimirira pambali pa chipilala ndi kuchita pangano pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti idzatsatira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kusunga malamulo, mawu ndi malangizo ake ndi mtima wonse ndi moyo wonse, kukwaniritsa mawu a mʼpanganoli, olembedwa mʼbukuli. pamenepo anthu onse anadzipereka kutsatira panganoli. mfumu inalamula wansembe wamkulu hilikiya, ansembe othandizana naye ndi alonda a pa khomo kuti achotse mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ziwiya zonse zopembedzera baala ndi asera ndiponso mafano a zinthu zamlengalenga. yosiya anazitentha kunja kwa yerusalemu, ku minda ya ku chigwa cha kidroni ndipo phulusa lake anapita nalo ku beteli. iye anachotsa ansembe a mafano amene anayikidwa ndi mafumu a yuda kuti azifukiza lubani ku malo opembedzera mafano a ku mizinda ya ku yuda ndi kumalo ozungulira yerusalemu, amene ankafukiza lubani kwa baala, dzuwa, mwezi, nyenyezi ndi zinthu zonse zamlengalenga. anachotsa fano la asera mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh napita nalo kunja kwa yerusalemu, ku chigwa cha kidroni, nalitentha kumeneko. anapera fanolo ndi kukataya phulusa lake pa manda a anthu wamba. iye anagwetsanso tinyumba ta ochita zachiwerewere, timene tinali mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, kumene akazi ankalukirako mikanjo yovala popembedza asera. yosiya anabweretsanso ansembe onse kuchokera mʼmizinda ya yuda, nawononga malo opembedzera mafano, kuyambira ku geba mpaka ku beeriseba, kumene ansembe ankafukizako lubani. anagwetsa nyumba za milungu zimene zinali pa chipata cha yeahoswa, bwanamkubwa wa mzindawo, kumanzere kwa chipata cha mzinda. ngakhale kuti ansembe a ku malo opembedzera mafanowo sanawalole kuti atumikire pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh mu yerusalemu, koma ankadya buledi wopanda yisiti pamodzi ndi ansembe anzawo. mfumu yosiya anawononganso tofeti, amene anali ku chigwa cha hinomu, kuti wina aliyense asagwiritse ntchito malowo popereka mwana wake wamwamuna kapena wamkazi pa moto kwa moleki. anachotsa pa chipata cholowera ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh akavalo amene mafumu a yuda anawapereka ngati nsembe kwa dzuwa. akavalo anali pafupi ndi bwalo la chipinda cha mkulu wina wotchedwa natani-meleki. ndipo yosiya anatentha magaleta opembedzera dzuwa. anagwetsa maguwa amene mafumu a yuda anawamanga pa denga pafupi ndi chipinda chapamwamba cha ahazi, ndiponso maguwa amene manase anamanga mʼmabwalo awiri a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. yosiya anawachotsa kumeneko nawaphwanya ndi kutaya zidutswa zake mʼchigwa cha kidroni. mfumuyo inawononga malo opembedzera mafano amene ali kummawa kwa yerusalemu cha kumpoto kwa phiri la chiwonongeko. maguwawa solomoni mfumu ya isreali inamangira asitoreti, fano lalikazi lonyansa la asidoni, kemosi, fano lonyansa la amowabu, ndi moleki, fano lonyansa la anthu a ku amoni. yosiya anaphwanya miyala ya chipembedzo ndiponso anadula mitengo ya fano la asera ndipo anakwirira malowo ndi mafupa a anthu. ngakhalenso guwa lansembe la ku beteli, malo opembedzera mafano amene anapanga yeroboamu mwana wa nebati, amene anachimwitsa isreali, yosiya anawononga guwalo ndi malo opembedzera mafanowo. iye anatentha malo opembedzera mafanowo ndi kuwapera ndipo anatenthanso fano la asera. kenaka yosiya anayangʼanayangʼana ndipo ataona manda amene anali pomwepo, mʼmbali mwa phiri, analamula kuti afukule mandawo ndi kutulutsa mafupa kuti awatenthe paguwapo kuti alidetse, potsatira mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene munthu wa allah analoseratu za zimenezi. mfumu inafunsa kuti, “kodi chizindikiro cha manda chimene ndikuwaonawo ndi chayani?” anthu a mu mzindamo anayankha kuti, “ndi chizindikiro cha manda a munthu wa allah wochokera ku yuda amene ananeneratu zimene inu mwalichita guwa lansembe la beteli.” mfumuyo inati, “alekeni manda amenewo, munthu asachotse mafupa ake.” choncho anawasiya mafupa akewo pamodzi ndi mafupa a mneneri wa ku samariya uja. monga momwe yosiya anachitira ku beteli, anachotsa ndi kuwononga nyumba za milungu zonse ndi malo opembedzera mafano amene mafumu anamanga mʼmizinda ya ku samariya omwe anakwiyitsa mavawelomakonsonanti-yeahoh. yosiya anapha ansembe onse amene ankatumikira ku malo opembedzera mafano, anawaphera pa maguwa awo ndi kutentha mafupa awo. kenaka iye anapita ku yerusalemu. mfumu inalamula anthu onse kuti, “chitani chikondwerero cha paska kulemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, motsatira zomwe zalembedwa mʼbuku la chipangano.” paska yotere inali isanachitikepo kuyambira nthawi ya oweruza amene anatsogolera isreali, kapenanso nthawi yonse ya mafumu a yuda sipanachitikenso paska ngati imeneyo. koma mʼchaka cha 18 cha mfumu yosiya, paska imeneyi anachitira mavawelomakonsonanti-yeahoh mu yerusalemu. kuwonjezera apa, yosiya anachotsa anthu a mawula, woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa, milungu ya mʼnyumba, mafano ndiponso zinthu zonse zonyansa zopezeka mu yuda ndi yerusalemu. iye anachita izi pokwaniritsa lamulo lolembedwa mʼbuku limene hilikiya analipeza mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. yosiyayo asanalowe ufumu, ngakhale atamwalira, panalibenso mfumu ina yofanana naye imene inatembenukira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga anachitira, ndi mtima wake wonse, ndi moyo wake wonse, ndi mphamvu zake zonse, motsatira malamulo onse a mose. komabe mavawelomakonsonanti-yeahoh sanachotse mkwiyo wake woopsa, umene anali nawo pa yuda chifukwa cha zonse zimene anachita manase poputa mkwiyo wa allah. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ndidzawachotsanso anthu a ku yuda pamaso panga monga ndinachotsera anthu a ku isreali ndipo ndidzawukana mzinda wa yerusalemu, mzinda umene ndinawusankha, pamodzi ndi nyumba ino imene ndinati, ‘dzina langa lidzakhala mʼmenemo.’ ” ntchito zina za yosiya ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? yosiya akanali mfumu, farao wotchedwa neko, mfumu ya igupto, anapita ku mtsinje wa yufurate kukathandiza mfumu ya ku asiriya. mfumu yosiya anapita kukachita naye nkhondo, koma neko anakumana naye ndi kumupha ku megido. atumiki a yosiyayo ananyamula mtembo wake mu galeta kuchokera ku megido mpaka ku yerusalemu ndipo anamuyika mʼmanda akeake. ndipo anthu a mʼdzikomo anatenga yehowahazi mwana wa yosiya namudzoza, ndipo iye analowa ufumu mʼmalo mwa abambo ake. yehowahazi anakhala mfumu ali ndi 23 ndipo analamulira mu yerusalemu miyezi itatu. amayi ake anali hamutali, mwana wa yeremiya wa ku libina. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga momwe anachitira makolo ake. farao neko anamuyika mʼndende ku ribula mʼdziko la hamati kuti asalamulirenso mu yerusalemu. farao analamula yuda kuti azikhoma msonkho wa siliva wolemera makilogalamu 3,400, ndiponso golide wolemera makilogalamu 34. farao neko anayika eliyakimu mwana wa yosiya kuti akhale mfumu mʼmalo mwa abambo ake yosiya, ndipo anasintha dzina lake kukhala yehoyakimu. koma iye anatenga yehowahazi kupita naye ku igupto ndipo anakafera kumeneko. yehoyakimu anapereka kwa farao neko siliva ndi golide amene anamufuna uja. koma kuti iye apereke zimenezi, amankhometsa msonkho mʼdziko mwakemo ndipo amalandira siliva ndi golide kuchokera kwa anthu a mʼdzikomo molingana ndi chuma cha munthu aliyense. yehoyakimu anali wa zaka 25 pamene anakhala mfumu ndipo analamulira mu yerusalemu zaka 11. amayi ake anali zebuda, mwana wa pedaya wa ku ruma. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga momwe anachitira makolo ake.

24

pa nthawi ya ulamuliro wa yehoyakimu, nebukadinezara mfumu ya babuloni anadzathira nkhondo dzikolo ndipo yehoyakimu anakhala pansi pa ulamuliro wake zaka zitatu. koma kenaka anasintha maganizo ake nawukira nebukadinezara. mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza magulu a ababuloni, aaramu, amowabu ndi aamoni, kudzathira nkhondo yuda. iye anawatumiza kudzawononga yuda molingana ndi mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh ananeneratu kudzera mwa aneneri ake. ndithu, izi zinachitikira yuda monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira nʼcholinga choti awachotse pamaso pake chifukwa cha machimo a manase ndi zonse zimene anachita, kuphatikizapo kukhetsa magazi a anthu osalakwa. chifukwa iye anadzaza yerusalemu ndi magazi a anthu osalakwa ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh sanafune kumukhululukira. ntchito zina za yehoyakimu ndi zonse zimene anachita, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a yuda? yehoyakimu anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake. ndipo yehoyakini mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. mfumu ya igupto sinatulukenso mʼdziko lake chifukwa mfumu ya babuloni inalanda mayiko onse kuchokera ku mtsinje wa ku igupto mpaka ku mtsinje wa yufurate. yehoyakini anakhala mfumu ali ndi zaka 18 ndipo analamulira mu yerusalemu miyezi itatu. amayi ake anali nehusita mwana wa elinatani wa ku yerusalemu. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga anachitira abambo ake. nthawi imeneyo ankhondo a nebukadinezara mfumu ya babuloni anabwera ku yerusalemu nazinga mzindawo ndi misasa ya nkhondo ndipo nebukadinezara anafika ku mzindawo pamene ankhondo ake anawuzinga. yehoyakini mfumu ya yuda pamodzi ndi amayi ake, atumiki ake, anthu ake olemekezeka ndiponso akuluakulu onse anadzipereka kwa mfumu ya ku babuloni. mfumu ya babuloni inagwira yoyakini ukapolo mʼchaka chachisanu ndi chitatu cha ufumu wake. monga ananenera mavawelomakonsonanti-yeahoh, nebukadinezara anachotsa chuma chonse cha mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso cha mʼnyumba ya mfumu ndipo anatenga ziwiya zonse zagolide za ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh zimene solomoni mfumu ya isreali anapanga. anatenga anthu onse a mu yerusalemu kupita nawo ku ukapolo. akuluakulu onse pamodzi ndi anthu ankhondo, anthu onse aluso ndi amisiri osula onse pamodzi analipo 10,000. osauka okha ndiye anatsala mʼdzikomo. nebukadinezara anatenga yehoyakini ngati kapolo kupita naye ku babuloni. mu yerusalemu anatenganso amayi a mfumu, akazi ake, akuluakulu ake ndiponso anthu olemekezeka mʼdzikomo. mfumu ya babuloni inatumizanso ku babuloni anthu ankhondo 70,000, anthu amphamvu ndi okonzeka kupita ku nkhondo, anthu aluso ndi amisiri osula 1,000. iye analonga ufumu mataniya, malume wa yoyakini mʼmalo mwake ndipo anasintha dzina lake kuti akhale zedekiya. zedekiya anakhala mfumu ali ndi zaka 21 ndipo analamulira mu yerusalemu zaka 11. amayi ake anali hamutali mwana wa yeremiya wa ku libina. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga anachitira yehoyakimu. zonsezi zinachitikira yerusalemu ndi yuda chifukwa cha mkwiyo wa allah ndipo pa mapeto pake anawachotsa pamaso pake. ndipo zedekiya anawukira mfumu ya babuloni.

25

choncho mʼchaka chachisanu ndi chinayi cha ulamuliro wa zedekiya, mwezi wakhumi, pa tsiku lakhumi la mwezi, nebukadinezara mfumu ya babuloni anabwera ndi gulu lake lonse la ankhondo, nadzathira nkhondo mzinda wa yerusalemu. iye anamanga misasa kunja kwa mzindawo ndipo anamanga mitumbira ya nkhondo kuzungulira mzindawo. mzindawo anawuzinga mpaka chaka cha khumi ndi chimodzi cha mfumu zedekiya. pa tsiku lachisanu ndi chinayi pa mwezi wachinayi, njala inakula kwambiri mu mzindamo kotero kuti anthu analibe chakudya. pamenepo khoma la mzindawo linabowoledwa ndipo gulu lonse la ankhondo linathawa usiku kudzera pa chipata cha pakati pa makoma awiri pafupi ndi munda wa mfumu, ngakhale kuti ababuloni anali atazinga mzindawo. iwo anathawira cha ku araba, koma gulu la ankhondo la ku babuloni linalondola mfumu zedekiya ndi kumupeza mʼchigwa cha ku yeriko. ankhondo onse anamusiya yekha nabalalika. anagwidwa napita naye kwa mfumu ya ku babuloni ku ribula, kumene anagamula mlandu wa zedekiyayo. iwo anapha ana a zedekiya iyeyo akuona. kenaka anakolowola maso a zedekiya namumanga ndi unyolo wamkuwa ndi kupita naye ku babuloni. mwezi wachisanu, pa tsiku lachisanu ndi chiwiri la mwezi, mʼchaka cha 19 cha nebukadinezara, mfumu ya babuloni, nebuzaradani, mkulu wa asilikali oteteza mfumu, nduna ya mfumu ya babuloni, anabwera ku yerusalemu. iye anatentha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, nyumba ya mfumu pamodzi ndi nyumba zonse za mu yerusalemu. anatentha nyumba iliyonse yofunika. gulu lonse la ankhondo la ku babuloni limene linali ndi mkulu wa asilikali oteteza mfumu ija, linagumula malinga ozungulira yerusalemu. nebuzaradani mkulu wa asilikali uja anatenga anthu amene anatsala mu mzindamo, ndi ena amene anathawira kwa mfumu ya babuloni, pamodzi ndi ena onse kupita nawo ku ukapolo ku babuloni. koma mkulu wa asilikaliyo anasiya anthu ena osauka kwambiri mʼdzikomo kuti azisamalira minda ya mpesa ndi minda ina. ababuloni anaphwanya zipilala zamkuwa, maphaka ndiponso mbiya ya mkuwa zimene zinali mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anatenga mkuwawo napita nawo ku babuloni. iwo anatenganso miphika, mafosholo, mbaniro za nyale, mbale ndi ziwiya zonse zamkuwa zimene ankagwiritsa ntchito potumikira mʼnyumbayo. mkulu wa asilikali uja anatenganso zofukizira lubani ndi mbale zowazira magazi. zonsezi zinali zopangidwa ndi golide wabwino kwambiri kapena siliva. mkuwa wochokera ku zipilala ziwiri zija, mbiya ija ndi maphaka aja, zimene solomoni anapanga mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuchuluka kwake kunali kosawerengeka. chipilala chilichonse chinali chotalika mamita asanu ndi atatu. mutu wa mkuwa umene unali pamwamba pa chipilalacho unali mita imodzi ndi theka ndipo unakongoletsedwa ndi ukonde wa makangadza a mkuwa amene anazungulira mutuwo. chipilala chachiwiri chinali chofanana ndi chinacho, ndipo chinali ndi ukonde. mkulu wa asilikali uja anagwira ukapolo mkulu wa ansembe seraya, zefaniya wachiwiri wa mkulu wa ansembe ndi alonda atatu apakhomo. mwa anthu amene anali mu mzindamo, anatenga mkulu amene ankalamulira ankhondo ndiponso alangizi asanu a mfumu. anatenganso mlembi wa mtsogoleri wa ankhondo amene ankalemba anthu ntchito ya usilikali mʼdzikomo pamodzi ndi anthu ake 60 amene anali mu mzindamo. nebuzaradani mkulu wa asilikali uja anawatenga onsewo napita nawo kwa mfumu ya babuloni ku ribula. ku ribulako, mʼdziko la hamati, mfumu ya ku babuloni inalamula kuti awakwapule ndi kuwapha. choncho ayuda anatengedwa ukapolo kuwachotsa mʼdziko lawo. nebukadinezara mfumu ya babuloni anasankha gedaliya mwana wa ahikamu, mwana wa safani, kukhala woyangʼanira anthu amene anatsala ku yuda. atsogoleri onse ankhondo ndi anthu awo atamva kuti mfumu ya babuloni yasankha gedaliya kukhala bwanamkubwa, anabwera kwa gedaliya ku mizipa. atsogoleriwo mayina awo anali awa: ismaeli mwana wa netaniya, yohanani mwana wa kareya, seraya mwana wa tanihumeti wa ku netofa ndi yaazaniya mwana wa maakati, pamodzi ndi anthu awo. gedaliya analumbira powatsimikizira iwo ndi anthu awo. iye anati, “musachite mantha ndi atsogoleri ababuloniwa. khalani mʼdziko muno ndipo tumikirani mfumu ya babuloni. mukatero zinthu zidzakuyenderani bwino.” koma pa mwezi wachisanu ndi chiwiri, ismaeli mwana wa netaniya, mwana wa elisama, wa banja laufumu, anabwera ndi anthu khumi ndipo anapha gedaliya pamodzi ndi ayuda ndi anthu a ku babuloni amene anali naye limodzi ku mizipa. chifukwa cha zimenezi, anthu onse kuyambira wamngʼono mpaka wamkulu, pamodzi ndi atsogoleri a ankhondo anathawira ku igupto chifukwa choopa ababuloni. pa chaka cha 37 cha ukapolo wa yehoyakini mfumu ya yuda, chaka chimene evili-merodaki anakhala mfumu ya babuloni, anamasula yehoyakini mʼndende pa mwezi wa 12 pa tsiku la 27. anamukomera mtima namukweza kupambana mafumu ena onse amene anali naye ku babuloni. choncho yoyakini anavula zovala zake za ku ndende, ndipo ankadya ndi mfumu masiku onse a moyo wake. mfumu inkamupatsa yehoyakini chakudya tsiku lililonse pa moyo wake wonse.

isaiah

1

masomphenya wonena za yuda ndi yerusalemu, amene yesaya mwana wa amozi, anaona pa nthawi ya ulamuliro wa uziya, yotamu, ahazi ndi hezekiya, mafumu a yuda. tamverani, miyamba inu! tchera khutu, iwe dziko lapansi! pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wanena kuti, “ndinabala ana ndi kuwalera, koma anawo andiwukira ine. ngʼombe imadziwa mwini wake, bulu amadziwa kumene kuli gome la mbuye wake, koma isreali sadziwa, anthu anga samvetsa konse.” haa, mtundu wochimwa, anthu olemedwa ndi machimo, obadwa kwa anthu ochita zoyipa, ana odzipereka ku zoyipa! iwo asiya mavawelomakonsonanti-yeahoh; anyoza woyerayo wa isreali ndipo afulatira iyeyo. chifukwa chiyani mukufuna kuti muzingolangidwabe? chifukwa chiyani mukupitirira kukhala mʼmoyo wowukira? mutu wanu wonse uli ndi mabala, mtima wanu wonse wafowokeratu. kuchokera ku phazi mpaka ku mutu palibe pabwino, paliponse pali mikwingwirima ndi zilonda, mabala ali magazi chuchuchu, mabala ake ngosatsuka, ngosamanga ndiponso ngosapaka mafuta ofewetsa. dziko lanu lasanduka bwinja, mizinda yanu yatenthedwa ndi moto; minda yanu ikukololedwa ndi alendo inu muli pomwepo, dziko lanu lasanduka bwinja monga ngati lagonjetsedwa ndi alendo. mwana wamkazi wa ziyoni watsala yekha ngati nsanja mʼmunda wampesa, ngati chisimba mʼmunda wa minkhaka, ngati mzinda wozingidwa ndi nkhondo. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akanapanda kutisiyira opulumuka, tikanawonongeka ngati sodomu, tikanakhala ngati anthu a ku gomora. imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu olamulira sodomu; mverani lamulo la allah wathu, inu anthu a ku gomora! mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “kodi ndili nazo chiyani nsembe zanu zochuluka?” “zandikola nsembe zanu zopsereza za nkhosa zazimuna ndiponso mafuta a nyama zonenepa; sindikusangalatsidwanso ndi magazi angʼombe zamphongo ndi a ana ankhosa ndi ambuzi zazimuna. ndani anakulamulirani kuti mubwere nazo pamaso panga? ndani anakuwuzani kuti muzipondaponda mʼmabwalo a nyumba yanga? siyani kubweretsa nsembe zachabechabezo! nsembe zanu zofukiza zimandinyansa ine. sindingapirire misonkhano yanu yoyipa, kapenanso zikondwerero za mwezi watsopano ndi masabata. zikondwerero zanu za mwezi watsopano ndi masiku anu opatulika ndimadana nazo. zasanduka katundu wondilemera; ndatopa kuzinyamula. mukamatambasula manja anu popemphera, ine sindidzakuyangʼanani; ngakhale muchulukitse mapemphero anu, sindidzakumverani. manja anu ndi odzaza ndi magazi; sambani, dziyeretseni. chotsani pamaso panu ntchito zanu zoyipa! lekani kuchita zoyipa, phunzirani kuchita zabwino! funafunani chilungamo, thandizani oponderezedwa. tetezani ana amasiye, muwayimirire akazi amasiye pa milandu yawo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “tiyeni tsono tikambe mlandu wanu. ngakhale machimo anu ali ofiira, adzayera ngati thonje. ngakhale ali ofiira ngati kapezi, adzayera ngati ubweya wankhosa. ngati muli okonzeka kundimvera mudzadya zinthu zabwino za mʼdziko; koma mukakana ndi kuwukira mudzaphedwa ndi lupanga.” pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula. taonani momwe mzinda wokhulupirika wasandukira wadama! mzinda umene kale unali wodzaza ndi chiweruzo cholungama; mu mzindamo munali chilungamo, koma tsopano muli anthu opha anzawo! siliva wako wasanduka wachabechabe, vinyo wako wabwino wasungunulidwa ndi madzi. atsogoleri ako ndi owukira, anthu ogwirizana ndi mbala; onse amakonda ziphuphu ndipo amathamangira mphatso. iwo sateteza ana amasiye; ndipo samvera madandawulo a akazi amasiye. nʼchifukwa chake ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvu, wamphamvuyo wa isreali, akunena kuti, “haa, odana nane ndidzawatha, ndipo ndidzawabwezera ndekha adani anga. ndidzatambasula dzanja langa kuti ndilimbane nawe; ndidzasungunula machimo ako nʼkuwachotsa, monga mmene amachotsera dzimbiri ndi mankhwala. ndidzabwezeretsa oweruza ako ngati masiku amakedzana, aphungu ako ndidzawabwezeretsa ngati poyamba paja. kenaka iweyo udzatchedwa mzinda wolungama, mzinda wokhulupirika.” ziyoni adzawomboledwa mwa chiweruzo cholungama, anthu ake olapadi adzapulumutsidwa mwachilungamo. koma owukira ndi ochimwa adzawawonongera pamodzi, ndipo amene asiya mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatheratu. “mudzachita nayo manyazi mitengo ya thundu imene inkakusangalatsani; mudzagwetsa nkhope chifukwa cha minda imene munayipatula. mudzakhala ngati mtengo wa thundu umene masamba ake akufota, mudzakhala ngati munda wopanda madzi. munthu wamphamvu adzasanduka ngati udzu wowuma, ndipo ntchito zake zidzakhala ngati mbaliwali; motero zonse zidzayakira limodzi, popanda woti azimitse motowo.”

2

nazi zinthu zokhudza yuda ndi yerusalemu, zimene yesaya mwana wa amozi anaziona mʼmasomphenya: mʼmasiku otsiriza, phiri la nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalikhazikitsa kukhala lalitali kuposa mapiri ena onse, lidzaonekera pamwamba pa mapiri ena onse, ndipo mayiko onse adzathamangira kumeneko. anthu ambiri adzabwera ndikunena kuti, “tiyeni tikwere ku phiri la mavawelomakonsonanti-yeahoh, ku nyumba ya allah wa yaqobo. iye adzatiphunzitsa njira zake, ndipo tidzayenda mʼnjira zakezo.” malangizo adzachokera ku ziyoni, mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachokera ku yerusalemu. iye adzaweruza pakati pa mayiko, ndipo adzathetsa kusamvana pakati pa anthu ambiri. anthuwo adzasandutsa malupanga awo kukhala makasu ndiponso mikondo yawo kukhala zomwetera. mtundu wina sudzatenganso lupanga kumenyana ndi mtundu wina, kapena kuphunziranso za nkhondo. inu nyumba ya yaqobo, bwerani, tiyeni tiyende mʼkuwala kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mwawakana anthu anu, nyumba ya yaqobo. iwo adzaza ndi zamatsenga zochokera kummawa; amawombeza mawula ngati afilisti, ndipo amayanjana ndi anthu osapembedza allah. dziko lawo ndi lodzaza ndi siliva ndi golide; ndipo chuma chawo ndi chosatha. dziko lawo ndi lodzaza ndi akavalo; ndipo magaleta awo ankhondo ngosawerengeka. dziko lawo ndi lodzaza ndi mafano; iwo amapembedza ntchito ya manja awo, amagwadira zomwe anapanga ndi zala zawo. tsono munthu aliyense adzachepetsedwa ndi kutsitsidwa. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh musawakhululukire. lowani mʼmatanthwe, bisalani mʼmaenje, kuthawa kuopsa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi ulemerero wa ufumu wake! kudzikuza kwa anthu kudzatha, ndipo kudzitama kwa anthu kudzawonongedwa; mavawelomakonsonanti-yeahoh yekha ndiye adzapatsidwe ulemu pa tsiku limenelo. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse wakonzeratu tsiku limene adzatsitse onse onyada ndi odzitama, ndipo adzagonjetsa onse amphamvu, tsiku la mikungudza yonse ya ku lebanoni, yayitali ndi yoonekera patali, ndiponso la mitengo yonse ya thundu ya ku basani, tsiku la mapiri onse ataliatali ndiponso la zitunda zonse zazitali, tsiku la nsanja zonse zazitali ndiponso malinga onse olimba, tsiku la sitima zapamadzi zonse za ku tarisisi ndiponso la mabwato onse okongola. kudzikuza kwa munthu kudzatha ndipo kudzitama kwa anthu kudzawonongedwa, mavawelomakonsonanti-yeahoh yekha ndiye adzapatsidwe ulemu tsiku limenelo, ndipo mafano onse adzatheratu. anthu adzathawira mʼmapanga a matanthwe ndi mʼmaenje a nthaka, kuthawa mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndiponso ulemerero wa ufumu wake, pamene iye adzuka kugwedeza dziko lapansi. tsiku limenelo anthu adzatayira mfuko ndi mileme mafano awo asiliva ndi mafano awo agolide, amene anawapanga kuti aziwapembedza. adzathawira mʼmapanga a matanthwe ndiponso mʼmingʼalu ya nthaka kuthawa mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso ulemerero wa ufumu wake, pamene iye adzuka kugwedeza dziko lapansi. lekani kudalira munthu, amene moyo wake sukhalira kutha. iye angathandize bwanji wina aliyense?

3

taonani tsopano, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, ali pafupi kuchotsa mu yerusalemu ndi mu yuda zinthu pamodzi ndi thandizo; adzachotsa chakudya chonse ndi madzi onse, anthu amphamvu ndi asilikali ankhondo, oweruza ndi aneneri, anthu olosera ndi akuluakulu, atsogoleri a ankhondo makumi asanu ndi anthu olemekezeka, aphungu ndi anthu amatsenga ndi akatswiri pa za kulosera. ndidzawayikira anyamata kuti akhale mafumu awo; ana akhanda ndiwo adzawalamulire. anthu adzazunzana, munthu ndi munthu mnzake, mnansi ndi mnansi wake. anthu wamba adzanyoza akuluakulu. munthu adzagwira mʼbale wake mʼnyumba ya abambo awo, ndipo adzati, “iwe uli nawo mwinjiro, ndiye ukhale mtsogoleri wathu; lamulira malo opasuka ano!” koma tsiku limenelo mʼbale wakeyo adzafuwula kuti, “ayi, mavuto oterewa ndilibe mankhwala ake. ndilibe chakudya kapena chovala mʼnyumba mwanga; musasankhe ine kukhala mtsogoleri wa anthu.” yerusalemu akudzandira, yuda akugwa; zokamba zawo ndi ntchito zawo nʼzotsutsana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, sakulabadira ulemerero wa allah. maonekedwe a nkhope zawo amawatsutsa; amaonetsera poyera tchimo lawo ngati sodomu; salibisa tchimo lawolo. tsoka kwa iwo odziputira okha mavuto. nena kwa olungama kuti zonse zidzawayendera bwino, pakuti adzakondwera ndi phindu la ntchito zawo. tsoka kwa anthu oyipa! mavuto ali pa iwo! adzalandira malipiro a zimene manja awo anachita. achinyamata akupondereza anthu anga, ndipo amene akuwalamulira ndi akazi. aa, anthu anga, atsogoleri anu akukusocheretsani; akukuchotsani pa njira yanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh wakhala pamalo pake mʼbwalo la milandu; wakonzeka kuti aweruze anthu ake. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwazenga milandu akuluakulu ndi atsogoleri a anthu ake: “ndinu amene mwawononga munda wanga wa mpesa; nyumba zanu zadzaza ndi zolanda kwa amphawi. nʼchifukwa chiyani inu mukupsinja anthu anga, nʼkudyera masuku pamutu amphawi?” akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, “akazi a ku ziyoni ngodzikuza kwambiri, akuyenda atakweza makosi awo, akukopa amuna ndi maso awo akuyenda monyangʼama akuliza zigwinjiri za mʼmiyendo yawo nʼchifukwa chake ambuye, adzatulutsa zipere pa mitu ya akazi a ku ziyoniwo; mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachititsa dazi mitu yawo.” tsiku limenelo ambuye adzawachotsera zodzikongoletsera zawo: za mʼmiyendo, za ku mutu za mʼkhosi, ndolo ndi zibangiri, nsalu zophimba pa nkhope, maduku, zigwinjiri za mʼmiyendo ndi malamba, mabotolo a zonunkhira ndi zithumwa, mphete ndi zipini, zovala za pa mphwando, zipewa ndi mwinjiro, zikwama, magalasi oyangʼanira, zovala zosalala, nduwira ndiponso nsalu za mʼmapewa. mʼmalo mwa kununkhira azidzanunkha, mʼmalo mwa lamba, adzavala chingwe; mʼmalo mwa tsitsi lopesa bwino, adzakhala ndi dazi; mʼmalo mwa zovala zabwino, adzavala chiguduli; mʼmalo mwa kunyadira kukongola adzachita manyazi. iwe yerusalemu anthu ako aamuna adzaphedwa ndi lupanga, asilikali ako adzafera ku nkhondo. pa zipata za ziyoni padzakhala kubuma ndi kulira; iweyo udzasakazidwa nʼkukhala pansi, ukugubuduzika pa fumbi.

4

tsiku limenelo akazi asanu ndi awiri adzagwira mwamuna mmodzi, nʼkunena kuti, “ife tizidya chakudya chathuchathu, ndi kuvala zovala zathu; inu mungotilola kuti tidziyitanidwa ndi dzina lanu. tichotseni manyazi aumbeta!” tsiku limenelo nthambi ya mavawelomakonsonanti-yeahoh idzakhala yokongola ndi yaulemerero, ndipo chipatso cha mʼdziko chidzakhala chonyaditsa ndi chopereka ulemerero kwa onse opulumuka mu isreali. iwo amene adzatsale mu ziyoni, amene adzatsalire mu yerusalemu, adzatchedwa oyera, onse amene mayina awo alembedwa pakati pa anthu amoyo okhala mu yerusalemu. ambuye adzasambitsa akazi a ziyoni ndi kuchotsa zonyansa zawo. adzatsuka magazi amene anakhetsedwa mu yerusalemu ndi mzimu wachiweruzo ndiponso mzimu wamoto. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh adzayika mtambo wake pamwamba ponse pa phiri la ziyoni, ndipo pa onse amene asonkhana masana padzakhala mtambo wa utsi ndipo usiku padzakhala malawi amoto. pamwamba pa zonse padzakhala ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ulemerero wake udzakhala mthunzi wothawiramo kutentha kwa masana, udzakhala malo opeweramo mphepo ndi owusiramo mvula.

5

ndidzamuyimbira bwenzi langa nyimbo yokamba za munda wake wa mpesa: wokondedwa wanga anali ndi munda wamphesa pa phiri la nthaka yachonde. anatipula nachotsa miyala yonse ndipo anawokamo mipesa yabwino kwambiri. anamanga nsanja yolondera pakati pa mundawo ndipo anasemanso mopsinyira mphesa mʼmundamo. ndipo iye anayembekezera kuti mundawo udzabala mphesa zabwino, koma ayi, unabala mphesa zosadya. “tsopano, inu amene mumakhala mu yerusalemu ndi inu anthu a ku yuda, weruzani pakati pa ine ndi munda wanga wa mpesawu. kodi nʼchiyaninso china chimene ndikanachitira munda wanga wa mpesa kupambana chomwe ndawuchitira kale? pamene ndinkayembekezera kuti udzabala mphesa zabwino, bwanji unabala mphesa zosadya? tsopano ndikuwuzani chimene ndidzawuchitire munda wanga wa mpesa: ndidzachotsa mpanda wake, ndipo mundawo udzawonongeka; ndidzagwetsa khoma lake, ndipo nyama zidzapondapondamo. ndidzawusandutsa tsala, udzakhala wosatengulira ndi wosalimira ndipo mudzamera mkandankhuku ndi minga ina. ndidzalamula mitambo kuti isagwetse mvula pa mundapo.” munda wamphesa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ndi aisraeli, ndipo anthu a ku yuda ndiwo minda yake yomukondweretsa. ndipo iye ankayembekezera chiweruzo cholungama, mʼmalo mwake anaona kuphana; mʼmalo mwa chilungamo iye anamva kulira kwa anthu ozunzika. tsoka kwa inu amene mumangokhalira kulumikiza nyumba, ndipo mumangokhalira kuwonjezera minda, mpaka mutalanda malo onse kuti muzikhalamo nokha mʼdzikomo. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse wayankhula ine ndikumva kuti, “ndithudi nyumba zambirizo zidzasanduka mabwinja, nyumba zazikulu zokongolazo zidzakhala zopanda anthu. munda wamphesa wa maekala khumi udzatulutsa vinyo wodzaza mbiya imodzi, kufesa madengu khumi a mbewu, zokolola zake zidzangodzaza dengu limodzi.” tsoka kwa iwo amene amadzuka mmamawa nathamangira chakumwa choledzeretsa, amene amamwa mpaka usiku kufikira ataledzera kotheratu. pa maphwando awo pamakhala azeze, apangwe, matambolini, zitoliro ndi vinyo, ndipo sasamala ntchito za mavawelomakonsonanti-yeahoh, salemekeza ntchito za manja ake. motero anthu anga adzatengedwa ukapolo chifukwa cha kusamvetsa zinthu; atsogoleri awo olemekezeka adzafa ndi njala, ndipo anthu wamba ochuluka adzafa ndi ludzu. nʼchifukwa chake ku manda sikukhuta ndipo kwayasama kwambiri kukamwa kwake; mʼmandamo mudzagweranso anthu otchuka a mu yerusalemu pamodzi ndi anthu wamba ochuluka; adzagweramo ali wowowo, nʼkuledzera kwawoko. ndipo munthu aliyense adzatsitsidwa, anthu onse adzachepetsedwa, anthu odzikuza adzachita manyazi. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzalemekezedwa chifukwa cha chiweruzo chake cholungama. ndipo allah woyera adzadzionetsa kuti ndi woyera pochita chilungamo chake. tsono nkhosa zidzadya pamenepo ngati pabusa pawo; ana ankhosa adzadya mʼmabwinja a anthu olemera. tsoka kwa amene amadzikokera tchimo ndi zingwe zachinyengo, ndipo amadzikokera zoyipa ndi zingwe zokokera ngolo, amene amanena kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh afulumire, agwire ntchito yake mwamsanga kuti ntchitoyo tiyione. ntchito zionekere, zimene woyerayo wa isreali akufuna kuchita, zichitike kuti tizione.” tsoka kwa amene zoyipa amaziyesa zabwino ndipo zabwino amaziyesa zoyipa, amene mdima amawuyesa kuwala ndipo kuwala amakuyesa mdima, amene zowawasa amaziyesa zotsekemera ndipo zotsekemera amaziyesa zowawasa. tsoka kwa amene amadziona ngati anzeru ndipo amadziyesa ochenjera. tsoka kwa zidakwa zimene zimayika mtima pa vinyo ndipo ndi akatswiri posakaniza zakumwa, amene amamasula olakwa chifukwa cha chiphuphu koma amayipitsa mlandu wa munthu wosalakwa. nʼchifukwa chake monga momwe moto umawonongera chiputu ndipo monga momwe udzu wowuma umapsera mʼmalawi a moto, momwemonso mizu yawo idzawola ndipo maluwa awo adzafota ndi kuwuluka ngati fumbi; chifukwa akana malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, ndipo anyoza mawu a woyerayo wa isreali. nʼchifukwa chake mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wayakira anthu ake; watambasula dzanja lake pa anthuwo ndipo akuwakantha mapiri akugwedezeka, ndipo mitembo ya anthu yangoti mbwee mʼmisewu ngati zinyalala. komabe ngakhale watero, mkwiyo wake sunaleke, dzanja lake likanali chitambasulire; mavawelomakonsonanti-yeahoh wakweza mbendera kuyitana mtundu wa anthu akutali, akuyitana anthuwo ndi likhweru kuti abwere kuchokera ku mathero a dziko lapansi. awo akubwera, akubweradi mofulumira kwambiri! palibe ndi mmodzi yemwe amene akutopa kapena kupunthwa, palibe amene akusinza kapena kugona; palibe lamba wa mʼchiwuno amene akumasuka, palibe chingwe cha nsapato chimene chaduka. mivi yawo ndi yakuthwa, mauta awo onse ndi okoka, ziboda za akavalo awo nʼzolimba ngati mwala wansagalabwi, magaleta awo ndi aliwiro ngati kamvuluvulu. kufuwula kwawo kuli ngati kubangula kwa mkango, amabangula ngati misona ya mkango; imadzuma pamene ikugwira nyama ndipo imapita nayo popanda ndi mmodzi yemwe woyipulumutsa. tsiku limenelo mitundu ya anthu idzabangula ngati mkokomo wa madzi a mʼnyanja. ndipo wina akakayangʼana dzikolo adzangoona mdima ndi zovuta; ngakhale kuwala kudzasanduka mdima chifukwa cha mitambo.

6

chaka chimene mfumu uziya anamwalira, ndinaona ambuye atakhala pa mpando waufumu, wautali ndi wokwezedwa, ndipo mkanjo wawo unali wautali; kotero kuti unadzaza mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. pamwamba pawo panayimirira aserafi, aliyense anali ndi mapiko asanu ndi limodzi: awiri anaphimba nkhope zawo, awiri anaphimba mapazi awo, ndipo awiri ankawulukira. ndipo aserafiwo amafuwulirana kuti “woyera, woyera, woyera mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. dziko lonse lapansi ladzaza ndi ulemerero wake.” chifukwa cha kufuwulako maziko a zitseko ndi ziwundo anagwedezeka ndipo mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh munadzaza utsi. tsono ine ndinafuwula kuti, “tsoka langa ine! ndatayika! pakuti ndine munthu wapakamwa poyipa, ndipo ndimakhala pakati pa anthu a pakamwa poyipa, ndipo ndi maso anga ndaona mfumu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse.” pomwepo mmodzi mwa aserafi aja anawulukira kwa ine ali ndi khala lamoto mʼdzanja lake, khala limene analichotsa ndi mbaniro pa guwa lansembe. ndipo anandikhudza pakamwa panga ndi khala lamotolo nati, “taona ndakhudza pa milomo yako ndi khalali; kulakwa kwako kwachotsedwa, machimo ako akhululukidwa.” kenaka ndinamva mawu a ambuye akuti, “kodi ndidzatuma yani? ndipo ndani adzapite mʼmalo mwathu?” ndipo ine ndinati, “ndilipo. tumeni!” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “pita ndipo ukawawuze anthu awa: “ ‘kumva muzimva, koma osamvetsetsa; kupenya muzipenya koma osaona kanthu.’ tsono anthu amenewa uwaphe mtima; uwagonthetse makutu, ndipo uwatseke mʼmaso. mwina angaone ndi maso awo, angamve ndi makutu awo, angamvetse ndi mitima yawo, kenaka ndi kutembenuka mtima ndi kuchiritsidwa.” pamenepo ine ndinati, “zimenezo ndi mpaka liti inu ambuye?” ndipo iyeyo anandiyankha kuti, “mpaka mizinda itasanduka mabwinja nʼkusowa wokhalamo, mpaka nyumba zitasowa anthu okhalamo, mpaka dziko litasanduka chipululu ndithu, mpaka mavawelomakonsonanti-yeahoh atasamutsira aliyense kutali, dziko nʼkusiyidwa kwathunthu. ndipo ngakhale chigawo chakhumi cha anthu chitatsala mʼdziko, nachonso chidzawonongedwa. koma monga momwe mitengo ya muwanga ndi thundu imasiyira chitsa pamene ayidula, chonchonso mbewu yoyera idzatsalira ngati chitsa chotsala mʼdziko.”

7

pamene ahazi mwana wa yotamu, mdzukulu wa uziya anali mfumu ya yuda, rezini mfumu ya siriya ndi peka mwana wa remaliya, mfumu ya isreali anabwera kudzathira nkhondo mzinda wa yerusalemu, koma sanathe kuwugonjetsa. tsono nyumba ya davide inawuzidwa kuti, “dziko la siriya lagwirizana ndi efereimu.” choncho mfumu ahazi ndi anthu ake ananjenjemera, monga momwe mitengo ya mʼnkhalango imagwedezekera ndi mphepo. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yesaya kuti, “tuluka, iwe ndi mwana wako seariyasubu, mupite mukakumane ndi ahazi kumapeto kwa ngalande yamadzi yochokera ku dziwe lakumtunda, pa msewu wopita ku munda wa mmisiri wochapa nsalu. ukamuwuze kuti, ‘chenjera, khala phee ndipo usaope. usataye mtima chifukwa cha zitsa ziwiri zomwe zikufuka, chifukwa cha ukali woopsa wa rezini ndi siriya, ndiponso wa peka mwana wa remaliya. mfumu ya siriya, efereimu ndi mwana wa remaliya apangana kuti akuchitire choyipa. akunena kuti, ‘tiyeni tikalimbane ndi yuda. tiyeni tiliwononge ndi kuligawa; tiligawane pakati pathu, ndipo tilonge ufumu mwana wa tabeeli kumeneko.’ komabe zimene akunena ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi izi: “ ‘zimenezo sizidzatheka, sizidzachitika konse, pakuti siriya amadalira damasiko, ndipo damasiko amadalira mfumu rezini basi. zisanathe zaka 65 efereimu adzawonongedwa kotheratu, sadzakhalanso mtundu wa anthu. dziko la efereimu limadalira samariya ndipo samariya amadalira mwana wa remaliya basi. mukapanda kulimbika pa chikhulupiriro chanu, ndithu simudzalimba konse.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhulanso ndi ahazi, “pempha chizindikiro kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako, chikhale chozama ngati manda kapena chachitali ngati mlengalenga.” koma ahazi anati, “ine sindipempha; sindikufuna kuyesa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” apo yesaya anati, “imva tsopano, iwe nyumba ya davide! kodi sikokwanira kutopetsa anthu? kodi mudzayeseranso kutopetsa allah wanga? nʼchifukwa chake ambuye mwini adzakupatsani chizindikiro: onani, namwali adzakhala woyembekezera ndipo adzabala mwana wamwamuna, ndipo mwanayo adzamutcha imanueli. azidzadya chambiko ndi uchi, mpaka atadziwa kukana choyipa ndi kusankha chabwino. koma nthawi yokana choyipa ndi kusankha chabwino kwa mwanayo isanafike, mayiko a mafumu awiri amene amakuopsaniwo adzakhala atasanduka bwinja. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzabweretsa pa inu, pa anthu anu ndiponso pa nyumba ya bambo wanu masiku a mavuto woti sanakhalepo kuyambira tsiku limene efereimu anapatukana ndi yuda. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzabweretsa mfumu ya ku asiriya.” tsiku limenelo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalizira likhweru ntchentche zochokera ku mitsinje yakutali ku igupto, ndiponso njuchi zochokera ku dziko la asiriya. onsewo adzafika ndi kudzakhazikika mu zigwa zozama, mʼmingʼalu ya matanthwe ndi mʼzitsamba zonse zaminga ndiponso ponse pamene pali malo omwetsera ziweto. tsiku limenelo ambuye adzalemba ganyu ometa ochokera kutsidya kwa mtsinje, ndiye mfumu ya ku asiriya, kudzameta tsitsi lanu la ku mutu ndi la mʼmiyendo ndi ndevu zomwe. tsiku limenelo adzangosunga ngʼombe yayikazi yayingʼono ndi mbuzi ziwiri. ndipo chifukwa cha kuchuluka kwa mkaka umene ziwetozi zidzapereka, munthuyo azidzadya chambiko. aliyense amene adzatsalire mʼdzikomo azidzadya chambiko ndi uchi. tsiku limenelo, paliponse pamene panali mitengo ya mpesa 1,000 ndipo mtengo wake ndi wokwana masekeli asiliva 1,000, padzamera mkandankhuku ndi minga. anthu adzapita kumeneko kukachita uzimba ali ndi uta ndi mivi, popeza kuti mʼdziko monsemo mudzakhala mkandankhuku ndi minga. ndipo mʼmapiri monse mʼmene kale munkalimidwa ndi khasu, simudzapitamo kuopa mkandankhuku ndi minga; malowo adzasanduka odyetserako ngʼombe ndi nkhosa.

8

mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “tenga cholembapo chachikulu ndipo ulembepo malemba odziwika bwino: kusakaza-kwamsanga kufunkha-kofulumira. ndipo ndidzayitana wansembe uriya ndi zekariya mwana wa yeberekiya kuti akhale mboni zanga zodalirika.” ndipo ine ndinapita kwa mneneri wamkazi, ndipo anakhala woyembekezera nabala mwana wamwamuna. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “umutche dzina lakuti, ‘kusakaza-kwamsanga kufunkha-kofulumira.’ mwanayo asanayambe kudziwa kuyitana kuti, ‘ababa’ kapena ‘amama’ chuma cha damasiko ndi zofunkha za samariya zidzatengedwa ndi mfumu ya ku asiriya.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhulanso ndi ine; “popeza anthu a dziko ili akana madzi anga oyenda mwachifatse a ku siloamu, ndipo akukondwerera rezini ndi mwana wa remaliya, nʼchifukwa chake ambuye ali pafupi kubweretsa madzi amkokomo a mtsinje wa yufurate kudzalimbana nawo; mfumu ya ku asiriya ndi gulu lake lonse lankhondo. madziwo adzasefukira mʼngalande zake zonse ndi mʼmagombe ake onse. ndipo adzalowa mwamphamvu mʼdziko la yuda, adzasefukira, adzapitirira mpaka kumuyesa mʼkhosi. mapiko ake otambasuka adzaphimba dziko lako lonse, iwe imanueli!” chitani phokoso lankhondo, inu mitundu ya anthu, ndipo munjenjemere! tamverani, inu mayiko onse akutali. konzekerani nkhondo ndipo munjenjemere! konzekerani nkhondo ndipo munjenjemere! konzani kachitidwe kanu kankhondo, koma simudzaphula kanthu, kambiranani zochita, koma zidzalephereka, pakuti allah ali nafe. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula ine mwamphamvu, ndipo anandichenjeza kuti ndisamayende mʼnjira za anthuwa. iye anati: “usamanene kuti ndi chiwembu, chilichonse chimene anthuwa amati ndi chiwembu usamaope zimene anthuwa amaziopa, ndipo usamachite nazo mantha. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ndiye amene uyenera kumuona kuti ndi woyera, ndiye amene uyenera kumuopa, ndiye amene uyenera kuchita naye mantha, ndipo ndiye amene adzakhala malo opatulika; koma kwa anthu a ku yuda ndi kwa anthu a ku isreali adzakhala mwala wopunthwitsa, mwala umene umapunthwitsa anthu, thanthwe limene limagwetsa anthu. ndipo kwa anthu a mu yerusalemu adzakhala ngati msampha ndi khwekhwe. anthu ambiri adzapunthwapo adzagwa ndi kuthyokathyoka, adzakodwa ndi kugwidwa.” manga umboniwu ndipo umate malamulowa pamaso pa ophunzira anga. ndidzayembekezera mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene akubisira nkhope yake nyumba ya yaqobo. ine ndidzakhulupirira iyeyo. onani, ine ndili pano pamodzi ndi ana amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wandipatsa, ndife zizindikiro ndi zodabwitsa kwa aisraeli zochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, amene amakhala pa phiri la ziyoni. anthu akakuwuza kuti kafunsire kwa oyankhula ndi mizimu, amene amayankhula monongʼona ndi mongʼungʼudza, kodi anthu sayenera kukafunsira kwa allah wawo? chifukwa chiyani amafunsira kwa anthu akufa mʼmalo mwa kwa anthu amoyo, kuti akalandireko mawu enieni ndi malangizo? ngati anthuwo sayankhula monga mwa mawu awa, mwa iwo mulibe kuwala. anthu adzayendayenda mʼdziko movutika kwambiri ali ndi njala; pamene afowokeratu ndi njala, iwo adzakwiya kwambiri ndipo adzayangʼana kumwamba ndi kutemberera mfumu yawo ndi allah wawo. ndipo akadzayangʼana pa dziko lapansi adzangoona mavuto okhaokha ndi mdima woopsa ndi wodetsa nkhawa, ndipo adzaponyedwa mu mdima wandiweyani.

9

anthu amene anali ndi nkhawa, sadzakhalanso otaya mtima. masiku amakedzana allah ananyozetsa dziko la zebuloni ndi dziko la nafutali, koma kutsogolo kuno dera lonse la galileya, limene lili dziko la anthu a mitundu ina, kuyambira ku nyanja yayikulu, mʼmbali mwa yorodani, adzalisandutsa laulemu. anthu oyenda mu mdima awona kuwala kwakukulu; kwa iwo okhala mʼdziko la mdima wandiweyani kuwunika kwawafikira. inu mwauchulukitsa mtundu wanu ndipo mwawonjezera chimwemwe chawo. iwo akukondwa pamaso panu, ngati mmene anthu amakondwera nthawi yokolola, ngatinso mmene anthu amakondwera pamene akugawana zolanda ku nkhondo. monga munachitira pogonjetsa amidiyani, inu mwathyola goli limene limawalemera, ndodo zimene amamenyera mapewa awo, ndiponso mikwapulo ya anthu owazunza. nsapato iliyonse ya munthu wankhondo, ndiponso chovala chilichonse chodonthekera magazi zidzatenthedwa pa moto ngati nkhuni. chifukwa mwana watibadwira, mwana wamwamuna wapatsidwa kwa ife, ndipo ulamuliro udzakhala pa phewa lake. ndipo adzamutcha dzina lake lakuti phungu wodabwitsa, allah wamphamvu, atate amuyaya, ndi mfumu ya mtendere. ulamuliro ndi mtendere wake zidzakhala zopanda malire. iye adzalamulira ufumu wake ali pa mpando waufumu wa davide, ndipo adzawukhazikitsa ndi kuwuchirikiza mwa chiweruzo cholungama ndi pochita zachilungamo kuyambira nthawi imeneyo mpaka muyaya. ndi mtima wake wonse, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse watsimikiza kuchita zimenezi. ambuye atumiza mawu otsutsa yaqobo; ndipo mawuwo agwera pa isreali. anthu onse okhala mu efereimu ndi okhala mu samariya, adzadziwa zimenezi. iwo amayankhula modzikuza kuti, “ngakhale njerwa zagumuka, koma ife tidzamanga ndi miyala yosema. mitanda ya mkuyu yagwetsedwa, koma ife tidzayika mitanda ya mkungudza mʼmalo mwake.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh wadzutsa adani kuti alimbane nawo ndipo wawafulumiza adani awo kuti amenyane nawo. asiriya ochokera kummawa ndi afilisti ochokera kumadzulo ndipo ayasama pakamwa kuti adye a isreali. komabe, mkwiyo wake sunawachokere, mkono wake uli chitambasulire. koma anthu sanabwerere kwa amene anawakantha uja, ngakhale kufunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh adzadula mutu wa isreali pamodzi ndi mchira womwe, nthambi ya kanjedza ndi bango lomwe tsiku limodzi; mutuwo ndiye akuluakulu ndi olemekezeka, mchira ndiye aneneri ophunzitsa zabodza. amene amatsogolera anthuwa ndiwo amawasocheretsa, ndipo otsogoleredwa amatayika. nʼchifukwa chake ambuye adzakondwera nawo achinyamata, ngakhale kuwachitira chifundo ana amasiye ndi akazi amasiye, pakuti aliyense ndi wosapembedza allah ndiponso ndi wochimwa ndipo aliyense amayankhula zopusa. komabe, mkwiyo wake sunawachokere, mkono wake uli chitambasulire. ndithu kuyipa kwa anthuwo kumayaka ngati moto; moto wake umanyeketsa mkandankhuku ndi minga, umayatsa nkhalango yowirira, ndipo utsi wake umachita kuti toloo ngati mtambo. dziko lidzatenthedwa ndi ukali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, dziko lidzatenthedwa ndipo anthu adzakhala ngati nkhuni zosonkhera moto; palibe munthu amene adzachitire chifundo mʼbale wake. kudzanja lamanja adzapeza chakudya nʼkudya, koma adzakhalabe ndi njala; kudzanja lamanzere adzapeza chakudya nʼkudya, koma sadzakhuta. aliyense azidzadya ana ake omwe. manase adzadya efereimu ndipo efereimu adzadya manase; onsewa pamodzi adzadya yuda. komabe pa zonsezi, mkwiyo wake sunawachokere, mkono wake uli chitambasulire.

10

tsoka kwa anthu amene amapanga malamulo opanda chilungamo, kwa iwo amene amalemba zongovutitsa anzawo, kuwalanda anthu osauka ufulu wawo ndi kumana chilungamo osautsidwa pakati pa anthu anga, amalanda zinthu za akazi amasiye ndi kubera ana amasiye. kodi mudzatani pa tsiku la chilango, pofika chiwonongeko chochokera kutali? kodi mudzathawira kwa yani kuti akuthandizeni? nanga chuma chanu mudzachisiya kuti? kudzatsala nʼkungozolika mwamanyazi pakati pa anthu ogwidwa kapena kufa pamodzi ndi ophedwa. komabe pa zonsezi mkwiyo wake sunawachokere, mkono wake uli chitambasulire. “tsoka kwa mfumu ya ku asiriya, chikwapu cha mkwiyo wanga, iye ndiye ndodo ya mkwiyo wanga! ndidzamutuma kukalimbana ndi mtundu wosapembedza allah, ndidzamutumiza kukalimbana ndi anthu amene amandikwiyitsa ine, kukafunkha ndi kulanda chuma, ndi kuwapondereza pansi ngati matope a mʼmisewu. koma izi si zimene akufuna kukachita, izi si zimene zili mʼmaganizo mwake; cholinga chake ndi kukawononga, kukapulula mitundu yambiri ya anthu. iye akuti, ‘kodi atsogoleri anga ankhondo si mafumu okhaokha?’ ‘kodi kalino sanagonjetsedwe monga karikemesi? kodi hamati sali ngati aripadi, nanga samariya sali ngati damasiko? dzanja langa linakantha maufumu a anthu opembedza mafano, mafumu amene mafano awo ndi aakulu kupambana yerusalemu ndi samariya; nanga ine nʼkulephera kodi kuwononga yerusalemu pamodzi ndi mafano ake monga ndinakanthira samariya pamodzi ndi mafano ake?’ ” ambuye akadzamaliza ntchito yonse yolanga phiri la ziyoni ndi yerusalemu adzalanganso mfumu ya ku asiriya chifukwa cha kudzitama ndi kunyada kwake. pakuti mfumuyo ikuti, “ ‘ndachita zimenezi ndi dzanja langa, ndiponso ndi nzeru zanga, chifukwa ndine wozindikira zinthu. ndinachotsa malire a mitundu ya anthu, ndinafunkha chuma chawo; ndinagonjetsa mafumu awo monga munthu wamphamvu. dzanja langa lagwira chuma cha mitundu ya anthu ngati momwe munthu amagwirira chisa cha mbalame, ngati momwe anthu amatolera mazira osiyidwa, motero inenso ndinasonkhanitsa mayiko onse; palibe mbalame imene inakupiza mapiko ake, kapena kuyasama kukamwa kuti ilire.’ ” kodi nkhwangwa ingathe kudzikuza kupambana woyigwiritsa ntchito, kapena macheka angathe kudzikuza kupambana wowagwiritsa ntchito? ndiye kukhala ngati kuti chikwapu chikuzunguza munthu amene wachinyamula, kapena ngati kuti ndodo ikuopseza amene wayinyamula! nʼchifukwa chake ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzatumiza matenda owondetsa kwa ankhondo amphamvu; kunyada kwa mfumuyo kudzapsa ndi moto wosazima. allah, kuwala kwa isreali, adzakhala ngati moto, woyera uja wa isreali adzakhala ngati malawi a moto. motowo udzawatentha ndi kuwapsereza ngati minga ndi mkandankhuku pa tsiku limodzi. ankhondo ake adzawonongedwa ngati nkhalango yayikulu ndi ngati nthaka yachonde. mitengo yotsalira ya mʼnkhalango zake idzakhala yochepa kwambiri, yoti ndi mwana yemwe ndi kuyiwerenga. tsiku limenelo otsalira a ku isreali, opulumuka a nyumba ya yaqobo, sadzadaliranso anthu amene anawakantha, koma adzadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh, woyerayo wa isreali. otsalira adzabwerera, otsalira a yaqobo adzabwerera kwa allah wamphamvu. iwe isreali, ngakhale anthu ako achuluke ngati mchenga wa ku nyanja, otsala okha ndiwo adzabwerere. chiwonongeko chalamulidwa, chidzaonetsa chilungamo chosefukira. ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzawononga ndithu dziko lonse monga momwe analamulira. nʼchifukwa chake, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akunena kuti, “inu anthu anga okhala mu ziyoni, musawaope asiriya, amene amakukanthani ndi ndodo nakumenyani ndi zibonga monga mmene igupto anachitira. patsala pangʼonongʼono kuti mkwiyo wanga uchoke pa inu ndipo ndidzaonetsa ukali wanga pa iwo mpaka kuwawononga.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzawakwapula ndi chikwapu, monga momwe anakwapulira amidiyani ku thanthwe la orebu; ndipo adzatukula ndodo yake pa madzi ndikuwalanga monga analangira igupto pa nyanja. tsiku limenelo katundu wawo adzachotsedwa pa mapewa anu, goli lawo lidzachoka mʼkhosi mwanu; golilo lidzathyoka chifukwa cha kunenepa kwambiri. adani alowa mu ayati apyola ku migironi; asunga katundu wawo ku mikimasi. adutsa pa mpata uja, ndipo akuti, “tikagona ku geba” rama akunjenjemera; gibeya, mzinda wa saulo ukuthawa. lilani mokweza, inu anthu a ku galimu! tchera khutu, iwe laisa! iwe anatoti wosauka! anthu a ku madimena akuthawa; anthu a ku gebimu bisalani. lero lomwe lino adaniwo adzayima ku nobu; adzagwedeza mikono yawo, kuopseza anthu a ku ziyoni, pa phiri la yerusalemu. taonani, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, adzadula mwamphamvu nthambi za mitengo, mitengo yodzikweza idzadulidwa, mitengo yayitali idzagwetsedwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzadula ndi nkhwangwa mitengo ya mʼnkhalango yowirira; lebanoni adzagwa pamaso pa wamphamvu.

11

padzatuluka mphukira pa tsinde la yese ndipo nthambi idzaphukira kuchokera ku mizu yake. mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh udzakhala pa iye mzimu wanzeru ndi wa kumvetsa zinthu, mzimu wauphungu ndi wamphamvu, mzimu wachidziwitso ndi wakuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye chidzakhale chinthu chomukondweretsa. iye sadzaweruza potsata zooneka pamaso, kapena kugamula mlandu potsata zakumva; koma amphawi adzawaweruza mwachilungamo, adzaweruza mwachilungamo mlandu wa anthu osauka a dziko lapansi. iye adzakantha dziko lapansi ndi mawu ake; atalamula iyeyu anthu oyipa adzaphedwa. chilungamo chidzakhala ngati lamba wake ndipo kukhulupirika kudzakhala ngati chomangira mʼchiwuno mwake. mʼmbulu udzakhala pamodzi ndi mwana wankhosa, kambuku adzagona pansi pamodzi ndi mwana wambuzi, mwana wangʼombe ndi mwana wa mkango adzadyera limodzi ndipo mwana wamngʼono adzaziweta. ngʼombe yayikazi ndi chimbalangondo zidzadya pamodzi, ana awo adzagona pamodzi, ndipo mkango udzadya udzu ngati ngʼombe. mwana wakhanda adzasewera pa dzenje la mamba, ndipo mwana wamngʼono adzapisa dzanja lake ku phanga la mphiri osalumidwa. sipadzakhala chilichonse chopweteka kapena chowononga pa phiri lopatulika la mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti anthu a dziko lapansi adzadzaza ndi nzeru yotha kudziwa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga momwe nyanja imadzazira ndi madzi. tsiku limenelo mfumu yatsopano yochokera pa muzu wa yese idzakhala ngati chizindikiro kwa anthu a mitundu yonse. mitundu ya anthu idzasonkhana kwa iye, ndipo malo awo okhalapo adzakhala aulemerero. tsiku limenelo ambuye adzatambasula dzanja lake kachiwiri kuti awombole anthu ake otsalira ku asiriya, ku igupto, ku patirosi, kusi, ku elamu, ku sinana, ku hamati ndi pa zilumba za nyanja yamchere. adzakwezera mitundu ya anthu mbendera, ndipo adzasonkhanitsa otayika a ku isreali; iye adzasonkhanitsa anthu obalalika a ku yuda kuchokera ku mbali zonse zinayi za dziko lapansi. nsanje ya efereimu idzatha, ndipo adani a yuda adzatha; efereimu sadzachitira nsanje yuda, ngakhale yuda sadzamuda efereimu. yuda ndi efereimu adzathira nkhondo pa afilisti mbali ya kumadzulo; ndipo onsewo pamodzi adzalanda zinthu za anthu a kummawa. adzalimbana ndi edomu ndi mowabu, ndipo aamoni adzawagonjera. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaphwetsa mwendo wa nyanja ya igupto; adzatambasula dzanja lake ndipo adzawombetsa mphepo yotentha pa mtsinje wa yufurate. iye adzawugawa mtsinjewo kukhala timitsinje tisanu ndi tiwiri kuti anthu athe kuwoloka powuma atavala nsapato. padzakhala msewu waukulu woti ayendepo anthu ake otsalira amene anatsalira ku asiriya, monga mmene panali msewu waukulu woyendapo isreali pamene amachokera ku igupto.

12

tsiku limenelo aliyense wa inu adzati: “ndikukuyamikani, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; chifukwa ngakhale munandipsera mtima, mkwiyo wanu wachoka, ndipo mwanditonthoza. zoonadi, allah ndiye mpulumutsi wanga; ndidzamudalira ndipo sindidzachita mantha. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mphamvu yanga ndi nyimbo yanga; iye wakhala chipulumutso changa.” mudzakondwera popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ngati chitsime cha chipulumutso chanu. tsiku limenelo mudzati: “yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh, tamandani dzina lake; mulengeze ntchito zake pakati pa mitundu ya anthu, ndipo mulalike kuti dzina lake ndi lopambana. imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti wachita ntchito zazikulu; zimenezi zidziwike pa dziko lonse lapansi. fuwulani ndi kuyimba mwachimwemwe, inu anthu a ku ziyoni; pakuti woyerayo wa isreali ndi wamkulu pakati panu.”

13

uthenga onena za babuloni umene yesaya mwana wa amozi anawulandira: kwezani mbendera yankhondo pa phiri loti see, muwafuwulire ankhondo; muwakodole kuti adzalowe pa zipata za anthu olemekezeka. ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndalamulira ankhondo anga; ndasonkhanitsa ankhondo anga kuti akhale zida zanga zolangira amene amadzikuza ndi chipambano changa. tamvani phokoso ku mapiri, likumveka ngati phokoso la gulu lalikulu la anthu! tamvani phokoso pakati pa maufumu, ngati kuti mitundu ya anthu ikusonkhana pamodzi! mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akukhazika asilikali ake mokonzekera kuchita nkhondo. iwo akuchokera ku mayiko akutali, kuchokera kumalekezero a dziko mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ndi zida zake za nkhondo kuti adzawononge dziko la babuloni. lirani mofuwula, pakuti tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh layandikira; lidzabwera ngati chiwonongeko chochokera kwa wamphamvuzonse. zimenezi zinafowoketsa manja onse, mtima wa munthu aliyense udzachokamo. anthu adzagwidwa ndi mantha aakulu, zowawa ndi masautso zidzawagwera; adzamva zowawa zonga amamva mayi pobereka. adzayangʼanana mwamantha, nkhope zawo zikufiira ngati malawi amoto. taonani, tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh likubwera, tsiku lopanda chisoni, lawukali ndi lamkwiyo; kudzasandutsa dziko kuti likhale chipululu ndi kuwononga anthu ochimwa a mʼmenemo. nyenyezi zakumwamba ndiponso zonse zamlengalenga sizidzaonetsa kuwala kwawo. dzuwa lidzada potuluka, ndipo mwezi sudzawala konse. ndidzalanga dziko lonse chifukwa cha zolakwa zake, anthu oyipa ndidzawalanga chifukwa cha machimo awo. ndidzathetsa kunyada kwa odzikuza, ndipo ndidzatsitsa kudzitukumula kwa anthu ankhanza. ndidzasandutsa anthu kukhala ovuta kupeza kuposa mmene amasowera golide wabwino. iwo sazidzapezekapezeka kuposa mmene amasowera golide wa ku ofiri. tsono ndidzagwedeza miyamba ndipo dziko lapansi lidzachoka pa maziko ake. izi zidzachitika chifukwa cha ukali wa wamphamvuzonse pa tsiku la mkwiyo wake woopsa. ngati mbawala zosakidwa, ngati nkhosa zopanda wozikusa, munthu aliyense adzabwerera kwa anthu akwawo, aliyense adzathawira ku dziko lake. aliyense amene atadzapezeke ndi kugwidwa adzaphedwa momubaya ndi lupanga. ana awo akhanda adzaphwanyidwa iwo akuona; nyumba zawo zidzafunkhidwa ndipo akazi awo adzagwiriridwa. taona, ine ndidzadzutsa amedi amene safuna siliva ndipo sasangalatsidwa ndi golide, kuti amenyane ndi ababuloni. adzapha anyamata ndi mauta awo; sadzachitira chifundo ana ngakhale kumvera chisoni ana akhanda. babuloni, ufumu wake ndi waulemerero kuposa mafumu onse. anthu ake amawunyadira. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawuwononga ngati mmene anawonongera sodomu ndi gomora. anthu sadzakhalamonso kapena kukhazikikamo pa mibado yonse; palibe mwarabu amene adzayimike tenti yake, palibe mʼbusa amene adzawetamo ziweto zake. koma nyama zakuthengo ndizo zidzakhale kumeneko, nyumba zake zidzadzaza ndi nkhandwe; mu mzindamo muzidzakhala akadzidzi, ndipo atonde akuthengo azidzalumphalumphamo. mu nsanja zake muzidzalira afisi, mʼnyumba zake zokongola muzidzalira nkhandwe. nthawi yake yayandikira ndipo masiku ake ali pafupi kutha.

14

mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachitira chifundo yaqobo; adzasankhanso isreali ndi kuwalola kuti akhalenso mʼdziko lawo. alendo adzabwera kudzakhala nawo ndi kudziphatika okha kukhala ngati a mʼnyumba ya yaqobo. anthu a mitundu ina adzaperekeza a isreali ku dziko lawo. tsono aisraeli adzasandutsa anthu a mitundu ina aja kukhala antchito awo aamuna ndi aakazi mʼdziko la mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndiye kuti aisraeli adzasandutsa akapolo anthu amene kale anali ambuye awo. iwo adzasandutsa akapolo anthu amene kale ankawalamulira ndi kuwazunza. mavawelomakonsonanti-yeahoh akadzakupumitsani ku zowawa ndi mavuto, ndiponso kuntchito yakalavulagaga imene ankakugwiritsani, mudzayankhula monyogodola mfumu ya babuloni kuti, wopsinja uja watha! ukali wake uja watha! mavawelomakonsonanti-yeahoh wathyola chikwapu cha anthu oyipa, iye waphwanya ndodo ya olamulira. mfumu ya ku babuloni inkakantha mitundu ya anthu mwaukali powamenya kosalekeza, iyo inkagonjetsa anthu a mitundu ina mwaukali ndikuwazunza kosalekeza. koma tsopano mayiko onse ali pa mpumulo ndi pa mtendere; ndipo akuyimba mokondwa. ngakhale mitengo ya payini ndi mikungudza ya ku lebanoni ikuyimba za iwe mokondwa ndipo ikuti, “chigwetsedwere chako pansi, palibe wina anabwera kudzatigwetsa.” ku manda kwatekeseka kuti akulandire ukamabwera; mizimu ya anthu akufa, aja amene anali atsogoleri a dziko lapansi, yadzutsidwa. onse amene anali mafumu a mitundu ya anthu ayimiritsidwa pa mipando yawo. onse adzayankha; adzanena kwa iwe kuti, “iwenso watheratu mphamvu ngati ife; iwe wafanana ndi ife.” ulemerero wako wonse walowa mʼmanda, pamodzi ndi nyimbo za azeze ako; mphutsi zayalana pogona pako ndipo chofunda chako ndi nyongolotsi. wagwa pansi bwanji kuchoka kumwamba, iwe nthanda, mwana wa mʼbandakucha! wagwetsedwa pansi pa dziko lapansi, iwe amene unagonjetsapo mitundu ya anthu! mu mtima mwako unkanena kuti, “ndidzakwera mpaka kumwamba; ndidzakhazika mpando wanga waufumu pamwamba pa nyenyezi za allah; ndidzakhala pa mpando waufumu pa phiri losonkhanirako, pamwamba penipeni pa phiri la kumpoto. ndidzakwera pamwamba pa mitambo; ndidzafanana ndi wammwambamwamba.” koma watsitsidwa mʼmanda pansi penipeni pa dzenje. anthu akufa adzakupenyetsetsa nadzamalingalira za iwe nʼkumati, “kodi uyu ndi munthu uja anagwedeza dziko lapansi ndi kunjenjemeretsa maufumu, munthu amene anasandutsa dziko lonse chipululu, amene anagwetsa mizinda yake ndipo sankalola kuti anthu ogwidwa abwerere kwawo?” mafumu onse a mitundu ya anthu akugona mwaulemu aliyense mʼmanda akeake. koma iwe watayidwa kunja kwa manda ako, ngati nthambi yowola ndi yonyansa. mtembo wako waphimbidwa ndi anthu ophedwa; amene anabayidwa ndi lupanga, anatsikira mʼdzenje lamiyala ngati mtembo woponderezedwa. sudzayikidwa nawo mʼmanda mwaulemu, chifukwa unawononga dziko lako ndi kupha anthu ako. zidzukulu za anthu oyipa sizidzakumbukika nʼpangʼono pomwe. konzani malo woti muphere ana ake aamuna chifukwa cha machimo a makolo awo; kuti angadzuke ndi kulanda dziko lapansi ndi kulidzaza dziko lonselo ndi mizinda yawo. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ine ndidzathira nkhondo mzinda wa babuloni. ndidzachotseratu mu babuloni dzina lake ndi onse otsaliramo. ndiye kuti sipadzakhala ana kapena zidzukulu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzawusandutsa mzindawo malo okhalamo anungu ndiponso dambo lamatope; ndidzawusesa ndi tsache lowononga,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse walumbira kuti, “ndithudi, monga ndaganizira ndidzachitadi choncho, ndipo monga momwe ndatsimikizira zidzakhala momwemo ndithu. ndidzawawononga asiriya mʼdziko langa; ndidzawapondereza ndi mapazi pa mapiri anga; ndidzachotsa goli lawo pa anthu anga, ndipo ndidzachotsa katundu wawo pa mapewa awo.” izi ndizo ndakonza kuti zichitike pa dziko lonse lapansi, ndatambasula dzanja pa anthu a mitundu yonse. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse watsimikiza, ndipo ndani angamuletse? dzanja lake latambasulidwa ndipo ndani angalibweze? uthenga uwu unabwera chaka chimene mfumu ahazi anamwalira: musakondwere inu afilisti nonse kuti asiriya amene anali ngati ndodo yokukanthani anathedwa; chifukwa kuchokera ku njoka yomweyi (mfumu ya aasiriya) mudzatuluka mphiri, ndipo chipatso chake chidzakhala njoka yaliwiro ndiponso yaululu. osaukitsitsa adzapeza chakudya ndipo amphawi adzakhala mwamtendere. koma anthu ako ndidzawawononga ndi njala, ndipo njalayo idzapha ngakhale opulumuka ako. lirani kwambiri, anthu a pa chipata! fuwulani kwambiri, anthu a mu mzinda! njenjemerani ndi mantha, inu afilisti nonse! mtambo wa utsi ukuchokera kumpoto, ndipo palibe wamantha pakati pa ankhondo ake. kodi tidzawayankha chiyani amithenga a ku filisitiya? “mavawelomakonsonanti-yeahoh wakhazikitsa ziyoni, ndipo mu mzinda wakewu, anthu ozunzika apeza populumukira.”

15

uthenga wonena za mowabu: popeza kuti mu usiku umodzi wokha mzinda wa ari wa ku mowabu wawonongedwa, wawonongedwa pa usiku umodzi wokha. mzinda wa kiri wawonongedwa, wawonongedwa pa usiku umodzi wokha. anthu a ku diboni akupita ku nyumba ya milungu yawo, akupita ku malo awo achipembedzo kukalira; anthu a ku mowabu akulirira mofuwula mzinda wa nebo ndi wa medeba. mutu uliwonse wametedwa mpala, ndipo ndevu zonse zametedwa. mʼmisewu akuvala ziguduli; pa madenga ndi mʼmabwalo aliyense akulira mofuwula, misozi ili pupupu. anthu a ku hesiboni ndi eleali akulira mofuwula, mawu awo akumveka mpaka ku yahazi. kotero asilikali a ku mowabu akulira mofuwula, ndipo ataya mtima. inenso ndikulirira mowabu; chifukwa othawa nkhondo ake akupita akulira ku chikweza cha luluti mpaka ku zowari ndi egilati-selisiya akupita akulira ku chikweza cha luhiti, akulira mosweka mtima pa njira yopita ku horonaimu; akulira mosweka mtima chifukwa cha chiwonongeko chawo. madzi a ku nimurimu aphwa ndipo udzu wauma; zomera zawonongeka ndipo palibe chomera chobiriwira chatsala. kotero kuti chuma chomwe anachipeza ndi kuchisunga, achitenga kuti awoloke nacho chigwembe cha misondozi. kulira kwawo kukumveka mʼdziko lonse la mowabu; kulira kwawo kosweka mtima kukumveka mpaka ku egilaimu ndi beeri-elimu. madzi a ku dimoni afiira ndi magazi, komabe ndidzabweretsa zina zambiri pa dimoni, mkango woti udzagwire aliyense othawa mu mowabu ndi aliyense wotsala mʼdzikomo.

16

anthu a ku mowabu atumiza mphatso za ana ankhosa onenepa, kuchokera ku sela kudutsa chipululu mpaka kukafika ku phiri la ziyoni. monga momwe mbalame zimawulukira uku ndi uku akazimwaza mʼchisa, momwemonso akazi a ku mowabu akuyendayenda ku madooko a arinoni. amowabu aja anawuza a ku yuda kuti, “tiwuzeni chochita, gamulani zoti tichite. inu mutiteteze kwa adani anthu. mukhale ngati mthunzi wathu dzuwa lili pa liwombo. mutibise, musatipereke ife othawa nkhondo kwa adani athu. lolani kuti anthu othawa nkhondo a ku mowabu azikhala pakati panu; mukhale populumukira pawo kwa wowonongayo.” nthawi idzafika ndipo wozunzayo sadzakhalaponso, kuwononga kudzaleka; waukaliyo adzachoka mʼdzikomo. mpando waufumu udzakhazikitsidwa mwachikondi; mmodzi mwa zidzukulu za davide adzakhalapo mokhulupirika. iyeyo poweruza adzatsata chilungamo ndipo adzalimbikitsa kuchita zachilungamo. tinamva kuti mowabu anadzikuza kwambiri. kunyada kwawo ndi kunyogodola kwawo ndi kudzitama kwawo, zonse ndi zopanda phindu. nʼchifukwa chake amowabu akulira kwambiri; iwo akulirira dziko lawo. akubuma momvetsa chisoni chifukwa cha makeke a mphesa a ku kiri hareseti. minda ya ku hesiboni yauma, minda ya mpesa ya ku sibina yaguga. atsogoleri a mitundu ina anapondaponda minda ya mpesa wabwino, imene nthambi zake zinakafika ku yazeri, mpaka kutambalalira ku chipululu. mizu yake inakafika mpaka ku tsidya la nyanja. kotero ine ndikulira, monga mmene akulirira anthu a ku yazeri, chifukwa cha minda ya mpesa ya ku sibima. inu anthu a ku hesiboni, inu anthu a ku eleali, ndikukunyowetsani ndi misozi! mwalephera kupeza zokolola, chifukwa cha nkhondo imene inawononga zokolola zonse. chimwemwe ndi chisangalalo zalekeka ku minda yanu ya zipatso; palibe amene akuyimba kapena kufuwula mʼminda ya mpesa; palibe amene akupsinya vinyo ku malo opsinyira mphesa, pakuti ndathetsa kufuwula. chifukwa chake moyo wanga ukulira ngati pangwe kulirira mowabu, mtima wanga ukubuwula chifukwa cha kiri hareseti. ngakhale anthu a ku mowabu apite ku malo awo achipembedzo koma amangodzitopetsa ndi kutaya nthawi chabe chifukwa sizidzatheka. awa ndi mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula kale zokhudza mowabu. koma tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “zisanathe zaka zitatu, potsata mʼmene munthu waganyu amawerengera, ulemerero wa mowabu udzakhala utatheratu ndipo anthu ake ambiri adzakhala atawonongeka, ndipo opulumuka ake adzakhala ochepa ndi ofowoka.”

17

uthenga wonena za damasiko: “taonani, mzinda wa damasiko sudzakhalanso mzinda, koma udzasanduka bwinja. mizinda ya aroeri idzakhala yopanda anthu ndipo idzakhala ya ziweto, zimene zidzagona pansi popanda wina woziopseza. ku efereimu sikudzakhalanso linga, ndipo ku damasiko sikudzakhalanso ufumu; otsalira a ku siriya adzachotsedwa ulemu monga anthu a ku isreali,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “tsiku limenelo ulemerero wa yaqobo udzazimirira; ndipo chuma chake chidzasanduka umphawi. isreali adzakhala ngati munda wa tirigu umene anatsiriza kukolola. adzakhalanso ngati munda wa mʼchigwa cha refaimu anthu atatha kukunkha ngala za tirigu. komabe aisraeli ochepa okha ndiwo ati adzatsale monga mʼmene zimatsalira zipatso ziwiri kapena zitatu pa nthambi ya pamwamba penipeni kapena zipatso zisanu pa nthambi za mʼmunsi mwa mtengo wa olivi akawugwedeza,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali. tsiku limenelo anthu adzayangʼana mlengi wawo ndipo adzatembenukira kwa woyerayo wa isreali. iwo sadzakhulupiriranso maguwa ansembe, ntchito ya manja awo, ndipo sadzadaliranso mitengo ya mafano a asera, ndiponso maguwa ofukizirapo lubani amene manja awo anapanga. tsiku limenelo mizinda yawo yamphamvu, imene anasiya chifukwa cha aisraeli, idzakhala ngati malo osiyidwa kuti awirire ndi kumera ziyangoyango. ndipo yonse idzakhala mabwinja. inu mwayiwalatu allah mpulumutsi wanu; simunakumbukire thanthwe, linga lanu. choncho, ngakhale munadzala mbewu zabwino, ndi kuyitanitsa kunja mitengo ya mpesa, nimuyembekeza kuti zikule tsiku lomwelo ndi kuphukira maluwa mmawa mwake, komabe zimenezi sizidzakupindulirani pa tsiku la mavuto. aa, mkokomo wa anthu a mitundu yambiri, akusokosa ngati kukokoma kwa nyanja! aa, phokoso la anthu a mitundu ina, akusokosa ngati mkokomo wa madzi amphamvu! ngakhale ankhondo a mitundu ina akubwera ndi mkokomo ngati wa madzi ambiri, koma adzathawira kutali allah akadzawadzudzula. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawapirikitsa ngati mankhusu owuluka ndi mphepo pa phiri, ndi ngati fumbi la kamvuluvulu asanayambe. pofika nthawi yamadzulo zoopsa zidzayamba kuchitika, ndipo zidzakhala zitatha pofika mmawa. izi ndizo zidzachitikire anthu otilanda zinthu, gawo la amene amatibera zinthu zathu.

18

tsoka kwa anthu a ku kusi. kumeneko kumamveka mkokomo wa mapiko a dzombe. dziko limenelo limatumiza akazembe pa mtsinje wa nailo, mʼmabwato amabango amene amayandama pa madzi, ndikunena kuti, “pitani, inu amithenga aliwiro, kwa mtundu wa anthu ataliatali a khungu losalala, ndi woopedwa ndi anthu. akazembe anatumidwa ku dziko la anthu amphamvu ndi logonjetsa anthu ena. dziko lawo ndi logawikanagawikana ndi mitsinje.” inu nonse anthu a pa dziko lonse, inu amene mumakhala pa dziko lapansi, pamene mbendera yakwezedwa pa mapiri yangʼanani, ndipo pamene lipenga lilira mumvere. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kwa ine kuti, “ndili chikhalire ku malo anga kuno, ndidzakhala chete, ndi kumangoyangʼana, monga momwe dzuwa limawalira nthawi yotentha, monganso momwe mame amagwera usiku pa nthawi yotentha yokolola.” pakuti, anthu asanayambe kukolola, maluwa atayoyoka ndiponso mphesa zitayamba kupsa, iye adzadula mphukira ndi mipeni yosadzira, ndipo adzadula ndi kuchotsa nthambi zotambalala. mitembo ya anthu ankhondo adzasiyira mbalame zamʼmapiri zodya nyama ndiponso zirombo zakuthengo; mbalame zidzadya mitemboyo nthawi yonse ya chilimwe, ndipo zirombo zidzayidya pa nthawi yonse yachisanu. pa nthawi imeneyo anthu adzabwera ndi mphatso kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, zochokera kwa anthu ataliatali ndi osalala, kuchokera kwa mtundu wa anthu woopedwa ndi anthu apafupi ndi akutali omwe, mtundu wa anthu amphamvu ndi a chiyankhulo chachilendo, anthu amene dziko lawo ndi logawikanagawikana ndi mitsinje. adzabwera nazo mphatso ku phiri la ziyoni, ku malo a dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse.

19

uthenga onena za igupto: taonani, mavawelomakonsonanti-yeahoh wakwera pa mtambo waliwiro, ndipo akupita ku igupto. mafano a ku igupto akunjenjemera pamaso pake, ndipo mitima ya aigupto yachokamo ndi mantha. “ine ndidzadzutsa aigupto kuti amenyane okhaokha; mʼbale adzamenyana ndi mʼbale wake, mnansi ndi mnansi wake, mzinda ndi mzinda unzake, ndiponso ufumu ndi ufumu unzake. aigupto adzataya mtima popeza ndidzalepheretsa zolinga zawo; adzapempha nzeru kwa mafano awo ndiponso kwa woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa, kwa amawula ndi kwa oyankhula ndi mizimu. ndidzawapereka aigupto kwa olamulira ankhanza, ndipo mfumu yoopsa idzawalamulira,” akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. madzi a mu mtsinje wa nailo adzaphwa, ndipo mʼmbali mwa mtsinje mudzangʼaluka ndi kuwuma. ngalande zake zidzanunkha; ndipo mitsinje ya igupto idzayamba kuchepa ndi kuwuma. bango ndi dulu zidzafota, ndiponso zomera za mʼmphepete mwa nailo ndi ku mathiriro a mtsinjewo. zonse zodzalidwa mʼmbali mwa nailo zidzawuma, zidzawuluzika ndipo sizidzaonekanso. asodzi adzabuwula ndi kudandaula, onse amene amaponya mbedza mu nailo; onse amene amaponya makoka mʼmadzi adzalira. amene amagwira ntchito yopota thonje adzataya mtima, anthu oluka nsalu zofewa zabafuta adzataya chiyembekezo. akatswiri opanga nsalu adzangoti kakasi, ndipo anthu onse ogwira ntchito yolipidwa adzatheratu mphamvu. akuluakulu a ku zowani ndi zitsiru; aphungu a nzeru a farao amalangiza zopusa. kodi mungathe kunena bwanji kwa farao kuti, “ine ndine mmodzi mwa anthu anzeru, wophunzira wa mafumu akale?” iwe farao, anthu ako anzeru ali kuti? abweretu kuti akuwuze ndi kukudziwitsa zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse wakonza kuchitira dziko la igupto. akuluakulu a ku zowani asanduka zitsiru, atsogoleri a ku mefisi anamizidwa; atsogoleri a dziko la igupto asocheretsa anthu a dzikolo. mavawelomakonsonanti-yeahoh wasocheretsa anthu a ku igupto. iwo akuchita kudzandira pa zonse zimene akuchita, ngati chidakwa choterereka pa masanzi ake. palibe chimene munthu wa mu igupto angachite, mtsogoleri kapena wotsatira, nthambi ya kanjedza kapena bango. tsiku limenelo aigupto adzakhala ngati amayi. adzanjenjemera ndi kuchita mantha akadzaona mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, atakweza dzanja lake kufuna kuwalanga. ndipo dziko la yuda lidzaopsa dziko la aigupto. aliyense amene adzamve dzina la yuda adzaopsedwa chifukwa cha zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse wakonzekera kuchitira dziko la igupto. tsiku limenelo ku dziko la igupto kudzakhala mizinda isanu yoyankhula chiyankhulo cha akanaani, ndipo anthu ake adzalumbira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse kuti adzamutumikira. umodzi mwa mizindayo udzatchedwa mzinda wachilungamo. tsiku limenelo mʼkati mwa dziko la igupto mudzakhala guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo mʼmalire mwake adzayikira mavawelomakonsonanti-yeahoh mwala wachikumbutso. zimenezo zidzakhala umboni wozindikiritsa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse alimo mʼdziko la igupto. pamene aigupto adzalirira mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha owapondereza, iye adzawatumizira mpulumutsi ndi mtetezi ndipo adzawalanditsa. kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh adzadziulula yekha kwa aigupto, ndipo tsiku limenelo adzadziwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. adzapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh popereka nsembe ndi popereka zopereka zachakudya; adzalumbira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo adzachita zimene alumbirazo. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakantha aigupto ndi mliri. iye adzawakanthadi ndipo kenaka adzawachiritsa. aigupto adzatembenukira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo iye adzamva madandawulo awo ndi kuwachiritsa. tsiku limenelo kudzakhala msewu waukulu wochoka ku igupto kupita ku asiriya. aasiriya adzapita ku igupto ndi aigupto ku asiriya. aigupto ndi aasiriya adzapembedza pamodzi. tsiku limenelo isreali adzakhala pamodzi ndi igupto ndi asiriya, mayiko atatuwa adzakhala dalitso pa dziko lapansi. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzawadalitsa, ndi mawu awa, “adalitsike anthu anga aigupto, aasiriya, ntchito ya manja anga, ndi aisraeli osankhidwa anga.”

20

mʼchaka chimene mkulu wankhondo wotumidwa ndi mfumu ya ku asiriya, anabwera ku asidodi ndi kuwuthira nkhondo ndi kuwulanda, nthawi imeneyo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yesaya mwana wa amozi kuti, “pita kavule chiguduli ndi nsapato zako.” ndipo iye anaterodi, ankangoyenda wamaliseche ndiponso wopanda nsapato. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “monga momwe mtumiki wanga yesaya wakhala akuyendera wamaliseche ndiponso wopanda nsapato kwa zaka zitatu ngati chizindikiro ndi chenjezo kwa dziko la igupto ndi kusi, momwemonso mfumu ya ku asiriya idzatenga ukapolo anthu a ku igupto ndi a ku kusi, anyamata ndi okalamba. iwo adzakhala amaliseche ndi opanda nsapato, matako ali pa mtunda. zimenezi zidzachititsa manyazi igupto. amene ankadalira kusi, ndiponso amene ankadzitukumula chifukwa cha igupto adzakhumudwa ndi kuchita manyazi. tsiku limenelo anthu amene amakhala mʼmbali mwa nyanja adzati, ‘taonani zomwe zawachitikira amene ife tinkawadalira, amene ife tinkathawirako kuti atithandize ndi kutipulumutsa kwa mfumu ya ku asiriya! nanga ife tidzapulumuka bwanji?’ ”

21

uthenga wonena za chipululu cha mʼmbali mwa nyanja. ankhondo a ku elamu ndi mediya adzabwera ngati kamvuluvulu amene akuwomba modutsa mʼmbali ya nyanja, kuchokera ku chipululu, dziko lochititsa mantha. ine ndaona zinthu zoopsa mʼmasomphenya: wonyenga akunyenga, wofunkha akufunkha komanso owononga akuwononga. elamu, yambani nkhondo! mediya, zingani mzinda! ine ndidzathetsa mavuto onse amene anayambitsa ababuloni. chifukwa cha zimenezi thupi langa likunjenjemera ndi mantha, ndikumva ululu ngati wa mayi amene akubereka; ndikuvutika kwambiri ndi zimene ndikumva, ndathedwa nzeru ndi zimene ndikuziona. mtima wanga ukugunda, ndipo ndikunjenjemera ndi mantha; chisisira chimene ndakhala ndikuchifuna chasanduka chinthu choopsa kwa ine. ankhondo a ku elamu ndi mediya akukonza matebulo, akuyala mphasa, akudya komanso kumwa! mwadzidzidzi anamva mawu akuti, “dzukani inu ankhondo, pakani mafuta zishango zanu!” zimene ambuye akunena kwa ine ndi izi; “pita, kayike mlonda kuti azinena zimene akuziona. taonani, anthu akubwera ali pa akavalo ndipo akuyenda awiriawiri, okwera pa bulu kapena okwera pa ngamira, mlondayo akhale tcheru kwambiri.” ndipo mlondayo anafuwula kuti, “ambuye anga, tsiku ndi tsiku ndimakhala pa nsanja yolondera; usiku uliwonse ndimakhala pa malo anga olondera. taonani, uyo munthu akubwera atakwera pa galeta ali ndi gulu la akavalo. mmodzi wa iwo akuti, ‘babuloni wagwa, wagwa! mafano onse a milungu yake agwa pansi ndipo aphwanyika!’ ” inu anthu anga opunthidwa ndi kupetedwa ngati tirigu, ine ndikukuwuzani zimene ndamva ndikukuwuzani uthenga wochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali. uthenga wonena za duma: munthu wina akundiyitana kuchokera ku seiri kuti, “iwe mlonda, usikuwu utha liti? iwe mlonda, utha liti kodi usikuwu?” mlonda akuyankha kuti, “kukucha, koma kudanso. ngati ukufuna kufunsa, funsa tsopano; ndipo ubwerenso udzafunse.” uthenga wonena za arabiya: inu anthu amalonda a ku dedani, amene usiku mumagona mʼzithukuluzi za ku arabiya, perekani madzi kwa anthu aludzu. inu anthu a ku tema perekani chakudya kwa anthu othawa nkhondo. iwo akuthawa malupanga, lupanga losololedwa, akuthawa uta wokokakoka ndiponso nkhondo yoopsa. zimene ambuye akunena kwa ine ndi izi: “chaka chimodzi chisanathe, potsata mmene amawerengera munthu waganyu, ulemerero wonse wa kedara udzatheratu. mwa anthu okoka uta, ankhondo a ku kedara opulumuka adzakhala owerengeka.” wayankhula ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali.

22

uthenga wonena za chigwa cha masomphenya: kodi chachitika nʼchiyani, kuti nonsenu mukwere pa madenga? iwe mzinda wodzaza ndi chisangalalo chodzaza tsaya, iwe mzinda waphokoso ndi wosokonekera? anthu ako ophedwa aja sanaphedwe ndi lupanga, kapena kufera pa nkhondo. atsogoleri ako onse ngakhale anathawa limodzi; koma anagwidwa osadziteteza nʼkomwe. inu munapezeka ndipo nonse pamodzi munatengedwa ukapolo, ngakhale munathawa pamene mdani akanali patali. nʼchifukwa chake ine ndinati, “chokani pamaso panga; ndilekeni ndilire ndi mtima wowawa. musayesere kunditonthoza chifukwa cha kuwonongeka kwa anthu anga.” lero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse walola kuti tione mavuto ndi kugonjetsedwa ndiponso chisokonezo mʼchigwa cha masomphenya. malinga agumuka, komanso anthu akanalira mofuwula ku mapiri. ankhondo a ku elamu anadza pa magaleta ndi akavalo ali ndi mivi mʼmanja. ankhondo a ku kiri anakonzeka ndi zishango. zigwa zanu zachonde ndi zodzaza ndi magaleta, ndipo asilikali okwera pa akavalo ayikidwa pa zipata za mzinda; zonse zoteteza yuda zachotsedwa. ndipo tsiku limenelo munayangʼanayangʼana zida zankhondo zomwe zinali mʼnyumba yaufumu ya nkhalango; inu munaona kuti makoma ambiri a mzinda wa davide anali ndi malo ambiri ogumuka; munasunga madzi mu chidziwe chakumunsi. munawerenga nyumba zonse za mu yerusalemu ndipo munagwetsa nyumba zina kuti mulimbitse linga logumuka lija. pakati pa makoma awiri munamanga chitsime chosungiramo madzi ochokera ku dziwe lakale, koma inu simunadalire allah amene anapanga zimenezi, kapena kusamalako za iye amene anazilenga kale lomwe. pa tsiku limenelo, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse anakuyitanani kuti mulire ndi kukhetsa misozi; kumeta mutu wanu mpala ndi kuvala ziguduli. koma mʼmalo mwake inu munakondwa ndi kusangalala; munapha ngʼombe ndi nkhosa; munadya nyama ndi kumwa vinyo. inu mumati, “tiyeni tidye ndi kumwa pakuti mawa tifa!” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse wandiwululira mondinongʼoneza kuti, “tchimo limeneli sindidzakhululuka mpaka tsiku la kufa kwanu,” akutero ambuye, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. chimene ambuye, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “pita, ukanene kwa sabina kapitawo, amene amayangʼanira nyumba yaufumu: kodi ukuchita chiyani kuno, nanga ndani anakupatsa chilolezo kuti udzikumbire manda kuno, kudzikumbira manda pa phiri ndi kudzisemera malo opumulira mʼthanthwe? “samalira, mavawelomakonsonanti-yeahoh watsala pangʼono kukugwira zolimba ndi kukuponya mwamphamvu, iwe munthu wamphamvu. iye adzakukulunga kwambiri ngati mpira ndipo adzakuponyera mʼdziko lalikulu. kumeneko ndiko ukafere ndipo kumeneko ndiko kudzatsalire magaleta ako. ndipo udzasanduka wochititsa manyazi nyumba ya mbuye wako. ine ndidzakuchotsa pa ukapitawo wako ndipo ndidzakutsitsa pa udindo wako. “tsiku limenelo ndidzayitanitsa mtumiki wanga, eliyakimu mwana wa hilikiya. ndidzamuveka mkanjo wako ndi kumangira lamba wako mʼchiwuno mwake ndi kumupatsa ulamuliro wako. iye adzakhala kholo la amene amakhala mu yerusalemu ndiponso a fuko la yuda. ndidzamupatsa ulamuliro wa banja la davide. adzatsekula ndipo palibe adzatseke, adzatseka popanda wina kutsekula. ufumu wake udzakhala wokhazikika ngati chikhomo chokhomedwa pa malo olimba. anthu adzalemekeza nyumba ya abale ake chifukwa cha iye. ana ndi abale a nyumba ya abambo ake adzakhala ngati katundu pa iye ngati ziwiya zopanda ntchito zimene zapachikidwa pa chikhomo. “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akunena kuti, ‘tsiku limeneli chikhomo chokhomedwa kwambiri chija sichidzalimbanso; chidzazuka ndipo chidzagwa ndipo zonse zopachikidwa zidzawonongedwa.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula chomwechi.

23

uthenga wonena za turo: lirani mofuwula, inu oyendetsa sitima za pa madzi za ku tarisisi: pakuti mzinda wa turo wawonongedwa ndipo mulibe nyumba kapena dooko. zimenezi anazimva pochokera ku kitimu. khalani chete inu anthu okhala mʼmbali mwa nyanja, inu amalonda a ku sidoni, iwe amene unalemera ndi anthu oyenda pa nyanja. pa nyanja zazikulu panabwera tirigu wa ku sihori; zokolola za ku nailo, ndipo munachita malonda ndi anthu a mitundu ina. chita manyazi, iwe sidimu pakuti nyanja yayankhula, linga la ku nyanja (turo) layankhula kuti, “sindinamvepo zowawa za kubereka kapena kuberekapo mwana; sindinalerepo ana aamuna kapena kulera ana aakazi.” mawuwa akadzamveka ku igupto, iwo adzachita mantha akadzamva kuti turo wawonongeka. wolokerani ku tarisisi, lirani mofuwula, inu anthu okhala mʼmbali mwa nyanja. kodi uwu si mzinda wachisangalalo uja, mzinda wakalekale, umene anthu ake ankapita kukakhala ku mayiko akutali? kodi ndani anakonza zimenezi kuti zigwere turo, mzinda umene unakhazikitsa mizinda ina, mzinda umene amalonda ake ndi akalonga ndi otchuka pa dziko lapansi? mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse anakonza zimenezi kuti athetse kunyada kwawo ndi kutsitsa anthu otchuka a pa dziko lapansi. mubalalike mʼdziko mwanu ngati mtsinje wa nailo inu anthu a ku tarisisi, pakuti mulibenso chokutetezani. mavawelomakonsonanti-yeahoh watambasula dzanja lake kuloza ku nyanja ndipo wagwedeza maufumu ake. iye walamula kuti kanaani agwetse malinga ake. iye anati, “simudzakondwanso konse, inu anthu opanikizidwa a ku sidoni, tsopano wamphwanyidwa! “ngakhale muwolokere ku kitimu, kumeneko simukapezako mpumulo.” onani dziko la ababuloni, anthu amenewa tsopano atheratu! asiriya asandutsa turo kukhala malo a zirombo za ku chipululu; anamanga nsanja zawo za nkhondo, anagumula malinga ake ndipo anawasandutsa bwinja. lirani mofuwula, inu anthu oyendetsa sitima za pa madzi za ku tarisisi; chifukwa malinga ako agwetsedwa! pa nthawi imeneyo turo adzayiwalika pa zaka 70, amene ndi masiku a moyo wa mfumu. koma potsiriza pa zaka 70 zimenezi, turo adzakhala ngati mkazi wachiwerewere woyimbidwa mu nyimbo: “tenga zeze wako uzungulire mzinda, iwe mkazi wachiwerewere woyiwalika; imba zeze mokometsera, imba nyimbo zambiri, kuti anthu akukumbukire.” pakutha pa zaka 70, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachitapo kanthu pa turo. iye adzabwerera ku ntchito yake yakale monga mkazi wachiwerewere ndipo adzachita zachiwerewere ndi maufumu onse a dziko lapansi. koma phindu lake ndi malipiro ake adzazipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh; sadzazikundika kapena kuzisunga. phindu lake lidzapita kwa mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti agule zakudya zambiri ndi zovala zokongola.

24

taonani, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawononga dziko lapansi ndi kulisandutsa chipululu; iye adzasakaza maonekedwe ake ndi kumwaza anthu ake onse. aliyense zidzamuchitikira mofanana: wansembe chimodzimodzi munthu wamba, antchito aamuna mofanananso ndi ambuye awo aamuna, antchito aakazi chimodzimodzi ambuye awo aakazi, wogula chimodzimodzi wogulitsa, wobwereka chimodzimodzi wobwereketsa, okongola chimodzimodzi okongoza. dziko lapansi lidzawonongedwa kwathunthu ndi kusakazikiratu. mavawelomakonsonanti-yeahoh wanena mawu awa. dziko lapansi likulira ndipo likufota, dziko lonse likuvutika ndipo likuwuma, anthu omveka a dziko lapansi akuvutika. anthu ayipitsa dziko lapansi; posamvera malangizo ake; pophwanya mawu ake ndi pangano lake lamuyaya. nʼchifukwa chake matemberero akuwononga dziko lapansi; anthu a mʼdzikomo akuzunzika chifukwa cha kulakwa kwawo, iwo asakazika ndipo atsala ochepa okha. vinyo watsopano watha ndipo mphesa zikufota; onse okonda zosangalatsa ali ndi chisoni. kulira kokometsera kwa matambolini kwatha, phokoso la anthu osangalala latha, zeze wosangalatsa wati zii. anthu sadzayimbanso akumwa vinyo; akadzamwa zaukali zidzakhala zowawa mʼkamwa mwawo. mzinda wachisokonezo uja wawonongeka; nyumba iliyonse yatsekedwa. anthu akulira mʼmisewu kufuna vinyo; chimwemwe chonse chatheratu, palibenso chisangalalo pa dziko lapansi. mzinda wasanduka bwinja zipata zake zagumuka. zimenezi ndizo zidzachitikire mitundu yonse ya dziko lapansi ndiponso pakati pa mitundu ya anthu. zidzakhala ngati pamene mitengo ya olivi yayoyoledwa, kapena ngati nthawi ya kunkha la mphesa atatsiriza kukolola. koma otsala onse akufuwula ndi kuyimba mwachimwemwe; anthu akumadzulo akutamanda ukulu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. nʼchifukwa chake inu akummawa, tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndi inu okhala mʼmphepete mwa nyanja kwezani dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali. kuchokera kumalekezero a dziko lapansi tikumva kuyimba kotamanda “wolungamayo.” koma ine ndinati, “ndatheratu, ndatheratu! tsoka kwa ine! anthu achinyengo akupitirizabe kuchita zachinyengo, inde chinyengo chawo chikunkerankera mʼtsogolo.” inu anthu adziko lapansi, zoopsa, dzenje ndi msampha zikukudikirani. aliyense wothawa phokoso la zoopsa adzagwa mʼdzenje; ndipo aliyense wotuluka mʼdzenjemo adzakodwa ndi msampha. zitseko zakumwamba zatsekulidwa, ndipo maziko a dziko lapansi agwedezeka. dziko lapansi lathyokathyoka, ndipo lagawika pakati, dziko lapansi lagwedezeka kotheratu. dziko lapansi likudzandira ngati munthu woledzera likugwedezeka ndi mphepo ngati chisimba; lalemedwa ndi machimo ake. lidzagwa ndipo silidzadzukanso. tsiku limenelo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalanga amphamvu a kumwamba ndiponso mafumu apansi pano. allah adzawasonkhanitsa pamodzi ngati amʼndende amene ali mʼdzenje. adzawatsekera mʼndende ndipo adzalangidwa patapita nthawi yayitali. mwezi udzanyazitsidwa, dzuwa lidzachita manyazi; pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzakhala mfumu ndipo adzalamulira; pa phiri la ziyoni ndi ku yerusalemu, ndipo adzaonetsa ulemerero wake pamaso pa akuluakulu.

25

mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinu allah wanga; ine ndidzakukwezani ndi kutamanda dzina lanu, pakuti mwachita zodabwitsa zimene munakonzekeratu kalekale mokhulupirika kwambiri. inu mwasandutsa mzinda uja kukhala mulu wamiyala. ndipo mzinda wamalinga wasanduka bwinja, linga la anthu achilendo lero si mzindanso ndipo sidzamangidwanso. nʼchifukwa chake anthu amphamvu adzakulemekezani; mizinda ya mitundu ya anthu ankhanza idzakuopani. inu mwakhala ngati populumukira pa anthu osauka, mwakhala ngati kobisalirako munthu wovutika pa nthawi ya masautso ake. mwakhala ngati pobisalirapo pa nthawi ya mphepo yamkuntho ndi mthunzi pa nthawi ya dzuwa. pakuti anthu ankhanza ali ngati mphepo yamkuntho yowomba pa khoma, ndiponso ngati kutentha mʼdziko lowuma. inu mumaletsa phokoso la anthu achilendo. monga momwe mthunzi wa mtambo umachepetsa kutentha, inu munaletsa nyimbo za anthu ankhanza. pa phiri ili mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzakonzera anthu a mitundu yonse madyerero a zakudya zokoma ndi vinyo wabwino. phwando la nyama yonona ndi vinyo wabwino kwambiri. iye adzachotsa kulira kumene kwaphimba anthu ngati nsalu. adzachotsa chinsalu chimene chakuta mitundu yonse ya anthu. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzathetsa imfa mpaka muyaya, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapukuta misozi mʼmaso mwa munthu aliyense; adzachotsa manyazi a anthu ake pa dziko lonse lapansi, mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula. tsiku limenelo iwo adzati, “ndithudi, uyu ndiye allah wathu; ife tinamudalira ndipo anatipulumutsa. uyu ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh, ife tinamudalira; tiyeni tikondwe ndi kusangalala chifukwa watipulumutsa.” mavawelomakonsonanti-yeahoh adzateteza phiri limeneli ndi dzanja lake; ndipo amowabu adzawapondereza pomwe alilipo, ngati mmene amapondera manyowa mʼdzenje. amowabuwo adzatambasula manja awo mʼmenemo, ngati mmene amachitira munthu wosambira. koma allah adzathetsa kunyada kwawo ngakhale luso la manja awo. iye adzagumula malinga awo ataliatali ndipo adzawagwetsa ndi kuwaponya pansi, pa fumbi penipeni.

26

tsiku limenelo anthu a mʼdziko la yuda adzayimba nyimbo iyi. tili ndi mzinda wolimba. allah amawuteteza ndi zipupa ndi malinga. tsekulani zipata za mzinda kuti mtundu wolungama ndi wokhulupirika ulowemo. inu mudzamupatsa munthu wa mtima wokhazikika mtendere weniweni. mudalireni mavawelomakonsonanti-yeahoh mpaka muyaya, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah ndiye thanthwe losatha. iye amatsitsa anthu amene amadziyika pamwamba, iye amagwetsa pansi mzinda wodzitukumula, amagumula makoma ake ndi kuwagwetsa pansi pa fumbi penipeni. mapazi a anthu akuwupondereza, mapazi a anthu oponderezedwa, mapazi anthu osauka. njira ya munthu wolungama ndi yosalaza, inu wolungamayo, mumasalaza njira ya wolungama. inde mavawelomakonsonanti-yeahoh, timayenda mʼnjira zanu zolungama, ife timayembekezera inu; mitima yathu imakhumba kukumbukira ndi kulemekeza dzina lanu. moyo wanga umalakalaka inu usiku wonse; nthawi yammawa ndimafunafuna inu. pamene muweruza dziko lapansi anthu amaphunzira kuchita chilungamo. ngakhale mukomere mtima anthu oyipa, saphunzira chilungamo. amachita zoyipa mʼdziko la chilungamo, ndipo sazindikira ululu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mwatukula dzanja lanu kuti muwalange, koma iwo sakuliona dzanjalo. aloleni anthu aone ndi kuchita manyazi poona mmene mukondera anthu anu; ndipo moto umene mwasonkhera adani anu uwapsereze. mavawelomakonsonanti-yeahoh, mumatipatsa mtendere; ndipo zonse zimene ife tinazichita munatichitira ndinu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, ngakhale takhala tikulamulidwa ndi ena mʼmalo mwanu, koma ife timalemekeza dzina lanu lokha. iwo tsopano sadzadzukanso; mizimu yawo sidzabwera kudzativutitsa pakuti mwawalanga ndipo mwawawononga; palibenso amene amawakumbukira. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mwaukulitsa mtundu wathu; mwauchulukitsa ndithu ndipo mwalandirapo ulemu; mwaukuza mbali zonse za dziko. mavawelomakonsonanti-yeahoh, anthu anu anabwera kwa inu pamene anali mʼmasautso; pamene munawalanga, iwo anapemphera kwa inu. monga mayi woyembekezera pamene nthawi yake yobereka yayandikira amamva kupweteka ndipo amalira ndi ululu, ifenso tinali chimodzimodzi pamaso panu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh. ife chimodzimodzi tinamva ululu, ngati mayi pa nthawi yobala mwana, koma sitinapindulepo kanthu, kapena kupulumutsa dziko lapansi; sitinabadwitse anthu atsopano pa dziko pano. koma anthu anu amene anafa adzakhalanso ndi moyo; matupi awo adzadzuka. iwo amene ali ku fumbi tsopano adzadzuka ndi kuyimba mosangalala. monga mame amafewetsa pansi kutsitsimutsa zomera, momwenso mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaukitsa anthu amene anafa kale. abale anga, pitani mukalowe mʼnyumba zanu ndipo mukadzitsekere; mukabisale kwa kanthawi kochepa mpaka ukali wake utatha. taonani, mavawelomakonsonanti-yeahoh akubwera kuchokera kumene amakhala; akubwera kudzalanga anthu a dziko lapansi chifukwa cha machimo awo. dziko lapansi lidzawulula magazi amene anakhetsedwa pa dzikolo; dziko lapansi silidzabisanso mitembo ya anthu ophedwa.

27

tsiku limenelo, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi lupanga lake lakuthwa, lalikulu ndi lamphamvu, adzalanga leviyatani chinjoka chothawa chija, leviyatani chinjoka chodzikulunga; adzapha chirombo choopsa cha mʼnyanja. tsiku limenelo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzati, “tidzayimba nyimbo ya munda wamphesa wobereka bwino: ine, mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndimawuyangʼanira; ndimawuthirira nthawi zonse. ndimawulondera usana ndi usiku kuti wina angawononge. ine sindinakwiye. ngati mkandankhuku ndi minga zikanaoneka ndikanalimbana nazo! ndikachita nazo nkhondo; ndikanazitentha zonse ndi moto. koma ngati apo ayi, abweretu kwa ine adani angawo kuti ndidzawateteze; apangane nane za mtendere, ndithu, apangane nane za mtendere.” masiku akubwerawo yaqobo adzazika mizu, isreali adzaphukira ndi kuchita maluwa, ndipo adzadzaza dziko lonse lapansi ndi zipatso. kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh anakantha isreali ngati momwe anakanthira anthu amene anazunza isreali? kapena kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh anapha isreali ngati mmene anthu ena anaphera isreali? mavawelomakonsonanti-yeahoh mwawalanga powapirikitsa ndi kuwatumiza ku ukapolo, mwawachotsa ndi mpweya wanu woopsa, monga zimachitikira pa tsiku la mkuntho wochokera kummawa. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakhululuka kulakwa kwa yaqobo. iwo adzaonetsa kuti alapadi pamene adzaphwanya miyala yonse ya guwa lachikunja, ngati mmene anthu amaphwanyira miyala yanjereza mpaka kukhala ngati fumbi lokhalokha. sipadzapezekanso mafano a asera kapena maguwa ofukiza lubani. mzinda wamalinga uja wasanduka bwinja, wasanduka malo osiyidwa, ndi kutayidwa ngati chipululu; kumeneko amadyetselako ana angʼombe kumeneko zimapumulako ziweto ndi kumwetula nthambi za mitengo kotheratu. pamene nthambi za mitengoyo zauma, zimathyoka ndipo amayi amabwera nazitola ndi kuzisandutsa nkhuni. pakuti awa ndi anthu opanda nzeru; kotero allah amene anawapanga sadzachitira chisoni, ndipo mlengi wawo sawakomera mtima. tsiku limenelo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzasonkhanitsa pamodzi anthu ake mmodzimmodzi kumalo opunthira tirigu, kuchokera ku mtsinje wa yufurate mpaka ku mtsinje wa ku igupto. ndipo tsiku limenelo lipenga lalikulu lidzalira. amene akuzunzika ku asiriya iwo amene ali ku ukapolo ku igupto adzabwera ndi kudzalambira mavawelomakonsonanti-yeahoh pa phiri lopatulika mu yerusalemu.

28

tsoka ufumu wonyada wa zidakwa za ku efereimu. tsoka kwa ulemerero wake wokongola umene ukufota ngati duwa limene lili pa mutu pa anthu oledzera a mʼchigwa chachonde. taonani, ambuye ali naye wina wamphamvu ndi nyonga. iye adzabwera ngati mkuntho wamatalala ndi namondwe wowononga, ngati madzi amphamvu osefukira a mvula yamkuntho; ndipo adzawagwetsa pansi mwankhanza. ulamuliro wa atsogoleri oledzera a ku efereimu adzawuthetsa. ndipo ulemerero wokongola wa mzinda umene uli ngati duwa lofota pamutu pa anthu oledzera a mʼchigwa chachonde uja, udzakhala ngati nkhuyu yoyambirira kupsa imene munthu akangoyiona amayithyola nthawi yokolola isanakwane. tsiku limenelo mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzakhala ngati nkhata yaufumu, chipewa chokongola kwa anthu ake otsala. iye adzapereka mtima wachilungamo kwa oweruza, adzakhala chilimbikitso kwa amene amabweza adani pa zipata za mzinda. nawonso awa ali dzandidzandi chifukwa cha vinyo ndipo akusochera chifukwa cha mowa: ansembe ndi aneneri akudzandira chifukwa cha mowa ndipo akusokonezeka chifukwa cha vinyo; akusochera chifukwa cha mowa, akudzandira pamene akuona masomphenya, kupunthwa pamene akupereka chigamulo. pa matebulo onse pali masanzi okhaokha ndipo palibenso malo wopanda zonyansa. iwo akuti, “kodi munthu ameneyu akufuna aphunzitse ndani? uthengawu akufuna kufotokozera yani? ndi kwa ana amene aleka kuyamwa, kwa makanda ongowachotsa kumene ku bere? akuyesa kumatiphunzitsa pangʼonopangʼono lemba ndi lemba, mzere ndi mzere, phunziro ndi phunziro. zonsezi akungoti apa pangʼono apa pangʼono.” allah adzayankhula kwa anthu ake kudzera mwa anthu aziyankhulo zachilendo, ziyankhulo zosamveka bwino. allah adzayankhula kwa anthu awa, amene anakuwuzani kuti, “malo opumulira ndi ano, otopa apumule, malo owusira ndi ano.” koma inu simunamvere. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuphunzitsani pangʼonopangʼono lemba ndi lemba, mzere ndi mzere, phunziro ndi phunziro. kotero mudzayenda ndi kugwa chambuyo, adzapweteka ndi kukodwa mu msampha ndipo adzakutengani ku ukapolo. nʼchifukwa chake imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu anthu achipongwe amene mumalamulira anthu awa mu yerusalemu. inu mumayankhula monyada kuti, “ife tinachita pangano ndi imfa, ife tachita mgwirizano ndi manda. pamene mliri woopsa ukadzafika sudzatikhudza ife, chifukwa timadalira bodza ngati pothawirapo pathu ndi chinyengo ngati malo anthu obisalapo.” tsono zimene ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena ndi izi: “taonani, ndikuyika mwala wovomerezeka ndi amisiri ngati maziko mu ziyoni, mwala wapangodya, wamtengowapatali wopanga maziko amphamvu; munthu amene awukhulupirira sadzagwedezeka. ntchito zolungama zidzakhala ngati chingwe choyezera maziko ake, ndipo chilungamo chidzakhala chowongolera mzere; matalala adzawononga malo anu othawirapo, amene ndi mabodza, ndipo madzi adzamiza malo anu obisalako. pangano limene munachita ndi imfa lidzathetsedwa; mgwirizano wanu ndi manda udzachotsedwa. pakuti mliri woopsa udzafika, ndipo udzakugonjetsani. ndipo ukadzangofika udzakutengani. udzafika mmawa uliwonse, usiku ndi usana.” anthu akadzamvetsetsa uthenga umenewu adzaopsedwa kwambiri. mudzakhala ngati munthu wogona pa bedi lalifupi kwambiri kuti sangathe kutambalitsapo miyendo; ndiponso mudzakhala ngati munthu amene wafunda bulangeti lochepa kwambiri kuti sangathe nʼkufunda komwe. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamenya nkhondo monga anachitira ku phiri la perazimu adzakalipa monga anachitira ku chigwa cha gibiyoni; adzagwira ntchito yake yooneka ngati yachilendo, ndipo zimene ati adzachite zidzakhala ngati zodabwitsa. tsopano lekani kunyoza, mukapanda kutero maunyolo anu adzakuthinani kwambiri; ambuye, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse wandiwuza kuti, “ndagamula kuti ndidzawononga dziko lapansi.” tcherani khutu ndipo mumve mawu anga; mvetserani ndipo mumve zimene ndikunena. kodi mlimi wofuna kudzala mbewu amangokhalira kutipula kokhakokha? kodi amangokhalira kugawula ndi kugalawuza kokhakokha? pamene iye wasalaza mundawo, kodi samafesa mawere ndi chitowe? kodi suja samadzala tirigu ndi barele mʼmizere yake, nadzala mchewere mʼphepete mwa mundawo? allah wake amamulangiza ndi kumuphunzitsa njira yabwino. mawere sapunthira chopunthira cha galeta lopanda mikombero, kapena chitowe sapuntha popondetsapo mikombero ya galeta; mawere amapuntha ndi ndodo ndipo chitowe amapuntha ndi kamtengo. tirigu ayenera kusinjidwa kuti apangire buledi, komabe munthu samangokhalira kupuntha tiriguyo osalekeza, kuopa kuti angatekedzeke. ngakhale kuti amapuntha tiriguyo poyendetsapo mikombero ya galeta, koma akavalo ake satekedza tiriguyo. izinso zimachokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, wa uphungu wodabwitsa ndi wa nzeru zopambana.

29

tsoka kwa iwe, arieli, arieli, mzinda umene davide anakhazikitsamo zithando za nkhondo! papite chaka chimodzi kapena ziwiri ndipo masiku a zikondwerero zanu azipitirirabe ndithu. komatu ine ndidzathira nkhondo arieli ndipo kudzakhala kulira ndi kudandaula, mzindawo udzasanduka ngati ngʼanjo ya guwa lansembe. ine ndidzamanga misasa ya nkhondo kulimbana ndi mzindawo; ndidzakuzungulira ndi nsanja za nkhondo ndi kumanga mitumbira yanga ya nkhondo kulimbana nawe. utagwetsedwa pansi, iwe udzayankhula kuchokera mʼnthaka, mawu ako adzatuluka uli mʼfumbi, adzamveka ngati a mzukwa. mawu ako adzamveka ngati onongʼona kuchokera mʼfumbi. koma chigulu cha adani ako chidzasanduka chifwirimbwiti. chigulu cha ankhondo achilendo chidzabalalika ngati mungu wowuluzika ndi mphepo. mwadzidzidzi ndi mosayembekezereka, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzabwera ndi mabingu ndi chivomerezi ndi phokoso lalikulu, kamvuluvulu ndi namondwe ndi malawi a moto wonyeketsa. tsono chigulu chankhondo cha mitundu ina yonse chimene chikulimbana ndi mzinda wa arieli nʼkumathira nkhondo mzindawo, malinga ake ndi kuwuzinga, chigulu chonsecho chidzazimirira ngati maloto, gati zinthu zoziona mʼmasomphenya usiku. chidzakhala ngati munthu wanjala wolota akudya, koma podzuka ali nayobe njala; kapena ngati munthu waludzu wolota akumwa, koma podzuka, ali nalobe ludzu, kummero kwake kuli gwaa. izi zidzachitika pamene chigulu cha nkhondo cha mitundu ina yonse chikunthira nkhondo phiri la ziyoni. pitirizani kuledzera ndipo mudzakhala opusa. dzitsekeni mʼmaso ndipo mukhale osapenya, ledzerani, koma osati ndi vinyo, dzandirani, koma osati ndi mowa. mavawelomakonsonanti-yeahoh wakugonetsani tulo tofa nato. watseka maso anu, inu aneneri; waphimba mitu yanu, inu alosi. kwa inu mawu onsewa ali ngati buku lotsekedwa, ndipo ngati lipatsidwa kwa wina wodziwa kuwerenga ndi kunena kuti, “chonde tawerengani bukuli,” iye adzati, “sindingathe popeza ndi lomatidwa.” kapena ngati lipatsidwa kwa amene sadziwa kuwerenga ndi kunena kuti, “chonde werenga bukuli,” iye adzayankha kuti, “ine sindidziwa kuwerenga.” ambuye akuti, “anthu awa amandipembedza ine ndi pakamwa pawo, ndi kundilemekeza ine ndi milomo yawo, koma mitima yawo ili kutali ndi ine. kundipembedza kwawo ndi kwa chiphamaso. amandipembedza motsata malamulo a anthu amene anaphunzitsidwa. nʼchifukwa chakenso ine ndidzapitirira kuwachitira ntchito zodabwitsa; nzeru za anthu anzeru zidzatha, luntha la anthu aluntha ine ndidzalinyoza.” tsoka kwa amene amayesetsa kubisira mavawelomakonsonanti-yeahoh maganizo awo, amene amachita ntchito zawo mu mdima nʼkumanena kuti, “ndani amene akundiona kapena ndani akudziwa zimene ndikuchita?” inu mumazondotsa zinthu ngati kuti dothi lasanduka wowumba mbiya. kodi chinthu chopangidwa chingawuze wochipanga kuti “sunandipange ndi iwe?” kapena mʼphika kunena kwa amene anawuwumba kuti, “iwe sudziwa chilichonse?” kodi lebanoni posachedwapa sadzasanduka munda wachonde, ndipo kodi munda wachondewo ngati nkhalango? tsiku limenelo anthu osamva adzamva mawu a mʼbuku, ndipo anthu osaona amene ankakhala mu mdima adzapenya. anthu odzichepetsa adzakhalanso ndi chimwemwe mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndipo anthu osowa adzakondwa chifukwa cha woyerayo wa isreali. koma anthu ankhanza adzazimirira, oseka anzawo sadzaonekanso, ndipo onse okopeka ndi zoyipa adzawonongedwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalanga amene amasinjirira munthu kuti apezeke wolakwa, kapena kuphophonyetsa anthu ozenga mlandu ndi umboni wonama kuti osalakwa asaweruzidwe mwachilungamo. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anawombola abrahamu, akunena kwa zidzukulu za yaqobo kuti, “anthu anga sadzachitanso manyazi; nkhope zawo sizidzagwanso ndi manyazi. akadzaona ana awo ndi ntchito ya manja anga pakati pawo, adzatamanda dzina langa loyera; adzazindikira kuyera kwa woyerayo wa yaqobo, ndipo adzachita naye mantha allah wa isreali. anthu opusa adzapeza nzeru; onyinyirika adzalandira malangizo.”

30

mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “tsoka kwa ana ondipandukira amene amachita zowakomera iwo okha osati ine, nachita mgwirizano wawowawo koma osati motsogozedwa ndi ine. choncho amanka nachimwirachimwira. amapita ku igupto kukapempha thandizo koma osandifunsa; amathawira kwa farao kuti awateteze, ku igupto amafuna malo opulumulira. koma chitetezo cha farao chidzakhala manyazi anu, malo a mthunzi a ku igupto mudzachita nawo manyazi. ngakhale kuti nduna zawo zili ku zowani, ndipo akazembe awo afika kale ku hanesi, aliyense wa ku yuda adzachita manyazi chifukwa cha anthu opanda nawo phindu, amene sabweretsa thandizo kapena phindu, koma manyazi ndi mnyozo.” uthenga wonena za nyama za ku negevi: akazembe akuyenda mʼdziko lovuta ndi losautsa, mʼmene muli mikango yayimuna ndi yayikazi, mphiri ndi njoka zaululu. iwo amasenzetsa abulu ndi ngamira chuma chawo, kupita nazo kwa mtundu wa anthu umene sungawathandize. amapita ku igupto amene thandizo lake ndi lachabechabe. nʼchifukwa chake dzikolo ndalitcha rahabe chirombo cholobodoka. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “tsopano pita, ukalembe zimenezi mʼbuku iwo akuona ndipo lidzakhala ngati umboni wosatha masiku a mʼtsogolo. amenewa ndi anthu owukira, onama ndi osafuna kumvera malangizo a mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo amawuza alosi kuti, ‘musationerenso masomphenya!’ ndipo amanena kwa mneneri kuti, ‘musatinenerenso zoona,’ mutiwuze zotikomera, munenere za mʼmutu mwanu. patukani pa njira ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, lekani kutsata njira ya mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndipo tisamvenso mawu a woyerayo uja wa isreali!” nʼchifukwa chake woyerayo wa isreali akunena kuti, “popeza inu mwakana uthenga uwu, mumakhulupirira zopondereza anzanu ndipo mumadalira kuchita zoyipa, choncho tchimo linalo lidzakhala ngati mingʼalu pa khoma lalitali ndi lopendama limene linagwa mwadzidzidzi ndi mwamsangamsanga. lidzaphwanyika ngati mbiya imene yanyenyekeratu, mwakuti pakati pake sipadzapezeka phale ngakhale lopalira moto mʼngʼanjo kapena lotungira madzi mʼchitsime.” zimene ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, woyerayo wa isreali ananena ndi izi: “ngati mubwerera ndi kupuma mudzapulumuka, ngati mukhala chete ndi kukhulupirira mudzakhala amphamvu, koma inu munakana zimenezi. inu mukuti, ‘ayi ife tidzathawa, tidzakwera pa akavalo aliwiro.’ zoonadi kuti mudzakwera pa akavalo aliwiro, koma okuthamangitsani adzakhalanso aliwiro. anthu 1,000 mwa inu adzathawa poona mdani mmodzi; poona adani asanu okha nonsenu mudzathawa. otsala anu adzakhala ngati mbendera pa phiri, ndi ngati chizindikiro cha pa chulu.” komatu mavawelomakonsonanti-yeahoh akufunitsitsa kuti akukomereni mtima, iye ali wokonzeka kuti akuchitireni chifundo. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi allah wachilungamo. ndi odala onse amene amakhulupirira iye! inu anthu a ku ziyoni, amene mukhala mu yerusalemu simudzaliranso. allah adzakukomerani mtima pamene adzamva kulira kwanu kopempha thandizo! ndipo akadzamva, adzakuyankhani. ngakhale ambuye adzakulowetseni mʼmasautso, aphunzitsi anu sadzakhala kakasi; inu mudzawaona ndi maso anuwo. ngati mudzapatukira kumanja kapena kumanzere, mudzamva mawu kumbuyo kwanu woti, “njira ndi iyi; yendani mʼmenemo.” pamenepo mudzawononga mafano anu okutidwa ndi siliva ndiponso zifanizo zanu zokutidwa ndi golide; mudzawataya ngati zinthu zonyansa ndipo mudzati, “zichoke zonsezi!” mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakugwetseraninso mvula pa mbewu zanu zimene mukadzale mʼnthaka, ndipo chakudya chimene mudzakolole chidzakhala chabwino ndi chochuluka. tsiku limenelo ngʼombe zanu zidzadya msipu wochuluka. ngʼombe ndi abulu amene amalima mʼmunda adzadya chakudya chamchere, chopetedwa ndi foloko ndi fosholo. pa tsiku limene adani anu adzaphedwa ndi nsanja zawo kugwa, mitsinje ya madzi idzayenda pa phiri lililonse lalikulu ndi pa phiri lililonse lalingʼono. mwezi udzawala ngati dzuwa, ndipo kuwala kwa dzuwa kudzawonjezereka kasanu nʼkawiri, ngati kuwala kwa tsiku limodzi. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamanga mabala a anthu ake ndi kupoletsa zilonda zimene iye anachititsa polanga anthu ake. taonani, mavawelomakonsonanti-yeahoh akubwera kuchokera kutali, ndipo mkwiyo wake ndiwonyeka ndi chiweruzo chake chidzakhala chopweteka. iye wayankhula mwaukali kwambiri, ndipo mawu ake ali ngati moto wonyeka. mpweya wake uli ngati mtsinje wosefukira, wa madzi ofika mʼkhosi. iye adzasefa anthu a mitundu ina ndi sefa wosakaza; iye akuyika zitsulo mʼkamwa mwa anthu a mitundu ina ngati akavalo, kuti ziwasocheretse. ndipo inu mudzayimba mokondwa monga mumachitira usiku pa chikondwerero chopatulika. mudzasangalala ngati anthu oyimba zitoliro popita ku phiri la mavawelomakonsonanti-yeahoh, thanthwe la isreali. anthu adzamva liwu la ulemerero la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo adzaona dzanja lake likutsika pa iwo ndi mkwiyo woopsa, pamodzi ndi moto wonyeketsa, mphenzi, namondwe ndi matalala. asiriya adzaopa liwu la mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo iye adzawakantha ndi ndodo. mavawelomakonsonanti-yeahoh akamadzalanga adani ake ndi ndodo, anthu ake adzakhala akuvina nyimbo zoyimbira matambolini ndi azeze, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye ati adzamenyane ndi asiriyawo. malo otenthera zinthu akonzedwa kale; anakonzera mfumu ya ku asiriya. dzenje la motolo ndi lozama ndi lalikulu, ndipo muli nkhuni zambiri; mpweya wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, wangati mtsinje wa sulufule, udzayatsa motowo pa nkhunizo.

31

tsoka kwa amene amapita ku igupto kukapempha chithandizo, amene amadalira akavalo, nakhulupirira kuchuluka kwa magaleta awo ankhondo ndiponso mphamvu za asilikali awo okwera pa akavalo, koma sakhulupirira woyerayo wa isreali, kapena kupempha chithandizo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. komatu mavawelomakonsonanti-yeahohyo ndi wanzeru ndipo angathe kuwononga, ndipo sasintha chimene wanena. adzalimbana ndi anthu ochita zoyipa, komanso ndi amene amathandiza anthu ochita zoyipa. aigupto ndi anthu chabe osati allah; akavalo awo ndi nyama chabe osati mizimu. mavawelomakonsonanti-yeahoh akangotambasula dzanja lake, amene amapereka chithandizo adzapunthwa, amene amalandira chithandizocho adzagwa; onsewo adzathera limodzi. zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kwa ine ndi izi: “monga mkango kapena msona wamkango umabangula ukagwira nyama yake, ndipo suopsedwa kapena kusokonezeka ndi kufuwula kwa abusa amene akulimbana nayo, momwemonso palibe chingaletse mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse kubwera kudzatchinjiriza phiri la ziyoni ndi zitunda zake. monga mbalame zowuluka pamwamba pa zisa zake, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzatchinjiriza yerusalemu; ndi kumupulumutsa, iye adzawupitirira ndi kuwulanditsa.” inu aisraeli, bwererani kwa iye amene munamuwukira kwakukulu. pakuti tsiku limenelo nonsenu mudzataya mafano anu a siliva ndi golide amene mumapanga ndi manja anu auchimo. “aasiriya adzaphedwa ku nkhondo ndi mphamvu osati za munthu. lupanga, osati la munthu, lidzawawononga. adzathawa ku nkhondo ndipo anyamata awo adzagwira ntchito yathangata. mfumu yawo idzamwalira ndi mantha, ndipo atsogoleri awo ankhondo adzathawa ndi mantha kusiya pambuyo mbendera yawo ya nkhondo.” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene moto wake uli mu ziyoni, ndipo ngʼanjo yake ili mu yerusalemu.

32

taonani, kudzakhala mfumu ina imene idzalamulira mwachilungamo, ndipo akalonga ake adzaweruza molungama. munthu aliyense adzakhala ngati pothawirapo mphepo ndi malo obisalirapo namondwe, adzakhala ngati mitsinje ya mʼchipululu, ngati mthunzi wa thanthwe lalikulu la mʼdziko lowuma. ndipo maso a anthu openya sadzakhalanso otseka, ndipo makutu a anthu akumva adzamvetsetsa. anthu a mtima wopupuluma adzadziwa ndi kuchita zinthu mofatsa, ndipo anthu ovutika kuyankhula adzayankhula mosadodoma ndi momveka. chitsiru sichidzatchedwanso munthu waulemu wake ndipo munthu woyipa sadzalemekezedwa. pakuti munthu opusa amayankhula zauchitsiru, amaganiza kuchita zoyipa: iye amachita zoyipira allah, ndipo amafalitsa zolakwika zokhudza mavawelomakonsonanti-yeahoh; anjala sawapatsa chakudya ndipo aludzu sawapatsa madzi. munthu woyipa njira zake ndi zoyipanso, iye kwake nʼkulingalira zinthu zoyipa. amalingalira zakuti awononge anthu aumphawi ndi mabodza ake ngakhale kuti waumphawiyo akuyankhula zoona. koma munthu wolemekezeka amalingaliranso kuchita zinthu zabwino, iye amakhazikika pa zinthu zabwinozo. khalani maso, inu akazi amene mukungokhala wopanda kulingalira kuti kunja kulinji ndipo imvani mawu anga. inu akazi odzitama, imvani zimene ndikunena! pakapita chaka ndi masiku pangʼono inu akazi amatama mudzanjenjemera; chifukwa mitengo ya mphesa idzakanika ndipo zipatso sizidzaoneka. nthunthumirani inu okhala mosatekesekanu; ndipo njenjemerani, inu akazi omadzikhulupirira nokhanu. vulani zovala zanu, ndipo valani ziguduli mʼchiwuno mwanu. dzigugudeni pachifuwa mwachisoni chifukwa minda yachonde, ndi mphesa yawonongeka. mʼdziko la anthu anga mwamera minga ndi mkandankhuku. zoona, mulilire nyumba zonse zachikondwerero ndi mzinda uno umene unali wachisangalalo. nyumba yaufumu idzasiyidwa, mzinda waphokoso udzakhala wopanda anthu; malinga ndi nsanja zidzasanduka chipululu mpaka muyaya. abulu adzasangalalamo ndipo ziweto zidzapezamo msipu. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatipatsa mzimu wake, ndipo dziko lachipululu lidzasanduka munda wachonde, ndipo munda wachonde udzakhala ngati nkhalango. tsono mʼchipululu mudzakhala chiweruzo cholungama ndipo mʼminda yachonde mudzakhala chilungamo. mtendere udzakhala chipatso chachilungamo; zotsatira za chilungamo zidzakhala bata ndi kudzidalira mpaka muyaya. anthu anga adzakhala mʼmidzi yamtendere, mʼnyumba zodalirika, ndi malo osatekeseka a mpumulo. ngakhale nkhalango idzawonongedwa ndi matalala ndipo mzinda udzagwetsedwa mpaka pansi, inutu mudzakhala odalitsika ndithu. mudzadzala mbewu zanu mʼmbali mwa mtsinje uliwonse, ndipo ngʼombe zanu ndi abulu anu zidzadya paliponse.

33

tsoka kwa iwe, iwe wowonongawe, amene sunawonongedwepo! tsoka kwa iwe, iwe mthirakuwiri, iwe amene sunanyengedwepo! iwe ukadzaleka kuwononga, udzawonongedwa, ukadzasiya umʼthirakuwiri, adzakuwononga, ndipo ukadzaleka kuchita zachinyengo adzakunyenga. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mutikomere mtima ife; tikulakalaka inu. tsiku ndi tsiku mutitchinjirize ndi mkono wanu, ndipo mutipulumutse pa nthawi ya masautso. mukatulutsa liwu lanu longa bingu mitundu ya anthu imathawa; pamene inu mwadzambatuka mitundu ya anthu imabalalika. zofunkha za ku nkhondo za mitundu ina aisraeli adzazisonkhanitsa ngati mmene limachitira dzombe. iwo adzalumphira zofunkhazo monga mmene limachitira dzombe. mavawelomakonsonanti-yeahoh wakwezeka kwambiri pakuti amakhala pamwamba pa zonse adzadzaza ziyoni ndi chilungamo ndi chipulumutso. iye adzakupatsani mtendere pa nthawi yanu, adzakupatsani chipulumutso chochuluka, nzeru zambiri ndi chidziwitso chochuluka; kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati madalitso. taonani, anthu awo amphamvu akulira mofuwula mʼmisewu; akazembe okhazikitsa mtendere akulira kwambiri. mʼmisewu yayikulu mulibe anthu, mʼmisewu mulibe anthu a paulendo. mdaniyo ndi wosasunga pangano. iye amanyoza mboni. palibe kulemekezana. dziko likulira ndipo likunka likutha. nkhalango ya lebanoni ikuchita manyazi, yafota. chigwa cha chonde cha saroni chasanduka chachidalala. masamba a mitengo ya ku basani ndi karimeli akuyoyoka. mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, “tsopano ndidzadzambatuka ndipo ndidzaonetsa mphamvu zanga, ndipo ndidzakwezedwa. zolingalira zanu nʼzachabechabe ngati udzu wamanyowa. mpweya wamoto udzakupserezani. anthu a mitundu ina adzatenthedwa ngati miyala ya njereza; ndi ngati minga yodulidwa.” inu amene muli kutali, imvani zimene ndachita; inu amene muli pafupi, dziwani mphamvu zanga mu mzinda wa ziyoni anthu ochimwa agwidwa ndi mantha; anthu osapembedza allah akunjenjemera: iwo akunena kuti, “ndani wa ife angathe kukhala mʼmoto wonyeketsa? ndani wa ife angathe kukhala moto wosatha?” angathe kuti ndi amene amachita zolungama ndi kuyankhula zoona, amene amakana phindu lolipeza monyenga ndipo salola manja ake kulandira ziphuphu, amene amatseka makutu ake kuti angamve mawu opangana kupha anzawo ndipo amatsinzina kuti angaone zoyipa. munthu wotere ndiye adzakhale pa nsanja, kothawira kwake kudzakhala mʼmalinga a mʼmapiri. azidzalandira chakudya chake ndipo madzi sadzamusowa. nthawi imeneyo maso a ana adzaona mfumu ya maonekedwe wokongola ndi kuona dziko lotambasukira kutali. mu mtima mwanu muzidzalingalira zoopsa zinachitika kale zija: “ali kuti mkulu wa asilikali uja? ali kuti wokhometsa misonkho uja? ali kuti mkulu woyangʼanira nsanja?” simudzawaonanso anthu odzikuza aja, anthu aja achiyankhulo chosadziwika, chachilendo ndi chosamveka. taonani ziyoni, mzinda wa zikondwerero zachipembedzo chathu; maso anu adzaona yerusalemu, mzinda wamtendere, tenti imene sidzachotsedwa, zikhomo zake sizidzazulidwa, kapena zingwe zake kuduka. kumeneko mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaonetsa ulemerero wake ndipo mzindawo udzakhala kasupe wa mitsinje yayikulu. ngalawa za zopalasa sizidzapitamo, sitima zapamadzi zikuluzikulu sizidzayendamo. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi woweruza wathu, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye wotilamulira, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mfumu yathu; ndipo ndiye amene adzatipulumutse. zingwe za sitima zapamadzi za adani athu zamasuka, sizikutha kulimbitsa mlongoti wake, matanga ake sakutheka kutambasuka. ngakhale tidzagawana zofunkha zochuluka kwambiri ndipo ngakhale olumala adzatenga zofunkhazo. palibe ndi mmodzi yemwe wokhala mʼziyoni adzanene kuti, “ndikudwala” ndipo anthu onse okhala mʼmenemo machimo awo adzakhululukidwa.

34

inu anthu a mitundu yonse, bwerani pafupi kuti mumve: tcherani khutu, inu anthu a mitundu ina yonse: limvetsere dziko lapansi pamodzi ndi zonse zili mʼmenemo, dziko lonse pamodzi ndi zonse zochokera mʼmenemo! mavawelomakonsonanti-yeahoh wayipidwa ndi anthu a mitundu yonse; wapsera mtima magulu awo onse ankhondo. iye adzawawononga kotheratu, nawapereka kuti aphedwe. anthu awo ophedwa adzatayidwa kunja, mitembo yawo idzawola ndi kununkha; mapiri adzafiira ndi magazi awo. dzuwa, mwezi ndi nyenyezi zidzasungunuka ndipo mlengalenga mudzakulungidwa ngati chipepala; nyenyezi zonse zidzayoyoka ngati masamba ofota a mphesa, ngati masamba onyala a mtengo wa mkuyu. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “lupanga langa lakhutiratu magazi kumwamba; taonani, likutsika kudzalanga anthu a ku edomu, anthu amene ndawawononga kotheratu.” lupanga la mavawelomakonsonanti-yeahoh lakhuta magazi, lakutidwa ndi mafuta; magazi a ana ankhosa onenepa ndi ambuzi, mafuta a ku impsyo za nkhosa zazimuna. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ndi nsembe mu bozira ndiko kuphedwa kwa anthu ambiri mʼdziko la edomu. pamodzi ndi anthuwo zidzaphedwanso njati, ngʼombe zazimuna zazingʼono ndi zazikulu zomwe. dziko lawo lidzakhala magazi okhaokha, ndipo nthaka idzakutidwa ndi mafuta. iyi ndi nthawi imene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalipsira ndi kulanga adani a ziyoni. madzi a mʼmitsinje ya edomu adzasanduka phula, ndipo fumbi lake lidzasanduka sulufule; dziko lake lidzasanduka phula lamoto! motowo sudzazimitsidwa usiku ndi usana; utsi wake udzafuka kosalekeza. dzikolo lidzakhala chipululu pa mibado ndi mibado; palibe ndi mmodzi yemwe amene adzadutsemo. mʼdzikomo mudzakhala akabawi ndi anungu; amantchichi ndi akhwangwala adzapanga zisa zawo mʼmenemo. allah adzatambalitsa pa edomu chingwe choyezera cha chisokonezo ndi chingwe chowongolera cha chiwonongeko. anthu olemekezeka ake sadzatchedwanso mfumu kumeneko; akalonga ake onse adzachotsedwa. minga idzamera mʼnyumba zake zankhondo zotetezedwa, khwisa ndi mitungwi zidzamera mʼmalinga ake. ankhandwe azidzadya mʼmenemo; malo okhalamo akadzidzi. avumbwe adzakumana ndi afisi, ndipo zirombo za mʼchipululu zizidzayitanizana. kumeneko kudzafikanso mizimu yoyipa ndi kupeza malo opumulirako. kadzidzi adzamangako chisa chake nʼkuyikirako mazira, adzaswa ana ake ndi kusamalira ana ake mu mthunzi wa mapiko ake; akamtema adzasonkhananso kumeneko, awiriawiri. funafunani mʼbuku la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuwerenga: mwa zolengedwazi palibe chimene chidzasowa; sipadzakhala nʼchimodzi chomwe chopanda chinzake. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula kuti zitero, ndipo mzimu wake udzawasonkhanitsa pamodzi. mavawelomakonsonanti-yeahoh wagawa dziko lawo; wapatsa chilichonse chigawo chake. dziko lidzakhala lawo mpaka muyaya ndipo zidzakhala mʼmenemo pa mibado yonse.

35

chipululu ndi dziko lopanda madzi zidzasangalala; dziko lowuma lidzakondwa ndi kuchita maluwa. dzikolo lidzakhala ndi maluwa ochuluka lidzasangalala kwambiri ndi kufuwula mwachimwemwe. lidzakhala ndi ulemerero monga wa ku mapiri a ku lebanoni, maonekedwe ake wokongola adzakhala ngati a ku karimeli ndi a ku saroni. aliyense adzaona ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ukulu wa allah wathu. limbitsani manja ofowoka, limbitsani mawondo agwedegwede; nenani kwa a mitima yamantha kuti; “limbani mtima, musachite mantha; allah wanu akubwera, akubwera kudzalipsira; ndi kudzabwezera chilango adani anu; akubwera kudzakupulumutsani.” pamenepo maso a anthu osaona adzapenyanso ndipo makutu a anthu osamva adzatsekuka. anthu olumala adzalumpha ngati mbawala, ndipo osayankhula adzayimba mokondwera. akasupe adzatumphuka mʼchipululu ndipo mitsinje idzayenda mʼdziko lowuma, mchenga wotentha udzasanduka dziwe, nthaka yowuma idzasanduka ya akasupe. pamene panali mbuto ya ankhandwe padzamera udzu ndi bango. ndipo kumeneko kudzakhala msewu waukulu; ndipo udzatchedwa msewu wopatulika. anthu odetsedwa sadzayendamo mʼmenemo; zitsiru sizidzasochera mʼmenemo. kumeneko sikudzakhala mkango, ngakhale nyama yolusa sidzafikako; sidzapezeka konse kumeneko. koma okhawo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapulumutsa adzayenda mu msewu umenewu. iwo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawawombola adzabwerera. adzalowa mu mzinda wa ziyoni akuyimba; kumeneko adzakondwa mpaka muyaya. adzakutidwa ndi chisangalalo ndi chimwemwe, ndipo chisoni ndi kudandaula zidzatheratu.

36

chaka cha khumi ndi chinayi cha ulamuliro wa mfumu hezekiya, senakeribu mfumu ya ku asiriya anathira nkhondo mizinda yonse yotetezedwa ya ku yuda, nayilanda. kenaka mfumu ya ku asiriya inatuma kazembe wake wankhondo pamodzi ndi gulu lalikulu lankhondo kuchokera ku lakisi kupita kwa mfumu hezekiya ku yerusalemu. tsono kazembeyo anayima pafupi ndi ngalande yamadzi yochokera ku dziwe lakumtunda pa msewu wopita ku malo a munda wa mmisiri wochapa zovala. panali anthu atatu. woyamba anali eliyakimu mwana wa hilikiya komanso ndiye woyangʼanira nyumba ya mfumu. wachiwiri anali sebina amene anali mlembi wa bwalo; ndipo wachitatu anali yowa mwana wa asafu komanso anali wolemba zochitika. anthu awa anatuluka kukakumana ndi kazembe wa ankhondo uja. kazembe wa ankhondo anawawuza kuti, “kamuwuzeni hezekiya kuti, “mfumu yayikulu, mfumu ya ku asiriya ikunena kuti, kodi chikukulimbitsa mtima ndi chiyani? iwe ukuti uli ndi luso ndiponso mphamvu pa nkhondo, komatu ukuyankhula mawu opanda pake. kodi tsono iwe ukudalira yani kuti undiwukire ine? taona tsono, iwe ukudalira igupto, bango lothyokalo, limene limalasa mʼmanja mwa munthu ngati waliyesa ndodo yoyendera! umo ndi mmene farao mfumu ya ku igupto imachitira aliyense amene akuyidalira. ndipo ngati ukunena kwa ine kuti, ‘ife tikudalira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu,’ kodi si allah yemweyo amene nyumba zake ndi maguwa ake, hezekiya anachotsa, nawuza anthu a ku yuda ndi a ku yerusalemu kuti, ‘muzipembedza pa guwa lansembe ili?’ “ndipo tsopano bwera udzakambirane ndi mbuye wanga, mfumu ya ku asiriya: ine ndidzakupatsa akavalo 2,000 ngati ungathe kupeza okwerapo! iwe ungathe bwanji kugonjetsa ngakhale mmodzi mwa akazembe angʼonoangʼono a mbuye wanga, pamene ukudalira igupto kuti akupatse magaleta ndi anthu okwera pa akavalo. kuwonjezera pamenepa, kodi ine ndabwera kudzathira nkhondo ndi kuwononga dziko lino popanda chilolezo cha mavawelomakonsonanti-yeahoh? mavawelomakonsonanti-yeahoh mwini ndiye anandiwuza kuti ndidzathire nkhondo ndi kuwononga dziko lino.” pamenepo eliyakimu, sebina ndi yowa anawuza kazembeyo kuti, “chonde yankhulani kwa atumiki anufe mʼchiaramu, popeza timachimva. musayankhule nafe mu chihebri kuopa kuti anthu onse amene ali pa khomapa angamve.” koma kazembeyo anayankha kuti, “kodi mbuye wanga wandituma kuti ndidzanene zinthu izi kwa mbuye wanu yekha ndi inu nokha basi? ayi, komanso kwa anthu amene akhala pa khomawa. iwowa adzadya chimbudzi chawo chomwe ndi kumwa mkodzo wawo womwe monga momwe mudzachitire inuyonso.” tsono kazembeyo anayimirira nafuwula mu chihebri kuti, “imvani mawu a mfumu yayikulu, mfumu ya ku asiriya! zimene mfumu ikunena ndi izi: musalole kuti hezekiya akunamizeni. iye sangakupulumutseni! hezekiya asakukakamizeni kudalira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mawu akuti, ‘ndithu, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatipulumutsa; ndipo sadzapereka mzindawu mʼdzanja la mfumu ya ku asiriya.’ “musamumvere hezekiya. zimene mfumu ya ku asiriya ikunena ndi izi: pangani mtendere ndi ine ndipo mutuluke mu mzinda. mukatero aliyense wa inu adzadya mphesa ndi nkhuyu za mʼmunda mwake ndiponso adzamwa madzi a mʼchitsime chake, mpaka mfumuyo itabwera kudzakutengani kupita ku dziko lofanana ndi lanulo, dziko limene lili ndi tirigu ndi vinyo watsopano, dziko loyenda mkaka ndi uchi. “inu musalole kuti hezekiya akusocheretseni pamene iye akuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatipulumutsa.’ kodi alipo mulungu wa anthu a mtundu wina amene anapulumutsa dziko lake mʼdzanja la mfumu ya ku asiriya? kodi ili kuti milungu ya hamati ndi aripadi? ili kuti milungu ya sefaravaimu? kodi inapulumutsa samariya mʼdzanja langa? kodi ndi milungu iti mwa milungu yonse ya mayiko awa amene anapulumutsa dziko lake mʼdzanja? nanga tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapulumutsa yerusalemu mʼdzanja langa motani?” koma anthu anakhala chete ndipo sanayankhepo kanthu, chifukwa mfumu inawalamula kuti, “musayankhe.” pamenepo anthu atatu aja eliyakimu, mwana wa hilikiya amene ankayangʼanira nyumba ya mfumu; sebina mlembi wa bwalo; ndi yowa, mwana wa asafu mlembi wa zochitika anapita kwa hezekiya atangʼamba zovala zawo ndipo anamuwuza zonse zimene anayankhula kazembe uja.

37

mfumu hezekiya atamva zimenezi, anangʼamba zovala zake navala chiguduli ndipo analowa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anatuma eliyakimu woyangʼanira nyumba ya mfumu, sebina mlembi wa bwalo, ndi ansembe akuluakulu, onse atavala ziguduli, kwa mneneri yesaya mwana wa amozi. iwo anamuwuza kuti, “hezekiya akunena kuti, ‘lero ndi tsiku lamavuto, lachilango ndi lamanyazi. ife lero tili ngati mayi woyembekezera amene pofika nthawi yoti achire akupezeka kuti alibe mphamvu zoberekera.’ mwina mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu adzamva mawu onse a kazembe amene mbuye wake, mfumu ya ku asiriya anamutuma kudzanyoza allah wamoyo, ndipo allahyo adzamulanga chifukwa cha mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu wamva. choncho pemphererani anthu otsala amene akanali ndi moyo.” akuluakulu a mfumu hezekiya atafika kwa yesaya, yesaya anawawuza kuti, “kawuzeni mbuye wanu kuti ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti: usachite mantha ndi zimene wamva, mawu amene nthumwi za mfumu ya ku asiriya zandinyoza nawo ine. tamverani! ine ndidzayika mwa mfumuyo mzimu wina kotero kuti akadzamva mphekesera ya nkhondo, adzabwerera ku dziko lake, ndipo ine ndidzachititsa kuti aphedwe ndi lupanga kwawo komweko.’ ” kazembe wa ankhondo uja atamva kuti mfumu ya ku asiriya yachoka ku lakisi, iye anabwerera mʼmbuyo ndipo anakapeza mfumu ikuchita nkhondo ndi mzinda wa libina. nthawi imeneyi senakeribu analandira uthenga wakuti tirihaka, mfumu ya ku kusi akubwera kudzachita naye nkhondo. atamva zimenezi, anatumiza amithenga kwa hezekiya ndi mawu awa: “kawuzeni hezekiya mfumu ya ku yuda kuti: usalole kuti allah amene ukumudalira akupusitse ponena kuti, ‘yerusalemu sadzaperekedwa mʼmanja mwa mfumu ya ku asiriya.’ ndithudi iwe unamva zimene mafumu a ku asiriya akhala akuchitira mayiko onse. iwo anawawononga kotheratu. tsono iwe ndiye ndi kupulumuka? makolo anga anawononga mizinda ya gozani, harani, rezefi ndi anthu a ku edeni amene ankakhala ku telasara. kodi milungu inayi ija anawapulumutsa anthu a mizindayi? kodi mafumu a ku hamati, aripadi, safaravaimu, hena ndi iva ali kuti?” hezekiya analandira kalata kwa amithenga nayiwerenga pomwepo. hezekiya anapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anayika kalatayo pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo hezekiya anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh: “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali, amene mumakhala pa mpando wanu waufumu pakati pa akerubi, inu nokha ndiye allah wolamulira maufumu onse a dziko lapansi. munalenga kumwamba ndi dziko lapansi. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh tcherani khutu ndipo mumve. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, tsekulani maso anu ndipo muone. imvani mawu onse amene senakeribu watumiza, kunyoza allah wamoyo. “mavawelomakonsonanti-yeahoh, nʼzoonadi kuti mafumu a asiriya anawononga mitundu yonse ya anthu ndi mayiko awo. iwo anaponyera pa moto milungu yawo ndi kuyiwononga pakuti sinali milungu koma mafano a mitengo ndi miyala, yopangidwa ndi manja a anthu. tsono inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, tipulumutseni mʼdzanja lake kuti maufumu onse a dziko lapansi adziwe kuti inu nokha, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndiye allah.” tsono yesaya mwana wa amozi anatumiza uthenga wochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa hezekiya poyankha pemphero lake lokhudza senakeribu mfumu ya ku asiriya. mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula motsutsana naye ndi awa: “mwana wamkazi wa ziyoni akukunyoza ndi kukuseka. mwana wamkazi wa yerusalemu, akupukusa mutu wake pamene iwe ukuthawa. kodi iwe wanyoza ndi kulalatira ndani? kodi iwe wafuwulira ndi kumuyangʼana monyada ndani? watsutsana ndi woyerayo wa isreali! kudzera mwa amithenga ako iwe wanyoza ambuye. ndipo wanena kuti, ‘ndi magaleta anga ochuluka ndafika pamwamba pa mapiri, pamwamba penipeni pa mapiri a lebanoni. ndagwetsa mitengo yamkungudza yayitali kwambiri, ndi mitengo yabwino kwambiri ya payini. ndafika pa msonga pake penipeni, nkhalango yake yowirira kwambiri. ndakumba zitsime ku mayiko achilendo ndi kumva madzi akumeneko ndi mapazi anga ndawumitsa mitsinje yonse ya ku igupto.’ “kodi sunamvepo kuti zimenezi ndinazikonzeratu kalekale? ndinazikonzeratu masiku amakedzana; tsopano ndazichitadi, kuti iwe kwako nʼkusandutsa mizinda yotetezedwa kukhala milu ya miyala. anthu amene ankakhala kumeneko analibenso mphamvu, ankada nkhawa ndi kuchititsidwa manyazi. anali ngati mbewu za mʼmunda, ngati udzu wanthete, ali ngati udzu omera pa denga, umene mphepo imawumitsa usanakule nʼkomwe. “koma ine ndimadziwa zonse za iwe; ndimadziwa pamene ukuyima ndi pamene ukukhala; ndimadziwa pamene ukutuluka ndi pamene ukulowa, ndiponso momwe umandikwiyira ine. chifukwa umandikwiyira ine ndi kuti mwano wako wamveka mʼmakutu anga, ndidzakola mphuno yako ndi mbedza ndikuyika chitsulo mʼkamwa mwako, ndipo ndidzakubweza pokuyendetsa njira yomwe unadzera pobwera. “iwe hezekiya, chizindikiro chako cha zimene zidzachitike ndi ichi: “chaka chino mudzadya zimene zamera zokha, ndipo chaka chachiwiri zimene zaphukira pa zomera zokha, koma chaka chachitatu mudzafesa ndi kukolola, mudzawoka mitengo yamphesa ndi kudya zipatso zake. anthu a nyumba ya yuda amene adzatsalire adzazika mizu yawo pansi ndipo adzabereka zipatso poyera. pakuti ku yerusalemu kudzachokera anthu otsala, ndi ku phiri la ziyoni gulu la anthu opulumuka. changu cha mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse chidzachita zimenezi. “choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena izi za mfumu ya ku asiriya: “iye sadzalowa mu mzinda umenewu kapena kuponyamo muvi uliwonse. sadzafika pafupi ndi mzindawu ndi ankhondo ake a zishango kapena kuwuzinga ndi mitumbira yankhondo. adzabwerera potsata njira yomwe anadzera pobwera; sadzalowa mu mzinda umenewu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ine ndidzawuteteza ndi kuwupulumutsa mzindawu, chifukwa cha ine mwini ndiponso chifukwa cha pangano ndi mtumiki wanga davide!” tsopano mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anapita ku misasa ya nkhondo ya ku asiriya ndikukapha asilikali 185,000. podzuka mmawa mwake anthu anangoona mitembo ponseponse! choncho senakeribu mfumu ya ku asiriya anasasula misasa nʼkuchoka kubwerera kukakhala ku ninive. tsiku lina, pamene ankapembedza mʼnyumba ya mulungu wake, nisiroki, ana ake awiri, adirameleki ndi sarezeri anamupha ndi lupanga, ndipo anathawira mʼdziko la ararati. ndipo mwana wake esrahadoni analowa ufumu mʼmalo mwake.

38

nthawi imeneyo mfumu hezekiya anadwala ndipo anali pafupi kufa. mneneri yesaya mwana wa amozi anapita kukamuona ndipo anati “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: konza bwino nyumba yako, pakuti ukufa; suchira.” hezekiya anatembenuka nayangʼana kukhoma, napemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kumbukirani momwe ndayendera pamaso panu mokhulupirika ndi modzipereka ndipo ndakhala ndikuchita zabwino pamaso panu.” ndipo hezekiya analira mosweka mtima. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula yesaya kuti: “pita kwa hezekiya ndipo ukamuwuze kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa kholo lake davide akuti: ndamva pemphero lako ndipo misozi yako ndayiona; ndidzakuwonjezera zaka 15 pa moyo wako. ndipo ndidzakupulumutsa, iwe pamodzi ndi mzindawu mʼdzanja la mfumu ya ku asiriya, ine ndidzawuteteza mzindawu. “ ‘ichi ndi chizindikiro cha mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa iwe kutsimikiza kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachita zimene walonjeza: chithunzithunzi chimene dzuwa likuchititsa pa makwerero a ahazi ndidzachibweza mʼmbuyo makwerero khumi.’ ” ndipo chithunzithunzi chinabwerera mʼmbuyo makwerero khumi. ndakatulo ya hezekiya mfumu ya ku yuda imene analemba atadwala ndi kuchira: ine ndinaganiza kuti ndidzapita ku dziko la akufa pamene moyo ukukoma. ndinaganiza kuti, “sindidzaonanso mavawelomakonsonanti-yeahoh, mʼdziko la anthu amoyo, sindidzaonanso mtundu wa anthu kapena kukhala pamodzi ndi amene amakhala pa dziko lapansi lino. nyumba yanga yasasuka ndipo yachotsedwa. ngati tenti ya mʼbusa mwapindapinda moyo wanga, ngati munthu wowomba nsalu; kuyambira usana mpaka usiku mwakhala mukundisiya. ndinkalira kupempha chithandizo usiku wonse mpaka mmawa; koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh munaphwanya mafupa anga ngati mkango, ndipo mwakhala mukundisiya. ndinkalira ngati namzeze kapena chumba, ndinkabuwula ngati nkhunda yodandaula. maso anga anatopa nʼkuyangʼana mlengalenga. inu ambuye, ine ndili mʼmavuto bwerani mudzandithandize!” koma ine ndinganene chiyani? mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula nane, ndipo iye ndiye wachita zimenezi. chifukwa cha kuwawa kwa mtima wanga, ine ndidzayenda modzichepetsa masiku amoyo wanga onse. ambuye, masiku anga ali mʼmanja mwanu. mzimu wanga upeza moyo mwa inu. munandichiritsa ndi kundikhalitsa ndi moyo. ndithudi, ine ndinamva zowawa zotere kuti ndikhale ndi moyo; inu munandisunga kuti ndisapite ku dzenje la chiwonongeko chifukwa mwakhululukira machimo anga onse. pakuti akumanda sangathe kukutamandani, akufa sangayimbe nyimbo yokutamandani. iwo amene akutsikira ku dzenje sangakukhulupirireni. amoyo, amoyo okha ndiwo amakutamandani, monga mmene ndikuchitira ine lero lino; abambo amawuza ana awo za kukhulupirika kwanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh watipulumutsa. tiyeni tiyimbe ndi zoyimbira za zingwe masiku onse a moyo wathu mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. yesaya anati, “anthu atenge mʼbulu wankhunyu ndipo apake pa chithupsacho ndipo hezekiya adzachira.” hezekiya nʼkuti atafunsa kuti, “kodi chizindikiro chako nʼchiyani chotsimikiza kuti ndidzapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh?”

39

nthawi imeneyo merodaki-baladani, mwana wa baladani mfumu ya ku babuloni anatumiza nthumwi kwa hezekiya nawapatsira makalata ndi mphatso, pakuti anamva za kudwala kwake ndi kuti anachira. hezekiya anawalandira mwasangala ndipo anawaonetsa zonse zimene zinali mʼnyumba zake zosungiramo siliva, golide, zokometsera zakudya, mafuta abwino kwambiri, zida zonse zankhondo ndiponso zonse zimene zinkapezeka mʼnyumba zake zosungiramo chuma. panalibe kanthu kalikonse ka mʼnyumba yaufumu kapena mu ufumu wake onse kamene sanawaonetse. tsono mneneri yesaya anapita kwa mfumu hezekiya ndipo anamufunsa kuti, “kodi anthu aja anakuwuzani chiyani, ndipo anachokera kuti?” hezekiya anayankha kuti, “anachokera ku dziko lakutali, ku babuloni.” mneneri anafunsanso kuti, “kodi mʼnyumba yanu yaufumu anaonamo chiyani?” hezekiya anati, “anaona chilichonse cha mʼnyumba yanga yaufumu. palibe ndi chimodzi chomwe za mʼnyumba yosungiramo chuma changa chimene sindinawaonetse.” pamenepo yesaya anati kwa hezekiya, “imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse: mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, nthawi idzafika ndithu pamene zonse za mʼnyumba mwanu ndi zonse zimene makolo anu anazisonkhanitsa mpaka lero lino, zidzatengedwa kupita nazo ku babuloni. sipadzatsalapo ndi kanthu kamodzi komwe. ndipo ena mwa ana anu, obala inu amene adzatengedwanso, ndipo adzawasandutsa adindo ofulidwa mʼnyumba ya mfumu ya ku babuloni.” hezekiya anayankha kuti, “mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene mwayankhula ndi abwino.” ponena izi iye ankaganiza kuti, “padzakhala mtendere ndi chitetezo masiku a moyo wanga onse.”

40

atonthozeni, atonthozeni anthu anga, akutero allah wanu. ayankhuleni moleza mtima anthu a ku yerusalemu ndipo muwawuzitse kuti nthawi ya ukapolo wawo yatha, tchimo lawo lakhululukidwa. ndawalanga mokwanira chifukwa cha machimo awo onse. mawu a wofuwula mʼchipululu akuti, “konzani njira ya mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼchipululu; wongolani njira zake; msewu owongoka wa allah wathu mʼdziko lopanda kanthu. chigwa chilichonse achidzaze. phiri lililonse ndi chitunda chilichonse azitsitse; dziko lokumbikakumbika alisalaze, malo azitundazitunda awasandutse zidikha. ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh udzaonekera, ndipo mitundu yonse ya anthu idzawuona, pakuti wanena zimenezi ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh.” wina ananena kuti, “lengeza.” ndipo ine ndinati, “kodi ndifuwule chiyani? “pakuti anthu onse ali ngati udzu ndipo kukongola kwawo kuli ngati maluwa akuthengo. udzu umanyala ndipo maluwa amafota chifukwa cha kuwomba kwa mpweya wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mawu aja anatinso, “ndithudi anthu sasiyana ndi udzu. udzu umanyala ndipo maluwa amafota, koma mawu a allah wathu adzakhalapo mpaka muyaya.” iwe amene ukulengeza nkhani yabwino ku ziyoni, kwera pa phiri lalitali. iwe amene ukulengeza nkhani yabwino ku yerusalemu, fuwula kwambiri, kweza mawu, usachite mantha; uza mizinda ya ku yuda kuti, “allah wanu akubwera!” taonani, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akubwera mwamphamvu, ndipo dzanja lake likulamulira, taonani akubwera ndi mphotho yake watsogoza zofunkha zako za ku nkhondo. iye adzasamalira nkhosa zake ngati mʼbusa: iye adzasonkhanitsa ana ankhosa aakazi mʼmanja mwake ndipo iye akuwanyamula pachifuwa chake ndi kutsogolera bwinobwino nkhosa zoyamwitsa. kodi ndani akhoza kuyeza kuchuluka kwa madzi a mʼnyanja ndi chikhatho chake, kapena kuyeza kutalika kwa mlengalenga ndi dzanja lake? ndani akhoza kuyeza dothi lonse la dziko lapansi mʼdengu, kapena kuyeza kulemera kwa mapiri ndi zitunda ndi pasikelo? ndani anapereka malangizo kwa mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh kapena kumuphunzitsa iye monga phungu wake? kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh anapemphapo nzeru kwa yani kuti akhale wopenya, kapena kuti aphunzire njira yoyenera ndi nzeru? iye anapempha nzeru kwa yani ndi njira ya kumvetsa zinthu? ndithudi mitundu ya anthu ili ngati dontho la madzi ochoka mu mtsuko. iwo akungoyesedwa ngati fumbi chabe pa sikelo; mʼmanja mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh zilumba nʼzopepuka ngati fumbi. nkhalango ya ku lebanoni singakwanire nkhuni zosonkhera moto pa guwa lansembe, ngakhale nyama zake sizingakwanire kupereka nsembe zopsereza. pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mitundu yonse ya anthu ili ngati chinthu chopandapake; iye amayiwerengera ngati chinthu chopanda phindu ndi cha chabechabe. kodi tsono allah mungamuyerekeze ndi yani? kodi mungamufanizire ndi chiyani? likakhala fano, mʼmisiri ndiye analipanga ndipo mʼmisiri wa golide amalikuta ndi golide naliveka mkanda wasiliva. mʼmphawi amene sangathe kupeza ngakhale chopereka nsembe chotere amasankha mtengo umene sudzawola, nafunafuna mʼmisiri waluso woti amupangire fano limene silingasunthike. kodi simukudziwa? kodi simunamve? kodi sanakuwuzeni kuyambira pachiyambi pomwe? kodi simunamvetsetse chiyambire cha dziko lapansi? mavawelomakonsonanti-yeahoh amene amakhala pa mpando wake waufumu kumwamba ndiye analenga dziko lapansi, iye amaona anthu a dziko lapansi ngati ziwala. ndipo anafunyulula mlengalenga ngati nsalu yotchinga, nayikunga ngati tenti yokhalamo. amatsitsa pansi mafumu amphamvu nasandutsa olamula a dziko kukhala achabechabe. inde, iwo ali ngati mbewu zimene zangodzalidwa kumene kapena kufesedwa chapompano, ndi kungoyamba kuzika mizu kumene ndi pamene mphepo imawombapo nʼkuziwumitsa ndipo kamvuluvulu amaziwulutsa ngati mankhusu. woyera uja akuti, “kodi mudzandiyerekeza ine ndi yani? kapena kodi alipo wofanana nane?” tayangʼanani mlengalenga ndipo onani. kodi ndani analenga zonsezi mukuzionazi? mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amene amazitsogolera ngati gulu la ankhondo, nayitana iliyonse ndi dzina lake. ndipo popeza iye ali ndi nyonga zambiri, palibe ndi imodzi yomwe imene inasowapo. iwe yaqobo, chifukwa chiyani umanena ndi kumadandaula iwe isreali, kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh sakudziwa mavuto anga, allah wanga sakusamala zomwe zikundichitikira ine?” kodi simukudziwa? kodi simunamve? mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye allah wamuyaya, ndiyenso mlengi wa dziko lonse lapansi. iye sadzatopa kapena kufowoka ndipo palibe amene angadziwe maganizo ake. iye amalimbitsa ofowoka ndipo otopa amawawonjezera mphamvu. ngakhale achinyamata amalefuka ndi kufowoka, ndipo achinyamata amapunthwa ndi kugwa; koma iwo amene amakhulupirira mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalandira mphamvu zatsopano. adzawuluka ngati chiwombankhanga; adzathamanga koma sadzalefuka, adzayenda koma sadzatopa konse.

41

“khalani chete pamaso panga, inu mayiko a mʼmbali mwa nyanja! alekeni ayandikire ndi kuyankhula; tiyeni tikhale pamodzi kuti atiweruze. “ndani anadzutsa wochokera kummawa uja amene ananka napambana kulikonse kumene ankapita? iye amapereka anthu a mitundu ina mʼmanja mwake ndipo ndi lupanga lake anagonjetsa ndi kusandutsa mafumu kukhala ngati fumbi nawamwaza ngati mankhusu ndi uta wake. amawalondola namayenda mosavutika, mʼnjira imene mapazi ake sanayendemo kale. ndani anachita zimenezi ndi kuzitsiriza, si uja amene anayambitsa mitundu ya anthu? ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndine chiyambi ndipo potsiriza pake ndidzakhalapo.” mayiko amʼmbali mwa nyanja aona zimenezi ndipo akuopa; anthu a ku mathero a dziko lapansi akunjenjemera. akuyandikira pafupi, akubwera; aliyense akuthandiza mnzake ndipo akuwuza mʼbale wake kuti, “limba mtima!” mʼmisiri wa matabwa amalimbikitsa mʼmisiri wa golide, ndipo iye amene amasalaza fano ndi nyundo amalimbikitsa amene amalisanja pa chipala. ponena za kuwotcherera iye amati, “zili bwino.” iye amalikhomerera fanolo ndi misomali kuti lisagwe. “koma iwe isreali mtumiki wanga, yaqobo amene ndakusankha, ndiwe chidzukulu cha abrahamu bwenzi langa. ndinakutengani kuchokera ku mapeto a dziko lapansi, ndinakuyitanani kuchokera ku mbali za kutali za dziko lapansi. ine ndinati, ‘iwe ndiwe mtumiki wanga;’ ndinakusankha ndipo sindinakutaye. tsono usaope, pakuti ine ndili nawe; usataye mtima chifukwa ine ndine allah wako. ndidzakupatsa mphamvu ndipo ndidzakuthandiza, ndidzakutchinjiriza ndi dzanja langa lamanja logonjetsa. “onse amene akupsera mtima adzachita manyazi ndithu ndi kunyazitsidwa; onse amene akukangana nawe sadzakhalanso kanthu, adzawonongeka. udzafunafuna adani ako, koma sadzapezeka. iwo amene akuchita nawe nkhondo sadzakhalanso kanthu. pakuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndine allah wako, amene ndikukugwira dzanja lako lamanja ndipo ndikuti, usaope; ndidzakuthandiza. usachite mantha, iwe yaqobo wofowoka ngati nyongolotsi, iwe wochepa mphamvu isreali, chifukwa ine ndidzakuthandiza,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh mpulumutsi wako, woyerayo wa isreali. “taona, ndidzakusandutsa ngati chipangizo chopunthira tirigu chatsopano, chakunthwa ndi cha mano ambiri. udzanyenya mapiri ndi kuwaphwanyaphwanya, ndipo zitunda adzazisandutsa ngati mankhusu. udzawapeta ndipo adzawuluka ndi mphepo komanso adzamwazika ndi kamvuluvulu. koma iwe udzakondwera chifukwa ine ndine allah wako, ndipo udzanyadira chifukwa cha ine woyerayo wa isreali: “pamene amphawi ndi osauka akufunafuna madzi, koma sakuwapeza; ndipo kummero kwawo kwawuma ndi ludzu. ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndidzayankha pemphero lawo; ine, allah wa isreali, sindidzawasiya. ndidzayendetsa mitsinje mʼmalo owuma, ndi akasupe adzatumphuka mu zigwa. ndidzasandutsa chipululu kukhala dziwe la madzi ndipo dziko lowuma kukhala akasupe a madzi. mʼchipululu ndidzameretsa mkungudza, kasiya mchisu ndi mtengo wa olivi. mʼdziko lowuma ndidzaza mitengo ya payini, ya mkuyu ndi ya mlombwa, kuti anthu aone ndi kudziwa; inde, alingalire ndi kumvetsa, kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye wachita zimenezi; kuti woyera wa isreali ndiye anakonza zimenezi. “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwuza milungu ina kuti, ‘fotokozani mlandu wanu.’ mfumu ya yaqobo ikuti, ‘perekani umboni wanu.’ bwerani ndi milungu yanu kuti idzatiwuze zomwe zidzachitike mʼtsogolo. tifotokozereni zinthu zamakedzana tiziganizire ndi kudziwa zotsatira zake. kapena tiwuzeni zimene zidzachitike mʼtsogolo, tiwuzeni kuti kutsogolo kuli zotani, ndipo ife tidziwa kuti ndinu milungu. chitani chinthu chabwino kapena choyipa, ndipo mutidabwitsa ndi kutichititsa mantha. koma inu sindinu kanthu ndipo zochita zanu nʼzopandapake; amene amapembedza inu ali ngati chinthu chokanidwa chifukwa ndi choyipa. “ndinawutsa munthu wina kumpoto ndipo anabwera, munthu wochokera kummawa amene ndinamuyitana. amapondaponda olamulira ngati matope, ngati ndi wowumba mbiya amene akuponda dongo. ndani anawululiratu zimenezi poyamba pomwe, kuti ife tidziwe, kapena kutiwuziratu zisanachitike kuti ife tinene kuti, ‘analondola?’ palibe amene ananena, palibe analengeza zimenezi, palibe anamva mawu anu. ine ndinali woyamba kumuwuza ziyoni kuti, ‘taona, si awa akubwera apawa!’ ndinatumiza mthenga wa nkhani yabwino ku yerusalemu. koma ndikayangʼana palibe ndi mmodzi yemwe, palibe ndi mmodzi yemwe pakati pawo wotha kupereka uphungu, palibe woti ayankhe pamene ine ndawafunsa. taonani, milungu yonseyi ndi yachinyengo! zochita zawo si kanthu konse; mafano awo ali ngati mphepo yachabechabe.

42

“nayu mtumiki wanga, amene ndimamuchirikiza, amene ndamusankha, amenenso ndimakondwera naye. ndayika mzimu wanga mwa iyeyo, ndipo adzaweruza anthu a mitundu yonse mwachilungamo. iye sadzafuwula, sadzamveka mawu, kapena mawu ake kumveka mʼmisewu. bango lophwanyika sadzalithyola, ndipo moto wozilala sadzawuzimitsa. motero adzaonetsa kuti chilungamo ndicho choonadi; sadzafowoka kapena kukhumudwa mpaka atakhazikitsa chilungamo pa dziko lapansi, ndi mpaka mayiko a mʼmbali mwa nyanja atafika poyembekezera malangizo ake.” mavawelomakonsonanti-yeahoh allah amene analenga zamlengalenga ndi kuziyalika, amene analenga dziko lapansi ndi zonse zimene zimabereka, amenenso amapereka mpweya kwa anthu ake okhala mʼdzikomo, ndi moyo kwa onse oyendamo, akuti, “ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndakuyitana chifukwa ine ndine wolungama; ndikugwira dzanja ndipo ndidzakuteteza. ndakupereka kukhala pangano langa kwa anthu ndi kuwunika kwa anthu a mitundu ina. udzatsekula maso a anthu osaona, udzamasula anthu a mʼndende ndi kutulutsa mʼndende anthu okhala mu mdima. “ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh: dzina langa ndi limenelo! sindidzapereka ulemerero wanga kwa wina aliyense kapena matamando anga kwa mafano. taonani, zinthu zimene ndinalosera kale zachitikadi, ndipo ndikuwuzani zinthu zatsopano; zinthuzo zisanaonekere ine ndakudziwitsani.” imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh nyimbo yatsopano, mutamandeni inu okhala mʼdziko lonse lapansi, inu amene mumayenda pa nyanja, nyanja ikokome ndi zonse zili mʼmenemo. inu okhala pa zilumba tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. chipululu ndi mizinda yake zikweze mawu awo; midzi ya akedara ikondwere. anthu a ku sela ayimbe mwachimwemwe; afuwule kuchokera pamwamba pa mapiri. atamande mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo alalike matamando ake kwa anthu apazilumba zonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapita ku nkhondo ngati munthu wamphamvu, adzawutsa ukali wake ngati munthu wankhondo; akukuwa ndiponso akufuwula mfuwu wankhondo ndipo adzagonjetsa adani ake. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ndakhala ndili chete kwa nthawi yayitali, ndakhala ndili phee osachita kanthu. koma tsopano, ngati mayi pa nthawi yochira, ndi kubuwula ndi kupuma modukizadukiza ndipo ndili wefuwefu. ndidzawononga mapiri ndi zitunda ndipo ndidzawumitsa zomera zawo zonse; ndidzasandutsa mitsinje kukhala zilumba ndipo ndidzawumitsa maiwe. ndidzatsogolera anthu osaona mʼmisewu imene sanayidziwe, ndidzawatsogolera mʼnjira zimene sanayendepo; ndidzasandutsa mdima wa kutsogolo kwawo kuti ukhale kuwala ndipo ndidzasalaza malo osalala. zimenezi ndizo ndidzachite; sindidzawataya. koma onse amene amadalira mafano amene amanena kwa mafanowo kuti, ‘ndinu milungu yathu,’ ndidzawachititsa manyazi kotheratu. “imvani, agonthi inu; yangʼanani osaona inu, kuti muone! ali wosaona ndani, si mtumiki wanga kodi? ndipo ndani ali wosamva ngati mthenga amene ndamutuma? kodi ndani ali wosaona ngati uja ndinachita naye pangano, kapena wosaona ndani ngati mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh? iwe waona zinthu zambiri, koma sunazisamale; makutu ako ndi otsekuka koma sumva kanthu.” chinamukomera mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha chilungamo chake, kapena lamulo lake kukhala lalikulu ndi lopambana. koma awa ndi anthu amene afunkhidwa ndi kuwalanda zinthu zawo, onsewa anawakola mʼmaenje kapena akuwabisa mʼndende. tsono asanduka chofunkha popanda wina wowapulumutsa kapena kunena kuti, “abwezeni kwawo.” kodi ndani wa inu amene adzamvetsera zimenezi kapena kutchera khutu ndi kumva za mʼtsogolomo? ndani anapereka yaqobo kwa ofunkha, ndi isreali kwa anthu akuba? kodi si mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene ife tamuchimwirayu? pakuti sanathe kutsatira njira zake; ndipo sanamvere malangizo ake. motero anawakwiyira kwambiri, nawavutitsa ndi nkhondo. anayatsa moto ponseponse mowazungulira komabe iwo sanamvetse; motowo unawapsereza, koma iwo sanatengepo phunziro ayi.

43

koma tsopano, mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anakulenga, iwe yaqobo, amene anakuwumba, iwe isreali akuti, “usaope, pakuti ndakuwombola; ndinakuyitanitsa mokutchula dzina lako, ndiwe wanga. pamene ukuwoloka nyanja, ndidzakhala nawe; ndipo pamene ukuwoloka mitsinje, sidzakukokolola. pamene ukudutsa pa moto, sudzapsa; lawi la moto silidzakutentha. chifukwa ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wako, woyera wa isreali, ndine mpulumutsi wako. ndinapereka igupto pofuna kuti ndiwombole iwe, ndinapereka kusi ndi seba mʼmalo mwa iwe. popeza kuti ndiwe wamtengowapatali wolemekezeka ndi wapamtima panga, ndipo chifukwa ndimakukonda, ndidzapereka anthu mʼmalo mwa iwe, ndidzapereka mitundu ya anthu pofuna kuwombola moyo wako. usachite mantha, pakuti ine ndili nawe; ndidzabweretsa ana ako kuchokera kummawa, ndipo ndidzakusonkhanitsani kuchokera kumadzulo. ndidzawuza a kumpoto kuti, ‘amasuleni,’ ndidzawuza akummwera kuti, ‘musawagwire.’ bweretsani ana anga aamuna kuchokera ku mayiko akutali, ana anga a akazi kuchokera kumalekezero a dziko lapansi; onsewo amadziwika ndi dzina langa; ndinawalenga chifukwa cha ulemerero wanga, ndinawawumba, inde ndinawapanga.” tulutsa anthu amene ali nawo maso koma sakupenya, anthu amene ali nawo makutu koma sakumva. mitundu yonse ya anthu isonkhane pamodzi, anthu a mitundu ina akhale pamodzi pabwalo la milandu. ndani wa iwo amene ananeneratu zimenezi? ndani wa iwo anatifotokozerapo zinthu zakalekale? abweretu ndi mboni zawo kuti adzatsimikizire kuti ananena zoona, kuti anthu ena amve ndi kunena kuti, “ndi zoona.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, “inu aisraeli ndinu mboni zanga, ndi mtumiki wanga amene ndinakusankha, kuti mundidziwe ndi kundikhulupirira, ndipo mudzamvetsa kuti allah ndine ndekha. patsogolo panga sipanapangidwepo mulungu wina, ngakhale pambuyo panga sipadzakhalaponso wina.” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ine, inetu ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo palibe mpulumutsi wina koma ine ndekha. ndine amene ndinaneneratu, amene ndinakupulumutsa; ndine, osati mulungu wina wachilendo pakati panu amene ndinalengezeratu. inu ndinu mboni zanga, kuti ine ndine allah,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ine ndine allah kuyambira nthawi yamakedzana, ndipo ndidzakhalabe allah ku nthawi zonse. palibe amene angathe kuthawa mʼmanja mwanga, ndipo chimene ndachita palibe angathe kuchisintha.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, mpulumutsi wanu, woyerayo wa isreali akuti, “chifukwa cha inu ndidzatuma gulu lankhondo kukalimbana ndi babuloni ndi kukupulumutsani. ndidzagwetsa zitseko zonse za mzindawo, ndipo kukondwa kwa anthu ake kudzasanduka kulira. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, woyera wanu uja, mlengi wa isreali. ine ndine mfumu yanu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anapanga njira pa nyanja, anapanga njira pakati pa madzi amphamvu. iye anasonkhanitsa magaleta, akavalo, gulu lankhondo ndi asilikali amphamvu, ndipo onse anagwa pamenepo, osadzukanso anazimitsidwa kutheratu ngati chingwe cha nyale. mavawelomakonsonanti-yeahoh ameneyu akuti, “iwalani zinthu zakale; ndipo musaganizirenso zinthu zimene zinachitika kale. taonani, ine ndikuchita zinthu zatsopano! tsopano zayamba kale kuoneka; kodi simukuziona? ine ndikulambula msewu mʼchipululu ndi kupanga mitsinje mʼdziko lowuma. nyama zakuthengo, nkhandwe ndi akadzidzi zinandilemekeza. ndidzayendetsa mitsinje mʼdziko lowuma kuti ndiwapatse madzi anthu anga osankhidwa. anthu amene ndinadziwumbira ndekha kuti aziyimba nyimbo yotamanda ine. “komatu simunapemphera kwa ine, inu a mʼbanja la yaqobo, munatopa nane, inu aisraeli. simunabweretse kwa ine nkhosa za nsembe zopsereza, kapena kundilemekeza ndi nsembe zanu. ine sindinakulemetseni pomakupemphani zopereka za chakudya kapena kukutopetsani pomakupemphani nsembe zofukiza. simunandigulire bango lonunkhira kapena kundipatsa ine mafuta okwanira a nsembe zanu. koma inu mwandilemetsa ine ndi machimo anu ndipo mwanditopetsa ine ndi zolakwa zanu. “ine, inetu, ndi amene ndimafafaniza zolakwa zanu, chifukwa cha ine mwini, ndipo sindidzakumbukiranso machimo anu. mundikumbutse zakale, ndipo titsutsane nkhaniyi pamodzi; fotokozani mlandu wanu kuti muonetse kuti ndinu osalakwa. kholo lanu loyamba linachimwa; ndipo atsogoleri anu achipembedzo anandiwukira. chifukwa chake ine ndidzanyazitsa akuluakulu a nyumba yanu ya mapemphero, ndipo ndidzapereka yaqobo kuti awonongedwe ndi isreali kuti achitidwe chipongwe.”

44

mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “mvera tsopano, iwe yaqobo, mtumiki wanga, isreali, amene ndinakusankha. mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anakupanga iwe, anakuwumba iwe mʼmimba ya amayi ako, ndi amene adzakuthandiza iwe. iye akuti, usachite mantha, iwe yaqobo, mtumiki wanga, yeahoswaruni, amene ndinakusankha. pakuti ndidzathira madzi pa nthaka yowuma, ndi kuyendetsa mitsinje mʼdziko lowuma; ndidzatumiza mzimu wanga pa ana anu, ndi kutsitsa madalitso anga pa zidzukulu zanu. iwo adzakula ngati udzu wothirira bwino ndi ngati bango lomera mʼmbali mwa mitsinje ya madzi oyenda. wina adzanena kuti, ‘ine ndine wa mavawelomakonsonanti-yeahoh;’ wina adzadzitcha yekha wa banja la yaqobo; winanso adzalemba pa dzanja lake, ‘wa mavawelomakonsonanti-yeahoh’ ndipo adzadzitcha wa banja la isreali. “mavawelomakonsonanti-yeahoh mfumu ndi mpulumutsi wa isreali, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti: ine ndine woyamba ndi wotsiriza; palibenso allah wina koma ine ndekha. ndani nanga angafanane ndi ine? muloleni kuti ayankhule. muloleni andifotokozere ndi kundiyalira bwino lomwe zimene zinachitika kuyambira pamene ndinkakhazikitsa anthu anga akalekale, ndi ziti zimene zidzachitike; inde, muloleni alosere zimene zikubwera. musanjenjemere, musachite mantha. kodi sindinakuwuzeni zimenezi ndi kuzilosera kalekale lomwe? inu ndinu mboni zanga. kodi aliponso allah wina kupatula ine? ayi, palibe thanthwe linanso limene sindikulidziwa.” onse amene amapanga mafano ngachabe, ndipo milungu imene amayilemekeza ndi yopanda phindu. iwo amene amapembedza mafano ndi wosaona; ndipo sazindikira kanthu. choncho adzawachititsa manyazi. ndani amasema mulungu ndi kuwumba fano, limene silingamupindulire? iye pamodzi ndi anzake onse adzawachititsa manyazi; amisiri a mafano ndi anthu chabe. aloleni onse asonkhane ndi kuyima pabwalo la milandu; onse adzaopsedwa ndipo adzachita manyazi. mmisiri wa zitsulo amatenga chitsulo ndipo amachiyika pa makala amoto; ndi dzanja lake lamphamvu amachisula pochimenya ndi nyundo. pambuyo pake mʼmisiri uja amamva njala natha mphamvu; iye samwa madzi, ndipo amalefuka. mmisiri wa matabwa nayenso amayeza mtengo ndi chingwe ndipo amajambula chithunzi ndi cholembera; amasema bwinobwino ndi chipangizo chake ndipo amachiwongola bwino ndi chida chake. amachipanga ngati munthu, munthu wake wokongola kuti aliyike mʼnyumba yake yachipembedzo. amagwetsa mitengo ya mkungudza, mwinanso amatenga mtengo wa payini kapena wa thundu nʼkudzisankhira mtengo wabwino pakati pa mitengo ya mʼnkhalango, ndipo amadzala mtengo wa payini ndi kuwuleka kuti ukule ndi mvula. mitengoyo munthu amachitako nkhuni; nthambi zina amasonkhera moto wowotha, amakolezera moto wophikira buledi ndi mbali ina ya mtengowo amapangira mulungu ndipo amapembedza; iye amapanga fano ndi kumaligwadira. chigawo china cha mtengowo amasonkhera moto wowotcherapo nyama imene amadya, nakhuta. iye amawotha motowo ndipo amanena kuti, “aa! ndikumva kutentha; pano pali moto.” chigawo chotsala amapanga kamulungu, fano lake limenelo; amaligwadira ndi kulipembedza. amapemphera kwa fanolo ndipo amanena kuti, “iwe ndiwe mulungu wanga, ndipulumutse.” anthu otere sadziwa kanthu, samvetsa kanthu kalikonse; maso awo ndi omatirira ndipo sangathe kuona, ndipo mitu yawo ndi yogontha kotero sangathe kumvetsa. palibe amene amayima nʼkulingalira. palibe wanzeru kapena womvetsa zinthu bwino woti nʼkunena kuti, chigawo china cha mtengowo ndinasonkhera moto; pa makala ake ndinaphikira buledi, ndinawotchapo nyama ndipo ndinadya. chigawo chotsalachi ndipangire chinthu chonyansachi. kodi ndidzagwadira mtengo? munthu wotere ali ngati wodya phulusa, maganizo ake opusa amusocheretsa; motero kuti sangathe kudzipulumutsa yekha kapena kudzifunsa kuti, “kodi chinthu chili mʼmanja mwangachi si chabodza?” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “iwe yaqobo, kumbukira zinthu izi popeza kuti ndiwe mtumiki wanga, iwe isreali. ine ndinakupanga iwe, ndiwe mtumiki wanga; iwe isreali, sindidzakuyiwala. ndachotsa zolakwa zako ngati mitambo, ndi machimo ako ngati nkhungu ya mmawa. bwerera kwa ine, popeza ndakupulumutsa.” imbani mwachimwemwe, inu zolengedwa zamlengalenga, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wachita zimenezi; fuwula, iwe dziko lapansi. imbani nyimbo, inu mapiri, inu nkhalango ndi mitengo yonse, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wawombola yaqobo, waonetsa ulemerero wake mwa isreali. mavawelomakonsonanti-yeahoh mpulumutsi wanu, amene anakuwumbani mʼmimba ya amayi anu akuti: “ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene anapanga zinthu zonse, ndinatambasula ndekha zinthu zakuthambo, ndinayala ndekha dziko lapansi. ndine amene ndinalepheretsa mipingo ya anthu onyenga, ndipo ndimapusitsa owombeza mawula. ndimasokoneza anthu a nzeru, ndi kuonetsa kuti nzeru zawo nʼzopusa. ndine amene ndimatsimikiza mawu a atumiki ake ndi kukwaniritsa zimene analosera amithenga ake. “ndine amene ndinanena za yerusalemu kuti mudzakhalanso anthu. ndinanenanso za mizinda ya yuda kuti idzamangidwanso. za mabwinja awo ndinanena kuti ndidzawawutsanso. ndine amene ndinawuza nyanga yayikulu kuti, ‘uma’ ndipo ndidzawumitsa mitsinje yako. ndine amene ndinanena kwa koresi kuti, ‘iye ndiye mʼbusa wanga,’ ndipo adzachita zonse zimene ndikufuna; iye adzalamula kuti, ‘yerusalemu amangidwenso’ ndi kuti, ‘maziko a nyumba ya allah ayikidwenso.’ ”

45

mavawelomakonsonanti-yeahoh akuyankhula ndi wodzozedwa wake koresi amene anamugwira dzanja lamanja kuti agonjetse mitundu ya anthu ndi kuwalanda mafumu zida zawo zankhondo, ndi kutsekula zitseko kuti zipatazo zisadzatsekedwenso ndi ichi: ine ndidzayenda patsogolo pako, ndi kusalaza mapiri; ndidzaphwanya zitseko za mkuwa ndi kuthyola mipiringidzo ya chitsulo. ndidzakupatsa chuma chobisika mu mdima, katundu wa pamalo obisika, kotero kuti udziwe kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, amene ndakuyitana pokutchula dzina. chifukwa cha mtumiki wanga yaqobo, chifukwa cha wosankhidwa wanga isreali, ine ndakuyitana pokutchula dzina ndipo ndakupatsa dzina laulemu ngakhale iwe sukundidziwa ine. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo palibenso wina; kupatula ine palibenso allah wina. ndidzakupatsa mphamvu, ngakhale sukundidziwa ine, kotero kuti kuchokera kummawa mpaka kumadzulo anthu adzadziwa kuti palibe wina koma ine ndekha. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo palibenso wina. ndimalenga kuwala ndi mdima, ndimabweretsa madalitso ndi tsoka; ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene ndimachita zonsezi. “iwe thambo gwetsa mvula kuchokera kumwamba; mitambo ivumbwe mivumbi ya chilungamo. dziko lapansi litsekuke, ndipo chipulumutso chiphuke kuti chilungamo chimereponso; ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndine ndalenga zimenezi. “tsoka kwa wokangana ndi mlengi wake, ngakhale kuti ali ngati phale chabe pakati pa mapale anzake. kodi dongo lingafunse munthu wowumba kuti, ‘kodi ukuwumba chiyani?’ kodi ntchito yako inganene kuti, ‘ulibe luso?’ tsoka kwa wofunsa abambo ake kuti, ‘kodi munabereka chiyani?’ kapena amayi ake kuti, ‘kodi mufuna kubereka chiyani?’ “mavawelomakonsonanti-yeahoh woyerayo wa isreali, ndiponso mlengi wake akunena, zokhudza zinthu zimene zikubwera ndi izi: kodi iwe ukundifunsa za ana anga, kapena kundilamula pa zokhudza ntchito zanga? ndine amene ndinapanga dziko lapansi ndikulenga munthu kuti akhalemo. ine ndi manja anga ndinayalika thambo; ndimalamulira zolengedwa zonse za mlengalenga. ndine amene ndidzawutsa koresi kuti chilungamo changa chikwaniritsidwe: ndipo ndidzawongolera njira zake zonse. iye adzamanganso mzinda wanga ndi kumasula anthu anga amene ali mu ukapolo, wopanda kupereka ndalama kapena mphotho, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “chuma cha ku igupto ndi chuma cha malonda cha kusi chidzakhala chanu. anthu amphamvu zawo ndi athanzi a ku seba adzabwera kwa inu ndipo adzakhala anthu anu; iwo adzidzakutsatani pambuyo panu ali mʼmaunyolo. adzakugwadirani ndi kukupemphani, ponena kuti, ‘ndithudi allah ali ndi inu, ndipo palibenso wina; palibenso mulungu wina.’ ” zoonadi inu muli ndi allah wobisika amene ali allah ndi mpulumutsi wa isreali. onse amene amapanga mafano adzawachititsa manyazi ndi kuwanyozetsa. adzakhala osokonezeka maganizo. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapulumutsa isreali ndi chipulumutso chamuyaya; simudzachitanso manyazi kapena kunyozeka mpaka kalekale. mavawelomakonsonanti-yeahoh analenga zinthu zakumwamba, iye ndiye allah; amene akulenga dziko lapansi, ndi kulikhazikitsa, sanalipange kuti likhale lopanda kanthu, koma analipanga kuti anthu akhalemo. iyeyu akunena kuti: ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo palibenso wina. ine sindinayankhule mwachinsinsi, pamalo ena a mdima; ine sindinaziwuze zidzukulu za yaqobo kuti, “ndifunefuneni ku malo kopanda kanthu.” ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndimayankhula zoona; ndikunena zolungama. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “sonkhanani pamodzi ndipo mubwere; yandikirani, inu amene munapulumuka pothawa nkhondo kwa anthu a mitundu ina. ndinu opanda nzeru amene mumanyamula mafano a mitengo, amene mumapemphera kwa milungu imene singathe kupulumutsa. fotokozani mlandu wanu, mupatsane nzeru nonse pamodzi. kodi ndani ananeneratu zimenezi kalekale? ndani anazifotokozeratu zimenezi nthawi yamakedzana? kodi si ineyo mavawelomakonsonanti-yeahoh? ndipo palibenso allah wina kupatula ine, allah wolungama ndi wopulumutsa, palibenso wina kupatula ine. “tembenukirani kwa ine kuti mupulumuke, inu anthu onse a pa dziko lapansi, pakuti ine ndine allah ndipo palibenso wina. ndalumbira ndekha, pakamwa panga patulutsa mawu owona, mawu amene sadzasinthika konse akuti, bondo lililonse lidzagwada pamaso panga; anthu onse adzalumbira potchula dzina langa. iwo adzanene kwa ine kuti, ‘chilungamo ndi mphamvu zimapezeka mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh yekha.’ ” onse amene anamuwukira iye adzabwera kwa iye ndipo adzachita manyazi. koma mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh zidzukulu zonse za isreali zidzapambana ndi kupeza ulemerero.

46

beli wagwada pansi, nebo wawerama; nyama zonyamula katundu za nyamula milungu yawo. mafano awo asanduka katundu wolemera pa msana pa ngʼombe. asandukadi ngati katundu pa msana pa nyama zotopa. nyamazo zikuwerama ndi kufuna kugwa ndi milunguyo; sizikutha kupulumutsa katunduyo, izo zomwe zikupita ku ukapolo. mverani ine, inu nyumba ya yaqobo, inu nonse otsala a mʼnyumba ya isreali, ine ndakhala ndi kukusamalirani kuyambira mʼmimba ya amayi anu, ndakhala ndikukunyamulani chibadwire chanu. mpaka pamene mudzakalambe ndi kumera imvi ndidzakusamalirani ndithu. ndinakulengani ndipo ndidzakunyamulani, ndidzakusamalirani ndi kukulanditsani. “kodi inu mudzandifanizira ndi yani, kapena mufananitsa ndi yani? kodi mudzandiyerekeza kapena kundifanizitsa ndi yani? anthu ena amakhuthula golide mʼzikwama zawo ndipo amayeza siliva pa masikelo; amalemba ntchito mʼmisiri wosula kuti awapangire mulungu, kenaka iwo amagwada pansi ndikupembedza kamulunguko. amanyamula nʼkumayenda nayo milunguyo pa mapewa awo; amayikhazika pa malo pake ndipo imakhala pomwepo. singathe kusuntha pamalo pakepo. ngakhale wina apemphere kwa milunguyo singathe kuyankha; kapena kumupulumutsa ku mavuto ake. “kumbukirani zimenezi ndipo muchite manyazi, muzilingalire mu mtima, inu anthu owukira. kumbukirani zinthu zakale zinthu zamakedzana; chifukwa ine ndine allah ndipo palibe wina ofanana nane. ndinaneneratu zakumathero kuchokera pachiyambi pomwe. kuyambira nthawi yamakedzana ndinaloseratu zoti zidzachitike. ndikanena zimene ndifuna kuchita ndipo zimachitikadi. chilichonse chimene ndafuna ndimachichita. ndikuyitana chiwombankhanga kuchokera kummawa. ndikuyitana kuchokera ku dziko lakutali munthu amene adzakwaniritsa cholinga changa. zimene ndanena ndidzazikwaniritsadi; zimene ndafuna ndidzazichitadi. ndimvereni, inu anthu owuma mtima, inu amene muli kutali ndi chipulumutso. ndikubweretsa pafupi tsiku la chipulumutso changa; sichili kutali. tsikulo layandikira ndipo sindidzachedwa kukupulumutsani ndi kupereka ulemerero wanga kwa isreali.

47

“tsika, ndi kukhala pa fumbi, iwe namwali, babuloni; khala pansi wopanda mpando waufumu, iwe namwali, kaldeya pakuti sadzakutchulanso wanthete kapena woyenera kumugwira mosamala. tenga mphero ndipo upere ufa; chotsa nsalu yako yophimba nkhope kwinya chovala chako mpaka ntchafu ndipo woloka mitsinje. maliseche ako adzakhala poyera ndipo udzachita manyazi. ndidzabwezera chilango ndipo palibe amene adzandiletse.” woyerayo wa isreali ndiye mpulumutsi wathu, dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “khala chete, ndipo lowa mu mdima, iwe namwali, kaldeya; chifukwa sadzakutchulanso mfumukazi ya maufumu. ndinawakwiyira anthu anga, osawasamalanso. ndinawapereka manja mwako, ndipo iwe sunawachitire chifundo. iwe unachitira nkhanza ngakhale nkhalamba. iwe unati, ‘ine ndidzakhalapo nthawi zonse ngati mfumukazi.’ koma sunaganizire zinthu izi kapena kusinkhasinkha za mmene ziti zidzathere. “ndipo tsopano, tamvera, iwe wongokonda zokondweretsawe, amene ukukhala mosatekesekawe, umaganiza mu mtima mwako kuti, ‘ine ndi ine, ndipo kupatula ine palibenso wina. sindidzakhala konse mkazi wamasiye, ndipo ana anga sadzamwalira.’ koma mʼkamphindi, ndiponso tsiku limodzi, zinthu ziwiri izi zidzakuchitikira: ana ako kukufera komanso kukhala mkazi wamasiye. zimenezi zidzakuchitikira kwathunthu ngakhale ali ndi amatsenga ambiri ndi mawula amphamvu. iwe unkadalira kuyipa kwako ndipo unati, ‘palibe amene akundiona.’ kuchenjera ndi nzeru zako zidzakusokoneza, choncho ukuganiza mu mtima mwako kuti, ‘ine ndine basi, ndipo kupatula ine palibenso wina.’ ngozi yayikulu idzakugwera ndipo sudzadziwa momwe ungayipewere ndi matsenga ako. mavuto adzakugwera ndipo sudzatha kuwachotsa; chipasupasu chimene iwe sukuchidziwa chidzakugwera mwadzidzidzi. “pitiriza tsono kukhala ndi matsenga ako, pamodzi ndi nyanga zako zochulukazo, wakhala ukuzigwiritsa ntchito kuyambira ubwana wako. mwina udzatha kupambana kapena kuopsezera nazo adani ako. malangizo onse amene unalandira angokutopetsa basi! abwere patsogolopa anthu amene amatanthauzira za kumwamba kuti adzakupulumutseni. abwere amene amayangʼana nyenyezi, ndi kumalosera mwezi ndi mwezi zimene ziti zidzakuchitikire. ndithudi, anthuwo ali ngati phesi; adzapsa ndi moto. sangathe kudzipulumutsa okha ku mphamvu ya malawi a moto. awa si makala a moto woti wina nʼkuwotha; kapena moto woti wina nʼkuwukhalira pafupi. umu ndi mmene adzachitire amatsenga, anthu amene wakhala ukugwira nawo ntchito ndi kuchita nawo malonda chiyambire cha ubwana wako. onse adzamwazika ndi mantha, sipadzakhala ndi mmodzi yemwe wokupulumutsa.”

48

“mverani izi, inu nyumba ya yaqobo, inu amene amakutchani dzina lanu isreali, ndinu a fuko la yuda, inu mumalumbira mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi kupemphera kwa allah wa isreali, ngakhale osati mʼchoonadi kapena mʼchilungamo. komabe inu mumadzitcha nzika za mzinda wopatulika ndipo mumadalira allah wa isreali, amene dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse: zimene zinachitika poyamba ndinalosera kalekale, zinatuluka mʼkamwa mwanga ndipo ndinazilengeza; tsono mwadzidzidzi ndinachitapo kanthu ndipo zinachitikadi. pakuti ine ndinadziwa kuti iwe ndiwe nkhutukumve wa nkhongo gwaa, wa mutu wowuma. ine ndinakuwuziratu zinthu izi kalekale lomwe; zisanachitike ndinazilengezeratu kwa iwe kuti unganene kuti, ‘fano langa ndilo lachita zimenezi, kapena kuti fano langa losema ndi kamulungu kanga kachitsulo ndiwo analamula kuti zimenezi zichitike.’ inu munamva zinthu zimenezi. kodi inu simungazivomereze? “kuyambira tsopano mpaka mʼtsogolo ndidzakuwuzani zinthu zatsopano zinthu zobisika zimene simunazidziwe konse. zinthu zimenezi zikulengedwa tsopano lino, osati kalekale; munali musanazimve mpaka lero lino. choncho inu simunganene kuti, ‘zimenezi ndiye ayi, ndinazidziwa kale.’ inu simunazimvepo kapena kuzidziwa; makutu anu sanali otsekuka. tsono ine ndinadziwa bwino kuti ndinu anthu achiwembu ndi kuti chiyambire ubwana wanu munatchedwa owukira. ine ndikuchedwetsa mkwiyo wanga chifukwa cha dzina langa. ndikukulezerani ukali wanga kuti anthu andilemekeze. sindidzakuwonongani kotheratu. taonani, ndinakuyeretsani ngati siliva; ndinakuyesani mʼngʼanjo yamasautso. chifukwa cha ulemu wanga, chifukwa cha ulemu wanga ine ndikuchita zimenezi. ndingalole bwanji kuti ndinyozeke? ulemerero wanga sindidzawupereka kwa wina. “tamvera ine, iwe yaqobo, isreali, amene ndinakuyitana: allah uja woyamba ndi wotsiriza ndine. inde dzanja langa linamanga maziko a dziko lapansi, dzanja langa lamanja linafunyulula mlengalenga. ndi mawu anga ndinalenga kumwamba ndi dziko lapansi. “sonkhanani pamodzi inu nonse ndipo mvetserani: ndani mwa mafano anu amene analoseratu za zinthu izi? wokondedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uja adzachita zomwe iye anakonzera babuloni; dzanja lake lidzalimbana ndi kaldeya. ine, inetu, ndayankhula; ndi kumuyitana ndidzamubweretsa ndine ndipo adzakwaniritsa zolinga zake. “bwerani pafupi ndipo mvetserani izi: “kuyambira pachiyambi sindinayankhule mobisa; pa nthawi imene zinkachitika zimenezi ine ndinali pomwepo.” ndipo tsopano ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wandipatsa mzimu wake ndi kundituma. mavawelomakonsonanti-yeahoh, mpulumutsi wanu, woyerayo wa isreali akuti, “ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene ndimakuphunzitsa kuti upindule, ndimakutsogolera pa njira yoyenera kuyitsata. ngati iwe ukanangosamalira zolamulira zanga, bwenzi mtendere wako ukanakhala ngati mtsinje, ndi chipulumutso chako ngati mafunde a pa nyanja. zidzukulu zako zikanachuluka ngati mchenga, ana ako akanachuluka ngati fumbi; dzina lawo silikanachotsedwa pamaso panga ndipo silikanafafanizidwa konse.” tulukani mʼdziko la babuloni! thawani dziko la kaldeya! lengezani zimenezi ndi mawu a chisangalalo ndipo muzilalikire mpaka kumathero a dziko lapansi; muzinena kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wawombola yaqobo mtumiki wake.” iwo sanamve ludzu pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh ankawatsogolera mʼchipululu; anawapatsa madzi otuluka mʼthanthwe; anangʼamba thanthwelo ndipo munatuluka madzi. “palibe mtendere kwa anthu ochimwa,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

49

mverani ine, inu anthu a pa zilumba tcherani khutu, inu anthu a mayiko akutali: mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyitana ine ndisanabadwe, ananditchula dzina ndili mʼmimba ya amayi anga. iye anasandutsa pakamwa panga kukhala ngati lupanga lakuthwa, anandibisa mu mthunzi wa dzanja lake; iye anandisandutsa ngati muvi wakuthwa ndipo anandibisa mʼchimake. iye anati kwa ine, “ndiwe mtumiki wanga, isreali. anthu adzanditamanda chifukwa cha iwe.” koma ine ndinati, “ine ndinkaganiza kuti ndinagwira ntchito ndi kuwononga mphamvu zanga pachabe, koma ayi, zondiyenera zili mʼmanja a mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo mphotho yanga ili mʼmanja mwa allah wanga.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwumba ine mʼmimba mwa amayi anga kuti ndikhale mtumiki wake kuti ndibweze fuko la yaqobo kwa iye ndi kusonkhanitsa isreali kwa iye, choncho ndimalemekezeka mʼmaso mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndimapeza mphamvu mwa allah wanga. mavawelomakonsonanti-yeahohyo tsono akuti, “nʼchinthu chochepa kwambiri kwa iwe kuti ukhale mtumiki wanga, kuti udzutse mafuko a yaqobo ndi kuwabweretsa kwawo aisraeli amene anapulumuka. choncho iwe udzakhala ngati chowunikira, udzafikitsa uthenga wa chipulumutso changa ku mathero a dziko lapansi.” mavawelomakonsonanti-yeahoh mpulumutsi ndi woyerayo wa isreali akuyankhula, woyerayo wa isreali akunena, amene mitundu ya anthu inamuda, amenenso anali kapolo wa mafumu ankhanza uja kuti, “mafumu adzaona ntchito ya chipulumutso changa ndipo adzayimirira. akalonga nawonso adzagwada pansi. zimenezi zidzachitika chifukwa cha mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndi wokhulupirika ndi woyerayo wa isreali amene wakusankha iwe.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “pa nthawi imene ndinakukomera mtima ndinakuyankha, ndipo pa tsiku lachipulumutso ndinakuthandiza; ndinakusunga ndi kukusandutsa kuti ukhale pangano kwa anthu, kuti dziko libwerere mwakale ndi kuti cholowa changa chowonongeka chija ndichigawegawenso. ndidzawuza a mʼndende kuti atuluke ndi a mu mdima kuti aonekere poyera. “adzapeza chakudya mʼmphepete mwa njira ndi msipu pa mʼmalo owuma. iwo sadzamva njala kapena ludzu, kutentha kwa mʼchipululu kapena dzuwa silidzawapsereza; chifukwa iye amene amawachitira chifundo adzawatsogolera ndi kuwaperekeza ku akasupe a madzi. mapiri anga onse ndidzawasandutsa njira yoyendamo, ndipo misewu yanga yayikulu ndidzayikweza. taonani, anthu anga adzachokera kutali, ena kumpoto, ena kumadzulo, enanso adzachokera ku chigawo cha asuwani.” imbani mwachimwemwe, inu zolengedwa zamlengalenga; kondwera, iwe dziko lapansi; imbani nyimbo inu mapiri! pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh watonthoza mtima anthu ake, ndipo wachitira chifundo anthu ake ovutika. koma ziyoni anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wandisiya, ambuye wandiyiwala.” “kodi amayi angathe kuyiwala mwana wawo wakubere ndi kusachitira chifundo mwana amene anabereka iwo eni? ngakhale iye angathe kuyiwala, ine sindidzakuyiwala iwe! taona, ndakulemba iwe mʼzikhantho zanga; makoma ako ndimawaona nthawi zonse. amisiri odzakumanganso akubwerera mofulumira, ndipo amene anakupasula akuchokapo. kweza maso ako ndipo uyangʼaneyangʼane ana ako onse akusonkhana ndipo akubwera kwa iwe. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ine mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, anthu ako adzakhala ngati chinthu chodzikongoletsa chimene mkwatibwi wavala pa mkono pake.’ “ngakhale unasanduka bwinja ndi kuwonongedwa ndipo dziko lako ndi kusakazidwa, chifukwa cha kuchuluka kwa anthu malo okhalamo adzakhala operewera ndipo amene anakuwononga iwe aja adzakhala kutali. ana obadwa nthawi yako yachisoni adzanena kuti, ‘malo ano atichepera, tipatse malo ena woti tikhalemo.’ tsono iwe udzadzifunsa kuti, ‘kodi ndani anandiberekera ana amenewa? ana anga onse anamwalira ndipo sindinathenso kukhala ndi ana ena; ndinapita ku ukapolo ndipo ndinachotsedwa. ndani anawalera ana amenewa? ndinatsala ndekha, nanga awa, achokera kuti?’ ” zimene ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena ndi izi, “taonani, ine ndidzakodola anthu a mitundu ina kuti abwere. ndidzawakwezera anthu a mitundu ina mbendera yanga kuti abwere. tsono adzabwera ndi ana ako aamuna atawanyamula mʼmanja mwawo ndipo adzanyamula ana ako aakazi pa mapewa awo. mafumu adzakhala abambo wongokulera ndipo akazi a mafumu adzakhala amayi wongokulera. iwo adzagwetsa nkhope zawo pansi. ndiye inu mudzazindikira kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh; iwo amene amadalira ine sadzakhumudwa.” kodi mungathe kulanda anthu ankhondo zofunkha zawo, kapena kupulumutsa anthu ogwidwa mʼdzanja la munthu wankhanza? koma zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena ndi izi, “ankhondo adzawalanda amʼndende awo, ndipo munthu woopsa adzamulanda zofunkha zawo; ndidzalimbana ndi amene amalimbana nanu, ndipo ndidzapulumutsa ana anu. anthu amene anakuponderezani adzadya mnofu wawo omwe; adzamwa magazi awo omwe ngati aledzera ndi vinyo. zikadzatero anthu onse adzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndine mpulumutsi wanu, momboli wanu, wamphamvu wa yaqobo.”

50

mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “kalata imene ndinasudzulira amayi anu ili kuti? kapena mwa anthu amene ndili nawo ngongole, ndinakugulitsani kwa ati? inu munagulitsidwa ku ukapolo chifukwa cha machimo anu; amayi anu anachotsedwa chifukwa cha kulakwa kwanu. nʼchifukwa chiyani pamene ndinabwera kudzakupulumutsani panalibe munthu? pamene ndinayitana, nʼchifukwa chiyani panalibe wondiyankha? kodi dzanja langa ndi lalifupi kuti nʼkulephera kukuwombolani? kodi ndilibe mphamvu zokupulumutsirani? ndi kudzudzula kokha ndinawumitsa nyanja yayikulu, mitsinje ndinayisandutsa chipululu; nsomba za mʼmenemo zinawola chifukwa chosowa madzi; ndipo zinafa ndi ludzu. ndinaphimba thambo ndi mdima ndipo chiguduli chinakhala chofunda chake.” ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiphunzitsa mawu oyenera kuyankhula kudziwa mawu olimbitsa mtima anthu ofowoka. mmawa mulimonse amandidzutsa, amathwetsa khutu langa kuti ndimve monga amachitira munthu amene akuphunzira. ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wanditsekula makutu anga, ndipo sindinakhale munthu wowukira ndipo sindinabwerere mʼmbuyo. ndinapereka msana wanga kwa ondimenya masaya anga ndinawapereka kwa anthu ondizula ndevu; sindinawabisire nkhope yanga anthu ondinyoza ndi ondilavulira. popeza ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh amandithandiza, sindidzachita manyazi. tsono ndalimba mtima ngati msangalabwi, chifukwa ndikudziwa kuti sindidzachita manyazi. wondikhalira kumbuyo ali pafupi, ndaninso amene adzandiyimba mlandu? abwere kuti tionane maso ndi maso! mdani wanga ndi ndani? abweretu kuti tilimbane! ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amene amandithandiza. ndaninso amene adzanditsutsa? onse adzatha ngati chovala chodyedwa ndi njenjete. ndani mwa inu amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumvera mawu a mtumiki wake? aliyense woyenda mu mdima, popanda chomuwunikira, iye akhulupirire dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kudalira allah wake. koma tsopano inu nonse amene mumasonkha moto ndi kuyatsa sakali za moto kufuna kuwononga anzanu, lowani mʼmoto wanu womwewo. pitani mu sakali za moto zimene mwayatsa. ndipo ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amene ndidzakugwetsereni mazunzowo.

51

“mverani ine, inu amene mukufuna chipulumutso ndiponso amene mumafunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh: taganizani za thanthwe kumene munasemedwa ndipo ku ngwenya kumene anakukumbani; taganizani za abrahamu, kholo lanu, ndi sara, amene anakubalani. pamene ndinkamuyitana nʼkuti alibe mwana, koma ndinamudalitsa ndi kumupatsa ana ambiri. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatonthozadi ziyoni, ndipo adzachitira chifundo mabwinja ake onse; dziko lake la chipululu adzalisandutsa ngati edeni, malo ake owuma ngati munda wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. anthu adzayimba nyimbo zonditamanda ndi kundiyamika. “mverani ine, anthu anga: tcherani khutu, inu mtundu wanga: malangizo adzachokera kwa ine; cholungama changa chidzawunikira anthu a mitundu yonse. ndili pafupi kubwera kudzawombola anthu anga. ndidzabwera mofulumira ngati kuwunika kudzapulumutsa anthu anga; ndipo ndidzalamulira anthu a mitundu yonse. mayiko akutali akundiyembekezera. iwo akudikira kuti ndidzawapulumutse. kwezani maso anu mlengalenga, yangʼanani pansi pa dziko; mlengalenga udzazimirira ngati utsi, dziko lapansi lidzatha ngati chovala ndipo anthu ake adzafa ngati nsabwe. koma chipulumutso changa chidzakhala mpaka muyaya, chilungamo changa chidzakhala cha nthawi zonse. “mverani ine, inu amene mukudziwa choonadi, anthu inu amene mukusunga malangizo anga mʼmitima yanu; musaope kudzudzulidwa ndi anthu kapena kuopsezedwa akamakulalatirani. pakuti njenjete idzawadya ngati chovala; mbozi idzawadya ngati thonje. koma chilungamo changa chidzakhala mpaka muyaya, chipulumutso changa chidzakhala mpaka mibadomibado.” dzambatukani, dzambatukani! valani zilimbe, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; dzambatukani, monga munkachitira masiku amakedzana, monga nthawi ya mibado yakale. si ndinu kodi amene munaduladula rahabe, amene munabaya chinjoka cha mʼnyanja chija? kodi sindinu amene munawumitsa nyanja yayikulu, madzi ozama kwambiri aja? kodi sindinu amene munapanga njira pa madzi ozama, kuti anthu amene munawapulumutsa awoloke powuma? anthu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawawombola adzabwerera nakafika ku ziyoni nyimbo ili pakamwa; chimwemwe chamuyaya chizidzaonekera pa nkhope zawo. adzakhala ndi chikondwerero ndi chimwemwe, chisoni ndi kubuwula zidzathawa. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ndinetu amene ndimakutonthozani mtima. chifukwa chiyani mukuopa munthu woti adzafa? mukuopa munthu woti monga udzu sadzakhalitsa. koma inu mumayiwala mavawelomakonsonanti-yeahoh mlengi wanu, amene anayala za mlengalenga ndi kuyika maziko a dziko lapansi. inu nthawi zonse mumaopsezedwa chifukwa cha ukali wa anthu okuponderezani amene angofuna kukuwonongani. kodi uli kuti tsopano ukali wa anthu okuponderezaniwo? amʼndende adzamasulidwa posachedwa; sadzalowa mʼmanda awo, kapena kusowa chakudya. pakuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene ndimavundula nyanja kotero mafunde ake amakokoma. dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. ndayika mawu anga mʼkamwa mwanu ndipo ndakuphimbani ndi mthunzi wa dzanja langa. ine ndimayika pa malo pake zinthu za mlengalenga, ndipo ndinayika maziko a dziko lapansi, ndimawuza anthu a ku ziyoni kuti, ‘ndinu anthu anga.’ ” dzambatuka, dzambatuka! imirira iwe yerusalemu. iwe amene wamwa chikho cha mkwiyo chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anakupatsa. iwe amene unagugudiza chikho chochititsa chizwezwe. mwa ana onse amene anabereka, panalibe ndi mmodzi yemwe anamutsogolera; mwa ana onse amene analera, panalibe ndi mmodzi yemwe anamugwira dzanja. mavuto awiriwa akugwera iwe. dziko lako lasakazika ndi kuwonongeka. anthu afa ndi njala ndi lupanga. ndani angakumvere chisoni? ndani angakutonthoze? ana ako akomoka; ali lambalamba pa msewu, ngati mphoyo yogwidwa mu ukonde. ukali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi chidzudzulo chake zidzawagwera. nʼchifukwa chake imva izi iwe amene ukuvutika, iwe amene waledzera, koma osati ndi vinyo. ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wanu, allah amene amateteza anthu ake akuti, “taona, ndachotsa mʼdzanja lako chikho chimene chimakuchititsa kudzandira; sudzamwanso chikho cha ukali wanga. ndidzapereka chikhocho kwa anthu amene amakuzunza, amene ankakuwuza kuti, ‘gona pansi tikuyende pa msana.’ ndipo msana wako anawuyesa pansi popondapo, ngati msewu woti ayendepo.”

52

dzambatuka, dzambatuka iwe ziyoni, vala zilimbe. vala zovala zako zokongola, iwe yerusalemu, mzinda wopatulika. pakuti kuyambira tsopano anthu osachita mdulidwe ndi odetsedwa sadzalowanso pa zipata zako. sasa fumbi lako; imirira nukhale pa mpando waufumu, iwe yerusalemu. inu omangidwa a ku ziyoni, masulani maunyolo amene ali mʼkhosi mwanumo. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “sindinalandirepo kanthu pamene ndinakugulitsani, choncho mudzawomboledwa wopanda ndalama.” pakuti ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “poyamba paja anthu anga anapita kukakhala ku igupto; nawonso asiriya awapondereza popanda chifukwa.” tsopano ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, “kodi nditani pakuti anthu anga atengedwa ukapolo osaperekapo kanthu, amene amawalamulira amawanyoza,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndipo tsiku lonse, akungokhalira kuchita chipongwe dzina langa. tsono tsiku limenelo anthu anga adzadziwa dzina langa; kotero adzadziwa kuti ndi ine amene ndikuyankhula, indedi, ndine.” ngokongoladi mapazi a amithenga obweretsa nkhani yabwino amene akuyenda pa mapiri. iwo akukubweretserani nkhani zabwino za mtendere, chisangalalo ndi chipulumutso. iwo akubwera kudzawuza anthu a ku ziyoni kuti, “allah wako ndi mfumu!” mverani! alonda anu akukweza mawu awo; akuyimba pamodzi mwachimwemwe. popeza akuona chamaso kubwera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ku yerusalemu. imbani pamodzi mofuwula nyimbo zachimwemwe, inu mabwinja a yerusalemu, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh watonthoza mtima anthu ake, wapulumutsa yerusalemu. mavawelomakonsonanti-yeahoh wagwiritsa ntchito mphamvu zake zopatulika pamaso pa anthu a mitundu yonse, ndipo anthu onse a dziko lapansi adzaona chipulumutso cha allah wathu. nyamukani, nyamukani, chokaniko ku babuloniko! musakhudze kanthu kodetsedwa! inu amene mumanyamula ziwiya za mavawelomakonsonanti-yeahoh tulukanimo ndipo mudziyeretse. koma simudzachoka mofulumira kapena kuchita chothawa; pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzayenda patsogolo panu, allah wa isreali adzakutetezani kumbuyo kwanu. taonani, mtumiki wanga adzapambana pa ntchito yake adzakwezedwa ndi kulemekezedwa ndipo adzalandira ulemu waukulu kwambiri. anthu ambiri atamuona anadzidzimuka, chifukwa nkhope yake inali itasakazika; sinalinso ngati ya munthu. ndipo thupi lake linasakazika; silinalinso ngati la munthu. momwemonso anthu a mitundu yonse adzadodoma naye, ndipo mafumu adzatseka pakamwa pawo kusowa chonena chifukwa cha iye. pakuti zinthu zimene iwo sanawuzidwepo, adzaziona, ndipo zimene sanazimvepo, adzazimvetsa.

53

ndani wakhulupirira zimene tanenazi; kapena ndani amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wamuzindikiritsa mphamvu zake? iye anakula ngati mphukira pamaso pake, ndiponso ngati muzu mʼnthaka yowuma. iye analibe thupi labwino kapena nkhope yokongola yoti ife nʼkumamuchewukira, analibe maonekedwe woti ife nʼkumamukhumbira. iye ananyozedwa ndi kukanidwa ndi anthu, munthu amene moyo wake unali wamasautso, wozolowera zowawa, ndipo anali ngati munthu amene anzake amaphimba nkhope zawo akamuona. iye ananyozedwa, ndipo ife sitinamuyese kanthu. ndithudi, iye anamva zowawa mʼmalo mwa ife; ndipo anasautsidwa mʼmalo mwathu. koma ife tinkaganiza kuti ndi allah amene akumulanga, kumukantha ndi kumusautsa. koma iye analasidwa chifukwa cha zolakwa zathu, ndipo anamuzunza chifukwa cha zoyipa zathu; iye analangidwa kuti ife tikhale ndi mtendere, ndipo ndi mabala ake ife tinachiritsidwa. ife tonse, ngati nkhosa, tasochera, aliyense mwa ife akungodziyendera; ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh wamusenzetsa zoyipa zathu zonse. anthu anamuzunza ndi kumusautsa, koma sanayankhule kanthu. monga mwana wankhosa wopita naye kokamupha amachitira, kapena monga nkhosa imakhalira duu poyimeta, momwemonso iye sanatsekule pakamwa pake. atatha kumugwira mwankhanza ndikumuyimba mlandu, kenaka anapita naye kukamupha. ndipo ndani amene analabadirako za zidzukulu zake, poona kuti iye anachotsedwa mʼdziko la anthu amoyo? ndani anaganizirapo poona kuti iye anakanthidwa chifukwa cha zolakwa za anthu anga? anamukonzera manda ake pamodzi ndi anthu oyipa ndipo anamuyika mʼmanda pamodzi ndi anthu achuma, ngakhale kuti iye sanachite za chiwawa, kapena kuyankhula za chinyengo. komatu ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anafuna kuti amuzunze ndi kumusautsa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka moyo wa mtumiki wake kuti ukhale nsembe yoperekedwa chifukwa cha zolakwa. tsono iye adzaona zidzukulu zake ndipo adzakhala ndi moyo wautali, ndipo chifuniro cha mavawelomakonsonanti-yeahoh chidzachitika mwa iye. atatha mazunzo a moyo wake, adzaona kuwala, ndipo adzakhutira. mwa nzeru zake mtumiki wanga wolungamayo adzalungamitsa anthu ambiri, popeza adzasenza zolakwa zawo. motero ine ndidzamupatsa ulemu pamodzi ndi akuluakulu, adzagawana zofunkha ndi ankhondo amphamvu, popeza anapereka moyo wake mpaka kufa, ndipo anamuyika mʼgulu la anthu olakwa kuti akhululukidwe. pakuti iye anasenza machimo a anthu ambiri, ndipo anawapempherera anthu olakwa.

54

“sangalala, iwe mayi wosabala, iwe amene sunabalepo mwana; imba nyimbo, ndi kufuwula mwachimwemwe, iwe amene sunamvepo ululu wa pobereka; chifukwa mkazi wosiyidwa adzakhala ndi ana ambiri kuposa mkazi wokwatiwa,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. kulitsa malo omangapo tenti yako, tambasula kwambiri nsalu zake, usaleke; talikitsa zingwe zako, limbitsa zikhomo zako. pakuti udzasendeza malire ako kumanja ndi kumanzere; ndipo zidzukulu zako zidzalanda dziko la anthu a mitundu ina ndipo zidzakhala mʼmizinda yawo yosiyidwa. “usachite mantha; sadzakunyozanso. usakhumudwe; sudzapeputsidwanso. udzayiwala za manyazi zimene zinakuchitikira nthawi ya unyamata wako ndipo za manyazi zimene zinakuchitikira pa nthawi ya umasiye wako sudzazikumbukanso. pakuti mlengi wako ali ngati mwamuna wako, dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. woyerayo wa isreali ndiye mpulumutsi wanu; dzina lake ndi allah wa dziko lonse lapansi. mavawelomakonsonanti-yeahoh wakuyitananso, uli ngati mkazi wosiyidwa ndi wodzaza ndi chisoni mu mtima, mkazi amene anakwatiwa pa unyamata wake kenaka nʼkukanidwa,” akutero allah wako. “kwa kanthawi kochepa, ine ndinakusiya, koma ndidzakutenganso chifukwa ndimakukonda kwambiri. ndinakufulatira kwa kanthawi kochepa ndili wokwiya kwambiri. koma ndi kukoma mtima kwanga kwa muyaya, ndidzakuchitira chifundo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh mpulumutsi wako. “kwa ine zimenezi zili ngati mmene zinalili mʼnthawi ya nowa. monga ndinalumbira nthawi imeneyo kuti sindidzawononganso dziko lapansi ndi madzi. kotero tsopano ndalumbira kuti sindidzakupseraninso mtima, sindidzakudzudzulaninso. ngakhale mapiri atagwedezeka ndi zitunda kusunthidwa, koma chikondi changa chosasinthika pa iwe sichidzatha. pangano langa lamtendere silidzasintha,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh amene amakuchitira chifundo. “iwe mzinda wozunzika, wokunthidwa ndi namondwe ndiponso wopanda wokutonthoza, ine ndidzakongoletsa miyala yako. maziko ako ndidzamanga ndi miyala ya safiro. ndidzamanga nsanja zako zankhondo ndi miyala yokongola ya rubi. ndidzamanga zipata zako ndi miyala yonyezimira ngati moto, ndipo linga lako lonse lidzakhala la miyala yamtengowapatali. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaphunzitsa ana ako onse, ndipo ana ako adzakhala ndi mtendere wochuluka. udzakhazikika mʼchilungamo chenicheni: sudzakhalanso wopanikizika, chifukwa sudzaopa kanthu kalikonse. sudzakhalanso ndi mantha chifukwa manthawo sadzafika pafupi ndi iwe. ngati wina adzakuthirani nkhondo, si ndine amene ndachititsa; aliyense amene adzalimbana nanu adzagonja chifukwa cha iwe. “taona, ndi ine amene ndinalenga munthu wosula zitsulo amene amakoleza moto wamakala ndi kusula zida zoti azigwiritse ntchito. ndipo ndine amene ndinalenga munthu wosakaza kuti awononge; palibe chida chopangidwa ndi mdani chimene chidzakupweteke, ndipo onse okuneneza pa mlandu udzawatsutsa. umu ndimo adzapezekere atumiki a mavawelomakonsonanti-yeahoh. chipambano chawo chichokera kwa ine,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

55

“bwerani, inu nonse amene muli ndi ludzu, bwerani madzi alipo; ndipo inu amene mulibe ndalama bwerani, mudzagule chakudya kuti mudye! bwerani mudzagule vinyo ndi mkaka osalipira ndalama, osalipira chilichonse. chifukwa chiyani ndalama zanu mukuwonongera zinthu zimene samadya, ndipo mukuwononga malipiro anu pa zinthu zimene sizikhutitsa? tamverani, mvetsetsani zimene ndikunena kuti mudye zimene zili zabwino; ndipo mudzisangalatse. tcherani makutu ndipo mubwere kwa ine; mvereni ine, kuti mukhale ndi moyo. ndidzachita nanu pangano losatha, chikondi changa chija chosasinthika ndi chodalirika ndinalonjeza davide. taonani, ine ndamusankha kuti akhale mboni yanga kwa mitundu ya anthu, kuti akhale mtsogoleri ndi wolamulira mitundu ya anthu. ndithu inu mudzayitanitsa mitundu ya anthu imene simuyidziwa, ndipo mitundu ya anthu imene sikudziwani idzabwera ndi liwiro kwa inu. izi zidzatero chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, woyerayo wa isreali, wakuvekani ulemerero.” funafunani mavawelomakonsonanti-yeahoh pamene iye akupezeka. mupemphere kwa iye pamene ali pafupi. woyipa asiye makhalidwe ake oyipa, ndipo wosalungama asinthe maganizo ake oyipa. abwerere kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo adzamuchitira chifundo, ndi kwa allah wathu, pakuti adzamukhululukira koposa. “pakuti maganizo anga siwofanana ndi maganizo anu, ngakhale njira zanu si njira zanga,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “monga momwe mlengalenga muli kutali ndi dziko lapansi, momwemonso zochita zanga nʼzolekana kutali ndi zochita zanu, ndipo maganizo anga ndi osiyana kutali ndi maganizo anu. monga mvula ndi chisanu chowundana zimatsika kuchokera kumwamba, ndipo sizibwerera komweko koma zimathirira dziko lapansi. ndipo zimameretsa ndi kukulitsa zomera kenaka nʼkupatsa mlimi mbewu ndi chakudya. ndi mmenenso amachitira mawu ochokera mʼkamwa mwanga. sadzabwerera kwa ine kopanda phindu lake, koma adzachita zonse zimene ndifuna, ndipo adzakwaniritsa cholinga chimene ndinawatumira. inu mudzatuluka mu mzindawo mwachimwemwe ndipo adzakutsogolerani mwamtendere; mapiri ndi zitunda zidzakuyimbirani nyimbo, ndipo mitengo yonse yamʼthengo idzakuwombereni mʼmanja. mʼmalo mʼmene tsopano muli mitengo ya minga mudzamera mitengo ya payini, ndipo kumene kuli mkandankhuku kudzamera mchisu. zimenezi zidzakhala chikumbutso cha mavawelomakonsonanti-yeahoh, ngati chizindikiro chamuyaya, chimene sichidzafafanizika konse.”

56

mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “chitani chilungamo ndi zinthu zabwino, chifukwa chipulumutso changa chili pafupi ndipo ndidzakuwombolani posachedwapa. ndi wodala munthu amene amachita zimenezi, munthu amene amalimbika kuzichita, amene amasunga sabata osaliyipitsa, ndipo amadziletsa kuchita zoyipa.” mlendo amene waphatikana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh asanene kuti, “ndithu mavawelomakonsonanti-yeahoh wandichotsa pakati pa anthu ake.” ndipo munthu wofulidwa asanene kuti, “ine ndine mtengo wowuma basi.” popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “wofulidwa amene amasunga masabata anga, nachita zokomera ine ndi kusunga pangano langa, ndidzawapatsa dzina ndi mbiri yabwino mʼkati mwa nyumba yanga ndi makoma ake, kuposa kukhala ndi ana aamuna ndi aakazi. ndidzawapatsa dzina labwino, losatha ndi losayiwalika.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “alendo amene amadziphatika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, motero kuti amamutumikira iye, amakonda dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh, amamugwirira ntchito, komanso kusunga sabata osaliyipitsa ndi kusunga bwino pangano langa, amenewa ine ndidzawafikitsa ku phiri langa lopatulika, ndidzawapatsa chimwemwe mʼnyumba yanga ya mapemphero. zopereka zawo zopsereza ndi nsembe zawo ndidzazilandira pa guwa langa la nsembe. paja nyumba yanga idzatchedwa nyumba ya mapemphero ya anthu a mitundu yonse.” ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene amasonkhanitsa aisraeli onse ali ku ukapolo akunena kuti, “ndidzasonkhanitsano anthu ena kuwonjezera amene anasonkhana kale.” bwerani, inu zirombo zonse zakuthengo, inu nonse zirombo zamʼnkhalango bwerani mudzadye! atsogoleri onse a isreali ndi akhungu, onse ndi opanda nzeru; onse ndi agalu opanda mawu, samatha kuwuwa: amagona pansi nʼkumalota amakonda kugona tulo. ali ngati agalu amene ali ndi njala yayikulu; sakhuta konse. abusa nawonso samvetsa zinthu; onse amachita monga akufunira, aliyense amafunafuna zomupindulitsa iye mwini. aliyense amafuwulira mnzake kuti, “bwera, tiye timwe vinyo! tiyeni timwe mowa mpaka kukhuta! mawa lidzakhala ngati leroli, kapena kuposa lero lino.”

57

anthu olungama amafa, ndipo palibe amene amalingalira mu mtima mwake; anthu odzipereka amatengedwa, ndipo palibe amene amamvetsa chifukwa chake. anthu olungama amatengedwa kuti tsoka lisawagwere. iwo amene amakhala moyo wolungama amafa mwamtendere; amapeza mpumulo pamene agona mu imfa. “bwerani kuno, anthu ochita zoyipa, inu muli ngati zidzukulu za mkazi wachigololo ndi wadama! kodi inu mukuseka yani? kodi mukumunena ndani ndi kupotoza pakamwa panu? kodi inu si ana owukira, zidzukulu za anthu abodza? inu mumapembedza mafano pamene mumalobodoka ndi zilakolako zanu pakati pa mitengo ya thundu, ndiponso pa tsinde pa mtengo uliwonse wa nthambi zambiri. mumapereka ana anu ngati nsembe mu zigwa ndiponso mʼmingʼalu ya mʼmatanthwe. mafano a pakati pa miyala yosalala ya mu zigwa ndiye chuma chanu. inde, ndiye gawo lanu. mumapereka chopereka cha chakumwa kwa mafanowo, ndipo mumaperekanso chopereka cha chakudya. kodi zimenezi zingandichititse kuti ndikukomereni mtima? inu munayiwala bedi lanu pa phiri lalitali ndi looneka kutali. mumapita kumeneko kukapereka nsembe zanu. mʼnyumba mwanu mwayika mafano kuseri kwa zitseko ndiponso pa mphuthu. mwandisiya ine, mwavula zovala zanu. bedi lanu mwalikulitsa ndipo mwakwera ndi zibwenzi zanu, ndiye mwazilipira kuti mugone nazo. kumene mwakwaniritsa zilakolako zanu zoyipa. mumapita kukapembedza fano la moleki mutatenga mafuta ndi zonunkhira zochuluka. munachita kutumiza akazembe anu kutali; inu ngakhale munapita ku manda kwenikweniko! inu mumatopa ndi maulendo anu, koma simunathe kunena kuti, ‘nʼzopanda phindu.’ munapezako kumeneko zokhumba zanu nʼchifukwa chake simunalefuke. “kodi ndani amene mwachita naye mantha ndi kumuopa, kotero kuti mwakhala mukundinamiza, ndipo ine simundikumbukira nʼkomwe, kapena kuganizirapo mʼmitima yanu za ine? kodi mwaleka kundiopa chifukwa choti ndakhala chete nthawi yayitali? koma ndaonetsa poyera ntchito zanu zomwe mumati nʼzolungama, ndi mafano anu kuti nʼzosathandiza. pamene mufuwula kupempha thandizo, mafano anu amene munasonkhanitsawo ndiyetu akupulumutseni! mphepo idzanyamula mafano anu onsewo, mpweya chabe udzawulutsa mafanowo. koma munthu amene amadalira ine adzalandira dziko lokhalamo. phiri langa lopatulika lidzakhala lakelake.” ndipo panamveka mawu akuti, “undani, undani, konzani msewu! chotsani zotchinga pa njira yoyendamo anthu anga.” pakuti iye amene ali wamkulu ndi wopambanazonse, amene alipo nthawi zonse, amene dzina lake ndi woyerayo, akunena kuti, “ndimakhala pamalo aulemu ndi opatulika, koma ndimakhalanso ndi munthu wodzichepetsa ndi wosweka mtima kuti odzichepetsawo ndiwalimbitse ndi kuwachotsa mantha osweka mtima. sindidzawatsutsa anthu mpaka muyaya kapena kuwapsera mtima nthawi zonse, popeza kuti ndinalenga anthu anga ndi kuwapatsa mpweya wamoyo. ine ndinakwiya kwambiri chifukwa cha tchimo lawo ladyera; ndinawalanga ndi kuwafulatira mokwiya, koma iwo anapitirirabe kuchita ntchito zawo zoyipa. ndaona zochita zawo, komabe ndidzawachiritsa; kuwapumulitsa ndi kuwapatsa mtendere, anthu olira a mu isreali adzanditamanda ndi milomo yawo. anthu amene ali kutali ndi apafupi pomwe ndidzawapatsa mtendere,” “ndipo ndidzawachiritsa.” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma anthu oyipa ali ngati nyanja yowinduka, yosatha kukhala bata, mafunde ake amaponya matope ndi ndere. “palibe mtendere kwa oyipa,” akutero allah wanga.

58

“fuwula kwambiri, usaleke. mawu ako amveke ngati lipenga. uwawuze anthu anga za kulakwa kwawo; uwuze nyumba ya yaqobo za machimo awo. pakuti tsiku ndi tsiku amafunafuna ine; amaoneka ngati a chidwi chofuna kudziwa zimene ndimafuna, kukhala ngati kuti ndi dziko limene limachita zolondola ndipo silinasiye zolamulira za allah wake. amandipempha kuti ndigamule mlandu wawo mwachilungamo ndipo amaonetsa chidwi chofuna kukhala pafupi ndi allah. anthu akufunsa kuti, ‘chifukwa chiyani ife tasala kudya pamene inu simukulabadirapo? kodi ife tavutikiranji nʼkudzichepetsa pamene inu simunasamalepo?’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “komatu tsiku lanu losala kudya, mumachita zinthu zokukondweretsani, ndipo mumazunza antchito anu onse. mumati uku mukusala kudya, uku mukukangana ndi kumenyana, mpaka kumenyana ndi nkhonya zopweteka. kusala kudya mukuchitiramu musayembekezere kuti mawu anu amveka kumwamba. kodi kusala kudya kumene ndimakufuna ine nʼkumeneku, kungokhala tsiku loti munthu adzichepetse basi? kodi ndi tsiku loti munthu angowerama pansi ngati bango ndi kumayala ziguduli nʼkuthirapo phulusa nʼkugonapo? kodi ndiye mumati kusala kudya kumeneko, tsiku lokondweretsa mavawelomakonsonanti-yeahoh? “kodi si uku kusala kudya kumene ine ndimakufuna: kumasula maunyolo ozunzizira anthu ndi kumasula zingwe za goli, kupereka ufulu kwa oponderezedwa ndi kuphwanya goli lililonse? anthu anjala kodi mwawagawira chakudya chanu? osowa ndi ongoyendayenda, kodi mwawapatsa malo ogona? munthu wausiwa kodi mwamupatsa chovala? mukatero chipulumutso chanu chidzabwera ngati mʼbandakucha, ndipo mabala anu adzachira msangamsanga; chilungamo chanu chidzakutsogolerani ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh udzakhala chokutchinjirizani kumbuyo kwanu. mukamadzapemphera mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuyankhani; mukadzapempha thandizo, iye adzati: ine ndili pano. “ngati muleka kuzunza anzanu, ngati musiya kuloza chala ndiponso kunena zoyipa za anzanu. ndipo ngati mudyetsa anthu anjala, ndi kuthandiza anthu oponderezedwa, pamenepo kuwala kwanu kudzaonekera mu mdima, ndipo usiku wanu udzakhala ngati usana. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakutsogolerani nthawi zonse; adzakwaniritsa zosowa zanu mʼdziko longʼalukangʼaluka dzuwa ndipo adzalimbitsa matupi anu. mudzakhala ngati dimba la madzi ambiri, ngati kasupe amene madzi ake saphwa. anthu ako adzamanganso nyumba zimene zakhala mabwinja nthawi yayitali, ndipo adzamanganso pa maziko akalekale; inu mudzatchedwa okonza makoma opasuka. anthu okonza misewu ndi nyumba zake. “muzisunga osaphwanya sabata; musamachite zimene mukufuna pa masiku anga opatulika, tsiku la sabata lizikhala tsiku lachisangalalo. tsiku lopatulika la mavawelomakonsonanti-yeahoh muzililemekeza posayenda mʼnjira zanu, kapena kuchita zimene mukufuna ndi kuyankhula zopandapake, mukatero mudzapeza chimwemwe mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndidzakukwezani ndi kukupambanitsani pa dziko lonse lapansi. mudzadyerera dziko limene ndinapatsa yaqobo kholo lanu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula ndi pakamwa pake.

59

taonani, mkono wa mavawelomakonsonanti-yeahoh si waufupi kuti sungathe kupulumutsa, kapena khutu lake kuti ndilogontha kuti sangamve. koma zoyipa zanu zakulekanitsani ndi allah wanu; ndipo wakufulatirani chifukwa cha machimo anu, kotero iye sadzamva. pakuti manja anu ali psuu ndi magazi. munayipitsa zala zanu ndi zamphulupulu. pakamwa panu payankhula zabodza, ndipo lilime lanu lanena zinthu zoyipa. palibe amene akuyimba mnzake mlandu molungama, palibe amene akupita ku mlandu moona mtima. iwo amadalira mawu opanda pake ndipo amayankhula mabodza; amalingalira za mphulupulu ndipo amachita zoyipa. iwo amayikira mazira a mamba ndipo amaluka ukonde wakangawude. aliyense amene adzadya mazira awo adzafa, ndipo ngati dzira limodzi lasweka limatulutsa mphiri. ukonde wawo wa kangawude sangawuvale ngati chovala; ndipo chimene apangacho sangachifunde. ntchito zawo ndi zoyipa, ndipo amakonda kuchita zandewu ndi manja awo. amathamangira kukachita zoyipa; sachedwa kupha anthu osalakwa. maganizo awo ndi maganizo oyipa; kulikonse kumene amapita amasiyako bwinja ndi chiwonongeko. iwo sadziwa kuchita za mtendere; zonse zimene amachita nʼzopanda chilungamo. njira zawo zonse nʼzokhotakhota; aliyense oyenda mʼnjira zimenezo sadzapeza mtendere. anthu akuti, “chifukwa cha zimenezi chilungamo chatitalikira; ndipo chipulumutso sichitifikira. timafunafuna kuwala koma timangopeza mdima okhaokha; tinayembekezera kuyera koma timayenda mu mdima wandiweyani. timapapasapapasa khoma ngati munthu wosaona, kuyangʼanayangʼana njira ngati anthu opanda maso. timapunthwa dzuwa lili paliwombo ngati kuti ndi usiku; timakhala pansi mu mdima ngati anthu akufa. tonse timabangula ngati zimbalangondo: timalira modandaula ngati nkhunda. tinayembekezera kuweruza kolungama; koma sitikupeza. timayembekezera chipulumutso koma chimakhala nafe kutali.” pakuti zolakwa zathu nʼzochuluka pamaso panu, ndipo machimo athu akutsutsana nafe. zolakwa zathu zili ndi ife nthawi zonse ndipo tikuvomereza machimo athu: tawukira ndi kumukana mavawelomakonsonanti-yeahoh. tafulatira allah wathu, pa kupondereza anzathu ndi kupandukira mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi pa kuyankhula mabodza amene tawaganiza mʼmitima mwathu. motero kuweruza kolungama kwalekeka ndipo choonadi chili kutali ndi ife; kukhulupirika sikukupezekanso mʼmabwalo a milandu, ndipo kuona mtima sikukupezekanso mʼmenemo. choonadi sichikupezeka kumeneko, ndipo wina akakana kuchita nawo zoyipa amapeza mavuto. mavawelomakonsonanti-yeahoh anaziona zimenezi ndipo zinamunyansa kuti panalibe chiweruzo cholungama. mavawelomakonsonanti-yeahoh anaona kuti panalibe ndi mmodzi yemwe, iye anadabwa kuti panalibe ndi mmodzi yemwe woti nʼkupembedzera; choncho mphamvu zake zomwe zinamuthandiza, ndipo anadzilimbitsa ndi kulungama kwake; iye anavala chilungamo ngati chovala chachitsulo chapachifuwa, ndipo kumutu kwake amavala chipewa chachipulumutso; anavala kulipsira ngati chovala ndipo anadzikuta ndi mkwiyo ngati chofunda. iye adzawabwezera chilango adani a anthu ake molingana ndi zimene anachita, adzaonetsa ukali kwa adani ake ndi kubwezera chilango odana naye. adzalanga ngakhale okhala mayiko akutali. choncho akadzabwera ngati madzi oyendetsedwa ndi mphepo yamphamvu yamkuntho. anthu onse kuyambira kumadzulo mpaka kummawa adzaopa dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi ulemerero wake. “mpulumutsi adzabwera ku ziyoni kudzapulumutsa anthu a fuko la yaqobo amene analapa machimo awo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “kunena za pangano lake ndi iwo, mzimu wanga umene uli pa inu, ndiponso mawu anga amene ndayika mʼkamwa mwanu sadzachoka mʼkamwa mwanu, kapena kuchoka mʼkamwa mwa ana anu, kapena mʼkamwa mwa zidzukulu zawo kuyambira tsopano mpaka kalekale,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

60

“dzuka, wala, pakuti kuwala kwako kwafika, ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wakuwalira. taona, mdima waphimba dziko lapansi ndipo mdima wandiweyani wagwa pa anthu a mitundu ina, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuwalira iwe, ndipo ulemerero wake udzaoneka pa iwe. mitundu ya anthu idzatsata kuwunika kwako ndipo mafumu adzalondola kunyezimira kwa mʼbandakucha wako. “tukula maso ako, yangʼanayangʼana ndipo ona zimene zikuchitika. onse akusonkhana ndipo akubwera kwa iwe; ana ako a amuna akubwera kuchokera kutali ndipo ana ako aakazi anyamulidwa mʼmanja. ukadzaona zimenezi udzasangalala kwambiri, mtima wako udzalumpha ndi kudzaza ndi chimwemwe; chuma chakunyanja chidzabwera kwa iwe chuma cha mitundu ya anthu chidzabwera kwa iwe. gulu la ngamira lidzaphimba dziko lako, ngamira zingʼonozingʼono zidzachokera ku midiyani ndi ku efai. ndipo onse a ku seba adzabwera atanyamula golide ndi lubani uku akutamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh. ziweto zonse za ku kedara adzazisonkhanitsa kwa inu, nkhosa zazimuna za ku nabayoti zidzakutumikirani; zidzalandiridwa monga chopereka pa guwa langa la nsembe, ndipo ndidzakongoletsa nyumba yanga. “kodi ndi zayani izo zikuwuluka ngati mitambo, ngati kapena nkhunda zobwerera ku zisa zawo? ndithu, izi ndi sitima za pa madzi zochokera ku mayiko akutali; patsogolo pali sitima zapamadzi za ku tarisisi, zikubweretsa ana ako ochokera kutali, pamodzi ndi siliva wawo ndi golide wawo, kudzalemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako, woyerayo wa isreali, pakuti iye wakuvekani inu ulemerero. “alendo adzamanganso malinga ako, ndipo mafumu awo adzakutumikira. ngakhale ndinakukantha ndili wokwiya, koma tsopano ndidzakukomera mtima ndikukuchitira chifundo. zipata zako zidzakhala zotsekula nthawi zonse, sadzazitseka nthawi zonse, usana ndi usiku, kotero anthu adzabwera kwa iwe ndi chuma chawo, akuyenda pa mdipiti mafumu awo ali patsogolo. pakuti mtundu wa anthu ndi mafumu amene sakutumikira iwe; adzawonongeka kotheratu. “adzabwera nayo kwa iwe mitengo ya payini, mkuyu ndi naphini imene ili mʼnkhalango ya lebanoni kuti adzakongoletsere malo a nyumba yanga yopatulika; ndipo ndidzalemekeza malo amene ine ndimapondapo. ana aja amene anakuzunzani adzabwera ndipo adzakugwadirani; onse amene anakunyozani adzagwada pansi pa mapazi anu. ndipo adzakutchani kuti mzinda wa mavawelomakonsonanti-yeahoh; ziyoni mzinda wa woyerayo wa isreali. “ngakhale anthu anakusiya nadana nawe, koma ine ndidzakukuza mpaka muyaya, ndipo udzakhala malo a chimwemwe cha anthu amibado yonse. udzamwa mkaka wa mitundu ya anthu ndi kuleredwa pa maere aufumu, motero udzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndine mpulumutsi wako, momboli wako ndiye wamphamvu wa yaqobo. ndidzakupatsa golide mʼmalo mwa mkuwa, ndi siliva mʼmalo mwa chitsulo. ndidzakupatsa mkuwa mʼmalo mwa thabwa ndi chitsulo mʼmalo mwa miyala. olamulira ako adzakhala a mtendere. ndidzasandutsa okulamulira kuti akhale achilungamo. ziwawa sizidzamvekanso mʼdziko lako, bwinja kapena chiwonongeko sizidzapezeka mʼdziko lako, ndidzakhala malinga ako okuteteza ndipo udzanditamanda. sipadzakhala dzuwa kuti likuwunikire, kapena mwezi kuti uwunikire usiku, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye adzakhale kuwunika kwako kwa muyaya, ndipo allah wako adzakhala ulemerero wako. dzuwa lako silidzalowanso, ndipo mwezi wako sudzazimiriranso; mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakhala kuwunika kwako kwamuyaya, ndipo masiku a mavuto ako adzatha. ndipo anthu ako onse adzakhala olungama ndipo dzikolo lidzakhala lawo mpaka muyaya. iwo ndi mphukira imene ine ndayidzala, ntchito ya manja anga, kuti aonetse ulemerero wanga. kabanja kakangʼono kadzasanduka fuko, kafuko kakangʼono kudzasanduka mtundu wamphamvu. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, nthawi yake ikafika ndidzazichita zimenezi mofulumira.”

61

mzimu wa ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh uli pa ine, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wandidzoza kuti ndilalikire uthenga wabwino kwa anthu osauka. wandituma kuti ndikatonthoze anthu osweka mtima, ndikalengeze kwa akapolo kuti alandire ufulu ndiponso kuti ndikamasule a mʼndende. wandituma kuti ndikalengeze nthawi imene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapulumutsa anthu ake; za tsiku limene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalanga adani a anthu ake. wandituma kuti ndikatonthoze olira. wandituma kuti ndiwakonzere olira a ku ziyoni, nkhata ya maluwa yokongola mʼmalo mwa phulusa, ndiwapatse mafuta achikondwerero mʼmalo mwa kulira. ndiwapatse chovala cha matamando mʼmalo mwa mtima wopsinjika. ndipo iwo adzatchedwa mitengo ya thundu yamphamvu yachilungamo, yoyidzala mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti iye mwini apezemo ulemerero wake. adzamanganso mabwinja akale a mzinda ndipo malo amene anawonongeka kalekale aja adzakonzanso. adzakonzanso mizinda imene inapasuka, imene yakhala yowonongeka kwa nthawi yayitali kwambiri. anthu achilendo adzakutumikirani; adzazidyetsa ziweto zanu; iwo adzagwira ntchito mʼminda yanu ya mpesa. ndipo inu mudzatchedwa ansembe a mavawelomakonsonanti-yeahoh, adzakutchulani kuti ndinu atumiki a allah wathu. mudzadyerera chuma cha mitundu ya anthu, ndipo mudzanyadira ulemu umene mwalandira. chifukwa manyazi awo anali owirikiza; ndi kuti munalandira chitonzo ndi kutukwana, adzakondwera ndi cholowa chawo, tsono adzalandira cholowa chawo cha chigawo cha dziko mowirikiza, ndipo chimwemwe chamuyaya chidzakhala chawo. “pakuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndimakonda chilungamo; ndimadana ndi zakuba ndi zoyipa. anthu anga ndidzawapatsa mphotho mokhulupirika ndikupangana nawo pangano losatha. ana awo adzakhala odziwika pakati pa mitundu ya anthu ndipo adzukulu awo adzakhala otchuka pakati pa anthu a mitundu ina. aliyense wowaona adzazindikira kuti ndi anthu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wawadalitsa.” ine ndikusangalala kwambiri chifukwa cha mavawelomakonsonanti-yeahoh; moyo wanga ukukondwera chifukwa cha allah wanga. pakuti iye wandiveka zovala zachipulumutso, ndipo wandiveka mkanjo wachilungamo. zili ngati mkwati wovala nkhata ya maluwa mʼkhosi mwake, ndiponso ngati mkwatibwi wovala mikanda yamtengowapatali. monga momwe nthaka imameretsa mbewu ndiponso monga munda umakulitsa mbewu zimene anadzala, momwemonso ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaonetsa chilungamo ndi matamando pamaso pa mitundu yonse ya anthu.

62

chifukwa chokonda ziyoni sindidzakhala chete, chifukwa chokonda yerusalemu sindidzakhala chete, mpaka chilungamo chake chitaoneka poyera ngati kuwala, ndi chipulumutso chake chitaoneka ngati sakali yoyaka. mitundu ya anthu idzaona iwe utapambana pa nkhondo ndipo mafumu onse adzaona ulemerero wako. adzakuyitanira dzina latsopano limene adzakupatse ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. udzakhala ngati chipewa chaulemerero mʼdzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi ngati nduwira yaufumu mʼdzanja la allah wako. sadzakutchanso “wosiyidwa,” ndipo dziko lako silidzatchedwanso “chipululu.” koma dzina lako latsopano lidzakhala “ndakondwera naye.” ndipo dziko lako lidzatchedwa “wokwatiwa.” chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh akukondwera nawe, ndipo adzakhala ngati mwamuna wa dziko lako. monga mnyamata amakwatira namwali, momwenso mmisiri wodzakumanga adzakukwatira; monga mkwati amakondwera ndi mkwatibwi, chonchonso allah adzakondwera nawe. iwe yerusalemu, pa malinga ako ndayikapo alonda; sadzakhala chete usana kapena usiku. inu amene mumakumbutsa mavawelomakonsonanti-yeahoh za malonjezo ake musapumule. musamupatse mpata wopuma mpaka atakhazikitsa yerusalemu kukhala mzinda umene dziko lapansi lidzawutamande. mavawelomakonsonanti-yeahoh analumbira atakweza dzanja lake. anati, “sindidzaperekanso tirigu wako kuti akhale chakudya cha adani ako, ndipo alendo sadzamwanso vinyo wako watsopano pakuti unamuvutikira. koma amene amakakolola ndiwo amene adzadye buledi ndi kutamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo amene amasonkhanitsa pamodzi mphesa ndiwo amene adzamwe vinyo mʼmabwalo a nyumba yanga.” tulukani, dutsani pa zipata! konzerani anthu njira. lambulani, lambulani msewu waukulu! chotsani miyala. kwezani mbendera kuti mitundu ya anthu izione. mavawelomakonsonanti-yeahoh walengeza ku dziko lonse lapansi kuti, awuzeni anthu a ku yerusalemu kuti, “taonani, chipulumutso chanu chikubwera; mavawelomakonsonanti-yeahoh akubwera ndi mphotho yake akubwera nazo zokuyenerani.” iwo adzatchedwa anthu opatulika, owomboledwa a mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndipo adzakutchani “okondwa a mavawelomakonsonanti-yeahoh” “mzinda umene mavawelomakonsonanti-yeahoh sanawusiye.”

63

kodi ndani uyo akubwera kuchokera ku edomu, atavala zovala za ku bozira za madontho ofiira? kodi uyu ndani, amene wavala zovala zokongola, akuyenda mwa mphamvu zake? “ndi ineyo, woyankhula zachilungamo ndiponso wamphamvu zopulumutsa.” nanga bwanji zovala zanu zili psuu, ngati za munthu wofinya mphesa? “ndapondereza ndekha anthu a mitundu ina ngati mphesa, palibe ndi mmodzi yemwe anali nane. ndinawapondereza ndili wokwiya ndipo ndinawapondereza ndili ndi ukali; magazi awo anadothera pa zovala zanga, ndipo zovala zanga zonse zinathimbirira. pakuti ndinatsimikiza mu mtima mwanga kuti lafika tsiku lolipsira anthu anga; ndipo chaka cha kuwomboledwa kwanga chafika. ndinayangʼana ndipo panalibe munthu wondithandiza. ndinadabwa kwambiri kuti panalibe wondichirikiza; choncho ndinapambana ndi mphamvu zanga, ndipo mkwiyo wanga unandilimbitsa. ndinapondereza mitundu ya anthu ndili wokwiya; ndipo ndinawasakaza ndipo ndinathira magazi awo pansi.” ndidzafotokoza za kukoma mtima kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ntchito zimene iye ayenera kutamandidwa. ndidzatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha zonse zimene watichitira. inde, mwa chifundo ndi kukoma mtima kwake mavawelomakonsonanti-yeahoh wachitira nyumba ya isreali zinthu zabwino zambiri. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ndithu awa ndi anthu anga, ana anga amene sadzandinyenga ine.” choncho anawapulumutsa. iyenso anasautsidwa mʼmasautso awo onse, ndipo mngelo wochokera kwa iye anawapulumutsa. mwa chikondi ndi chifundo chake iye anawapulumutsa, anawanyamula ndikuwatenga kuyambira kale lomwe. komabe iwo anawukira ndi kumvetsa chisoni mzimu woyera. motero mavawelomakonsonanti-yeahoh anatembenuka nakhala mdani wawo ndipo iye mwini anamenyana nawo. pamenepo anthu ake anakumbukira masiku amakedzana, masiku a mose mtumiki wake; ndipo anafunsa kuti, “ali kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anawawolotsa pa nyanja, pamodzi ndi mose mʼbusa wawo? ali kuti iye amene anayika mzimu woyera pakati pawo? ali kuti amene anachita zinthu zodabwitsa ndi mphamvu zake zazikulu kudzera mwa mose? ali kuti amene anagawa madzi pa nyanja anthu ake akuona, kuti dzina lake limveke mpaka muyaya, amene anawayendetsa pa nyanja yozama? monga kavalo woyendayenda mʼchipululu, iwo sanapunthwe; mzimu woyera unawapumulitsa ngati mmene ngʼombe zimapumulira. umu ndi mmene inu munatsogolera anthu anu kuti dzina lanu lilemekezeke.” inu mavawelomakonsonanti-yeahoh amene muli kumwambako, pa mpando wanu wolemekezeka, wopatulika ndi waulemerero, tiyangʼaneni ife. kodi changu chanu ndi mphamvu zanu zili kuti? simukutionetsanso kukoma mtima kwanu ndi chifundo chanu. koma inu ndinu atate athu, ngakhale abrahamu satidziwa kapena isreali kutivomereza ife; inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndinu atate athu, kuyambira kale dzina lanu ndinu mpulumutsi wathu. chifukwa chiyani, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mukutisocheretsa pa njira zanu? bwanji mukutilola kuti tikhale owuma mitima kotero kuti sitikukuopaninso? bwererani chifukwa cha atumiki anu; mafuko a anthu amene ali cholowa chanu. anthu anu atangokhala pa malo anu opatulika pa kanthawi kochepa, adani athu anasakaza malo anu opatulika. ife tili ngati anthu amene simunawalamulirepo ngati iwo amene sanakhalepo anthu anu.

64

inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, bwanji mukanangongʼamba mlengalenga ndi kutsika pansi, kuti mapiri agwedezeke pamaso panu! monga momwe moto umatenthera tchire ndiponso kuwiritsa madzi, tsikani kuti adani anu adziwe dzina lanu, ndiponso kuti mitundu ya anthu injenjemere pamaso panu. pakuti nthawi ina pamene munatsika munachita zinthu zoopsa zimene sitinaziyembekezere, ndipo mapiri anagwedezeka pamaso panu. chikhalire palibe ndi mmodzi yemwe anamvapo kapena kuona allah wina wonga inu, amene amachitira zinthu zotere amene amadikira pa iye. inu mumabwera kudzathandiza onse amene amakondwera pochita zolungama, amene amakumbukira njira zanu. koma inu munakwiya, ife tinapitiriza kuchimwa. kodi nanga tingapulumutsidwe bwanji? tonsefe takhala ngati anthu amene ndi odetsedwa, ndipo ntchito zathu zili ngati sanza za msambo; tonse tafota ngati tsamba, ndipo machimo athu akutiwuluzira kutali ngati mphepo. palibe amene amapemphera kwa inu kutekeseka kuti apemphe chithandizo kwa inu; pakuti mwatifulatira ndi kutisiya chifukwa cha machimo athu. komabe, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinu atate athu. ife ndife chowumba, inu ndinu wowumba; ife tonse ndi ntchito ya manja anu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, musatikwiyire kopitirira muyeso musakumbukire machimo athu mpaka muyaya. chonde, mutiganizire, ife tikupempha, pakuti tonsefe ndi anthu anu. mizinda yanu yopatulika yasanduka chipululu; ngakhaletu ziyoni wasanduka chipululu, yerusalemu ndi wamasiye. nyumba yanu yopatulika ndi yaulemu, kumene makolo athu ankakutamandani, yatenthedwa ndi moto ndipo malo onse amene tinkawakonda asanduka bwinja. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, zonse zachitikazi, kodi mungokhala osatithandiza? kodi mudzapitirizabe kukhala chete ndi kutilangabe mopitirira muyeso?

65

“ndinali wokonzeka kumva mapemphero a amene sankandipempha kanthu; ndipo ndinalola kuti anthu amene ankandifunafuna kuti andipeze. kwa mtundu wa anthu umene sunkapempha chithandizo kwa ine, ndinati, ‘ine ndili pano, ine ndili pano.’ tsiku lonse ndatambasulira manja anga anthu owukira aja, amene amachita zoyipa, natsatira zokhumba zawo. ndatambasulira manja anga anthu aja amene nthawi zonse amandikwiyitsa mopanda manyazi. iwo amapereka nsembe mʼminda ndi kufukiza lubani pa maguwa ansembe a njerwa. amakatandala ku manda ndipo amakachezera usiku wonse kumalo obisika. amadya nyama ya nkhumba, ndipo mʼmiphika mwawo muli msunzi wa nyama yodetsedwa. amawuza ena kuti, ‘khala patali usandiyandikire, chifukwa ungatengere kupatulika kwanga!’ ukali wanga pa anthu otere uli ngati utsi mphuno zanga, ngati moto umene umayaka tsiku lonse. “taonani, ndatsimikiza kale mlandu ndi chilango chawo; sindidzakhala chete koma ndidzawalanga kwathunthu chifukwa cha machimo awo ndi a makolo awo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “chifukwa anapereka nsembe zopsereza pa mapiri ndi kundinyoza ine pa zitunda zawo, ine ndidzawalanga kwathunthu potsata zimene anachita kale.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “pamene madzi akanapezeka mu phava la mphesa ndipo anthu amati, ‘musawononge phavalo, popeza madzi ena abwino akanalimobe mʼphavalo,’ inenso chifukwa cha mtumiki wanga; sindidzawononga onse. ndidzatulutsa zidzukulu mʼbanja la yaqobo, ndipo a banja la yuda adzalandira mapiri anga ngati cholowa chawo. anthu anga osankhidwa adzalandira zimenezi, ndipo atumiki anga adzakhala kumeneko. chigwa cha saroni chidzakhala kodyetserako nkhosa, ndipo chigwa cha akori chidzakhala malo opumirako ngʼombe kwa anthu anga ondifunafuna ine. “koma inu amene mumasiya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuyiwala phiri langa lopatulika, amene munamukonzera gadi chakudya ndi kuthirira meni chakumwa, ndidzakuperekani ku lupanga ngati nsembe, ndipo nonse mudzaphedwa; chifukwa simunayankhe pamene ndinakuyitanani, ndinayankhula koma simunamvere. munachita zoyipa pamaso panga ndipo munasankha kuchita zoyipa zomwe sindikondwera nazo.” nʼchifukwa chake ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “atumiki anga adzadya, koma inu mudzakhala ndi njala; atumiki anga adzamwa, koma inu mudzakhala ndi ludzu; atumiki anga adzakondwa, koma inu mudzakhala ndi manyazi. atumiki anga adzayimba mosangalala, koma inu mudzalira kwambiri chifukwa chovutika mu mtima ndipo mudzalira mofuwula chifukwa mudzamva kuwawa mu mtima. anthu anga osankhidwa adzatchula dzina lanu potemberera. ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuphani, koma atumiki ake adzawapatsa dzina lina. aliyense wopempha dalitso mʼdzikomo adzachita zimenezo kwa allah woona; ndipo aliyense wochita malumbiro mʼdzikomo adzalumbira mwa allah woona. pakuti mavuto akale adzayiwalika ndipo adzachotsedwa pamaso panga. “taonani, ndikulenga mlengalenga mwatsopano ndi dziko lapansi latsopano. zinthu zakale sizidzakumbukika, zidzayiwalika kotheratu. koma inu mukhale osangalala ndi okondwa mpaka muyaya chifukwa cha zimene ndikulenga, pakuti ndikulenga yerusalemu kukhala malo wosangalatsa ndipo anthu ake adzakhala achimwemwe. ine ndidzakondwa chifuwa cha yerusalemu ndipo ndidzasangalala chifukwa cha anthu anga. kumeneko sikudzamvekanso kulira ndi mfuwu wodandaula. “ana sadzafa ali akhanda ndipo nkhalamba zonse zidzakwaniritsa zaka zawo zonse. wamngʼono mwa iwo adzafa ali ndi zaka 100. amene adzalephere kufika zaka 100 adzatengedwa kukhala wotembereredwa. anthu adzamanga nyumba ndi kukhalamo, adzadzala mpesa ndipo adzadya zipatso zake. sadzamanganso nyumba anthu ena nʼkukhalamo, kapena kudzala ndi ena nʼkudya. pakuti anthu anga adzakhala ndi moyo wautali ngati mitengo. osankhidwa anga adzakondwera ndi ntchito ya manja awo nthawi yayitali. sadzagwira ntchito pachabe kapena kubereka ana kuti aone tsoka; chifukwa adzakhala anthu odalitsidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwowo pamodzi ndi adzukulu awo omwe. ndidzawayankha ngakhale asanathe nʼkupempha komwe. pamene akuyankhula kumene ine ndidzakhala nditamva kale. mʼmbulu ndi mwana wankhosa wamkazi zidzadyera pamodzi. mkango udzadya udzu monga ngʼombe, koma fumbi ndiye chidzakhale chakudya cha njoka. pa phiri langa lopatulika sipadzakhala chinthu chopweteka kapena chowononga,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

66

mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “kumwamba ndi mpando wanga waufumu ndipo dziko lapansi ndilo chopondapo mapazi anga. tsono nyumba ili kuti yomwe mundimangire, ndipo malo ali kuti amene inu mungandikonzere kuti ndizipumuliramo? kodi si manja anga amene anapanga zinthu zonsezi, motero zonsezi ndi zanga?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “koma munthu amene ndimakondwera naye ndi uyu: amene ali wodzichepetsa ndi wosweka mtima, ndipo amamvera mawu anga. koma aliyense amene amapereka nsembe ngʼombe yayimuna amaphanso munthu, ndipo aliyense amene amapereka mwana wankhosa, amaphanso galu. aliyense amene amapereka nsembe chopereka cha chakudya amaperekanso magazi a nkhumba. ndipo amene amafukiza lubani pa guwa lansembe la chikumbutso amapembedzanso fano. popeza iwo asankha njira zawozawo, ndiponso kusangalatsidwa ndi zonyansa zawo. inenso ndawasankhira chilango chowawa ndipo ndidzabweretsa pa iwo zimene amaziopa zija. pakuti pamene ndinawayitana palibe amene anayankha, pamene ndinayankhula palibe amene anatchera khutu. anachita zoyipa pamaso panga ndi kusankha kuchita zimene zimandinyansa zija.” imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu amene mumanjenjemera ndi mawu ake: “abale anu amene amakudani, ndi kukuchotsani pakati pawo chifukwa cha dzina langa, amanena kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh alemekezeke kuti ife tione chimwemwe chanu!’ koma ndi iwowo amene adzachite manyazi. imvani mfuwu mu mzinda, imvani phokoso mʼnyumba ya allah! limenelo ndi liwu la mavawelomakonsonanti-yeahoh, kulanga adani ake onse. “mzinda uli ngati amayi apakati amene asanayambe kumva zowawa wachira kale; asanayambe kumva ululu, wabala kale mwana wamwamuna. ndani anamvapo zinthu zoterezi? ndani anazionapo zinthu zoterezi? kodi dziko nʼkupangika tsiku limodzi, kapena mtundu wa anthu nʼkubadwa tsiku limodzi? komatu ziyoni atangoyamba kumva zowawa nthawi yomweyo anabereka ana ake. kodi ine ndingangofikitsa amayi apakati mpaka nthawi yake yochira, koma osalola kuti abaledi mwana?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “kodi ndingatseke mimba pa nthawi yoti abeleke?” akutero allah wako. “kondwera nayeni yerusalemu ndipo musangalale chifukwa cha iye, inu nonse amene mumakonda yerusalemu, kondwera nayeni kwambiri, nonse amene mumamulira. pakuti mudzagawana naye ulemerero wake ngati kuyamwa ndi kukhuta mkaka wambiri wa mʼmawere a chitonthozo chake.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ndidzamupatsa mtendere ngati mtsinje wa madzi, ndiponso chuma cha anthu a mitundu ina ngati mtsinje wosefukira. mudzakhala ngati mwana woyamwa amene amayi ake amunyamulira pambalipa, kapena kumufungata pa miyendo yake. monga momwe amayi amasangalatsira mwana wawo, moteronso ine ndidzakusangalatsani; ndipo mudzasangalala chifukwa cha yerusalemu.” mukadzaona zimenezi mitima yanu idzakondwera. mudzabiriwira ngati udzu. zimenezi zidzakulimbikitsani ndi kukupatsani moyo wamphamvu. mudzadziwa kuti ndimathandiza amene amanditumikira ndi kuti ndimakwiyira adani anga. taonani, mavawelomakonsonanti-yeahoh akubwera ngati moto, ndipo magaleta ake ali ngati kamvuluvulu; iye adzaonetsa mkwiyo wake nadzalanga adani ake ndi malawi amoto. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalanga anthu onse ndi moto ndi lupanga, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapha anthu ambiri. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “amene amadzipatula ndi kudziyeretsa okha kuti apite ku minda, ali ndi mtsogoleri awo, nʼkumadya nyama ya nkhumba, mbewa ndi zinthu zina zonyansa, onsewa adzafera limodzi.” “ndipo ine, chifukwa cha zochita zawo ndi maganizo awo, ndili pafupi kubwera kudzasonkhanitsa mitundu yonse ya anthu ndi ziyankhulo zonse. iwo adzabwera ndi kuona ulemerero wanga. “ndidzayika chizindikiro pakati pawo, ndipo ndidzatumiza ena mwa iwowa amene anapulumuka kuti apite kwa anthu a mitundu ina inu ku tarisisi, ku libiya ndi ku ludi (akatswiri a mauta) ku tubala ndi grisi, ndi ku mayiko akutali a mbali mwa nyanja amene sanamvepo za mbiri yanga kapena kuona ulemerero wanga. iwo adzalalika za ulemerero wanga pakati pa anthu a mitundu ina. ndipo adzabwera nawo abale anu onse ngati mphatso yopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuchokera kwa anthu a mitundu yonse. iwo adzakwera nawo kupita ku yerusalemu, phiri langa loyera ku yerusalemu monga nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, atakwera akavalo, magaleta ndi ngolo, ndi pa abulu ndi ngamira,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “adzabwera nawo ngati momwe aisraeli amabwerera ndi zopereka zachakudya ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh mu ziwiya zoyeretsedwa monga mwa mwambo. ndipo ndidzasankha ena mwa iwonso kukhala ansembe ndi alevi,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “monga momwe mlengalenga mwatsopano ndi dziko lapansi latsopano zimene ndidzapanga zidzakhala mpaka muyaya pamaso panga, ndi chonchonso dzina lanu ndi zidzukulu zanu zidzakhalire.” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “anthu a mitundu yonse adzabwera kudzandipembedza ku yerusalemu, pa chikondwerero chilichonse cha pokhala pa mwezi watsopano ndi tsiku la sabata lililonse,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “akamachoka adzaona mitembo ya anthu amene anandiwukira ine. mphutsi zawo sizidzafa, kapena moto wawo sudzazimitsidwa. anthu a mitundu ina yonse powaona adzanyansidwa nawo.”

jeremiah

1

mawu a yeremiya mwana wa hilikiya, mmodzi mwa ansembe a ku anatoti, mʼdziko la benjamini. mawuwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula naye mʼchaka cha 13 cha ulamuliro wa yosiya mwana wa amoni mfumu ya yuda. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhulanso naye pa nthawi yonse ya ulamuliro wa yehoyakimu mwana wa yosiya mfumu ya yuda, mpaka mwezi wachisanu wa chaka cha 11 cha ufumu wa zedekiya mwana wa yosiya mfumu ya yuda, pamene anthu a ku yerusalemu anapita ku ukapolo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nane kuti, “ndisanakuwumbe mʼmimba mwa amayi ako ndinali nditakudziwa kale, iwe usanabadwe ndinali nditakupatula kale; ndinakuyika kuti ukhale mneneri kwa anthu a mitundu yonse.” ine ndinati, “haa! ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, ine sinditha kuyankhula; popeza ndikanali wamngʼono.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “usanene kuti, ‘ndikanali wamngʼono’ popeza udzapita kwa munthu aliyense kumene ndidzakutuma ndi kunena chilichonse chimene ndidzakulamulira. usawaope, pakuti ine ndili nawe, ndipo ndidzakupulumutsa,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anatambalitsa dzanja lake nakhudza pakamwa panga, nandiwuza kuti, “taona, tsopano ndayika mawu anga mʼkamwa mwako. lero ndakusankha kuti ukhale ndi ulamuliro pa mitundu ya anthu ndi pa maufumu awo kuti uzule ndi kugwetsa, uwononge ndi kugumula, kuti uwamange ndi kudzala.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandifunsa kuti, “yeremiya, kodi ukuona chiyani?” ine ndinayankha kuti, “ndikuona nthambi ya mtengo wa mtowo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “waona bwino, chifukwa ine ndikuonetsetsa kuti mawu angawa akwaniritsidwe.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandifunsanso kachiwiri kuti, “kodi ukuona chiyani?” ine ndinayankha kuti, “ndikuona mʼphika wa madzi owira, ndipo wagudukira kuno kummwera.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “mavuto a anthu onse okhala mʼdziko lino adzachokera kumpoto. ine ndikuyitana anthu onse a ku maufumu a kumpoto,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “mafumu awo adzabwera ndipo aliyense adzakhazika mpando wake waufumu polowera pa zipata za yerusalemu; iwo adzabwera ndi kuzungulira makoma ake ndiponso midzi yonse ya dziko la yuda. ndidzatulutsa mlandu wanga ndi iwo chifukwa cha zoyipa zimene anachita pondisiya ine. iwo anakafukiza lubani kwa milungu ina, ndi kupembedza zimene anapanga ndi manja awo. “koma iwe yeremiya konzeka! nyamuka ndipo ukawawuze zonse zimene ndakulamulira. usachite nawo mantha, kuopa kuti ine ndingakuchititse mantha iwo akuona. taona, lero ndakupanga kukhala ngati mzinda wotetezedwa, ngati mzati wachitsulo ndiponso ngati makoma a mkuwa kuti usaopsedwe ndi munthu aliyense wa mʼdzikomo; kaya ndi mafumu a yuda, akuluakulu ake, ansembe ake, kapena munthu wamba wa mʼdzikomo. iwo adzalimbana nawe koma sadzakugonjetsa, popeza ine ndili nawe ndipo ndidzakupulumutsa,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

2

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “pita ukalengeze kwa anthu a ku yerusalemu kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ ‘ine ndikukumbukira mmene umakhulupirikira pa unyamata wako, mmene unkandikondera ngati momwe amachitira mkwatibwi, mmene unkanditsata mʼchipululu muja; mʼdziko losadzalamo kanthu. isreali anali wopatulika wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, anali ngati zipatso zake zoyamba kucha pa nthawi yokolola; onse amene anamuzunza anapezeka kuti ndi olakwa ndipo mavuto anawagwera,’ ” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu zidzukulu za yaqobo, inu mafuko onse a isreali. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “kodi makolo anu anandipeza nʼcholakwa chanji, kuti andithawe? iwo anatsata milungu yachabechabe, nawonso nʼkusanduka achabechabe. iwo sanafunse nʼkomwe kuti, ‘kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh ali kuti, amene anatitulutsa mʼdziko la igupto natitsogolera mʼchipululu mʼdziko lowuma ndi lokumbikakumbika, mʼdziko lopanda mvula ndi la mdima, dziko limene munthu sadutsamo ndipo simukhala munthu aliyense?’ ndinakufikitsani ku dziko lachonde kuti mudye zipatso zake ndi zabwino zake zina. koma inu mutafika munaliyipitsa dziko langa ndi kusandutsa cholowa changa kukhala chonyansa. ansembe nawonso sanafunse kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh ali kuti?’ iwo amene amaphunzitsa malamulo sanandidziwe; atsogoleri anandiwukira. aneneri ankanenera mʼdzina la baala, ndi kutsatira mafano achabechabe. “chifukwa chake ine ndidzakuyimbaninso mlandu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndipo ndidzayimbanso mlandu zidzukulu zanu. pitani kumadzulo ku chilumba cha kitimu, ndipo mukaone, tumizani anthu ku kedara kuti akafufuze bwino; ndipo muona kuti zinthu zoterezi sizinachitikepo nʼkale lomwe: kodi ulipo mtundu wa anthu uliwonse umene unasinthapo milungu yake? (ngakhale kuti si milungu nʼkomwe). koma anthu anga asinthitsa allah wawo waulemerero ndi mafano achabechabe. inu mayiko akumwamba, dabwani ndi zimenezi, ndipo njenjemerani ndi mantha aakulu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “popeza anthu anga achita machimo awiri: andisiya ine kasupe wa madzi a moyo, ndi kukadzikumbira zitsime zawo, zitsime zongʼaluka, zomwe sizingathe kusunga madzi. isreali si wantchito kapena kapolo wobadwira mʼnyumba, ayi. nanga nʼchifukwa chiyani amuwononga chotere? adani ake abangulira ndi kumuopseza ngati mikango. dziko lake analisandutsa bwinja; mizinda yake anayitentha popanda wokhalamo. ndiponso aigupto a ku mefisi ndi a ku tapanesi akuphwanyani mitu. zimenezitu zakuchitikirani chifukwa munasiya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu pamene iye ankakutsogolerani pa njira yanu? tsopano mudzapindula chiyani mukapita ku igupto, kukamwa madzi a mu sihori? ndipo mudzapindulanji mukapita ku asiriya, kukamwa madzi a mu mtsinje wa yufurate? kuyipa kwanuko kudzakulangani; kubwerera mʼmbuyo kwanuko kudzakutsutsani. tsono ganizirani bwino, popeza ndi chinthu choyipa kundisiya ine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu; ndi chinthu chowawa ndithu kusandiopa ine allah wanu. akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “kuyambira kalekale inu munathyola goli lanu ndi kudula msinga zanu; munanena kuti, ‘sitidzakutumikirani!’ ndithudi, inu mwakhala ngati mkazi wachiwerewere. mukupembedza milungu ina pa phiri lililonse lalitali ndiponso pansi pa mtengo uliwonse wa masamba ambiri. ine ndinakudzala iwe ngati mtengo wampesa wosankhika; unali mpesa wabwino kwambiri ndi wodalirika. nanga nʼchifukwa chiyani wasanduka mpesa wachabechabe wonga wa kutchire? ngakhale utasamba ndi soda kapena kusambira sopo wambiri, kuthimbirira kwa machimo ako kumaonekabe pamaso panga,” akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “iwe ukunena bwanji kuti, ‘ine sindinadziyipitse; sindinatsatire abaala’? takumbukira mmene unkandichimwira mʼchigwa muja; zindikira bwino zomwe wachita. iwe uli ngati ngamira yayikazi yaliwiro yomangothamanga uku ndi uku, wakhala ngati mbidzi yozolowera mʼchipululu, yonka ninunkhiza pa nthawi yachisika. ndani angayiretse chilakolako chakecho? mphongo iliyonse yoyikhumba sidzavutika. pa nthawi yachisika chakecho mphongoyo idzayipeza. iwe usathamange, nsapato zingakuthere kuphazi ndi kukhosi kwako kuwuma ndi ludzu. koma unati, ‘zamkutu! ine ndimakonda milungu yachilendo, ndipo ndidzayitsatira.’ “monga momwe mbala imachitira manyazi pamene yagwidwa, moteronso nyumba ya isreali idzachita manyazi; aisraeliwo, mafumu ndi akuluakulu awo, ansembe ndi aneneri awo. iwo amawuza mtengo kuti, ‘iwe ndiwe abambo athu,’ ndipo amawuza mwala kuti, ‘iwe ndiye amene unatibala.’ iwo andifulatira ine, ndipo safuna kundiyangʼana; koma akakhala pa mavuto amati, ‘bwerani mudzatipulumutse!’ nanga ili kuti milungu yanu imene munadzipangira nokha? ibweretu ngati ingathe kukupulumutsani pamene muli pamavuto! inu anthu a ku yuda, milungu yanu ndi yambiri kuchuluka kwake ngati mizinda yanu. “kodi mukundizengeranji mlandu? nonse mwandiwukira,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ine ndinalanga anthu ako popanda phindu; iwo sanaphunzirepo kanthu. monga mkango wolusa, lupanga lanu lapha aneneri anu. “inu anthu a mʼbado uno, ganizirani bwino mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh: “kodi ine ndinakhalapo ngati chipululu kwa isreali kapena ngati dziko la mdima wandiweyani? chifukwa chiyani anthu anga akunena kuti, ‘ife tili ndi ufulu omayendayenda; sitidzabweranso kwa inu’? kodi namwali amayiwala zokongoletsera zake, kapena kuyiwala zovala zake za ukwati? komatu anthu anga andiyiwala masiku osawerengeka. mumadziwa bwino njira zopezera zibwenzi! choncho ngakhale akazi oyipa omwe mumawaphunzitsa njira zanu. ngakhale pa zovala zako anthu amapezapo magazi a anthu osauka osalakwa. anthuwo simunawapeze akuthyola nyumba. komabe ngakhale zinthu zili chomwechi, inu mukunena kuti, ‘ndife osalakwa, sadzatikwiyira.’ ndidzakuyimbani mlandu chifukwa mukunena kuti, ‘ife sitinachimwe.’ chifukwa chiyani mukunkabe nimusinthasintha njira zanu? aigupto adzakukhumudwitsani monga momwe asiriya anakuchititsani manyazi. mudzachokanso kumeneko manja ali kunkhongo. popeza ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndawakana anthu amene munkawadalira, choncho sadzakuthandizani konse.

3

“ngati munthu asudzula mkazi wake ndipo mkaziyo nʼkuchoka nakakwatiwa ndi mwamuna wina, kodi mwamuna woyambayo angathe kumutenganso mkaziyo? kodi atatero sindiye kuti dzikolo layipitsidwa kwambiri? koma iwe isreali wachita zadama ndi zibwenzi zambiri. komabe bwerera kwa ine,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “tayangʼana ku zitunda zowuma. kodi aliponso malo ena amene iwe sunachitepo zadama? iwe unkakhala mʼmbali mwa njira kumadikira zibwenzi zako, ngati mluya wobisalira anthu mʼchipululu. inu mwayipitsa dziko ndi zadama zanu ndi ntchito zanu zoyipa. nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh wayimitsa mvula, ndipo mvula ya nthawi ya masika sinagwe. komabe uli ndi maonekedwe a mkazi wachiwerewere; ndipo sukuchita manyazi ndi pangʼono pomwe. kodi iwe siposachedwa pomwepa pamene wanena kuti, ‘abambo anga, inu bwenzi langa la unyamata wanga, kodi mudzandikwiyira nthawi zonse? kodi ukali wanu udzakhalabe mpaka muyaya?’ umu ndimo mmene umayankhulira, koma umapitirizabe kuchita zoyipa monga momwe umathera.” pa nthawi ya mfumu yosiya mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “kodi waona zomwe isreali wosakhulupirika uja wachita? anakwera pa phiri lililonse lalitali ndi kupita pa tsinde pa mtengo uliwonse wogudira kukapembedza. choncho anachita za chiwerewere kumeneko. ndinaganiza kuti atachita zonsezi, adzabwerera kwa ine, koma sanabwerere, ndipo mlongo wake wosakhulupirika uja, yuda, anaziona zimenezi. anaona kuti ndinasudzula isreali wosakhulupirikayo ndi kumupirikitsa chifukwa cha zigololo zake. komabe yuda mʼbale wake wosakhulupirika uja sanaope, nayenso anapita kukachita chigololo. chiwerewere cha isreali chinali chochititsa manyazi kotero kuti chinayipitsa dziko lonse. anachita chigololo popembedza mafano a miyala ndi mitengo. isreali atachita zonsezi, yuda mʼbale wake wosakhulupirika uja sanabwerere kwa ine ndi mtima wake wonse, koma mwachiphamaso chabe,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “kusakhulupirika kwa isreali nʼkochepa kuyerekeza ndi kusakhulupirika kwa yuda. pita ukalalikire kumpoto uthenga wakuti, “ ‘isreali wosakhulupirikawe, bwerera,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ‘sindidzakukalipira mpaka kalekale, pakuti ndine wachifundo,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ‘sindidzakukwiyira mpaka kalekale. ungovomera kulakwa kwako kuti unawukira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako. vomera kuti unayendayenda kukapembedza milungu yachilendo pansi pa mtengo uliwonse wogudira, ndiponso kuti sunandimvere,’ ” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “bwererani, ana osakhulupirika, pakuti ndine mbuye wanu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndinakusankhani, mmodzimmodzi kuchokera ku mudzi uliwonse ndiponso awiriawiri kuchokera ku banja lililonse. ndipo ndidzakupatsani abusa a pamtima panga amene adzakutsogolerani mwanzeru ndi mwaluntha. masiku amenewo mukadzachulukana kwambiri mʼdzikomo, anthu sadzanenanso za ‘bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh’ kapena kuliganizira. sadzalikumbukiranso kapena kulifuna, ndipo sadzapanganso lina,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. nthawi imeneyo adzatcha yerusalemu mpando waufumu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo mitundu yonse ya anthu idzasonkhana mu yerusalemu pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. sadzawumiriranso kutsata mitima yawo yoyipa. masiku amenewo fuko la yuda lidzaphatikizana ndi fuko la isreali, onse pamodzi adzachokera ku dziko la kumpoto kupita ku dziko limene ndinapatsa makolo awo, kuti likhale cholowa. “ine mwini ndinati, “ ‘ndikanakonda bwanji kukukhazikani pakati pa ana anga ndikukupatsani dziko labwino kwambiri, cholowa chokongola kwambiri kuposa cha mitundu ina ya anthu.’ ndinaganiza kuti mudzanditcha ine ‘atate’ ndi kuti simudzaleka kunditsata. koma monga mkazi wosakhulupirika amasiya mwamuna wake, momwemonso inu mwakhala osakhulupirika kwa ine, inu fuko la isreali,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mawu akumveka pa magomo, aisraeli akulira ndi kupempha chifundo chifukwa anatsata njira zoyipa ndi kuyiwala mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo. inu mukuti, “bwererani, anthu osakhulupirika; ndidzachiritsa kubwerera mʼmbuyo kwanu.” “inde, tidzabwerera kwa inu pakuti ndinu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu. ndithu kupembedza pa magomo komanso kuchita maphwando pa mapiri zilibe phindu. zoonadi chipulumutso cha isreali chili mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu basi. kuyambira pa ubwana wathu milungu yochititsa manyazi ija yakhala ikutiwonongetsa phindu la ntchito za makolo athu, nkhosa ndi ngʼombe zawo, ana awo aamuna ndi aakazi. tilekeni tigone pansi mwa manyazi, ndipo kunyozeka kwathu kutiphimbe. paja tachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, ife pamodzi ndi makolo athu kuyambira nthawi ya ubwana wathu mpaka lero lino sitinamvere mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu.”

4

“ngati mukufuna kubwerera, inu aisraeli, bwererani kwa ine,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “chotsani mafano anu onyansa pamaso panga ndipo musasocherenso. muzilumbira mokhulupirika ndiponso mwa chilungamo kuti, ‘pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo.’ mukatero anthu a mitundu ina yonse adzandipempha kuti ndiwadalitse ndipo adzanditamanda.” zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kwa anthu a ku yuda ndi a ku yerusalemu ndi izi: “limani masala anu musadzale pakati pa minga. dziperekeni nokha kwa ine kuti munditumikire ndi mtima wanu wonse, inu anthu a ku yuda ndi ku yerusalemu. muzichita zimenezi kuopa kuti mkwiyo wanga ungabuke ngati moto ndi kukutenthani, chifukwa cha ntchito zanu zoyipazo popanda wina wowuzimitsa. “lengeza ku yuda ndi kulalikira mu yerusalemu kuti, ‘lizani lipenga mʼdziko lonse!’ ndipo fuwulani kuti, ‘sonkhanani! tiyeni tithawire ku mizinda yotetezedwa!’ kwezani mbendera kuyangʼana ku ziyoni! musachedwe, thawani kuti mupulumuke! pakuti ine ndikubweretsa chilango kuchokera kumpoto, kudzakhala chiwonongeko choopsa.” monga mkango umatulukira mʼngaka yake momwemonso wowononga mayiko wanyamuka ndi kutuluka ku mbuto yake. watero kuti awononge dziko lanu. mizinda yanu idzakhala mabwinja popanda wokhalamo. choncho valani ziguduli, lirani ndi kubuwula, pakuti mkwiyo waukulu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh sunatichokere. “pa tsiku limenelo, mfumu ndi nduna zake adzataya mtima, ansembe adzachita mantha kwambiri, ndipo aneneri adzathedwa nzeru,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo ine ndinati, “haa, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndithu munawanyenga anthu awa pamodzi ndi yerusalemu pamene munanena kuti, ‘mudzakhala pa mtendere,’ chonsecho lupanga lili pakhosi pathu.” nthawi imeneyo anthu awa ndi yerusalemu adzawawuza kuti, “mphepo yotentha yochokera ku magomo a mʼchipululu ikuwomba pa anthu anga, osati mphepo yopeta kapena yoyeretsa; koma mphepo yamphamvu kwambiri yochokera kwa ine. tsono ndi ineyo amene ndikuwaweruza.” taonani, adani akubwera ngati mitambo, magaleta awo akubwera ngati kamvuluvulu, akavalo awo ndi aliwiro kupambana chiwombankhanga. tsoka ilo! tawonongeka! iwe yerusalemu, tsuka mtima wako kuchotsa zoyipa kuti upulumuke. kodi maganizo ako oyipawo udzakhala nawo mpaka liti? pakuti amithenga akulalika mawu mʼdziko la dani; akulengeza za masautso kuchokera ku mapiri a efereimu. iwo akuti, “fotokozani zimenezi kwa anthu a mitundu ina, lengezani zimenezi mu yerusalemu kuti, ‘ankhondo akubwera kuchokera ku dziko lakutali, akufuwula ndi kudzazinga mizinda ya yuda. azinga yerusalemu ngati anthu olondera munda, chifukwa yerusalemu wandiwukira,’ ” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “makhalidwe anu ndi zochita zanu zakubweretserani zimenezi. chimenechi ndiye chilango chanu. nʼchowawa kwambiri! nʼcholasa mpaka mu mtima!” mayo, mayo, ndikumva kupweteka! aa, mtima wanga ukupweteka, ukugunda kuti thi, thi, thi. sindingathe kukhala chete. pakuti ndamva kulira kwa lipenga; ndamva mfuwu wankhondo. tsoka limatsata tsoka linzake; dziko lonse lasanduka bwinja. mwadzidzidzi matenti athu awonongedwa, mwa kanthawi kochepa nsalu zake zotchinga zagwetsedwa. kodi ndikhale ndikuona mbendera ya nkhondo, ndi kumva kulira kwa lipenga mpaka liti? mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “anthu anga ndi zitsiru; iwo sandidziwa. iwo ndi ana opanda nzeru; samvetsa chilichonse. ali ndi luso lochita zoyipa, koma sadziwa kuchita zabwino.” ndinayangʼana dziko lapansi, ndipo linali lopanda anthu ndi lopanda kanthu; ndinayangʼana thambo, koma linalibe kuwala kulikonse. ndinayangʼana mapiri, ndipo ankagwedezeka; magomo onse ankangosunthira uku ndi uku. ndinayangʼana, ndipo sindinaone anthu; mbalame iliyonse ya mlengalenga inali itathawa. ndinayangʼana, dziko lachonde linali litasanduka chipululu; mizinda yake yonse inali itasanduka bwinja pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa cha mkwiyo wake. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “dziko lonse lidzasanduka chipululu komabe sindidzaliwononga kotheratu. chifukwa chake dziko lapansi lidzalira ndipo thambo lidzachita mdima, pakuti ndayankhula ndipo sindidzafewa mtima, ndatsimikiza ndipo sindidzabwerera mʼmbuyo.” pakumva phokoso la okwera pa akavalo ndi la anthu oponya mivi, anthu a mʼmizinda adzathawa. ena adzabisala ku nkhalango; ena adzakwera mʼmatanthwe mizinda yonse nʼkuyisiya; popanda munthu wokhalamo. iwe yerusalemu, ndiwe bwinja! ukutanthauza chiyani kuvala zovala zofiira ndi kuvalanso zokometsera zagolide? ngakhale udzikonze maso ako powapaka zokometsera, ukungodzivuta chabe. zibwenzi zako zikukunyoza; zikufuna kuchotsa moyo wako. ndikumva kulira ngati kwa mayi pa nthawi yake yobereka, kubuwula ngati kwa mayi amene akubereka mwana wake woyamba. kuliraku ndi kwa anthu a mu ziyoni, wefuwefu. atambalitsa manja awo nʼkumati, “kalanga ife! tikukomoka. moyo wathu waperekedwa kwa anthu otipha.”

5

“pitani uku ndi uku mʼmisewu ya yerusalemu, mudzionere nokha, funafunani mʼmabwalo ake. ngati mungapeze munthu mmodzi amene amachita zachilungamo ndi kufunafuna choonadi, ndipo ndidzakhululukira mzinda uno. ngakhale anthu akulumbira kuti, ‘pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo,’ komabe akungolumbira mwachinyengo.” inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kodi suja mumafuna anthu onena zoona? inu munawakantha anthuwo, koma sanamve kupweteka; munawaphwanya anthuwo, koma sanatengepo phunziro. anawumitsa mitima yawo ngati mwala ndipo anakaniratu kulapa. ndiye ndinati, “awa ndi amphawi chabe; anthu ochita zopusa. sadziwa njira ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, sazindikira zimene allah wawo amafuna. tsono ndidzapita kwa atsogoleri ndi kukayankhula nawo; ndithu iwo amadziwa njira ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, amadziwa zomwe allah wawo amafuna.” koma ayi, iwonso anathyola goli la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anadula msinga zawo. choncho mkango wochokera ku nkhalango udzawapha, mmbulu wochokera ku thengo udzawawononga, kambuku adzawabisalira pafupi ndi mizinda yawo kuti akhadzule aliyense amene adzayesera kutuluka mʼmizindamo pakuti kuwukira kwawo ndi kwakukulu ndipo abwerera mʼmbuyo kwambiri. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “kodi ndingakukhululukireni bwanji ndi zimene mwachita? ana anu andisiya ine ndipo amapembedza milungu imene si milungu konse. ine ndinawapatsa zonse zimene ankasowa, komabe iwo anachita chigololo namasonkhana ku nyumba za akazi achiwerewere. monga amachitira akavalo onenepa akamamemesa, aliyense wa iwo ankathamangira mkazi wa mnzake. tsono ndingaleke kuwalanga chifukwa cha zimenezi?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “kodi nʼkuleka kuwulipsira mtundu woterewu? “pitani ku minda yake ya mipesa ndi kukayiwononga, koma musakayiwononge kotheratu. sadzani nthambi zake pakuti anthu amenewa si a mavawelomakonsonanti-yeahoh. nyumba ya isreali ndi nyumba ya yuda onse akhala osakhulupirika kotheratu kwa ine.” iwowa ankanama ponena za mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh sangachite zimenezi! choyipa sichidzatigwera; sitidzaona nkhondo kapena njala. mawu a aneneri azidzangopita ngati mphepo; ndipo mwa iwo mulibe uthenga wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho zimene amanena zidzawachitikira okha.” chifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse akuti, “popeza kuti anthu awa ayankhula mawu amenewa, tsono mawu anga ndidzawasandutsa moto mʼkamwa mwako ndipo anthu awa ndidzawasandutsa nkhuni zimene moto udzapserezeretu. inu aisraeli,” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ndikukubweretserani mtundu wa anthu ochokera kutali, ndi mtundu umene sunagonjetsedwepo, mtundu wakalekale umene chiyankhulo chawo inu simuchidziwa, zimene akunena inu simungazimvetse. zida zawo za nkhondo zapha anthu ambirimbiri; onsewo ndi ankhondo amphamvu okhaokha. adzakudyerani zokolola zanu ndi chakudya chanu, adzapha ana anu aamuna ndi aakazi; adzakupherani nkhosa zanu ndi ngʼombe zanu, adzawononga mpesa wanu ndi mikuyu yanu. ndi malupanga awo adzagwetsa mizinda yanu yotetezedwa imene mumayidalira. “komabe pa masiku amenewo sindidzakuwonongani kotheratu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo pamene anthu adzafunsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “chifukwa chiyani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu wachita zimenezi?” iwe udzawawuze kuti, “monga momwe mwasiyira ine ndi kutumikira milungu yachilendo mʼdziko mwanu, momwemonso mudzatumikira anthu a mʼdzikonso lachilendo.” “lengeza izi kwa ana a yaqobo ndipo mulalikire kwa anthu a ku yuda kuti, imvani izi, inu anthu opusa ndi opanda nzeru, inu amene maso muli nawo koma simupenya, amene makutu muli nawo koma simumva. kodi simuyenera kuchita nane mantha?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “kodi simuyenera kunjenjemera pamaso panga? ine ndinayika mchenga kuti ukhale malire a nyanja, malire a muyaya amene nyanjayo singadutsepo. mafunde angawombe motani, koma sangathe kupitirira malirewo; mafunde angakokome motani, koma sangadutse malirewo. koma anthu awa ndi nkhutukumve ndiponso a mitima yowukira; andifulatira ndipo andisiyiratu. sananenepo mʼmitima mwawo kuti, ‘tiyeni tizipembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu. kodi suja amatipatsa pa nthawi yake mvula yachizimalupsa ndi yamasika. iye salephera konse kutipatsa nyengo ya kholola.’ koma zolakwa zanu zalepheretsa zonsezi; ndipo machimo anu akumanitsani zabwino. “pakati pa anthu anga pali anthu ena oyipa amene amabisalira anzawo monga amachitira mlenje mbalame ndiponso ngati amene amatchera misampha kuti akole anthu anzawo. nyumba zawo zadzaza ndi chuma chochipeza mwa chinyengo ngati zikwere zodzaza ndi mbalame. nʼchifukwa chake asanduka otchuka ndi olemera. ndipo ananenepa ndi kukhala ndi matupi osalala. ntchito zawo zoyipa nʼzopanda malire; saweruza mwachilungamo nkhani ya ana amasiye kuti iyende bwino, sateteza ufulu wa anthu osauka. kodi ine ndingaleke kuwalanga chifukwa cha zimenezi? kodi ndisawulipsire mtundu woterewu? akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “chinthu chothetsa nzeru ndi choopsa kwambiri chachitika mʼdzikomo: aneneri akunenera zabodza, ndipo ansembe akuvomerezana nawo, ndipo anthu anga akukonda zimenezi. koma mudzatani potsiriza?

6

“thawani, inu anthu a ku benjamini! tulukani mu yerusalemu! lizani lipenga ku tekowa! kwezani mbendera ku beti-hakeremu! pakuti tsoka lalikulu likubwera kuchokera kumpoto, ndipo chiwonongekocho nʼchachikulu. kodi mzinda wa ziyoni suli ngati msipu wokongola kwambiri, kumene abusa amafikako ndi ziweto zawo? abusa ndi nkhosa zawo adzabwera kudzalimbana nawo; adzamanga matenti awo mowuzinga, ndipo aliyense adzakhazika anthu ake pamalo pake.” adzanena kuti, “konzekani kuwuthira nkhondo mzindawo! nyamukani, kuti tiwuthire nkhondo mzindawu masana ano. koma tili ndi tsoka, dzuwa lapendeka, ndipo zithunzithunzi za kumadzulo zikunka zitalika. tsono nyamukani kuti tiwuthire nkhondo mzindawu usiku uno ndi kuwononga malinga ake!” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “dulani mitengo ndipo mumange mitumbira yankhondo kulimbana ndi yerusalemu. mzinda umenewu uyenera kulangidwa; wadzaza ndi kuponderezana. monga momwe chitsime chimatulutsira madzi ndi mmenenso yerusalemu amatulutsira zoyipa zake. chiwawa ndi chiwonongeko ndi zomwe zimamveka mu mzindamo; nthenda yake ndi mabala ake ndimaziona nthawi zonse. iwe yerusalemu, tengapo phunziro, kuopa kuti chikondi changa pa iwe chingakuchokere ndi kusandutsa dziko lako kukhala bwinja mopanda munthu wokhalamo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse anandiwuza kuti, “adani adzawakunkha ndithu anthu otsala a isreali, monga momwe amachitira populula mphesa. tsono iwe yesetsa kupulumutsa amene ungathe monga mmene amachitira munthu wokolola mphesa.” kodi ndiyankhule ndi yani ndi kumuchenjeza? ndinene mawu ochenjeza kwa yani kuti amve? makutu awo ndi otsekeka kotero kuti sangathe kumva. mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi onyansa kwa iwo; sasangalatsidwa nawo. koma ine ndadzazidwa ndi mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndatopa ndi kusunga mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “tsono ndidzawutulutsira mkwiyo umenewu pa ana oyenda mʼmisewu ndi pa achinyamata amene asonkhana pamodzi; pakutinso mwamuna ndi mkazi wake adzatengedwa, pamodzi ndi okalamba amene ali ndi zaka zochuluka. nyumba zawo adzazipereka kwa ena, pamodzi ndi minda yawo ndi akazi awo. ndidzatambasula dzanja langa kukantha anthu okhala mʼdzikomo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “kuyambira wamngʼono mpaka wamkulu, onse ali ndi dyera lofuna kupeza phindu mwa kuba; aneneri pamodzi ndi ansembe omwe, onse amachita zachinyengo. amapoletsa zilonda za anthu anga pamwamba pokha. iwo amanena kuti, ‘mtendere, mtendere,’ pamene palibe mtendere. kodi amachita manyazi akamachita zonyansazo? ayi, sachita manyazi ndi pangʼono pomwe; sadziwa ndi kugwetsa nkhope komwe. choncho iwo adzagwera pakati pa anzawo amene agwa kale; adzagwa pansi tsiku limene ndidzawalange,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “imani pa mphambano ndipo mupenye; kumeneko ndiye kuli njira zakale, funsani kumene kuli njira yabwino. yendani mʼmenemo, ndipo mudzapeza mpumulo wa miyoyo yanu. koma inu munati, ‘ife sitidzayenda njira imeneyo.’ ine ndinakupatsani alonda oti akuyangʼanireni ndipo ndinati, ‘imvani kulira kwa lipenga!’ koma inu munati, ‘sitidzamvera.’ nʼchifukwa chake imvani, inu anthu a mitundu ina; yangʼanitsitsani, inu amene mwasonkhana pano, chimene chidzawachitikire anthuwo. imvani, inu anthu okhala pa dziko lapansi, ndikubweretsa masautso pa anthu awa. zimenezi ndi mphotho ya ntchito zawo. iwowa sanamvere mawu anga ndipo anakana lamulo langa. kodi pali phindu lanji ngakhale mubwere ndi lubani kuchokera ku seba, kapena zonunkhira zina kuchokera ku dziko lakutali? nsembe zanu zopsereza ine sindidzalandira; nsembe zanu sizindikondweretsa.” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ndidzayika zokhumudwitsa pamaso pa anthu awa. abambo ndi ana awo aamuna onse adzapunthwa ndi kugwa; anansi awo ndi abwenzi awo adzawonongeka.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, “taonani, gulu lankhondo likubwera kuchokera kumpoto; mtundu wa anthu amphamvu wanyamuka kuchokera kumathero a dziko lapansi. atenga mauta ndi mikondo; ndi anthu ankhanza ndi opanda chifundo. phokoso lawo lili ngati mkokomo wa nyanja. akwera pa akavalo awo ndipo akonzekera ngati anthu ankhondo, kudzakuthirani nkhondo anthu a ku ziyoni.” a ku ziyoni akuti “ife tamva mbiri yawo, ndipo manja anthu alefukiratu. nkhawa yatigwira, ndipo tikumva ululu ngati mayi pa nthawi yake yochira. musapite ku minda kapena kuyenda mʼmisewu, pakuti mdani ali ndi lupanga, ndipo ponseponse anthu akuchita mantha. inu anthu anga, valani ziguduli ndipo gubudukani pa phulusa; lirani mwamphamvu ngati munthu wolirira mwana wake mmodzi yekha, pakuti mwadzidzidzi wowonongayo adzabwera kudzatipha. “iwe yeremiya, ndakuyika kuti ukhale choyesera zitsulo. uwayese anthu anga monga ungayesere chitsulo kuti uwone makhalidwe awo. onsewo ali ndi khalidwe lokanika ndi lowukira ndipo akunka nanena zamiseche. iwo ndi olimba ngati mkuwa ndi chitsulo. onse amangochita zoyipa zokhazokha. moto mu mvukuto ukuyaka kwambiri; mtovu watha kusungunuka ndi moto. koma ntchito yosungunulayo sikupindula chifukwa zoyipa sizikuchokapo. iwo ali ngati siliva wotayidwa, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wawakana.”

7

mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kwa yeremiya ndi awa, “ima pa chipata cha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo kumeneko ukalalikire uthenga uwu: “ ‘imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu nonse anthu a ku yuda amene mumalowa pa chipata ichi kudzapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti: konzani makhalidwe anu ndi zochita zanu, ndipo ndidzakulolani kukhala pa malo ano. musamakhulupirire mawu anu achinyengo onena kuti, ‘ino ndi nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh!’ ngati mutasinthadi makhalidwe anu ndi zochita zanu, ndi kumachitirana zolungama, ngati mutaleka kuzunza mlendo, ana amasiye kapena akazi amasiye ndi kuleka kupha anthu osalakwa pa malo ano, ndipo ngati muleka kutsatira milungu ina, kuti ingakuwonongeni, ine ndidzakulolani kukhala pa malo ano, mʼdziko limene ndinapatsa makolo anu mpaka muyaya. koma onani, inu mukudalira mawu abodza amene alibe phindu. “kodi inu muziba ndi kupha, kuchita chigololo ndi kulumbira monama, kufukiza lubani kwa baala ndi kutsatira milungu ina imene simunayidziwe, ndipo kenaka nʼkubwera kudzayima pamaso panga mʼnyumba ino, nyumba imene imadziwika ndi dzina langa, inu nʼkumati, ‘tapulumuka.’ mwapulumuka kuti muzichitabe zonyansazi? kodi nyumba ino imene imadziwika ndi dzina langa, yasanduka phanga la anthu olanda zinthu anzawo mwachifwamba inu mukuona? komatu ndakhala ndi kuziona zonsezi! akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.” “ ‘pitani tsopano ku malo anga ku silo, malo amene poyamba ankadziwika ndi dzina langa, ndipo mukaone zimene ndinachita kumeneko chifukwa cha kuyipa kwa anthu anga aisraeli. tsono popeza munkachita zonsezi, ngakhale ine kukuyankhulani koma inu osamvera, kukuyitanani koma inu osayankha, choncho ndidzachita pa nyumba imene imadziwika ndi dzina langayi, nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh imene mumayidalira, malo amene ndinapereka kwa inu ndi makolo anu, zomwe ndinachita ku silo. ndidzakuthamangitsani pamaso panga, ngati momwe ndinachitira abale anu onse, anthu a efereimu.’ ” “choncho iwe yeremiya usawapempherere anthu awa ngakhale kuwapepesera kapenanso kuwapembedzera; usandidandaulire, chifukwa ine sindidzakumvera. kodi sukuona zimene akuchita mʼmizinda ya ku yuda ndi mʼmisewu ya ku yerusalemu? ana akutorera nkhuni, abambo akusonkha moto, ndipo amayi akukanda ufa kuti aphike makeke oti akapereke nsembe kwa mfumukazi yazakumwamba. iwo amathira nsembe ya zakumwa kwa milungu ina kuti andipsetse mtima. koma kodi akuvutitsa ine? kodi sakungodzivuta okha, ndi kudzichititsa manyazi? akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.” “nʼchifukwa chake ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: ndidzatsanulira mkwiyo wanga pa nyumba yangayi, anthu, nyama, mitengo ndi zipatso zomwe. mkwiyowo udzakhala ngati moto wosazimitsika. “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti: wonjezerani nsembe zanu zopsereza pa nsembe zanu zinazo ndipo mudye nyama yakeyo! pakuti pamene ndinatulutsa makolo anu ku igupto ndi kuyankhula nawo, sindinawalamulire kuti azipereka nsembe zopsereza kapena nsembe zinazo, koma ndinawalamula kuti: mverani ine, ndipo ndidzakhala allah wanu ndipo inu mudzakhala anthu anga. muzitsata zonse zimene ndakulamulirani, ndipo zinthu zidzakuyenderani bwino. koma anthuwo sanamvere kapena kulabadira; mʼmalo mwake anapitirira kusamvera ndi mitima yawo yoyipa. iwo anabwerera mʼmbuyo mʼmalo mopita patsogolo. kuyambira tsiku limene makolo awo anachoka ku igupto mpaka lero lino, ndakhala ndikuwatumizira atumiki anga, aneneri. koma anthuwo sanandimvere kapena kusamalira. anawumitsa mitima yawo ndi kuchita zoyipa kuposa makolo awo. “ngakhale iwe uwawuze zonsezi koma sadzakumvera. ngakhale uwayitane koma sadzakuyankha. nʼchifukwa chake udzawawuze kuti, ‘uwu ndi mtundu wa anthu umene sunamvere mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake, wosalola kulangizidwa. choonadi chatha; chazimirira pa milomo yawo.’ “tsono meta tsitsi lako ndi kulitaya. ulire kwambiri pa zitunda zopanda zomera, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh waukana ndi kuwusiya mʼbado umene wamukwiyitsawu.” “anthu a ku yuda achita zoyipa pamaso panga, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ayimika mafano awo onyansa mʼnyumba imene imadziwika ndi dzina langa ndipo ayipitsa. amanga nsanja yopembedzera tofeti mʼchigwa cha hinomu kuti apserezereko ana awo aamuna ndi aakazi. zimenezi ine sindinawalamulire ngakhale kuziganizira nʼkomwe. nʼchifukwa chake masiku akubwera, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamene anthu sadzawatchulanso malowo tofeti kapena chigwa cha hinomu, koma adzawatchula chigwa cha imfa, chifukwa adzakwirira anthu akufa ku tofeti mpaka osapezekanso malo owayika. ndipo mitembo ya anthu amenewa idzakhala chakudya cha mbalame zamlengalenga ndi zirombo zakuthengo, ndipo palibe wina amene adzazipirikitse. ndidzathetsa nyimbo zonse zachisangalalo ndi zachikondwerero mʼmizinda ya ku yuda ndi mʼmisewu ya ku yerusalemu. sikudzamvekanso mawu a chikondwerero a mkwatibwi ndi mkwati pakuti dzikolo lidzasanduka chipululu.”

8

mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ ‘pa nthawi imeneyo, mafupa a mafumu ndi a akuluakulu a ku yuda, mafupa a ansembe ndi a aneneri, ndiponso mafupa a anthu a ku yerusalemu adzafukulidwa. adzawamwaza pa nthaka kuyangʼana dzuwa, mwezi ndi nyenyezi zonse zamlengalenga, zimene ankazikonda, kuzitumikira ndi kuzitsatira, kupemphako nzeru ndiponso kuzilambira. mafupawo sadzawasonkhanitsa kapena kuwakwirira, koma adzakhala ngati ndowe pamwamba pa nthaka. otsala onse a mtundu woyipawu adzafuna imfa kopambana moyo kulikonse kumene ndidzawapirikitsirako, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse.’ ” “tsono awuze anthuwa, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: “ ‘kodi anthu akagwa sangadzukenso? munthu akasochera kodi sangathe kubwereranso? chifukwa chiyani nanga anthu awa akupitirirabe kuchimwa, osabwerera? chifukwa chiyani yerusalemu akubwerera mʼmbuyo? iwo akangamira chinyengo; akukana kubwerera. ine ndinatchera khutu kumvetsera koma iwo sanayankhulepo zoona. palibe woyipa amene analapapo zoyipa zake, nʼkumati, ‘ine ndachita chiyani?’ aliyense akutsatira njira yake ngati kavalo wothamangira nkhondo. mbalame yotchedwa kakowa ija imadziwa nthawi yake mlengalenga. koma nkhunda, namzeze ndi chingalu zimadziwa nthawi yonyamukira ulendo, koma anthu anga sadziwa malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘inu mukunena bwanji kuti, ‘ndife anzeru ndipo timasunga malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh?’ koma ndi alembi anu amene akulemba zabodza. anthu anzeru achita manyazi; athedwa nzeru ndipo agwidwa. iwo anakana mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. nanga tsono nzeru zawo ziwapinduliranji? nʼchifukwa chake akazi awo ndidzawapereka kwa amuna ena ndipo minda yawo ndidzayipereka kwa amene adzawagonjetse. kuyambira wamngʼono mpaka wamkulu, onse ali ndi khalidwe lofuna kupeza chuma mwakuba. aneneri pamodzi ndi ansembe omwe, onse amachita zachinyengo. iwo amapoletsa zilonda za anthu anga pamwamba chabe nʼkumati, ‘mtendere, mtendere,’ pamene palibe mtendere. kodi amachita manyazi akamachita zonyansazi? ayi, alibe manyazi ndi pangʼono pomwe; iwo sadziwa nʼkugwetsa nkhope komwe. choncho iwo adzagwera pakati pa anzawo amene agwa kale; adzagwa pansi tsiku limene ndidzawalanga, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘ndidzatenga zokolola zawo, sipadzakhalanso mphesa pa mpesa kapena nkhuyu pa mkuyu, ndipo masamba ake adzawuma. zinthu zimene ndinawapatsa ndidzawachotsera.’ ” koma amati, “tikukhala pano chifukwa chiyani? tiyeni tonse pamodzi tithawire ku mizinda yotetezedwa ndi kukafera kumeneko. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu watsimikiza kuti tiyenera kufa. watipatsa madzi aululu kuti timwe, chifukwa tamuchimwira. tinkayembekezera mtendere koma palibe chabwino chomwe chinachitika, tinkayembekezera kuchira koma tinakumana ndi zoopsa zokhazokha. kulira kwa ngʼombe zazimuna za mdani kukumveka kuchokera ku dani; dziko lonse likunjenjemera chifukwa cha kulira kwa akavalowo. akubwera kudzawononga dziko ndi zonse zimene zili mʼmenemo. adzawononga mzinda ndi onse okhalamo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “onani, ndikukutumizirani njoka zaululu, mphiri zimene munthu sangathe kuzilodza, ndipo zidzakulumani,” ndadzazidwa ndi chisoni kwambiri, mtima wanga walefukiratu. imvani kulira kwa anthu anga kuchokera ku dziko lakutali: akuti, “kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh sali ku ziyoni? kodi mfumu yake sili kumeneko?” “chifukwa chiyani akundiputa ndi mafano awo osema, ndi milungu yawo yachilendo?” “nthawi yokolola yapita, chilimwe chapita, koma sitinapulumuke.” chifukwa cha mavuto a anthu anga, ine ndikumva kuwawa; ndikungolira ndipo mantha aakulu andigwira. kodi ku giliyadi kulibe mankhwala ochiritsa? kodi kumeneko kulibe singʼanga? nanga chifukwa chiyani mabala a anthu anga sanapole?

9

aa, ndikanakonda kuti mutu wanga ukanakhala chitsime cha madzi, ndi maso anga ngati kasupe wa misozi! ndikanalira usana ndi usiku kulirira anthu anga amene aphedwa. ndani adzandipatsa malo ogona mʼchipululu kuti ndiwasiye anthu anga ndi kuwachokera kupita kutali; pakuti onse ndi achigololo, ndiponso gulu la anthu onyenga. “amapinda lilime lawo ngati uta. mʼdzikomo mwadzaza ndi mabodza okhaokha osati zoonadi. amapitirirabe kuchita zoyipa; ndipo sandidziwa ine.” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “aliyense achenjere ndi abwenzi ake; asadalire ngakhale abale ake. aliyense amafuna kumudyera mʼbale wake masuku pa mutu. choncho aliyense amachitira bwenzi lake ugogodi. aliyense amamunamiza mʼbale wake ndipo palibe amene amayankhula choonadi. anapazoloweza pakamwa pawo kunena zabodza; amalimbika kuchita machimo. iwe wakhalira mʼchinyengo ndipo ukukana kundidziwa ine,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “taonani, ine ndidzawasungunula ngati chitsulo ndi kuwayesa. kodi ndingachite nawonso bwanji chifukwa cha machimo awo? lilime lawo lili ngati muvi wakuthwa; limayankhula zachinyengo. aliyense ndi pakamwa pake amayankhula mawu achikondi kwa mnansi wake, koma mu mtima mwake amakonzekera zomuchita chiwembu. kodi ndilekerenji kuwalanga chifukwa cha zimenezi? akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ‘kodi ndisawulipsire mtundu wotere wa anthu?’ ” ndidzakhetsa misozi ndi kulira kwamphamvu chifukwa cha mapiri ndipo ndidzadandaula chifukwa cha msipu wa ku chipululu. malo onsewo awonongeka ndipo palibe amene amapitako, ndipo sikumveka kulira kwa ngʼombe. mbalame zamlengalenga zathawa ndipo nyama zakuthengo zachokako. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ndidzasandutsa yerusalemu kukhala bwinja, malo okhalamo ankhandwe; ndipo ndidzawononga mizinda ya yuda kotero kuti palibe munthu amene adzakhalemo.” ine ndinati, “kodi munthu wanzeru ndani woti nʼkumvetsa zimenezi? kodi ndani amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula naye zimenezi kuti akafotokozere ena? nʼchifukwa chiyani dziko lawonongeka ndi kusanduka chipululu, mʼmene anthu sadutsamo?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “nʼchifukwa chakuti anthuwa analeka kutsata malamulo anga amene ndinawapatsa; sanandimvere kapena kuwasamala. mʼmalo mwake, anatsatira zolakwa za mʼmitima yawo; anapembedza abaala ngati momwe makolo awo anawaphunzitsira.” tsono chimene ine mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali ndidzachite ndi anthu amenewa ndi ichi: “ndidzawadyetsa chakudya cha ziphe ndi kuwamwetsa madzi a ndulu. ndidzawabalalitsa pakati pa mitundu ya anthu imene iwowo kapena makolo awo sanayidziwe, ndipo ndidzawalondola ndi ankhondo mpaka nditawawononga.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “tsopano ganizirani! muyitane akazi olira mwachisoni kuti abwere; itanani akazi odziwa kulira bwino.” anthu akuti, “abwere mofulumira kuti adzatilire mpaka mʼmaso mwathu mutatuluka misozi ndi kuti msidze zathu zinyowe ndi madzi. kulira mwachisoni kukumveka kuchokera mu ziyoni akuti, ‘aa! ife tawonongeka! tachita manyazi kwambiri! tiyenera kuchoka mʼdziko lathu chifukwa atipirikitsa mʼnyumba zathu.’ ” tsono inu amayi, imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh; tcherani makutu anu kuti mumve mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. phunzitsani ana anu aakazi kulira mwachisoni; aliyense aphunzitse mnzake nyimbo ya maliro. imfa yatifikira kudzera mʼmazenera athu ndipo yalowa mʼnyumba zathu zotetezedwa; yapha ana athu mʼmisewu, ndi achinyamata athu mʼmabwalo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti ndinene izi kuti, “ ‘mitembo ya anthu idzakhala ili lambalamba ngati ndowe mʼminda, ngati mapesi mʼmbuyo mwa wokolola, popanda munthu woyitola.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “munthu wanzeru asanyadire nzeru zake, kapena munthu wamphamvu kunyadira nyonga zake, kapena munthu wolemera kunyadira chuma chake, koma ngati munthu akufuna kunyadira, anyadire chinthu ichi: kuti iye amamvetsa za ine ndipo amandidziwa, kuti ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene ndimakonda chifundo, chilungamo ndiponso ungwiro pa dziko lapansi. zimenezi ndizo ndimakondwera nazo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “nthawi ikubwera,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “pamene ndidzalanga onse amene anachita mdulidwe koma mu mtima sasamala nʼkomwe. ndidzalanga anthu a ku igupto, yuda, edomu, amoni, mowabu, ndiponso onse amene amakhala kutali ku chipululu. mitundu ina yonseyi ndi yosachita mdulidwe, ngakhalenso aisraeli nawonso sanachite mdulidwe wa mu mtima.”

10

inu aisraeli, imvani zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “musatsatire makhalidwe a anthu a mitundu ina kapena kuchita mantha ndi zizindikiro zamlengalenga, ngakhale anthu a mitundu ina amachita nazo mantha. pakuti miyambo ya mitundu inayo ndiyachabechabe. iwo amakadula mtengo ku nkhalango ndipo mmisiri amawusema ndi sompho. amakongoletsa chosemacho ndi siliva ndi golide; kenaka amachikhomerera ndi misomali kuti chisagwedezeke. mafano awo ali ngati mtengo wakanjedza woopsezera mbalame mʼmunda wa minkhaka. mafanowo sangathe nʼkuyankhula komwe ndipo ayenera kunyamulidwa popeza sangathe nʼkuyenda komwe. musachite nawo mantha popeza sangathe kukuchitani choyipa ndiponso alibe mphamvu yochitira chabwino chilichonse.” palibe wofanana nanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; inu ndinu wamkulu, ndipo dzina lanu lili ndi mphamvu yayikulu. ndani amene angaleke kukuopani, inu mfumu ya mitundu ya anthu? chimenechi ndicho chokuyenerani. pakati pa anthu anzeru onse komanso mafumu onse a mitundu ya anthu, palibe wina wofanana nanu. onsewo ndi opusa ndi opanda nzeru; malangizo awo amawatenga kuchokera kwa mafano achabechabe opanga ndi mitengo. siliva wosula amabwera naye kuchokera ku tarisisi ndipo golide amachokera naye ku ufazi. mafanowo ndi ntchito ya anthu aluso ndi odziwa kuzokota golide. tsono mafanowo amawaveka zovala za mtundu wamtambo ndi pepo. yonseyo ndi ntchito ya anthu a luso. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye allah woona; iyeyo ndiye allah wamoyo, mfumu yamuyaya. akakwiya, dziko limagwedezeka; anthu a mitundu ina sangathe kupirira ukali wakewo. “awuze anthu awa kuti, ‘milungu iyi, imene sinalenge dziko lakumwamba ndi dziko lapansi, idzawonongeka pa dziko lapansi ndi pansi pa thambo.’ ” koma allah analenga dziko lapansi ndi mphamvu zake; iye anapanga dziko lonse ndi nzeru zake ndipo anayala thambo mwaluso lake. iye akayankhula, kumamveka mkokomo wamadzi akumwamba; iyeyo amabweretsa mitambo kuchokera ku malekezero a dziko lapansi. amabweretsa mphenzi pamodzi ndi mvula ndi kutulutsa mphepo yamkuntho kumalo kumene osungirako. anthu onse ndi opusa ndiponso opanda nzeru; mmisiri aliyense wosula golide akuchita manyazi ndi mafano ake. mafano akewo ndi abodza; alibe moyo mʼkati mwawo. mafanowo ndi achabechabe, zinthu zosekedwa nazo. pamene anthuwo azidzaweruzidwa, mafanowo adzawonongedwa. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndi cholowa cha yaqobo sali ngati mafanowo. iyeyu ndi mlengi wa zinthu zonse kuphatikizapo isreali, mtundu umene anawusankha kuti ukhale anthu ake. dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. sonkhanitsani katundu wanu, inu amene mukukhala mʼlinga la ankhondo. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “tsopano ine ndidzachotsa anthu onse amene akukhala mʼdziko lino; adzakhala pa mavuto mpaka adzamvetsa.” aliyense ankangoti, “mayo ine, chifukwa cha kupweteka kwanga! chilonda changa nʼchachikulu!” koma ine ndinkaganiza kuti, “ndithu, ili ndi vuto langa basi, choncho ndingolipirira.” tenti yanga yawonongeka, zingwe zake zonse zaduka. ana anga andisiya ndipo kulibenso. palibenso amene adzandimangire tenti, kapena kufunyulula nsalu yake. abusa ndi opusa ndipo sanapemphe nzeru kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh; choncho palibe chimene anapindula ndipo nkhosa zawo zonse zabalalika. tamvani! kukubwera mphekesera, phokoso lalikulu la gulu la a ankhondo likumveka kuchokera kumpoto! lidzasandutsa bwinja mizinda ya ku yuda, malo okhala nkhandwe. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndikudziwa kuti moyo umene munthu ali nawo si wake; munthuyo sangathe kuwongolera mayendedwe ake. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, langizeni, komatu mwachilungamo, osati ndi mkwiyo wanu, mungandiwononge kotheratu. tsanulirani ukali wanu pa mitundu ya anthu amene sakudziwani, ndiye kuti mitundu ya anthu amene satama pa dzina lanu mopemba. iwo aja anasakaza yaqobo; amusakaza kotheratu ndipo awononga dziko lake.

11

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yeremiya kuti, “imvani mawu a pangano ili, ndipo uwawuze anthu a ku yuda ndi a ku yerusalemu. awuze kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali akuti ‘adzakhala wotembereredwa munthu amene samvera mawu a pangano ili. awa anali mawu amene ndinalamulira makolo anu nditawatulutsa mu igupto, kuchoka mʼngʼanjo yamoto.’ ine ndinati, ‘mverani ine ndi kuchita chilichonse chimene ndakulamulirani. mukatero mudzakhala anthu anga ndi ine ndidzakhala allah wanu. tsono ine ndidzakwaniritsa lumbiro lomwe ndinalumbira kwa makolo anu kuti ndidzawapatsa dziko loyenda mkaka ndi uchi,’ dziko lomwe inu lero mukukhalamo.” tsono ine ndinayankha kuti, “ameni, mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “lengeza mawu onsewa mʼmizinda yonse ya ku yuda ndi mʼmisewu ya mu yerusalemu: ‘mverani mawu a pangano ili ndi kuzitsatira. kuyambira nthawi imene ndinatulutsa makolo anu ku igupto mpaka lero, ndakhala ndi kuwachenjeza kawirikawiri kuti, ‘mverani ine.’ koma sanamvere kapena kulabadirako. aliyense anawumirira kuchita zoyipa za mʼmitima yawo. ngakhale ndinawalamulira kuti asunge pangano langa koma iwo sanasunge. choncho ndinawalanga monga ndinaneneramo.’ ” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “anthu a ku yuda ndi ku yerusalemu andiwukira. abwereranso ku machimo a makolo awo, amene anakana kumvera mawu anga. akutsata milungu ina ndi kumayitumikira. aisraeli ndi ayuda aphwanya pangano limene ndinachita ndi makolo awo. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ndidzawagwetsera mavuto amene sadzatha kuwalewa. ngakhale adzandilirire, sindidzawamvera. anthu a mʼmizinda ya yuda ndi anthu a ku yerusalemu adzapita ndi kukalirira milungu imene ankayifukizira lubani, koma milunguyo sidzawathandiza ndi pangʼono pomwe mavuto akadzafika. iwe yuda, uli ndi milungu yochuluka ngati chiwerengero cha mizinda yako; chiwerengero cha maguwa ansembe amene umafukizirapo lubani kwa baala chili ngati misewu ya mu yerusalemu.’ “tsono iwe yeremiya usawapempherere anthu amenewa ngakhale kuwadandaulira kapena kuwapepesera, chifukwa sindidzawamvera akadzandiyitana pa nthawi ya mavuto awo. “kodi anthu anga okondedwa akudzachita chiyani mʼnyumba yanga? kodi suja iwowa amachita zoyipa zambiri? kodi mungathe kupulumuka, tsoka osakugwerani chifukwa cha nsembe zanuzo?” kale mavawelomakonsonanti-yeahoh ankakutchani mtengo wa olivi wa masamba obiriwira, wokhala ndi zipatso zokongola. koma tsopano adzawutentha ndi mkuntho wamkokomo ndipo nthambi zake zidzapserera. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, amene anakudzalani, walamula kuti mavuto akugwereni. inu a banja la yuda ndi a banja la isreali munachitira mavawelomakonsonanti-yeahoh zoyipa ndi kumukwiyitsa pamene munkapereka nsembe zanu kwa baala. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwululira ndipo ndinadziwa. iye anatsekula maso anga kuti ndione chiwembu chawocho. ndinali ngati mwana wankhosa wofatsa amene akupita naye kukamupha; sindinkadziwa kuti chiwembu chimene ankakonzekeracho chinkaloza ine. iwo amati: “tiyeni timuphe munthu ameneyu kuti dzina lake lisadzakumbukiridwenso.” koma, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, inu amene mumaweruza molungama ndi kuyesa mitima ndi maganizo, lolani kuti ine ndione kuti mwawalipsira, pakuti mlandu wanga ndawupereka mʼmanja mwanu. “nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena za anthu a ku anatoti amene akufuna kuwononga moyo wako namanena kuti, ‘usanenere mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh, ukatero ife tidzakupha ndi manja athu,’ koma mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘ine ndidzawalanga. achinyamata awo adzaphedwa ndi lupanga, ana awo aamuna ndi aakazi adzafa ndi njala. sipadzakhala otsala ndi mmodzi yemwe, chifukwa ndidzalanga anthu a ku anatoti chikadzafika chaka chawo cha chilango.’ ”

12

mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu mumakhala wokhoza nthawi zonse ndikati nditsutsane nanu. komabe ndikufuna kuyankhula nanu za mlandu wanga. chifukwa chiyani anthu oyipa zinthu zimawayendera bwino? chifukwa chiyani anthu achinyengo amakhala pabwino? inu munawadzala ndipo anamera mizu; amakula ndi kubereka zipatso. dzina lanu limakhala pakamwa pawo nthawi zonse, koma mitima yawo imakhala kutali ndi inu. koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ine mumandidziwa; mumandiona ndipo mumayesa zolingalira zanga. akokeni anthu oyipawo ngati nkhosa zokaphedwa! ayikeni padera mpaka tsiku loti akaphedwe! kodi dziko lidzakhala likulirabe mpaka liti ndipo udzu mʼmunda uliwonse udzakhalabe ofota mpaka liti? nyama ndi mbalame kulibiretu chifukwa anthu amene amakhalamo ndi oyipa. iwo amati: “mavawelomakonsonanti-yeahoh sangathe kuona ntchito zathu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “ngati kukutopetsa kuthamanga pamodzi ndi anthu nanga ungapikisane bwanji ndi akavalo? ngati ukupunthwa ndi kugwa pa malo abwino, udzatha bwanji kuthamanga mʼnkhalango za ku yorodani? ngakhale abale ako ndi anansi akuwukira, onsewo amvana zokuyimba mlandu. usawakhulupirire, ngakhale ayankhule zabwino ndi iwe. “ine ndawasiya anthu anga; anthu amene ndinawasankha ndawataya. ndapereka okondedwa anga mʼmanja mwa adani awo. anthu amene ndinawasankha asanduka ngati mkango wa mʼnkhalango. akundibangulira mwaukali; nʼchifukwa chake ine ndikudana nawo. anthu anga amene ndinawasankha asanduka ngati mbalame yolusa yamawangamawanga imene akabawi ayizinga. pitani, kasonkhanitseni nyama zakuthengo. mubwere nazo kuti zidzadye mbalameyo. abusa ambiri anawononga munda wanga wa mpesa, anapondereza munda wanga; munda wanga wabwino uja anawusandutsa chipululu. unawusandutsadi chipululu. ukanali wokhawokha chomwecho ukundilirira ine. dziko lonse lasanduka chipululu chifukwa palibe wolisamalira. anthu onse owononga abalalikira ku zitunda zonse za mʼchipululu. mavawelomakonsonanti-yeahoh watuma ankhondo ake kudzawatha kuyambira kumalire ena a dziko mpaka ku malire enanso a dziko, ndipo palibe amene adzakhale pa mtendere. anthu anafesa tirigu koma anatuta minga; anadzitopetsa kugwira ntchito koma osapeza phindu lililonse. choncho mudzachita manyazi ndi zokolola zanu chifukwa cha mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” “anthu oyipa oyandikana ndi anthu anga aisraeli, akuwalanda aisraeliwo dziko, cholowa chimene ndinawapatsa. nʼchifukwa chake ndidzawachotsa mʼdziko limenelo, ndipo ndidzachotsa banja la yuda pakati pawo. komabe nditawachotsa, ndidzawachitiranso chifundo, ndipo ndidzabwezera aliyense cholowa chake ndi dziko lake. ndipo ngati iwo adzaphunzira bwino njira za anthu anga ndi kulumbira mʼdzina langa, namanena kuti, ‘pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo,’ monga iwo anaphunzitsira anthu anga kulumbira mʼdzina la baala, ine ndidzawakhazikitsa pakati pa anthu anga. koma ngati mtundu wina uliwonse sudzamvera, ine ndidzawuchotsa ndi kuwuwonongeratu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

13

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “pita kagule lamba wansalu yosalala ndipo ukavale mʼchiwuno mwako, koma usakamuviyike mʼmadzi.” choncho ndinakagula lambayo, monga momwe anandiwuzira mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndinamanga mʼchiwuno mwanga. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhulanso kachiwiri kuti, “tenga lamba amene unagula ndi kuvala mʼchiwuno mwako uja. tsono pita ku mtsinje wa yufurate ndipo ukamubise lambayo mʼmingʼalu ya mʼmatanthwe.” ndipo ndinapitadi ndi kukabisa lambayo ku yufurate, monga anenera mavawelomakonsonanti-yeahoh. patapita masiku ambiri mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuzanso kuti, “pitanso ku yufurate ndipo ukatenge lamba amene ndinakuwuza kuti ukamubise kumeneko.” choncho ndinapita ku yufurate kukafukula lambayo ndi kumuchotsa pamalo pamene ndinamubisa, koma nthawi imeneyi nʼkuti lambayo atawonongeka kotheratu ndipo analibenso ntchito. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “izi ndi zimene ine ndikunena: ‘umu ndi mmene ndidzawonongere zimene akunyadira kwambiri a ku yuda ndi a ku yerusalemu. anthuwa ndi oyipa. iwo akana kumvera mawu anga. mʼmalo mwake amawumirira kutsata milungu ina, kuyitumikira ndi kuyipembedza. anthu amenewa adzakhala ngati lamba wopanda ntchitoyu. monga momwe lamba amakanirira mʼchiwuno cha munthu, momwemonso ndinakonza kuti nyumba yonse ya isreali ndi nyumba yonse ya yuda indikangamire ine kuti akhale anthu anga, kuti azitamanda dzina langa ndi kulemekeza ine. koma iwo sanamvere,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “awuze anthuwo kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti: mtsuko uliwonse adzawudzaza ndi vinyo.’ ndipo ngati iwo anena kwa iwe kuti, ‘kodi ngati ife sitikudziwa kuti mtsuko uliwonse udzadzazidwa ndi vinyo?’ tsono iwe uwawuze kuti, mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti ‘ine ndidzaledzeretsa anthu onse okhala mʼdziko muno, kuyambira mafumu amene amakhala pa mpando waufumu wa davide, ansembe, aneneri, pamodzi ndi anthu onse amene akukhala mu yerusalemu. ndidzawagundanitsa mitu kuti aphwanyane okhaokha ngati mitsuko, makolo ndi ana awo, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. sindidzawamvera chisoni kapena kuwachitira chifundo kapena kukhudzidwa nawo kuti ndileke kuwawononga.’ ” imvani inu aisraeli ndipo tcherani khutu, musadzitukumule, pakuti ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh amene akuyankhula. lemekezani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu asanagwetse mdima, mapazi anu asanayambe kupunthwa mʼchisisira chamʼmapiri. asanasandutse kuwala mukuyembekezerako kukhala mdima wandiweyani. koma ngati simumvera, ndidzalira kwambiri chifukwa cha kunyada kwanu. mʼmaso mwanga mwadzaza ndi misozi yowawa chifukwa nkhosa za mavawelomakonsonanti-yeahoh zatengedwa ukapolo. uza mfumu pamodzi ndi amayi ake kuti, “tsikani pa mipando yaufumuyo, pakuti zipewa zanu zaufumu zokongolazo zagwa pansi.” mizinda ya ku negevi yatsekedwa ndipo palibe wina woti nʼkuyitsekula. yuda yense watengedwa kupita ku ukapolo, watengedwa yense ukapolo. tukula maso ako kuti uwone amene akubwera kuchokera kumpoto. kodi nkhosa zimene anakusungitsa zili kuti, nkhosa zanu zokongola zija? kodi udzanena chiyani pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuyikira anthu amene unkanena kuti ndi abale ako akukugonjetsa ndi kukulamulira? kodi sudzamva zowawa ngati za mayi pa nthawi yake yochira? ndipo ngati udzadzifunsa kuti, “kodi zimenezi zandichitikira chifukwa chiyani?” ndi chifukwa cha machimo anu ambiri kuti zovala zanu zingʼambike ndiponso kuti akuchitireni nkhanza. kodi wa dziko la kusi nʼkusintha khungu lake, kapena kambuku kusintha mawanga ake? inunso amene munazolowera kuchita zoyipa simungathe kusintha. “ine ndidzakumwazani ngati mankhusu amene amawuluka ndi mphepo ya ku chipululu. limeneli ndiye gawo lanu, chilango chimene ndakukonzerani chifukwa chondiyiwala ine ndi kutumikira milungu yabodza, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ine ndidzakwinya zovala zanu mpaka ku maso kuti umaliseche wanu uwonekere. ndaona zonyansa zanu: zigololo zanu, kutchetcherera kwanu ndi ziwerewere zanu, zochitika pa mapiri ndi mʼminda. tsoka iwe yerusalemu! udzakhala wosayeretsedwa pa zachipembedzo mpaka liti?”

14

awa ndi mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza yeremiya onena za chilala: “yuda akulira, mizinda yake ikuvutika; anthu ake adzigwetsa pansi mwachisoni, kulira kwa yerusalemu kwakula. anthu awo wolemekezeka akutuma antchito awo kuti akatunge madzi. apita ku zitsime osapezako madzi. choncho amabwerera ndi mitsuko yopanda madzi. amanyazi ndi othedwa nzeru adziphimba kumaso. popeza pansi pawumiratu chifukwa kulibe madzi, alimi ali ndi manyazi ndipo amphimba nkhope zawo. ngakhale mbawala yayikazi ikusiya mwana wake wakhanda ku thengo chifukwa kulibe msipu. mbidzi zikuyima pa zitunda zopanda kanthu nʼkumapuma wefuwefu ngati nkhandwe; maso awo achita chidima chifukwa chosowa msipu.” anthu akuti, “ngakhale machimo athu akutitsutsa, koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh chitanipo kanthu chifukwa cha dzina lanu. pakuti kusakhulupirika kwathu nʼkwakukulu; ife takuchimwirani. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh amene aisraeli amakukhulupirirani ndi amene mumawapulumutsa pa nthawi ya masautso, chifukwa chiyani mukukhala ngati mlendo mʼdziko muno? chifukwa chiyani muli ngati wapaulendo amene akungogona tsiku limodzi? chifukwa chiyani muli ngati munthu amene wadzidzimutsidwa, kapena ngati wankhondo amene alibe mphamvu yopulumutsa? komabe inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, muli pakati pathu, ndipo tikudziwika ndi dzina lanu; musatitaye ife!” zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena za anthuwa ndi izi: “iwo amakonda kuyendayenda kwambiri; samatha kudziretsa. nʼchifukwa chake ine mavawelomakonsonanti-yeahoh sindingawalandire, ndipo tsopano ndidzakumbukira zoyipa zawo ndi kuwalanga chifukwa cha machimo awo.” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “usawapempherere anthu awa kuti zinthu ziwayendere bwino. ngakhale asale zakudya, ine sindidzamva kulira kwawo; ngakhale apereke nsembe zopsereza ndi chopereka cha chakudya, sindidzazilandira. mʼmalo mwake, ndidzawapha ndi lupanga, njala ndi mliri.” koma ine ndinati, “aa, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, aneneri amawawuza anthuwo kuti, sadzaphedwa ndi lupanga kapena kuvutika ndi njala. koma kuti inu mudzawapatsa mtendere wokhawokha pamalo pano.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “ndi zabodza kuti aneneriwa akunenera mʼdzina langa. ine sindinawatume kapena kuwasankha kapenanso kuyankhula nawo. iwo amakuwuzani zinthu zabodza zomwe amati anaziona mʼmasomphenya, kapena pogwiritsa ntchito mawula achabechabe. zimene amayankhula ndi zongopeka mʼmutu mwawo. nʼchifukwa chake ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti aneneri amenewa akulosera mʼdzina langa pamene ine sindinawatume. iwo amati simudzafa pa nkhondo kapena ndi njala mʼdziko muno. koma tsono ndi iwowo, aneneriwa amene adzafe pa nkhondo kapena ndi njala. ndipo anthu amene anawaloserawo adzaponyedwa mʼmisewu ya mu yerusalemu atafa ndi njala ndi lupanga. sipadzapezeka wowayika mʼmanda popeza iwowo, akazi awo, ana awo aamuna, onse adzakhala atafa. ine ndidzawagwetsera chilango chowayenera. “awuze mawu awa: “ ‘maso anga akugwetsa misozi kosalekeza usana ndi usiku; chifukwa anthu anga okondedwa apwetekeka kwambiri, akanthidwa kwambiri. ndikapita kuthengo, ndikuona amene aphedwa ndi lupanga; ndikapita mu mzinda, ndikuona amene asakazidwa ndi njala. ngakhale aneneri pamodzi ndi ansembe onse atengedwa.’ ” kodi anthu a ku yuda mwawakana kwathunthu? kodi mtima wanu wanyansidwa nawo anthu a ku ziyoni? chifukwa chiyani mwatikantha chotere kuti sitingathenso kuchira? ife tinayembekezera mtendere koma palibe chabwino chomwe chabwera, tinayembekezera kuchira koma panali kuopsezedwa kokhakokha. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ife tikuvomereza kuyipa kwathu ndiponso kulakwa kwa makolo athu; ndithu ife tinakuchimwiranidi. musatikane kuopa kuti dzina lanu linganyozedwe; musanyoze mpando wanu waufumu waulemerero. kumbukirani pangano lanu ndi ife ndipo musachiphwanye. mwa milungu yachabechabe ya anthu a mitundu ina, kodi pali mulungu amene angagwetse mvula? ife chikhulupiriro chathu chili pa inu, popeza inu nokha ndinu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu amene mukhoza kuchita zimenezi.

15

kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “ngakhale mose ndi samueli akanayima pamaso panga kupempherera anthu awa, ine sindikanawachitira chisoni. achotseni ndipo ndisawaonenso! aleke apite! ndipo ngati akufunsa iwe kuti, ‘kodi tipite kuti?’ uwawuze kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ ‘oyenera kufa adzafa; oyenera kufa ndi lupanga adzafa ndi lupanga; oyenera kufa ndi njala adzafa ndi njala; oyenera kupita ku ukapolo adzapita ku ukapolo.’ “ine ndidzawatumizira mitundu inayi ya zinthu zowononga,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “lupanga lowapha, agalu owaluma, mbalame zamumlengalenga ndiponso zirombo zoti ziwadye ndi kuwawononga. ndidzawasandutsa kukhala chinthu chonyansa kwa anthu a maufumu onse a dziko lapansi chifukwa cha zimene manase mwana wa hezekiya mfumu ya yuda anachita mu yerusalemu. “kodi adzakumvera chisoni ndani, yerusalemu? kodi adzakulira ndani? kodi ndani amene adzapatuka kufunsa za moyo wako? inu mwandikana ine,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “inu mukubwererabe mʼmbuyo. choncho ine ndidzakukanthani. ndatopa ndi kukuchitirani chifundo. ine ndidzakubalalitsani kukuchotsani mʼmizinda ya mʼdzikomo monga mmene amachitira ndi mankhusu popeta ndi lichero. anthu anga ndinawaliritsa ndi kuwawononga chifukwa sanasinthe makhalidwe awo oyipa. ndinachulukitsa amayi awo amasiye kupambana mchenga wa kunyanja. amayiwo ndinawawonongera ana awo aamuna dzuwa lili pamutu. mwadzidzidzi ndinawagwetsera kuwawa mtima ndi mantha. mayi wa ana asanu ndi awiri wakomoka ndipo akupuma wefuwefu. dzuwa lake lalowa ukanali usana; anamuchititsa manyazi ndipo wathedwa nzeru. otsala ndidzawapereka mʼmanja mwa adani awo kuti awaphe ndi lupanga,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. kalanga ine, amayi pakuti munandibereka ine, munthu amene ndikutsutsana ndi kulimbana ndi anthu pa dziko lonse! ine sindinakongoze kapena kukongola kanthu, komatu aliyense akunditemberera. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ndithudi, ine ndidzakulanditsa kuti upeze bwino. ndithudi, adani ako adzakupempha pa nthawi ya tsoka ndi ya mavuto awo. “palibe munthu amene angathe kudula chitsulo, makamaka chitsulo chochokera kumpoto chosakaniza ndi mkuwa. anthu ako ndi chuma chako ndidzazipereka kwa ofunkha popanda malipiro, chifukwa cha machimo anu onse a mʼdziko lanu lonse. ndidzakusandutsani akapolo a adani anu mʼdziko limene inu simulidziwa, chifukwa mkwiyo wanga wayaka ngati moto umene udzakutenthani.” ine ndinati, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mumadziwa zonse; kumbukireni ndi kundisamalira. ndilipsireni anthu ondizunza. ndilezereni mtima musandilande moyo wanga. onani momwe ndi kuvutikira chifukwa cha inu. munandiyankhula ndipo mawu anu ndinawalandira bwino. mawu anu anandipatsa chimwemwe ndipo mtima wanga unasangalala. paja ine, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse, ndimadziwika ndi dzina lanu. sindinakhale nawo mʼgulu la anthu amadyera, sindinasangalale nawo anthu amenewo. ndinakhala ndekha chifukwa choti dzanja lanu linali pa ine ndipo munadzaza mu mtima mwanga ndi mkwiyo. nanga nʼchifukwa chiyani mavuto anga sakutha? bwanji chilonda changa sichikupola? kodi inu mudzakhala ngati mtsinje wowuma nthawi yachilimwe, kapena ngati kasupe wopanda madzi?” tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankha kuti, “ukabwerera kwa ine, ndidzakulandiranso ndipo udzakhalanso mtumiki wanga. ngati udzayankhula mawu oyenera osati achabechabe, udzakhalanso mneneri wanga. anthu adzabwera kwa iwe ndipo sipadzafunika kuti iwe upite kwa iwo. ndidzakusandutsa ngati khoma lolimba ngati mkuwa kwa anthu awa. adzalimbana nawe koma sadzakugonjetsa, pakuti ine ndili nawe kukulanditsa ndi kukupulumutsa,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzakupulumutsa mʼdzanja la anthu oyipa ndipo ndidzakuwombola kwa anthu ankhanza.”

16

kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “usadzakwatire ndi kubereka ana aamuna kapena aakazi malo ano pakuti ana aamuna ndi ana aakazi obadwira mʼdziko muno, komanso amayi awo ndi abambo awo amene anabereka anawo mʼdziko muno, adzafa ndi nthenda zoopsa. sadzawalira maliro kapena kuyikidwa mʼmanda koma adzakhala ngati ndowe zotayikira pansi. ena adzaphedwa ku nkhondo ndipo ena adzafa ndi njala. mitembo yawo idzakhala chakudya cha mbalame zamlengalenga ndi zirombo zakuthengo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “usalowe mʼnyumba ya maliro; usapite kukalira maliro kapena kukapepesa, chifukwa ine ndawachotsera madalitso anga, chikondi changa ndi chifundo changa.” akuluakulu ndi angʼonoangʼono omwe adzafa mʼdziko muno. sadzayikidwa mʼmanda kapena kuliridwa, ndipo palibe amene adzaonetse chisoni podzichekacheka kapena kumeta tsitsi lake chifukwa cha iwo. palibe amene adzapereka chakudya kutonthoza amene akulira maliro, ngakhale kuti womwalirayo ndi abambo ake kapena amayi ake. “ndipo usalowe mʼnyumba mmene muli madyerero, nʼkukhala pansi ndi kudya ndi kumwa nawo. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akunena kuti, ‘pa nthawi yanu, inu mukuona ndidzathetsa mawu achimwemwe ndi achisangalalo ndiponso mawu a mkwati ndi mkwatibwi pa malo ano.’ “ukawawuza anthu awa zinthu zonsezi akakufunsa kuti, ‘chifukwa chiyani mavawelomakonsonanti-yeahoh wanena kuti tsoka lalikulu lotere lidzatigwere? kodi talakwa chiyani? kodi tamuchimwira tchimo lotani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu?’ pamenepo ukawawuze kuti, ‘nʼchifukwa chakuti makolo anu anandisiya ine,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ‘ndi kutsatira milungu ina, kuyitumikira ndi kuyipembedza. iwo anandisiya ine ndipo sanasunge lamulo langa. komanso inu munachimwa kwambiri kupambana makolo anu. aliyense wa inu akutsatira zoyipa ndi mtima wake wokanikawo mʼmalo mondimvera ine. choncho ine ndidzakubalalitsani mʼdziko muno ndi kukulowetsani mʼdziko limene inu ndi makolo anu simunalidziwe. kumeneko mukatumikira milungu ina usana ndi usiku, ndipo sadzakuchitirani chifundo.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “komabe masiku akubwera pamene anthu polumbira sadzatinso, ‘pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, amene anatulutsa aisraeli mʼdziko la igupto,’ koma adzanena kuti, ‘pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, amene anatulutsa aisraeli ku dziko lakumpoto, ndi ku mayiko onse kumene anawabalalitsirako.’ pakuti ndidzawabwezera ku dziko limene ndinalipereka kwa makolo awo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “koma tsopano ndidzayitana adani okhala ngati asodzi ambiri, ndipo adzawagwira ngati nsomba. izi zitatha adani enanso okhala ngati alenje ambiri, adzawasaka pa phiri lililonse, pa chitunda chilichonse ndiponso mʼmapanga onse a mʼmatanthwe. maso anga akuona makhalidwe awo onse; sanabisike pamaso panga. palibe tchimo limene sindikulidziwa. ndidzawalanga mowirikiza chifukwa cha kuyipa kwawo ndi tchimo lawo. ndidzatero chifukwa ayipitsa dziko langa ndi mafano awo amene ali ngati mitembo, ndiponso adzaza cholowa changa ndi mafano awo onyansa.” inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndinu mphamvu yanga ndi linga langa, pothawirapo panga nthawi ya masautso, anthu a mitundu yonse adzabwera kwa inu kuchokera ku mathero onse a dziko lapansi ndipo adzanena kuti, “makolo anthu anali ndi milungu yonama, anali ndi mafano achabechabe amene sanawathandize. kodi anthu nʼkudzipangira milungu? atati atero ndiye kuti imeneyo ikhala milungu yachabechabe.” “choncho ine ndidzawaphunzitsa, kokha kano kuti adziwe za mphamvu yanga ndi za nyonga zanga. pamenepo adzadziwa kuti dzina langa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh.

17

“tchimo la yuda lazokotedwa ndi cholembera cha chitsulo, lalembedwa ndi msonga ya mwala wadayimondi. uchimowo walembedwa pa mitima yawo ndiponso pa nyanga za maguwa awo. ngakhale ana awo amakumbukira maguwa awo ndi zoyimiritsa ngati zifanizo za mulungu wawo asera, pa tsinde la mitengo ya masamba ambiri, pa mapiri aatali mʼdzikomo. chuma chanu ndiponso katundu wanu yense ndidzazipereka kwa ofunkha kuti zikhale dipo lawo chifukwa cha machimo ochitika mʼdziko lonse. mudzataya dziko limene ndinakupatsani kuti likhale cholowa chanu. ndidzakusandutsani akapolo otumikira adani anu mʼdziko limene inu simukulidziwa, chifukwa mwabutsa mkwiyo wanga ngati moto, ndipo udzayaka mpaka muyaya.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ndi wotembereredwa munthu amene amadalira munthu mnzake, amene amatsamira pa munthu mnzake kuti amuthandize pamene mtima wake wafulatira mavawelomakonsonanti-yeahoh. munthuyo adzakhala ngati chitsamba mʼchipululu; iye sadzapeza zabwino. adzakhala mʼchipululu mopanda madzi, mʼdziko lamchere limene munthu sangathe kukhalamo. “koma ndi wodala munthu amene amadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene amatsamira pa iye. adzakhala ngati mtengo wodzalidwa mʼmphepete mwa madzi umene umatambalitsa mizu yake mʼmbali mwa mtsinje. mtengowo suopa pamene kukutentha; masamba ake amakhala obiriwira nthawi zonse. suchita mantha pa chaka cha chilala ndipo sulephera kubereka chipatso.” mtima wa munthu ndi wonyenga kupambana zinthu zonse ndipo kuyipa kwake nʼkosachizika. ndani angathe kuwumvetsa? “ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndimafufuza mtima ndi kuyesa maganizo, ndimachitira munthu aliyense molingana ndi makhalidwe ake ndiponso moyenera ntchito zake.” munthu amene amapeza chuma mwachinyengo ali ngati nkhwali imene imafungatira mazira amene sinayikire. pamene ali pakatikati pa moyo wake, chumacho chidzamuthera, ndipo potsiriza adzasanduka chitsiru. nyumba yathu yopemphereramo ili ngati mpando waufumu waulemerero wokhazikitsidwa pa phiri lalitali chiyambire. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, chiyembekezo cha isreali, onse amene amakusiyani adzachita manyazi. iwo amene amakufulatirani mayina awo adzafafanizika ngati olembedwa pa fumbi chifukwa anakana mavawelomakonsonanti-yeahoh, kasupe wa madzi amoyo. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, chiritseni, ndipo ndidzachira; pulumutseni ndipo ndidzapulumuka, chifukwa ndinu amene ndimakutamandani. anthu akumandinena kuti, “mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ali kuti? zichitiketu lero kuti tizione!” ine sindinakuwumirizeni kuti muwalange. mukudziwa kuti ine sindilakalaka tsiku la tsoka. zonse zimene ndinayankhula inu mukuzidziwa. musandichititse mantha; ndinu pothawira panga pa tsiku la mavuto. ondizunza anga achite manyazi, koma musandichititse manyazi; iwo achite mantha kwambiri, koma ine mundichotsere manthawo. tsiku la mavuto liwafikire; ndipo muwawononge kotheratu. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “pita ukayime pa chipata chodzerapo anthu, chimene mafumu a ku yuda amalowerapo ndi kutulukirapo. ukayimenso pa zipata zina zonse za yerusalemu. ukawawuze kuti, ‘imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu mafumu onse a ku yuda ndi anthu onse a ku yuda ndi inu nonse okhala mu yerusalemu amene mumatulukira pa zipata izi.’ mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: samalani kuti pa tsiku la sabata musanyamule katundu kapena kulowa naye pa zipata za yerusalemu. musalowetse katundu mʼnyumba zanu kapena kugwira ntchito pa tsiku la sabata, koma mulipatule tsiku la sabatalo, monga ndinalamulira makolo anu. komatu iwo sanandimvere kapena kulabadira. ndi mitima yawo yowumayo sanamvere kapena kulandira malangizo anga. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘muzimvera ine ndi kuleka kulowetsa kapena kutulutsa katundu pa zipata za mzinda pa tsiku la sabata. muzisunga tsiku la sabata kuti likhale lopatulika posachita ntchito iliyonse pa tsikuli. mukatero ndiye mafumu anu amene akukhala pa mpando wa davide adzatulukira pa zipata za mzindawu pamodzi ndi nduna zawo. iwo pamodzi ndi nduna zawo azidzalowa atakwera magaleta ndi akavalo, akuperekezedwa ndi anthu a ku yuda ndi amene amakhala mu yerusalemu, ndipo mu mzinda muno mudzakhala anthu mpaka muyaya. anthu adzabwera kuchokera ku mizinda ya yuda ndi ku midzi yozungulira yerusalemu, kuchokera ku dziko la benjamini ndi ku mapiri a kumadzulo, kuchokera ku dziko la mapiri ndi ku negevi. adzabwera ndi nsembe zopsereza, nsembe zaufa ndi za chakudya, nsembe za lubani ndi zopereka zachiyamiko ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma ngati simundimvera; mukapanda kusunga tsiku la sabata kuti likhale lopatulika ndi kumanyamula katundu nʼkumalowa naye pa zipata za yerusalemu pa tsikuli, ine ndidzabutsa moto pa zipata za yerusalemu. moto umenewo udzanyeketsa nyumba zaufumu za ku yerusalemu ndipo moto wake sudzazima.’ ”

18

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yeremiya kuti, “pita ku nyumba ya munthu wowumba mbiya, ndipo kumeneko ndikakuwuza mawu anga.” choncho ndinatsikira ku nyumba ya wowumba mbiya, ndipo ndinamuona akuwumba mbiya pa mkombero. tsono amati ngati mbiya imene waumba ikhala yosawumbika bwino ankayiphwanya nʼkuwumbanso ina monga mmene afunira ndi dothi lake lomwe lija. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “inu aisraeli, kodi ine sindingathe kuchita nanu monga amachitira wowumba mbiya?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “inu muli mʼmanja mwanga ngati mtapo mʼmanja mwa wowumba mbiya. ngati nditalengeza kuti mtundu wina wa anthu kapena ufumu wina ndiwuzula, kuwugwetsa ndi kuwuwononga, ndipo ngati mtundu wa anthu umene ndawuchenjezawo ulapa zoyipa zawo, ndiye kuti ine ndidzaleka ndipo sindidzabweretsa pa anthuwo mavuto amene ndinakonzekera kuwachitira. ndipo ngati ndilengeza kuti ndikufuna kumanga ndi kukhazikitsa mtundu wa anthu kapena ufumu. koma mtunduwo ukachita choyipa pamaso panga nʼkusandimvera, ndiye kuti sindidzawuchitiranso zabwino zimene ndimafuna ndiwuchitire. “ndipo tsopano kawawuze anthu a ku yuda ndi amene akukhala mu yerusalemu kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, taonani! ndikukukonzerani mavuto, ndi kuganizira zoti ndikulangeni. kotero siyani makhalidwe anu oyipa aliyense wa inu, ndipo mukonzenso makhalidwe anu ndi zochita zanu.’ koma iwo adzayankha kuti, ‘zimenezo nʼzosathandiza. ife tidzapitiriza kuchita zomwe takonzekera; aliyense wa ife adzatsatira zoyipa za mtima wake wokanika.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “uwafunse anthu a mitundu ina kuti: kodi ndani anamvapo zinthu zofanana ndi zimenezi? isreali amene anali ngati namwali wanga wachita chinthu choopsa kwambiri. kodi chisanu chimatha pa matanthwe otsetsereka a phiri la lebanoni? kodi madzi ozizira amitsinje ochokera ku phiri la lebanoni adzamphwa? komatu anthu anga andiyiwala; akufukiza lubani kwa mafano achabechabe. amapunthwa mʼnjira zawo zakale. amayenda mʼnjira zachidule ndi kusiya njira zabwino. dziko lawo amalisandutsa chipululu, chinthu chochititsa manyazi nthawi zonse; onse odutsapo adzadabwa kwambiri ndipo adzapukusa mitu yawo. ngati mphepo yochokera kummawa, ndidzawabalalitsa pamaso pa adani awo; ndidzawafulatira osawathandiza pa tsiku la mavuto awo.” anthuwo anati, “tiyeni, tipangane zoti timuchitire yeremiya; pakuti ansembe otiphunzitsa malamulo tidzakhala nawobe. anthu anzeru otilangiza tidzakhala nawo, ndiponso aneneri otilalikira mawu. choncho tiyeni timupezere chifukwa ndipo tisamvere chilichonse chimene akunena.” ndipo ndinapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndimvereni; imvani zimene adani anga akunena za ine! kodi chinthu choyipa nʼkukhala dipo la chinthu chabwino? komabe iwo andikumbira dzenje. kumbukirani kuti ndinadzayima pamaso panu kudzawapempherera kuti muwachotsere mkwiyo wanu. choncho langani ana awo ndi njala; aperekeni kuti aphedwe ndi lupanga. akazi awo asanduke opanda ana ndi amasiye; amuna awo aphedwe ndi mliri, anyamata awo aphedwe ndi lupanga ku nkhondo. kulira kumveke kuchokera mʼnyumba zawo mutawatumizira gulu lankhondo mwadzidzidzi kuti liwakanthe. iwo andikumbira dzenje kuti ndigweremo ndipo atchera msampha mapazi anga. koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mukudziwa ziwembu zawo zonse zofuna kundipha. musawakhululukire zolakwa zawo kapena kufafaniza machimo awo pamaso panu. agonjetsedwe pamaso panu; muwalange muli wokwiya.”

19

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “pita ukagule mʼphika wadothi kwa munthu wowumba. utenge akuluakulu ena a anthuwa ndi ansembe ndipo mupite ku chigwa cha hinomu chimene chili pafupi ndi pa chipata cha mapale. pamenepo ukalengeze mawu amene ndikakuwuze. ukanene kuti, ‘imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu mafumu a ku yuda ndi anthu a ku yerusalemu. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali, akuti: tamverani! ine ndibweretsa mavuto pa malo pano mwakuti aliyense amene adzamve adzadzidzimuka. pakuti anthu andikana ine ndipo ayipitsa malo ano. afukiza lubani pa malo ano kwa milungu imene iwo ngakhale makolo awo ngakhalenso mafumu a ku yuda sanayidziwe. iwo adzaza malowa ndi magazi a anthu osalakwa. amanga nsanja zopembedzerapo baala, kuperekapo ana awo kuti akhale nsembe zopsereza kwa baala, chinthu chimene ine sindinalamule kapena kuchiyankhula, ngakhalenso kuchiganizira. nʼchifukwa chake taonani, masiku akubwera, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamene anthu sadzatchulanso malo ano kuti tofeti kapena chigwa cha hinomu, koma chophera anthu. “ ‘pamalo pano ndidzasokoneza maganizo a anthu a ku yuda ndi a ku yerusalemu. ndidzachititsa kuti adani awo awaphe ku nkhondo. ndidzawakanthitsa kwa anthu amene akuwazonda. mitembo yawo ndidzayipereka kwa mbalame za mlengalenga ndi zirombo za kutchire kuti ikhale chakudya chawo. mzinda uno ndidzawusakaza ndi kuwusandutsa chinthu chochititsa mantha ndi chonyansa. onse odutsamo adzadabwa ndi kupukusa mitu yawo chifukwa cha kuwonongeka kwake. adani awo adzawuzinga mzindawo kufuna kuwapha motero kuti anthu a mʼkatimo adzafika pomadyana wina ndi mnzake. adzadya ana awo aamuna ndi ana awo aakazi.’ “tsono iwe udzaphwanye mtsukowo anthu amene udzapite nawowo akuona, ndipo ukawawuze kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ine ndidzaphwanya dziko lino ndi mzinda uno ngati momwe wowumba amaphwanyira mbiya yake ndipo sangathe kuyikonzanso. adzayika anthu akufa ku tofeti chifukwa padzasowa malo ena owayika. umu ndi mmene ndidzachitire ndi malo ano pamodzi ndi anthu okhalamo, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzasandutsa mzindawu kukhala ngati tofeti. nyumba za mu yerusalemu ndi za mafumu a ku yuda ndidzazisandutsa ngati za ku tofeti chifukwa ndi nyumba zimene pa madenga ake ankafukiza lubani kwa zolengedwa zamlengalenga ndi kuthira nsembe zachakumwa kwa milungu ina.’ ” kenaka yeremiya anabwerako ku tofeti, kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamutuma kuti akanenere, nakayimirira mʼbwalo la nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuwawuza anthu kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali, akuti, ‘tamverani! ine ndidzabweretsa masautso amene ndinanena aja pa mzinda uno ndi pa mizinda yozungulira, chifukwa anthu ake ndi nkhutukumve ndipo sanamvere mawu anga.’ ”

20

wansembe pasuri mwana wa imeri, woyangʼanira wamkulu wa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, anamva yeremiya akulosera zinthu zimenezi. tsono iye analamula kuti mneneri yeremiyayo amenyedwe ndi kuyikidwa mʼndende pa chipata chakumtunda kwa benjamini ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. mmawa mwake, pasuri anatulutsa yeremiya mʼndende, ndipo yeremiyayo anamuwuza kuti, “pasuri, mavawelomakonsonanti-yeahoh sadzakutchulanso dzina lako kuti pasuri koma zoopsa pa mbali zonse. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ndidzakusandutsa choopsa kwa mwiniwakewe ndi kwa abwenzi ako onse; iweyo ukuona. anthu a ku yuda ndidzawapereka onse mʼmanja mwa mfumu ya ku babuloni. ena adzatengedwa ukapolo ku babuloni ndipo ena adzaphedwa pa nkhondo. ndidzapereka kwa adani awo chuma chonse cha mu mzinda uno, phindu lonse la ntchito yake, zinthu zake zonse za mtengowapatali ndiponso katundu yense wa mafumu a ku yuda. iwo adzazitenga monga zinthu zolanda ku nkhondo ndi kupita nazo ku babuloni. ndipo iwe, pasuri, pamodzi ndi onse a pa banja pako mudzapita ku ukapolo ku babuloni. mudzafera kumeneko ndi kuyikidwa mʼmanda, iweyo pamodzi ndi abwenzi ako amene unawalosera zabodza.’ ” inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mwandinamiza, ndipo ndinapusadi; inu ndi wamphamvu kuposa ine ndipo munandipambana. anthu akundinyoza tsiku lonse. aliyense akundiseka kosalekeza. nthawi iliyonse ndikamayankhula, ndimafuwula kunena kuti, ziwawa kuno! tikuwonongeka! mawu anu mavawelomakonsonanti-yeahoh andisandutsa chinthu chonyozeka ndipo ndimachitidwa chipongwe tsiku lonse. koma ndikanena kuti, “sindidzalalikiranso za iye kapena kuyankhulanso mʼdzina lake,” mawu anu amayaka ngati moto mu mtima mwanga, amakhaladi ngati moto wotsekeredwa mʼmafupa anga. ndapirira kusunga mawu anu mu mtima mwanga osawatulutsa, koma sindingathe kupirirabe. ndimamva anthu ambiri akunongʼona kuti, “zoopsa ku mbali zonse! kamunenezeni! tiyeni tikamuneneze!” onse amene anali abwenzi anga akuyembekezera kuti ndigwa pansi, akumanena kuti, “mwina mwake adzanyengedwa; tidzamugwira ndi kulipsira pa iye.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ali nane, ndiye wankhondo wamphamvu. nʼchifukwa chake ondizunza adzalephera ndipo sadzandipambana. adzachita manyazi kwambiri chifukwa sadzapambana. manyazi awo sadzayiwalika konse. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, inu amene mumayesa anthu molungama ndipo mupenya za mu mtima mwa munthu. ndiloleni kuti ndione kuti mwalipsira adani anga popeza ndapereka mlandu wanga kwa inu. imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh! mutamandeni mavawelomakonsonanti-yeahoh! iye amapulumutsa wosauka mʼmanja mwa anthu oyipa. litembereredwe tsiku limene ndinabadwa! tsiku limene amayi anga anandibereka lisatamandidwe! wotembereredwa munthu amene anapita kukasangalatsa abambo anga ndi uthenga woti: “kwabadwa mwana wamwamuna!” munthu ameneyo akhale ngati mizinda imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayiwononga mopanda chisoni. amve mfuwu mmawa, phokoso la nkhondo masana. chifukwa sanandiphere mʼmimba, kuti amayi anga asanduke manda anga, mimba yawo ikhale yayikulu mpaka kalekale. kodi ndinabadwira mavuto ndi chisoni kuti moyo wanga ukhale wamanyazi wokhawokha?

21

mfumu zedekiya inatuma pasuri mwana wa malikiya ndi wansembe zefaniya mwana wa maseya kwa yeremiya. iwo amati akanene kwa yeremiya mawu akuti, “tinenere kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa nebukadinezara mfumu ya babuloni akutithira nkhondo. mwina mwake mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼkutichitira zodabwitsa kuti nebukadinezarayo achoke kwathu kuno.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yeremiya kuti ayankhe pasuri ndi zefaniya kuti, “kamuwuzeni zedekiya kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali akuti ndikulandeni zida zimene zili mʼmanja mwanu zimene mukugwiritsa ntchito polimbana ndi mfumu ya ku babuloni ndi ankhondo ake amene akuzingani kunja kwa lingali. ndipo ndidzasonkhanitsa zidazo mʼkati mwa mzindawu. ineyo mwini wakene ndi mkono wotambasula ndi dzanja lamphamvu, ndidzachita nanu nkhondo ndili wokwiya, wokalipa ndi waukali. ndidzakantha amene amakhala mu mzinda muno, anthu pamodzi ndi zirombo, ndipo zidzafa ndi mliri woopsa. pambuyo pake, ndidzapereka zedekiya mfumu ya ku yuda, nduna zake pamodzi ndi anthu a mu mzinda muno amene adzapulumuke pa nthawi ya mliri, lupanga ndi njala kwa nebukadinezara mfumu ya ku babuloni ndi kwa adani awo amene ankafuna kuwapha. iye adzawapha ndi lupanga. sadzawachitira chifundo kapena kuwamvera chisoni kapenanso kuwakomera mtima.’ “mavawelomakonsonanti-yeahoh anati ndiwawuzenso anthu amenewa kuti asankhe pakati pa moyo ndi imfa. aliyense amene akhale mu mzinda muno adzaphedwa ndi lupanga, njala kapena mliri. koma aliyense amene apite kukadzipereka kwa ababuloni amene akuzinganiwa adzakhala ndi moyo, adzapulumuka. ine ndatsimikiza kuchitira mzinda uno choyipa osati chabwino, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. udzaperekedwa mʼdzanja la mfumu ya ku babuloni, ndipo iyeyo adzawutentha ndi moto. “komanso, uwuze banja laufumu la yuda kuti, ‘imva mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh; inu a mʼbanja la davide, mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ ‘weruzani mwachilungamo mmawa uliwonse; pulumutsani mʼdzanja la wozunza aliyense amene walandidwa katundu wake, kuopa kuti ukali wanga ungabuke ndi kuyaka ngati moto wosazimitsika chifukwa cha zoyipa zimene mwachita. ndidzalimbana nanu, inu amene mukukhala pamwamba pa chigwa, inu okhala ngati thanthwe lapachidikha, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. inu amene mumanena kuti, ‘ndani amene angabwere kudzalimbana nafe? ndani amene angathe kulowa mʼmalinga mwathu?’ ndidzakulangani molingana ndi ntchito zanu, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzatentha nkhalango zanu; moto udzapsereza zonse zimene zakuzungulirani.’ ”

22

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “pita ku nyumba ya mfumu ya ku yuda ndipo ukayiwuze kuti, ‘imva mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwe mfumu ya ku yuda, amene umakhala pa mpando waufumu wa davide; iwe, nduna zako pamodzi ndi anthu ako amene amalowera pa zipata izi. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, uziweruza molungama ndi mosakondera. uzipulumutsa munthu amene walandidwa katundu mʼdzanja la womuzunza. usazunze kapena kupondereza mlendo, ana amasiye kapena akazi amasiye. usaphe munthu wosalakwa pa malo pano. pakuti ngati udzamvera malamulo awa, ndiye kuti mafumu onse okhala pa mpando waufumu wa davide azidzalowabe pa zipata za nyumba yaufumu ino, atakwera magaleta ndi akavalo, iwowo pamodzi ndi nduna zawo ndi anthu awo. koma ngati sumvera malamulo awa, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndikulumbira pali ine ndemwe kuti nyumba ino yaufumu idzasanduka bwinja.’ ” pakuti zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena za nyumba yaufumu ya mfumu ya ku yuda ndi izi: “ngakhale iwe uli ngati giliyadi kwa ine, ngati msonga ya phiri la lebanoni, komabe ndidzakusandutsa chipululu, ngati mizinda yopanda anthu. ndidzatuma anthu oti adzakuwononge, munthu aliyense ali ndi zida zake, ndipo adzadula mikungudza yako yokongola nadzayiponya pa moto. “pamene anthu a mitundu ina adzadutsa pa mzinda umenewu adzafunsana kuti, ‘chifukwa chiyani mavawelomakonsonanti-yeahoh wachita chinthu chotere pa mzinda waukuluwu?’ ndipo yankho lake lidzakhala lakuti, ‘chifukwa anasiya pangano limene anapangana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo ndipo anapembedza ndi kutumikira milungu ina.’ ” musayilire mfumu yosiya, musamuyimbire nyimbo womwalirayo; mʼmalo mwake, mulire kwambiri chifukwa cha yehowahazi amene wapita ku ukapolo, chifukwa sadzabwereranso kapena kuonanso dziko lake lobadwira. pakuti zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena za yehowahazi mwana wa yosiya, amene anatenga mpando waufumu wa yuda mʼmalo mwa abambo ake koma nʼkuwusiya ndi izi: “iye sadzabwereranso. iyeyo adzafera ku ukapoloko. sadzalionanso dziko lino.” “tsoka kwa munthu womanga nyumba yake mopanda chilungamo, womanga zipinda zake zosanja monyenga, pogwiritsa ntchito abale ake mwathangata, osawapatsa malipiro a ntchito yawo. munthuyo amati, ‘ndidzadzimangira nyumba yayikulu ya zipinda zikuluzikulu zamʼmwamba.’ kotero ndidzapanga mazenera akuluakulu, ndi kukhomamo matabwa a mkungudza ndi kukongoletsa ndi makaka ofiira. “kodi kukhala ndi nyumba ya mkungudza wambiri zingachititse iwe kukhala mfumu? ganiza za abambo ako. suja anali ndi zonse zakudya ndi zakumwa. abambo ako ankaweruza molungama ndi mosakondera, ndipo zonse zinkawayendera bwino. iye ankateteza anthu osauka ndi osowa, ndipo zonse zinkamuyendera bwino. kodi zimenezi sindiye tanthauzo la kudziwa ine?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “koma maso ako ndi mtima sizili penanso, koma zili pa phindu lachinyengo, pa zopha anthu osalakwa ndi pa kuzunza ndi pakulamulira mwankhanza.” nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh ponena za yehoyakimu mwana wa yosiya mfumu ya ku yuda akuti, “anthu sadzamulira maliro kapena kunena kuti, ‘kalanga ine, mʼbale wanga! kalanga ine mlongo wanga! anthu ake sadzamulira maliro kuti, kalanga ine, mbuye wathu! taonani ulemerero wake wapita!’ adzayikidwa ngati bulu, kuchita kumuguguza ndi kukamutaya kunja kwa zipata za yerusalemu.” “tsono inu anthu a ku yerusalemu, pitani ku mapiri a lebanoni kuti mukalire mofuwula kumeneko, mawu anu akamveke mpaka ku basani. mulire mofuwula muli ku abarimu chifukwa abwenzi ako onse awonongeka. ndinakuchenjezani pamene munali pa mtendere. koma inu munati, ‘sindidzamvera.’ umu ndi mmene mwakhala mukuchitira kuyambira mukali aangʼono. simunandimvere ine. mphepo idzakuchotserani abusa anu onse, ndipo abwenzi anu adzatengedwa ku ukapolo. pamenepo mudzachita manyazi ndi kunyozedwa chifukwa cha zoyipa zanu zonse. inu amene mumakhala mʼnyumba ya ku lebanoni, amene munamanga nyumba zanu pakati pa mikungudza, mudzabuwula kwambiri pamene zowawa zidzakugwerani, zonga za mkazi pa nthawi yake yochira! “pali ine wamoyo, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ngakhale iwe, yehoyakini mwana wa yehoyakimu mfumu ya ku yuda, ukanakhala ngati mphete ya ku dzanja langa lamanja, ndikanakuvula nʼkukutaya. ndidzakupereka kwa amene akufuna kukupha, amene iwe umawaopa. ndidzakupereka kwa nebukadinezara, mfumu ya ku babuloni ndi anthu ake. iwe pamodzi ndi amayi ako amene anakubereka ndidzakupititsani ku dziko lachilendo. ngakhale inu simunabadwire kumeneko, komabe mudzafera komweko. simudzabwereranso ku dziko limene mudzafuna kubwerera.” kodi yehoyakini wakhala ngati mbiya yonyozeka, yosweka imene anthu sakuyifunanso? kodi nʼchifukwa chake iye pamodzi ndi ana ake, achotsedwa nʼkutayidwa ku dziko limene iwo sakulidziwa? iwe dziko, dziko, dziko, imva mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh! mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “munthu ameneyu mumutenge ngati wopanda ana, munthu amene sadzakhala wochita bwino pamoyo wake wonse, pakuti palibe ndi mmodzi yemwe mwa zidzukulu zake zomwe zidzachita bwino. palibe amene adzathe kukhala pa mpando waufumu wa davide ndi kulamulira yuda.”

23

“tsoka kwa abusa amene akuwononga ndi kubalalitsa nkhosa za pabusa panga!” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, ponena za abusa amene akuweta anthu anga akuti, “mwabalalitsa ndi kumwaza nkhosa zanga. komanso simunazisamale bwino. choncho ndidzakulangani chifukwa cha machimo anu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “pambuyo pake ine mwini wakene ndidzasonkhanitsa nkhosa zanga zotsala, kuzichotsa ku mayiko onse kumene ndinazibalalitsira ndi kuzibweretsanso ku msipu wawo. kumeneko zidzaswana ndi kuchulukana. ndidzazipatsa abusa amene adzaziweta, ndipo sizidzaopanso kapena kuchita mantha, ndipo palibe imene idzasochera,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “masiku akubwera, pamene ndidzaphukitsira davide nthambi yowongoka. imeneyi ndiye mfumu imene idzalamulira mwanzeru, mwachilungamo ndi mosakondera mʼdziko. pa masiku a ulamuliro wake yuda adzapulumuka ndipo isreali adzakhala pamtendere. dzina limene adzamutcha ndi ili: mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye chilungamo chathu. choncho, masiku akubwera,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “pamene anthu sadzanenanso polumbira kuti, ‘pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, amene anatulutsa aisraeli ku igupto,’ koma adzanena kuti, ‘pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, amene anatulutsa zidzukulu za isreali ku dziko lakumpoto ndi ku mayiko konse kumene anawabalalitsira.’ ndipo iwo adzawabweretsa ku dziko lawolawo.” kunena za aneneri awa: mtima wanga wasweka; mʼnkhongono mwati zii. ndakhala ngati munthu woledzera, ngati munthu amene wasokonezeka ndi vinyo, chifukwa cha mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mawu ake opatulika. dziko ladzaza ndi anthu achigololo; lili pansi pa matemberero. dziko lasanduka chipululu ndipo msipu wawuma. aneneri akuchita zoyipa ndipo akugwiritsa ntchito mphamvu zawo molakwika. “mneneri ngakhale wansembe onse sapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh. amachita zoyipa ngakhale mʼnyumba yanga,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “nʼchifukwa chake njira zawo zidzakhala zoterera; adzawapirikitsira ku mdima ndipo adzagwera kumeneko. adzaona zosaona mʼnthawi ya chilango chawo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “pakati pa aneneri a ku samariya ndinaona chonyansa ichi: ankanenera mʼdzina la baala ndipo anasocheretsa anthu anga, aisraeli. ndipo pakati pa aneneri a ku yerusalemu ndaonapo chinthu choopsa kwambiri: amachita chigololo, amanena bodza ndipo amalimbitsa mtima anthu ochita zoyipa. choncho palibe amene amasiya zoyipa zake. kwa ine anthu onsewa ali ngati a ku sodomu ndi gomora.” choncho ponena za aneneriwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ndidzawadyetsa zakudya zowawa ndi kuwamwetsa madzi a ndulu, chifukwa uchimo umene wafalikira mʼdziko lonse ndi wochokera kwa aneneri a ku yerusalemuwa.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “musamvere zimene aneneri amenewa akulosera kwa inu; zomwe aloserazo nʼzachabechabe. iwo akungoyankhula za masomphenya a mʼmitima mwawo basi, osati zochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo amapita ndi kumakawuza amene amandinyoza ine kuti, ‘zinthu zidzakuyenderani bwino.’ kwa iwo amene amawumirira kutsata zofuna za mitima yawo amakawawuza kuti, ‘palibe choyipa chimene chidzakugwereni.’ ” ine ndikuti, “koma ndani wa iwo amene anakhalapo mu msonkhano wa mavawelomakonsonanti-yeahoh? ndani anaonapo kapena kumvapo mawu ake? ndani mwa iwo analabadirako za mawu ake ndi kuwamvera? taonani ukali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uli ngati chimphepo chamkuntho, inde ngati namondwe. ndipo adzakantha mitu ya anthu oyipa. mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh sudzaleka mpaka atachita zonse zimene anatsimikiza mu mtima mwake. mudzazizindikira bwino zimenezi masiku akubwerawa.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ine sindinatume aneneri amenewa, komabe iwo athamanga uku ndi uku kulalikira uthenga wawo; ine sindinawayankhule, komabe iwo ananenera. iwo akanakhala pa msonkhano wanga ndiye kuti akanamayankhula mawu anga kwa anthu anga. komanso bwenzi atawachotsa anthu anga mʼnjira zawo zoyipa kuti aleke machimo awo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “kodi ndimakhala allah pokhapokha ndikakhala pafupi, ndiye sindine allah? kodi wina angathe kubisala ine osamuona?” “kodi ine sindili ponseponse kumwamba ndi dziko lapansi?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndamva zimene aneneri akuyankhula. iwo amalosera zabodza mʼdzina langa nʼkumati, ‘ndalota! ndalota!’ kodi zabodzazi zidzakhalabe mʼmitima ya aneneriwa mpaka liti? iwotu amalosera zonyenga za mʼmitima yawo. aneneriwa amakhulupirira kuti anthu anga adzayiwala mawu anga akamamva za maloto awo amene amayankhulana ngati mmene anachitira makolo awo popembedza baala. mneneri amene ali ndi maloto afotokoze malotowo. koma iye amene ali ndi mawu anga alalikire mawuwo mokhulupirika. kodi phesi lingafanane ndi chimanga? kodi suja mawu anga amatentha ngati moto? suja mawu anga amaphwanya monga ichitira nyundo kuphwanya miyala?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “nʼchifukwa chake, ine ndikudana nawo aneneri amene amaberana okhaokha mawu nʼkumati mawuwo ndi a mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “inde, ine ndikudana ndi aneneri amene amakonda kuyankhula zabodza nʼkumanena kuti, ‘amenewa ndi mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ndithudi, ine ndikudana ndi aneneri a maloto abodzawa. iwo amafotokoza malotowo nʼkumasocheretsa anthu anga ndi bodza lawo losachita nalo manyazilo, chonsecho ine sindinawatume kapena kuwalamula. iwo sathandiza anthuwa ndi pangʼono pomwe,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yeremiya kuti, “anthu awa, kapena mneneri, kapenanso wansembe, akakufunsa kuti, ‘kodi uthenga wolemetsa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ukuti chiyani?’ uwawuze kuti, ‘inuyo ndinu katundu wolemetsa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo adzakutayani.’ ngati mneneri kapena wansembe kapenanso munthu wina aliyense anena kuti, ‘uthenga wolemetsa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi uwu,’ ine ndidzalanga munthu ameneyo pamodzi ndi banja lake. koma chimene aliyense wa inu azifunsa kwa mnzake kapena mʼbale wake ndi ichi: ‘kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankha chiyani?’ kapena ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula chiyani?’ koma musanenenso kuti ‘nawu uthenga wolemetsa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh,’ chifukwa mawu a munthu aliyense ndiwo uthenga wa iye mwini, kotero kuti inu mumakhotetsa mawu a allah wamoyo, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wathu. tsono iwe yeremiya udzamufunse mneneri kuti, ‘kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh wakuyankha chiyani?’ kapena, ‘kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula chiyani?’ ngati mudzanena kuti, ‘nawu uthenga wolemetsa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh,’ ndiye tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘popeza mwagwiritsa ntchito mawu akuti: nawu uthenga wolemetsa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, mawu amene ndinakuletsani kuti musawatchule, ndiye kuti ine ndidzakunyamulani ngati katundu nʼkukuponyani kutali. ndidzakuchotsani pamaso panga, inuyo pamodzi ndi mzinda umene ndinakupatsani inu ndi makolo anu. ndidzakunyozani mpaka muyaya. ndidzakuchititsani manyazi osayiwalika.’ ”

24

nebukadinezara, mfumu ya ku babuloni anatenga ukapolo yekoniya mwana wa yehoyakimu mfumu ya ku yuda pamodzi ndi nduna zake, anthu aluso ndi akatswiri a ku yuda ndi kupita nawo ku babuloni. pambuyo pake mavawelomakonsonanti-yeahoh anandionetsa madengu awiri a nkhuyu atayikidwa pa khomo pa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. mʼdengu limodzi munali nkhuyu zabwino kwambiri, ngati nkhuyu zoyambirira kucha. mʼdengu linalo munali nkhuyu zoyipa kwambiri zosati nʼkudya. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandifunsa kuti, “yeremiya, kodi ukuona chiyani?” ndinayankha kuti, “ndikuona nkhuyu zabwino kwambiri ndi nkhuyu zoyipa zosati nʼkudya.” tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali ndikuti, ‘anthu a ku yuda amene ndinawachotsa ku malo ano nʼkupita nawo ku ukapolo ku dziko la ababuloni ndikuwafanizira ndi nkhuyu zabwinozi. ndidzaonetsesa kuti ndiwachitire zabwino ndipo ndidzabwera nawonso ku dziko lino. ndidzawamanga osati kuwapasula; ndidzawadzala osati kuwazula. ndidzawapatsa mtima woti andidziwe kuti ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. adzakhala anthu anga ndipo ine ndidzakhala allah wawo, chifukwa adzabwerera kwa ine ndi mtima wawo wonse. “ ‘koma monga nkhuyu zoyipa zija, zomwe ndi zoyipa kwambiri zosati nʼkudya,’ mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ndi mmene ndidzalangire zedekiya mfumu ya ku yuda, nduna zake pamodzi ndi otsala a mu yerusalemu, kaya adzakhala ali mʼdziko muno kapena mʼdziko la igupto. ndidzawasandutsa chinthu chonyansa kwa maufumu onse a dziko lapansi, chinthu chonyozeka ndi chopandapake, chinthu chochitidwa chipongwe ndi chotembereredwa kulikonse kumene ndidzawabalalitsira. ndidzawatumizira nkhondo, njala ndi mliri mpaka atawonongedwa mʼdziko limene ndinawapatsa iwo ndi makolo awo.’ ”

25

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yeremiya za anthu onse a ku yuda mʼchaka chachinayi cha ufumu wa yehoyakimu mwana wa yosiya mfumu ya ku yuda, chimene chinali chaka choyamba cha ufumu wa nebukadinezara mfumu ya ku babuloni. choncho mneneri yeremiya anawuza anthu onse a ku yuda pamodzi ndi onse amene amakhala mu yerusalemu kuti: kwa zaka 23, kuyambira chaka cha 13 cha ufumu wa yosiya mwana wa amoni mfumu ya ku yuda mpaka lero lino, mavawelomakonsonanti-yeahoh wakhala akundipatsa mauthenga ake ndipo ine ndakhala ndikuyankhula ndi inu kawirikawiri, koma inu simunamvere. ndipo ngakhale mavawelomakonsonanti-yeahoh kawirikawiri wakhala akukutumizirani atumiki ake onse, aneneri, inuyo simunamvere kapena kutchera khutu. aneneriwo ankanena kuti, “ngati aliyense wa inu abwerere, kusiya njira zake zoyipa ndi machitidwe ake oyipa, ndiye kuti mudzakhala mʼdziko limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka kwa makolo anu kwamuyaya. musatsatire milungu ina nʼkuyitumikira ndi kuyipembedza. musapute mkwiyo wanga ndi mafano amene mwapanga ndi manja anu. mukatero ine sindidzakuwonongani. “koma inu simunandimvere,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ndipo munaputa mkwiyo wanga ndi mafano amene munapanga ndi manja anu. choncho munadziwononga nokha.” nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “chifukwa simunamvere mawu anga, ndidzayitana mafuko onse akumpoto, pamodzi ndi mtumiki wanga nebukadinezara mfumu ya ku babuloni,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ndipo adzathira nkhondo dziko lino ndi anthu ake pamodzi ndi mitundu yonse ya anthu ozungulira dzikoli. ndidzawawononga kwathunthu ndi kuwasandutsa chinthu chochititsa mantha ndi chonyozeka, mpaka muyaya. ndidzathetsa mfuwu wachimwemwe ndi wachisangalalo, mawu a mkwati ndi mkwatibwi, phokoso la mphero ndi kuwala kwa nyale. dziko lonse lidzakhala bwinja ndi chipululu, ndipo mitundu ina idzatumikira mfumu ya ku babuloni kwa 70. “koma zaka 70 zikadzatha, ndidzalanga mfumu ya ku babuloni pamodzi ndi anthu ake, chifukwa cha zolakwa zawo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ndipo dziko lawo lidzakhala chipululu mpaka muyaya. ndidzachita zinthu zonse zimene ndinayankhula zotsutsa dzikolo, zonse zimene zalembedwa mʼbuku lino, ndiponso zonse zimene yeremiya analosera zotsutsa anthu amenewa. iwo eni adzakhala akapolo a anthu a mitundu yochuluka ndi mafumu amphamvu. ndidzawabwezera molingana ndi zochita zawo ndi ntchito za manja awo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, anandiwuza kuti, “tenga chikho ichi chodzaza ndi vinyo wa ukali wanga, ndipo ukamwetse anthu a mitundu yonse kumene ndikukutuma. akadzamwa adzayamba kudzandira ndi kuchita misala chifukwa cha nkhondo imene ndikuyitumiza pakati pawo.” choncho ine ndinatenga chikhocho mʼdzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo ndinamwetsa mitundu yonse ya anthu kumene iye ananditumako: anandituma ku yerusalemu ndi ku mizinda ya yuda, kwa mafumu ake ndi nduna zake kuti ndikawasandutse ngati bwinja ndi chinthu chochititsa mantha ndi chonyozeka ndiponso chotembereredwa, monga mmene alili lero lino. ananditumanso kwa farao, mfumu ya ku igupto, kwa atumiki ake, nduna zake ndi kwa anthu ake onse, ndi kwa anthu ena onse a mitundu yachilendo; mafumu onse a ku uzi; mafumu onse a afilisti, a ku asikeloni, ku gaza, ku ekroni ndiponso kwa anthu a ku chigwa chotsala cha asidodi; edomu, mowabu ndi amoni. ananditumanso kwa mafumu onse a ku turo ndi ku sidoni; kwa mafumu a kutsidya la nyanja; ku dedani, ku tema, ku buzi ndi kwa onse ometa chamʼmbali. ananditumanso kwa mafumu onse a ku arabiya ndi mafumu onse a anthu achilendo amene amakhala mʼchipululu. anandituma kwa mafumu onse a ku zimuri, elamu ndi mediya; ndiponso kwa mafumu onse a kumpoto, akufupi ndi kutali omwe, mafumu onse a dziko lapansi. ndipo potsiriza pake, idzamwenso ndi mfumu sesaki. “ndipo uwawuze kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti: imwani, ledzerani ndipo musanze, mugwe osadzukanso chifukwa cha nkhondo imene ndikutumiza pakati panu.’ koma ngati akana kutenga chikhocho mʼdzanja lako ndi kumwa, uwawuze kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti: muyenera kumwa ndithu!’ ” taonani, tsopano ndiyamba kulanga mzinda uno umene umadziwika ndi dzina langa. kodi inu muganiza kuti simudzalangidwa? ayi, simudzapulumuka chifukwa ndikutumiza nkhondo pa onse okhala pa dziko lapansi, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “tsopano iwe nenera mawu owatsutsa ndipo uwawuze kuti, “ ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh adzabangula kumwamba; mawu ake adzamveka ngati bingu kuchokera ku malo ake opatulika. adzabangula mwamphamvu kukalipira dziko lake. iye adzafuwula ngati anthu oponda mphesa, kukalipira onse amene akukhala pa dziko lapansi. phokoso lalikulu lidzamveka mpaka kumalekezero a dziko lonse lapansi, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh adzazenga mlandu anthu a mitundu yonse; adzaweruza mtundu wonse wa anthu ndipo oyipa adzawapha ndi lupanga,’ ” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “taonani! mavuto akuti akachoka pa mtundu wina akukagwa pa mtundu wina; mphepo ya mkuntho ikuyambira ku malekezero a dziko.” pa tsiku limenelo, onse ophedwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh adzangoti mbwee ponseponse, pa dziko lonse lapansi. palibe amene adzawalire kapena kusonkhanitsa mitemboyo kuti ikayikidwe mʼmanda, koma idzakhala mbwee ngati ndowe. khetsani misozi ndi kufuwula mwamphamvu, abusa inu; gubudukani pa fumbi, inu atsogoleri a nkhosa. pakuti nthawi yanu yophedwa yafika; mudzagwa ndi kuphwanyika ngati mbiya yabwino kwambiri. abusa adzasowa kothawira, atsogoleri a nkhosa adzasowa malo opulumukira. imvani kulira kwa abusa, atsogoleri a nkhosa akulira, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwononga msipu wawo. makola awo a nkhosa amene anali pamtendere adzasanduka bwinja chifukwa cha mkwiyo woopsa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ngati mkango, mavawelomakonsonanti-yeahoh wasiya phanga lake, pakuti dziko lawo lasanduka chipululu chifukwa cha nkhondo ya owazunza ndiponso chifukwa cha mkwiyo woopsa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.

26

yehoyakimu, mwana wa yosiya mfumu ya ku yuda atayamba kulamulira, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yeremiya kuti, “kayime mʼbwalo la nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo ukayankhule kwa anthu onse okhala mʼmizinda ya ku yuda amene amabwera kudzapembedza ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ukawawuze zonse zomwe ndakulamula; usakasiyeko ndi mawu amodzi omwe. mwina mwake adzamvera, ndipo aliyense adzatembenuka kuleka njira yake yoyipa. ndiye ine ndidzaleka osapatsa chilango chimene ndinakonzekera kuti ndiwalange nacho chifukwa cha ntchito zawo zoyipa. ukawawuze kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: ngati simundimvera ine ndi kuleka kutsatira malamulo anga, amene ndakupatsani, ndipo ngati simumvera mawu a atumiki anga, aneneri amene ndakhala ndikukutumizirani, ngakhale kuti simunawamvere, ndiye kuti ine ndidzasandutsa nyumba ino kukhala ngati silo ndipo mzinda uno udzakhala chinthu chotembereredwa pakati pa mitundu yonse ya pa dziko lapansi.’ ” ansembe, aneneri ndi anthu onse anamva yeremiya akuyankhula mawu amenewa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. yeremiya atangotsiriza kuwawuza anthu aja zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulamula kuti ayankhule, ansembe, aneneri pamodzi ndi anthu onse anamugwira ndipo anati, “uyenera kuphedwa! chifukwa chiyani walosera mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti nyumba ino idzakhala ngati silo ndipo mzinda uno udzakhala wopanda anthu ngati chipululu?” anthu onse anamuzungulira yeremiya mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma nduna za ku yuda zitamva zomwe zinachitikazi, zinanyamuka kuchokera ku nyumba yaufumu kupita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, nakakhala pamalo pawo, pa chipata chatsopano cha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. pamenepo ansembe ndi aneneri anawuza ndunazo pamodzi ndi anthu onse kuti, “munthu uyu ayenera kuphedwa chifukwa amalosera zoyipira mzinda uno. inu mwadzimvera nokha zimenezi!” ndipo yeremiya anawuza nduna zija ndi anthu onse kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh anandituma kunenera mawu onse amene mwawamva otsutsa nyumba ino ndi mzinda uno. tsopano konzani njira zanu ndi zochita zanu ndipo mverani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. mukatero ndiye kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaleka osakupatsani chilango chimene ankati akupatseni. kunena za ine, ndili mʼmanja mwanu; mundichite chilichonse chimene mukuganiza kuti ndi chabwino ndi choyenera. komatu dziwani kuti ngati mundipha, inu pamodzi ndi mzinda uno ndi onse amene amakhala muno, mudzapalamula mlandu wokhetsa magazi a munthu wosalakwa. ndithudi mavawelomakonsonanti-yeahoh anandituma kuti ndidzayankhule mawu onsewa inu mukumva.” pamenepo ndunazo pamodzi ndi anthu onse anawuza ansembe ndi aneneri kuti, “munthu uyu sayenera kuphedwa! pakuti wayankhula kwa ife mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu.” akuluakulu ena a mʼdzikomo anayimirira ndi kuwuza gulu lonse la anthu kuti, “mʼmasiku a hezekiya mfumu ya ku yuda, mika wa ku moreseti ankalosera. iye ankawuza anthu kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ ‘ziyoni adzatipulidwa ngati munda, yerusalemu adzasanduka bwinja, ndipo phiri la nyumba ya allah lidzasanduka nkhalango yowirira.’ kodi hezekiya mfumu ya ku yuda ndi anthu onse anamupha amene uja? kodi suja mfumu inaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kupempha kuti ayikomere mtima? ndipo suja mavawelomakonsonanti-yeahoh anasintha maganizo ake nʼkuleka kuwalanga monga mʼmene anakonzera? ifetu tikudziyitanira tsoka lalikulu!” (panalinso munthu wina, uriya mwana wa semaya wa ku kiriati-yeyarimu, amene ankalosera mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. iyeyu analosera za mzinda uno ndi dziko lino monga mmene wachitira yeremiya. mfumu yehoyakimu, ankhondo ake onse ndi nduna zake anamva mawu akewo, ndipo anafuna kumupha. koma uriya atamva zimenezi, anachita mantha nathawira ku igupto. komabe mfumu yehoyakimu anatuma elinatani mwana wa akibori pamodzi ndi anthu ena, ku igupto. iwo anakamutenga uriya ku igupto kuja nabwera naye kwa mfumu yehoyakimu. iye anamupha ndi lupanga ndipo mtembo wake anakawutaya ku manda a anthu wamba). koma ahikamu mwana wa safani ndiye anateteza yeremiya, motero sanamupereke kwa anthu kuti amuphe.

27

zedekiya mwana wa yosiya, mfumu ya ku yuda, atangoyamba kulamulira, mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yeremiya kuti, “tenga zingwe zomangira ndi mitengo ya goli ndipo uzimangirire mʼkhosi mwako. tsono utumize uthenga kwa mafumu a edomu, mowabu, amoni, turo ndi sidoni kudzera mwa amithenga amene abwera ku yerusalemu kwa zedekiya, mfumu ya yuda. uwapatse uthenga wokapereka kwa ambuye awo ndipo uwawuze kuti: mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti, ‘mukawuze ambuye anu kuti: ndi mphamvu zanga ndi dzanja langa lamphamvu ndinalenga dziko lapansi ndi anthu ake onse pamodzi ndi nyama zili mʼmenemo, ndipo ndimalipereka kwa aliyense amene ndikufuna. tsopano ndidzapereka mayiko anu onse kwa mtumiki wanga nebukadinezara mfumu ya ku babuloni. ndamupatsanso nyama zakuthengo zonse kuti zimutumikire. anthu a mitundu yonse adzamutumikira iyeyo, mwana wake ndi chidzukulu chake mpaka nthawi itakwana yoti dziko lake liwonongedwe. pamenepo mitundu yambiri ndi mafumu amphamvu adzamugonjetsa. “ ‘koma ngati anthu a mtundu wina uliwonse kapena ufumu wina uliwonse adzakana kutumikira nebukadinezara mfumu ya ku babuloni kapena kusenza goli lake, ine ndidzalanga mtundu umenewo ndi lupanga, ndi njala ndi mliri, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, mpaka nditawapereka mʼmanja mwake kotheratu. choncho musamvere aneneri anu, owombeza anu, otanthauza maloto anu, amawula anu kapena amatsenga anu akamakuwuzani kuti, ‘simudzatumikira mfumu ya ku babuloni.’ iwo akukuloserani zabodza kotero kuti adani adzakuchotsani mʼdziko lanu nʼkupita nanu ku dziko lakutali. ndidzakupirikitsani ndi kukuwonongani kotheratu. koma ngati mtundu wina uliwonse udzagonjera mfumu ya ku babuloni ndi kuyitumukira, ndidzawusiya kuti ukhale mʼdziko lake kuti uzilima ndi kukhalamo, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” uthenga womwewu ndinawuzanso hezekiya mfumu ya yuda. ndinati, “gonjerani mfumu ya ku babuloni. itumikireni iyoyo pamodzi ndi anthu ake ndipo mudzakhala ndi moyo. nanga inu ndi anthu anu, muferenji ndi lupanga, ndi njala, ndi mliri, zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh waopsezera mtundu wina uliwonse umene sudzatumikira mfumu ya ku babuloni? musamvere mawu a aneneri akamakuwuzani kuti, ‘simudzatumikira mfumu ya ku babuloni,’ chifukwa zimene akukuloseranizo nʼzabodza. sindinawatume ngakhale iwo akulosera mʼdzina langa. nʼchifukwa chake, ndidzakupirikitsani ndipo mudzawonongeka kotheratu, inu pamodzi ndi aneneri amene akunenera zabodza kwa inu.” kenaka ndinawuza ansembe pamodzi ndi anthu ena onse kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: musamvere aneneri amene akumanena kuti, ‘posachedwapa ziwiya za mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh zibwera kuchokera ku babuloni.’ iwowo akunenera zabodza kwa inu. musawamvere. tumikirani mfumu ya ku babuloni, ndipo mudzakhala ndi moyo. mzindawu usandukirenji bwinja? ngati iwo ndi aneneri ndipo ali ndi mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, apempheretu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse kuti ziwiya zimene zatsala mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mʼnyumba ya mfumu ya yuda ndiponso mu yerusalemu zisatengedwe kupita ku babuloni. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena za zipilala, za mbiya ya madzi, maphaka ndi ziwiya zina zimene zatsala mu yerusalemu. izi ndi zimene nebukadinezara mfumu ya ku babuloni sanatenge pamene anatenga ukapolo yekoniya mwana wa yehoyakimu mfumu ya yuda kupita ku babuloni kuchokera ku yerusalemu, pamodzi ndi anthu olemekezeka a ku yuda ndi a ku yerusalemu. inde, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali, akunena za zinthu zimene zinatsala mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mʼnyumba ya mfumu ya yuda ndi mu yerusalemu kuti, ‘zidzatengedwa kupita ku babuloni ndipo zidzakhala kumeneko mpaka tsiku limene ndidzawakumbukirenso,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ‘pamenepo ndidzazitenganso ndi kuzibwezanso ku malo ano.’ ”

28

chaka chomwecho mwezi wachisanu wa chaka chachinayi, poyambirira pa ulamuliro wa zedekiya mfumu ya yuda, mneneri hananiya mwana wa azuri, amene amachokera ku gibiyoni, anandiwuza ine mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh pamaso pa ansembe ndi anthu onse kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali, akuti, ‘ndidzathyola goli la mfumu ya ku babuloni. pasanathe zaka ziwiri ndidzabweretsa pa malo ano ziwiya zonse za ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh zimene nebukadinezara mfumu ya ku babuloni anazichotsa pa malo pano ndi kupita nazo ku babuloni. ndidzabweretsanso pa malo pano yekoniya mwana wa yehoyakimu mfumu ya yuda pamodzi ndi akapolo ena onse ochokera ku yuda amene anapita ku babuloni,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ‘chifukwa ndidzathyola goli la mfumu ya ku babuloni.’ ” pamenepo mneneri yeremiya anayankha mneneri hananiya pamaso pa ansembe ndi anthu onse amene anasonkhana mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. anati, “ameni! mavawelomakonsonanti-yeahoh achitedi zomwezo! mavawelomakonsonanti-yeahoh akwaniritse mawu amene waloserawo. iye abweretsenso pa malo pano ziwiya za mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi akapolo onse kuchokera ku babuloni. komabe, tamvera zimene nditi ndikuwuze iweyo pamodzi ndi anthu onse: kunali aneneri kalelo, ine ndi iwe tisanabadwe. iwowa analosera za nkhondo, mavuto ndi mliri kuti zidzagwera mayiko ambiri ndi maufumu amphamvu. koma mneneri amene amalosera zamtendere adzadziwika kuti ndi woona ndi kuti watumidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati zimene wanenera zachitikadi.” pamenepo mneneri hananiya anachotsa goli mʼkhosi mwa mneneri yeremiya nalithyola, ndipo anawuza anthu onse kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘umu ndi mmene ndidzathyolere goli la nebukadinezara mfumu ya ku babuloni mʼkhosi mwa anthu a mitundu yonse pasanathe zaka ziwiri.’ ” zitatero, mneneri yeremiya anachoka. patapita nthawi pangʼono, mneneri hananiya atathyola goli mʼkhosi mwa mneneri yeremiya, mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yeremiya kuti, “pita, kawuze mneneri hananiya kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: iwe wathyola goli lamtengo, mʼmalo mwake ine ndidzayika goli lachitsulo. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti: ndidzayika goli lachitsulo mʼkhosi mwa anthu a mitundu yonseyi kuti atumikire nebukadinezara mfumu ya ku babuloni, ndipo iwo adzamutumikiradi. ndipo ndamupatsanso ulamuliro ngakhale pa nyama zakuthengo.’ ” ndipo mneneri yeremiya anawuza mneneri hananiya kuti, “tamvera, hananiya! iweyo mavawelomakonsonanti-yeahoh sanakutume, koma iwe wanyenga anthuwa kuti akhulupirire zabodza. nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ndatsala pangʼono kukuchotsa pa dziko lapansi. iwe ufa chaka chino chisanathe, chifukwa wakhala ukulalikira zowukira mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” mʼmwezi wachisanu ndi chiwiri wa chaka chomwecho, mneneri hananiya anamwaliradi.

29

yeremiya anatumiza kalata kuchokera ku yerusalemu kupita kwa akuluakulu amene anali ku ukapolo, ndiponso kwa ansembe, aneneri pamodzi ndi anthu onse amene nebukadinezara anawatenga ku yerusalemu kupita nawo ku ukapolo ku babuloni. zimenezi zinachitika mfumu yekoniya, amayi a mfumu, nduna za mfumu ndiponso atsogoleri a ku yuda ndi a ku yerusalemu, anthu aluso ndi amisiri atatengedwa ku yerusalemu kupita ku ukapolo. yeremiya anapatsira kalatayo eleasa mwana wa safani ndi gemariya mwana wa hilikiya, amene zedekiya mfumu ya yuda anawatumiza kwa mfumu nebukadinezara ku babuloni. mʼkalatamo analembamo kuti: anthu onse amene anatengedwa ukapolo kuchokera ku yerusalemu kupita ku babuloni, mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwawuza kuti, “mangani nyumba ndipo muzikhalamo. limani minda ndipo mudye zipatso zake. kwatirani ndipo mubereke ana aamuna ndi aakazi. ana anu aamuna muwasankhire akazi ndipo muwasankhire amuna ana anu aakaziwo, kuti nawonso abale ana aamuna ndi aakazi. muchulukane kumeneko. chiwerengero chanu chisachepe. ndiponso muzifunafuna mtendere ndi ubwino wa mzinda umene ndinakupirikitsirani ku ukapoloko. muzipempherera mzindawo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuti zikuyendereni bwino.” inde, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akunena kuti, “musalole kuti aneneri ndi owombeza amene ali pakati panu akunyengeni. musamvere maloto awo. iwo akunenera zabodza kwa inu mʼdzina langa ngakhale ine sindinawatume,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “zaka 70 za ku babuloni zikadzatha, ndidzabwera kudzakuchitirani zabwino zonse zimene ndinakulonjezani zija, ndipo ndidzakubwezerani ku malo ano. pakuti ine ndikudziwa zimene ndinakukonzerani,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ndimalingalira zabwino zokhazokha za inu osati zoyipa, ayi. ndimalingalira zinthu zokupatsani chiyembekezo chenicheni pa za mʼtsogolo. nthawi imeneyo mudzandiyitana, ndi kunditama mopemba ndipo ndidzakumverani. mudzandifunafuna ndipo mudzandipeza. mukadzandifuna ndi mtima wanu wonse mudzandipezadi,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ndipo ndidzakubwezerani zabwino zanu. ndidzakusonkhanitsani kuchokera ku mayiko onse ndi kumalo konse kumene munali,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ndipo ndidzakubweretsani kumalo kumene munali ndisanakuchotseni kukupititsani ku ukapolo.” inu mumati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh watiwutsira aneneri athu ku babuloni,” koma zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena za mfumu imene ikukhala pa mpando waufumu wa davide pamodzi ndi anthu onse amene anatsala mu mzinda muno, abale anu amene sanapite nanu ku ukapolo ndi izi, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ndidzawapha ndi nkhondo, njala ndi mliri ndipo ndidzawasandutsa ngati nkhuyu zowola kwambiri, zosati nʼkudya. ndidzawalondola ndi lupanga, njala ndi mliri ndipo ndidzawasandutsa chinthu chonyansa kwa anthu amayiko onse a pa dziko lapansi. adzakhala otembereredwa, ochititsa mantha, onyozeka ndiponso ochitidwa chipongwe pakati pa anthu a mitundu yonse kumene ndawapirikitsirako. zidzatero chifukwa sanamvere mawu anga amene ndinkawatumizira kudzera mwa atumiki anga, aneneri. ngakhale inu amene muli ku ukapolo simunamverenso,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho, imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu akapolo nonse amene ndinakuchotsani mu yerusalemu ndi kukupititsani ku babuloni. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti zokhudza ahabu mwana wa kolaya ndi zedekiya mwana wa maseya, amene akulosera zabodza kwa inu mʼdzina langa: “taonani ndidzawapereka kwa nebukadinezara mfumu ya ku babuloni, ndipo adzawapha inu mukupenya. chifukwa cha anthu awiriwo, akapolo onse ochokera ku yuda amene ali ku babuloni adzagwiritsa ntchito mawu awa potemberera: ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh achite nawe monga mmene anachitira ndi zedekiya ndi ahabu, amene mfumu ya ku babuloni inawatentha.’ pakuti anthu amenewa achita zoyipa kwambiri mu isreali; achita chigololo ndi akazi a eni ake ndipo mʼdzina langa ankayankhula zabodza zimene sindinawawuze kuti atero. ine ndikuzidziwa ndipo ndine mboni ya zimenezi,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ukamuwuze semaya wa ku nehelamu kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti: iwe unatumiza kalata mʼdzina lako kwa anthu onse a mu yerusalemu, kwa zefaniya mwana wa wansembe maseya, ndi kwa ansembe onse. unalemba mu kalatayo kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wakusankha kukhala wansembe mʼmalo mwa yehoyada kuti ukhale wamkulu woyangʼanira nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. munthu aliyense wamisala amene akudziyesa kuti ndi mneneri uzimuponya mʼndende ndi kumuveka goli lachitsulo. nanga tsono chifukwa chiyani simunamuchitire zimenezi yeremiya wa ku anatoti, amene amakhala ngati mneneri pakati panu? yeremiyayo watitumizira uthenga uwu kuno ku babuloni: ukapolo wanu ukhala wa nthawi yayitali. choncho mangani nyumba ndipo muzikhalamo; limani minda ndipo mudye zipatso zake.’ ” koma wansembe zefaniya anayiwerenga kalatayo pamaso pa mneneri yeremiya. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yeremiya kuti, “tumiza uthenga uwu kwa akapolo onse: ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti zokhudza semaya wa ku nehelamu: semaya wakuloserani, ngakhale kuti ine sindinamutume, ndipo wakunyengani kuti muzikhulupirira bodza. nʼchifukwa chake ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: mʼbanja lakelo sipadzakhala munthu pakati pa mtundu uno wa anthu amene adzaone zinthu zabwino zimene ndidzachitira anthu anga chifukwa analalika zondiwukira,’ ” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

30

mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yeremiya kuti, “ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali ndikuti, ‘lemba mʼbuku mawu onse amene ndakuwuza. nthawi ikubwera pamene ndidzachotse anthu anga, isreali ndi yuda kuchokera ku ukapolo ndi kuwabwezera dziko limene ndinapatsa makolo awo,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.” nawa mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi anthu a ku isreali ndi yuda: “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: “ndamva kulira chifukwa cha nkhawa, ndamva kulira kwa mantha popeza palibe mtendere. tsono khalani pansi ndi kudzifunsa kuti: kodi munthu wamwamuna angathe kubereka mwana? nanga nʼchifukwa chiyani ndikuona munthu aliyense wamwamuna atagwira manja ake pa mimba pake ngati mayi pa nthawi yake yochira? chifukwa chiyani nkhope iliyonse ili yakugwa? mayo ine! tsiku limeneli ndi lalikulu kwambiri! sipadzakhala lina lofanana nalo. idzakhala nthawi ya masautso kwa yaqobo, koma adzapulumuka ku masautsowo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “pa tsiku limenelo, ndidzathyola goli la ukapolo mʼkhosi mwawo ndipo ndidzadula zingwe zowamanga; aisraeli sadzakhalanso akapolo a alendo. mʼmalo mwake, adzatumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo ndiponso davide mfumu yawo, amene ndidzawasankhira. “ ‘tsono usachite mantha, iwe mtumiki wanga yaqobo; usade nkhawa, iwe isreali,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ‘ndithu ndidzakupulumutsa kuchokera ku dziko lakutali, zidzukulu zako kuchokera ku dziko la ukapolo wawo. yaqobo adzabwerera ndipo adzakhala modekha pa mtendere, ndipo palibe amene adzamuchititsa mantha. ine ndili nanu ndipo ndidzakupulumutsani,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ‘ngakhale ndidzawononga kotheratu mitundu yonse ya anthu kumene ndinakubalalitsirani, koma inu sindidzakuwonongani kotheratu. sindidzakulekani kuti mukhale osalangidwa. koma ndidzakulangani mwachilungamo.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “chilonda chanu nʼchosachizika, bala lanu ndi lonyeka. palibe amene angathe kukutetezani pa mlandu wanu, palibe chiyembekezo choti inu nʼkuchira, palibe mankhwala ochiritsa inu. abwenzi anu onse akuyiwalani; sasamalanso za inu. ndakukanthani ngati mmene mdani akanachitira. ndipo ndakulangani mwa nkhanza, chifukwa machimo anu ndi ambiri, ndipo kulakwa kwanu ndi kwakukulu. chifukwa chiyani mukulira nacho chilonda chanu? bala lanu silingapole ayi. ine ndakuchitani zimenezi chifukwa machimo anu ndi ambiri ndipo kulakwa kwanu nʼkwakukulu. “tsono onse amene anakuwonongani, nawonso adzawonongedwa; adani anu onse adzapita ku ukapolo. iwo amene anafunkha zinthu zanu, zinthu zawo zidzafunkhidwanso; onse amene anakusakazani nawonso adzasakazidwa. ndidzachiza matenda anu ndi kupoletsa zilonda zanu, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ‘chifukwa mukutchedwa anthu otayika. amati, ndi anthu a ku ziyoni awa amene alibe wowasamala.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ndidzabwera nalo banja la yaqobo ku dziko lawo ndipo ndidzachitira chifundo malo ake okhalamo; mzinda wa yerusalemu udzamangidwanso pa bwinja pake, nyumba yaufumu idzamangidwanso pa malo pake penipeni. anthuwo adzayimba nyimbo zoyamika mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo kudzamveka phokoso lachisangalalo. ndidzawachulukitsa, ndipo chiwerengero chawo sichidzatsika; ndidzawapatsa ulemerero, ndipo sadzanyozedwanso. ana awo adzakhalanso monga mmene analili kale, ndipo gulu lawo ndidzalikhazikitsa pamaso panga; ndidzalanga onse owazunza. mtsogoleri wawo adzakhala mmodzi mwa iwo. wodzawalamulira adzachokera pakati pawo. choncho ndidzawakokera kufupi ndi ine ndipo iye adzandiyandikira. ndani angalimbe mtima payekha kuyandikana nane popanda kuyitanidwa?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “choncho inu mudzakhala anthu anga, ndipo ine ndidzakhala allah wanu.” taonani ukali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wowomba ngati mphepo ya mkuntho. mphepo ya namondwe ikuwomba pa mitu ya anthu oyipa. mkwiyo woopsa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh sudzachoka mpaka atakwaniritsa zolinga za mu mtima mwake. mudzamvetsa zimenezi masiku akubwerawo.

31

“pa nthawi imeneyo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ndidzakhala allah wa mafuko onse a isreali, ndipo iwo adzakhala anthu anga.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “anthu amene anapulumuka ku nkhondo ndinawakomera mtima mʼchipululu; pamene aisraeli ankafuna kupumula.” ine ndinawaonekera ndili chapatali ndipo ndinati, “ine ndakukondani ndi chikondi chopanda malire. nʼchifukwa chake ndipitiriza kukukondani. ndidzakusamaliraninso, inu anthu a isreali; mudzasangalala poyimba tizitoliro tanu, ndipo mudzapita kukavina nawo anthu ovina mwachimwemwe. mudzalimanso minda ya mpesa pa mapiri a samariya; alimi adzadzala mphesa ndipo adzadya zipatso zake. lidzafika tsiku pamene alonda adzafuwula pa mapiri a efereimu nati, ‘tiyeni tipite ku ziyoni, kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “imbani mosangalala chifukwa cha yaqobo, fuwulani chifukwa cha mtundu wopambana mitundu yonse. matamando anu amveke, ndipo munene kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wapulumutsa anthu ake otsala a isreali.’ taonani, ndidzabwera nawo kuchokera ku dziko la kumpoto, ndidzawasonkhanitsa kuchokera ku malekezero a dziko lapansi. anthu osaona, olumala, amayi oyembekezera ndi amene ali pa nthawi yawo yochira adzabwera nawo pamodzi. chidzakhala chikhamu cha anthu obwerera kuno. adzabwera akulira; koma ine ndikuwatonthoza mtima, ndidzawaperekeza. ndidzawatsogolera ku mitsinje yamadzi mʼnjira yosalala mmene sadzapunthwamo. chifukwa ndine abambo ake a isreali, ndipo efereimu ndi mwana wanga woyamba. “imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh inu anthu a mitundu ina; lalikirani mawuwa kwa anthu a mayiko akutali a mʼmbali mwa nyanja; ‘iye amene anabalalitsa isreali adzawasonkhanitsanso ndipo adzayangʼanira nkhosa zake ngati mʼbusa.’ pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wawombola fuko la yaqobo anawapulumutsa mʼdzanja la anthu owaposa mphamvu. anthuwo adzabwera akuyimba mofuwula pa mapiri a ziyoni; adzasangalala ndi zinthu zabwino zochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. zinthu zabwinozo ndi izi: tirigu, vinyo watsopano ndi mafuta, ana ankhosa ndi ana angʼombe. iwo adzakhala ngati munda wothiriridwa bwino, ndipo sadzamvanso chisoni. pamenepo anamwali adzavina ndi kusangalala. anyamata ndi okalamba nawonso adzasangalala. kulira kwawo ndidzakusandutsa chisangalalo; ndidzawasangalatsa nʼkuchotsa chisoni chawo. ansembe ndidzawadyetsa chakudya chabwino, ndipo anthu anga adzakhuta ndi zabwino zanga,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “kulira kukumveka ku rama, kulira kwakukulu, rakele akulirira ana ake. sakutonthozeka chifukwa ana akewo palibe.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “leka kulira ndi kukhetsa misozi pakuti udzalandira mphotho ya ntchito yako,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “iwo adzabwerako ku dziko la adani. tsono chiyembekezo chilipo pa zamʼtsogolo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ana ako adzabwerera ku dziko lawo. “ndithu ndamva efereimu akubuwula kuti, ‘ife tinali ngati ana angʼombe osamva. koma inu mwatiphunzitsa kumvera. mutibweze kuti tithe kubwerera, chifukwa ndinu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga. popeza tatembenuka mtima, ndiye tikumva chisoni; popeza tazindikira ndiye tikudziguguda pachifukwa. tachita manyazi ndipo tanyazitsidwa chifukwa tinachimwa paubwana wathu.’ kodi efereimu si mwana wanga wokondedwa, mwana amene ine ndimakondwera naye? ngakhale nthawi zambiri ndimamudzudzula, ndimamukumbukirabe. kotero mtima wanga ukumufunabe; ndimamumvera chifundo chachikulu kwambiri,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “muyike zizindikiro za mu msewu; muyimike zikwangwani. yangʼanitsitsani msewuwo, njira imene mukuyendamo. bwerera, iwe namwali wa isreali, bwerera ku mizinda yako ija. udzakhala jenkha mpaka liti, iwe mwana wa mkazi wosakhulupirika? mavawelomakonsonanti-yeahoh walenga chinthu chatsopano pa dziko lapansi; mkazi ndiye tsopano aziteteza mwamuna.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti, “ndikadzabwera nawo anthuwa kuchokera ku ukapolo, anthu a mʼdziko la yuda ndi amene akukhala mʼmizinda yake adzayankhulanso mawu akuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akudalitse, iwe malo achilungamo, iwe phiri lopatulika.’ anthu adzakhala ku yuda ndi ku mizinda yake pamodzi ndi alimi ndi oweta nkhosa. ndidzatsitsimutsa anthu otopa ndipo ndidzadyetsa anthu anjala.” pamenepo ndinadzuka nʼkuyangʼana uku ndi uku. tulo tanga tinali tokoma. “masiku akubwera,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “pamene ndidzachulukitsa anthu pamodzi ndi ziweto mʼdziko la isreali ndi la yuda. monga momwe ndinasamalira powazula, powagwetsa, powagumula, powawononga ndi powachita zoyipa, momwemonso ndidzasamala powamanga ndi powadzala” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “mʼmasiku amenewo anthu sadzanenanso kuti, “makolo adya mphesa zosapsa, koma mano a ana ndiye achita dziru. mʼmalo wake, munthu aliyense adzafa chifukwa cha tchimo lake. iye amene adzadye mphesa zosapsazo ndiye amene mano ake adzachite dziru.” “masiku akubwera,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “pamene ndidzachita pangano latsopano ndi aisraeli ndiponso nyumba ya yuda. silidzakhala ngati pangano limene ndinachita ndi makolo awo pamene ndinawagwira padzanja nʼkuwatulutsa ku igupto; chifukwa anaphwanya pangano langa, ngakhale ndinali mwamuna wawo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ili ndi pangano limene ndidzachita ndi aisraeli atapita masiku amenewo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzayika lamulo langa mʼmitima mwawo ndi kulilemba mʼmaganizo mwawo. ine ndidzakhala allah wawo ndipo iwo adzakhala anthu anga. sipadzafunikanso kuti wina aphunzitse mnzake, kapena munthu wina kuphunzitsa mʼbale wake, kunena kuti, ‘mudziwe mavawelomakonsonanti-yeahoh,’ chifukwa onse adzandidziwa ine, kuyambira wamngʼono mpaka wamkulu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzawakhululukira zoyipa zawo ndipo sindidzakumbukiranso machimo awo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, iye amene amakhazikitsa dzuwa kuti liziwala masana, amene amalamula kuti mwezi ndi nyenyezi ziziwala usiku, amene amavundula nyanja kuti mafunde akokome, dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse: ngati zimenezi zilekeka pamaso panga, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamenepo padzakhala pamathero a fuko la isreali pamaso panga. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ndidzataya fuko la isreali chifukwa cha machimo awo. ngati patapezeka munthu amene angathe kupima zakuthambo nʼkufufuza maziko a dziko lapansi.” “taonani masiku akubwera,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “pamene mzinda wa mavawelomakonsonanti-yeahoh udzamangidwanso kuyambira ku nsanja ya hananeli mpaka ku chipata cha ngodya. malire ake adzayambira pamenepo kupita ku phiri la garebu, nʼkudzakhota kuloza ku gowa. chigwa chonse mʼmene amatayiramo mitembo ndi phulusa, ndiponso minda yonse kuyambira ku chigwa cha kidroni mpaka ku ngodya ya chipata cha akavalo mbali ya kummawa, adzakhala malo opatulika a mavawelomakonsonanti-yeahoh. mzindawu sadzawuzulanso kapena kuwuwononga.”

32

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yeremiya mʼchaka chakhumi cha zedekiya mfumu ya yuda, chimene chinalinso chaka cha 18 cha ulamuliro wa nebukadinezara. pa nthawi imeneyi nʼkuti ankhondo a mfumu ya ku babuloni atazinga yerusalemu, ndipo mneneri yeremiya ndiye anamutsekera mʼbwalo la alonda mʼnyumba yaufumu ya ku yuda. tsono zedekiya mfumu ya yuda nʼkuti itamutsekera mʼmenemo, ndipo inati, “nʼchifukwa chiyani ukulosera motero? iwe ukunena kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: ndidzapereka mzinda uno kwa mfumu ya ku babuloni, ndipo idzawulanda. zedekiya mfumu ya yuda sidzapulumuka mʼmanja mwa ababuloni, koma idzaperekedwa kwa mfumu ya ku babuloni. adzayankhula naye ndi kuonana naye maso ndi maso. zedekiya adzatengedwa kupita naye ku babuloni, kumene adzakhale mpaka nditamukhawulitsa, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ngakhale iye adzamenyane ndi babuloni, koma sadzapambana.’ ” yeremiya anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wandiwuza kuti: taonani, hanameli mwana wa salumu, amalume ako akubwera ndipo adzakuwuza kuti, ‘gula munda wanga wa ku anatoti, chifukwa iwe ndiwe mʼbale wanga ndipo ndiwe woyenera kuwuwombola.’ ” ndipo monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh ananenera, hanameli, msuweni wanga anabweradi ku bwalo la alonda ndipo anati, “gula munda wanga wa ku anatoti mʼdziko la benjamini. popeza ndiwe woyenera kuwugula ndi kukhala wako, gula munda umenewu kuti ukhale wako.” “ine ndinadziwa kuti amenewa anali mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh aja; choncho ndinagula munda wa ku anatoti kwa hanameli msuweni wanga, ndipo ndinamupatsa masekeli asiliva 17. ndinasayina panganolo ndikulimata pamaso pa mboni, kenaka ndinayeza ndalama zasilivazo pa sikelo.” pambuyo pake ndinatenga makalata anga a pangano, imodzi yomatidwa mʼmene munali malamulo onse a panganolo ndi ina yosamatidwa. ndinapereka makalatawo kwa baruki mwana wa neriya, mdzukulu wa maseya pamaso pa hanameli msuweni wanga, pamaso pa mboni zimene zinasayina panganoli ndiponso pamaso pa ayuda onse okhala mʼbwalo la alonda. “ndinamulangiza baruki pamaso pa onsewo kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti: tenga makalata awa a umboni wapangano, iyi yokhala ndi chizindikiro ndi yopanda chizindikiro, uwasunge mʼmbiya kuti akhale nthawi yayitali. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti: anthu adzagulanso nyumba, minda ndi mitengo yamphesa mʼdziko lino.’ ” nditamupatsa makalata a panganowa baruki mwana wa neriya, ndinapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh: “aa, inu ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, munalenga dziko lakumwamba ndi dziko lapansi. munazilenga ndi dzanja lanu lamphamvu ndipo palibe chokulakani. mumaonetsa chikondi chanu kwa anthu osawerengeka koma mumalanga ana chifukwa cha machimo a makolo awo. inu ndinu allah wamkulu ndi wamphamvu. dzina lanu ndinu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. zolinga zanu ndi zazikulu ndipo zochita zanu ndi zamphamvu. maso anu amaona zonse zimene anthu amachita. mumapereka mphotho kwa munthu aliyense molingana ndi makhalidwe ake ndi ntchito zake. inu munachita zizindikiro zozizwitsa ku igupto, ndipo mwakhala mukuzichita mpaka lero, pakati pa aisraeli ndiponso pakati pa anthu onse. choncho mwadzitchukitsa mpaka lero lino. munatulutsa aisraeli mʼdziko la igupto ndi dzanja lanu lamphamvu pochita zizindikiro zozizwitsa ndi zodabwitsa zimene zinaopseza adani anu. munawapatsa dziko lino limene munalonjeza mwalumbiro kulipereka kwa makolo awo, dziko loyenda mkaka ndi uchi. iwo analowa nʼkulitenga kukhala lawo, koma sanamvere inu kapena kutsatira lamulo lanu; ndipo sanachite zomwe munawalamula. choncho inu mwawagwetsera masautso onsewa.” “onani momwe adani azingira ndi mitumbira yankhondo mzindawu kuti awulande ndipo akuwuthira nkhondo. chifukwa cha lupanga, njala ndi mliri. mzindawu udzaperekedwa kwa ababuloni anthu atafowoka ndi nkhondo, njala ndi mliri. zimene munkanena zija zachitikadi monga mukuzionera tsopano. ngakhale mzindawu udzaperekedwa kwa ababuloni, komabe inu ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, munandiwuza kuti, ‘gula munda ndi siliva ndipo upereke ndalamazo pali mboni.’ ” tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yeremiya kuti, “taonani, ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa anthu onse. kodi chilipo chinthu choti ine nʼkundikanika? nʼchifukwa chake ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndidzawupereka mzinda uno kwa nebukadinezara mfumu ya ku babuloni, amene adzawulanda. ndipo ababuloni amene akuwuthira nkhondo mzinda uno adzalowa ndi kuwutentha; adzatentha ndi kugwetsa nyumba zimene pa denga pake anthu ankandipsetsa mtima pofukiza lubani kwa baala ndi popereka chopereka cha chakumwa kwa milungu ina. “aisraeli ndi ayuda akhala akuchita zoyipa zokhazokha pamaso panga kuyambira ubwana wawo. kunena zoona aisraeli akumandikwiyitsa ndi ntchito zawo zoyipa, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. kuyambira tsiku limene mzindawu unamangidwa mpaka lero, wakhala ukuwutsa mkwiyo wanga ndi ukali wanga. nʼchifukwa chake ndiyenera kuwuchotsa pamaso panga. aisraeli ndi ayuda, anthu a ku yuda ndi a ku yerusalemu, mafumu awo, nduna zawo, ansembe ndi aneneri awo anandikwiyitsa ndi ntchito zawo zoyipa. anandifulatira ndipo ngakhale ndinakhala ndikuwaphunzitsa kawirikawiri, sanamve kapena kuphunzirapo kanthu. iwo anayika mafano awo onyansa mʼnyumba imene imadziwika ndi dzina langa ndipo anayipitsa. anamanga malo opembedzerapo baala mʼchigwa cha hinomu kuti aziperekapo ana awo aamuna ndi aakazi ngati nsembe kwa moleki. ine sindinawalamulire kutero, ndipo sindinaganizepo nʼkomwe kuti iwo angachite chinthu chonyansa chotero, ndi kuchimwitsa anthu a ku yuda. “anthu ponena za mzindawu akuti udzaperekedwa kwa mfumu ya ku babuloni mwa nkhondo, njala ndi mliri, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, ine ndidzawasonkhanitsadi anthuwa kuchokera ku mayiko onse kumene ndinawapirikitsira ndili wokwiya ndi waukali kwambiri. ndidzabwera nawo ku malo ano ndipo ndidzawalola kukhala mwamtendere. iwo adzakhala anthu anga, ndipo ine ndidzakhala allah wawo. ndidzawapatsa mtima umodzi ndi khalidwe limodzi kotero kuti azidzandiopa nthawi zonse ndipo iwo pamodzi ndi zidzukulu zawo zinthu zidzawayendera bwino. ndidzachita nawo pangano losatha: sindidzaleka kuwachitira zabwino, ndipo ndidzawapatsa mtima woti azidzandiopa, kuti asadzandisiyenso. ndidzakondwera powachitira zabwino, ndipo ndidzawakhazikitsa ndithu mʼdziko lino ndi mtima wanga wonse ndi moyo wanga wonse. “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: monga momwe ndinagwetsera masautso aakulu onsewa pa anthuwa, momwemonso ndidzawapatsa zinthu zonse zabwino zimene ndinawalonjeza. adzagulanso minda mʼdziko muno, limene inu mukuti, ‘ndi dziko losiyidwa, lopanda anthu kapena nyama, pakuti linaperekedwa kwa ababuloni.’ adzagula minda ndi ndalama zasiliva, ndipo achita pangano, ndi kumata pamaso pa mboni. izi zidzachitika mʼdziko la benjamini, ku malo ozungulira yerusalemu, mʼmizinda ya yuda, mʼmizinda ya ku mapiri, mʼmizinda ya kuchigwa ndi yakummwera ku negevi. zoona, ndidzabwezera ufulu wawo, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

33

yeremiya akanali mʼndende mʼbwalo la alonda, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nayenso kachiwiri nati: “mavawelomakonsonanti-yeahoh amene analenga dziko lapansi, kuliwumba ndi kulikhazikitsa; amene dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, akuti, ‘unditame mopemba ndipo ndidzakuyankha. ndidzakuwuza zinsinsi zazikulu zimene suzidziwa.’ mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akunenapo pa za nyumba za mu mzinda muno ndiponso pa za nyumba za mafumu a yuda. zidzagwetsedwa, ndipo palibe chifukwa cholimbana ndi mitumbira ya nkhondo ya ababuloni. ababuloni akubwera kudzawuthira nkhondo mzindawu ndipo nyumba zake zidzadzaza ndi mitembo ya anthu amene ndidzawapha mokwiya ndi mwaukali. ndawufulatira mzinda uno chifukwa cha zoyipa zake zonse. “ ‘pambuyo pake mzindawu ndidzawupatsanso moyo ndi kuwuchiritsa; ndidzachiritsa anthu anga ndi kuwapatsa chitetezo ndi mtendere weniweni. ndidzawakhazikanso ayuda ndi aisraeli ku dziko lawo, ndipo ndidzawabwezera monga mmene analili poyamba. ndidzawayeretsa pochotsa zoyipa zonse zimene anandichitira, ndiponso ndidzawakhululukira machimo onse amene anachita pondiwukira. mzinda wa yerusalemu udzandipatsa chimwemwe, chiyamiko ndi ulemerero. anthu a mitundu yonse adzanditamanda akadzamva za zabwino zonse zimene ndawuchitira mzindawu. iwo adzachita mantha ndi kunjenjemera poona madalitso ochuluka ndi mtendere zimene ndapereka kwa mzinda umenewu.’ “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘inu mumanena za malo ano kuti ndi bwinja,’ malo opandamo anthu kapena nyama. komatu mizinda ya yuda ndi mʼmisewu ya mu yerusalemu mʼmene tsopano muli zii mudzamvekanso mfuwu wachimwemwe ndi mawu achisangalalo, mawu a mkwatibwi ndi mkwati. mʼnyumba ya allah mudzamvekanso nyimbo za anthu amene akudzapereka nsembe zothokoza mavawelomakonsonanti-yeahoh. azidzati, “yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, popeza iye ndi wabwino; pakuti chifundo chake nʼchamuyaya.” pakuti ndidzabwezeretsa zinthu zabwino za dziko lino monga zinalili poyamba, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘malo ano, a chipululu ndi wopanda anthu kapena nyama, mʼmizinda yake yonse mudzakhala msipu umene abusa adzadyetserako nkhosa zawo. ku mizinda ya kumapiri, ya kuchigwa, ya ku negevi, ya ku dera la benjamini, ku dziko lozungulira yerusalemu, ndi ku mizinda ya yuda, nkhosa zidzadutsanso pamaso pa munthu woziwerenga,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘taonani masiku akubwera,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ‘pamene ndidzachitadi zokoma zimene ndinalonjeza aisraeli ndi nyumba ya yuda. “ ‘mʼmasiku amenewo ndi pa nthawi imeneyo ndidzaphukitsa nthambi yolungama kuchokera ku banja la davide; munthuyo adzachita zolungama ndi zabwino mʼdziko. mʼmasiku amenewo yuda adzapulumuka ndipo yerusalemu adzakhala mwamtendere. dzina limene mzindawu udzadziwike nalo ndi ili: mavawelomakonsonanti-yeahoh chilungamo chathu.’ mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, ‘davide sadzasowa mdzukulu wolowa mʼmalo mwake pa mpando waufumu wa isreali, ngakhale ansembe, amene ndi alevi, sadzasowanso munthu woyima pamaso panga nthawi zonse wopereka nsembe zopsereza, nsembe zaufa ndi nsembe zina.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yeremiya kuti: mawu anga ndi awa. ine ndinachita pangano ndi usana ndi usiku kuti zizibwera pa nthawi yake. pangano limeneli inu simungaliphwanye. ndinachitanso pangano ndi davide, mtumiki wanga kuti nthawi zonse adzakhala ndi mdzukulu wodzakhala pa mpando wake waufumu. ndinachitanso pangano ndi alevi kuti iwonso adzanditumikira nthawi zonse. mapangano amenewa sadzaphwanyidwa nthawi zonse. ndidzachulukitsa ngati nyenyezi zamlengalenga ndiponso ngati mchenga wa mʼmbali mwa nyanja zidzukulu za mtumiki wanga davide ndiponso za alevi amene amanditumikira ine. mavawelomakonsonanti-yeahoh anafunsa yeremiya kuti, “kodi sunamve mmene anthu ena akumanenera kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wakana maufumu awiriwa amene iye anawasankha.’ kotero anthuwo akunyoza anthu anga ndipo sakuwayesanso mtundu wa anthu. ‘koma ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinachita pangano ndi usana ndi usiku. ndinakhazikitsanso malamulo oyendetsa dziko lakumwamba ndi dziko lapansi, monga ndachita zimenezi motsimikiza, choncho ndidzasunga pangano limene ndinachita ndi zidzukulu za yaqobo ndi davide mtumiki wanga. ndidzasankha mmodzi mwa ana a davide kuti alamulire zidzukulu za abrahamu, isake ndi yaqobo. komatu ndidzawamvera chifundo ndi kuwakhazikanso pabwino.’ ”

34

nebukadinezara mfumu ya ku babuloni ndi gulu lake lonse lankhondo, pamodzi ndi maufumu onse a pa dziko lapansi amene ankawalamulira ndiponso anthu a mitundu yonse ankathira nkhondo yerusalemu ndi mizinda yonse yozungulira mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yeremiya kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali akuti: pita kwa zedekiya mfumu ya yuda ndipo ukamuwuze kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti mzinda uno ndidzawupereka mʼmanja mwa mfumu ya ku babuloni ndipo adzawutentha ndi moto. iweyo sudzapulumuka mʼmanja mwake koma udzagwidwa ndithu ndipo adzakupereka mʼmanja mwake. udzayiona mfumu ya ku babuloni maso ndi maso ako ndipo udzayankhula nayo pakamwa ndi pakamwa. ndipo udzapita ku babuloni. “koma iwe zedekiya mfumu ya yuda, imva lonjezo ili la mavawelomakonsonanti-yeahoh. izi ndi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena za iwe: sudzaphedwa pa nkhondo; udzafera pa mtendere. monga anthu ankafukiza lubani poyika maliro a makolo ako akale, amene anali mafumu iwe usanalowe ufumu, choncho nawenso podzayika maliro ako adzafukiza lubani ndipo polira azidzati, ‘kalanga, mbuye wanga!’ ine mwini ndalonjeza zimenezi, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo mneneri yeremiya anawuza zonsezi zedekiya mfumu ya yuda, mu yerusalemu. nthawi imeneyi nʼkuti gulu lankhondo la mfumu ya ku babuloni likuthira nkhondo yerusalemu ndi mizinda ina yotsala ya yuda, lakisi ndi azeka. imeneyi yokha ndiye inali mizinda yotetezedwa yotsala ya ku yuda. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhulanso ndi yeremiya. nthawi imeneyi nʼkuti mfumu zedekiya atachita pangano ndi anthu onse a mu yerusalemu kuti alengeze zakuti akapolo awo adzawamasule. aliyense amene anali ndi akapolo a chihebri, aamuna kapena aakazi awamasule; palibe amene ayenera kusunga mu ukapolo myuda mnzake. choncho akuluakulu pamodzi ndi anthu onse amene anachita pangano ili anagwirizana kuti amasule akapolo awo aamuna ndi aakazi ndi kuti asawasungenso mu ukapolo. iwo anachitadi zimenezi ndipo anawamasuladi. koma pambuyo pake anasintha maganizo awo ndi kuwatenganso amuna ndi akazi amene anawamasula aja ndipo anawasandutsanso akapolo. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza yeremiya kuti: “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti: ine ndinachita pangano ndi makolo anu pamene ndinawatulutsa ku igupto, mʼdziko la ukapolo. ine ndinati, ‘chaka chachisanu ndi chiwiri chilichonse aliyense wa inu ayenera kumasula mʼbale wake wa chihebri amene anadzigulitsa yekha kwa inuyo. iyeyo amasulidwe akagwira ntchito zaka zisanu ndi chimodzi, mumulole apite mwaufulu.’ komatu makolo anu sanandimvere kapena kusamala konse. posachedwa pomwepa inu munalapa ndi kuchita zinthu zabwino pamaso panga: aliyense wa inu anamasula mʼbale wake. ndipo munachita pangano pamaso panga mʼnyumba imene imadziwika ndi dzina langa kuti mudzachitadi zimenezi. koma tsopano mwasintha maganizo anu ndipo mwayipitsa dzina langa. mwatenganso ukapolo aamuna ndi aakazi amene munawamasula aja kuti apite kumene akufuna. mwawakakamiza kuti akhalebe akapolo anu. “nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: inu simunandimvere ine; simunalengeze kuti abale anu amasulidwe. chabwino! ine ndidzakupatsani ufulu; ufulu wake ukhala wophedwa ndi nkhondo, mliri ndi njala. ndidzakusandutsani chinthu chochititsa mantha pakati pa maufumu onse a dziko lapansi. inu simunasunge pangano limene munachita ndi ine. simunasamale lonjezo limene munachita pamaso panga. choncho ndidzakusandutsani ngati mwana wangʼombe uja amene ankamudula pawiri napita pakati pa zigawozo. amene ankadutsa pakati pa zigawozo anali atsogoleri a yuda ndi yerusalemu, akuluakulu a bwalo, ansembe ndi anthu onse a mʼdzikomo. onsewa ndidzawapereka kwa adani awo amene akufuna kuwapha. mitembo yawo idzakhala chakudya cha mbalame zamlengalenga ndi zirombo za dziko lapansi. “ndidzapereka zedekiya mfumu ya yuda ndi nduna zake kwa adani awo amene akufuna kuwapha, kwa gulu lankhondo la mfumu ya ku babuloni limene nthawi ino layamba kubwerera mʼmbuyo. taonani, ine ndidzawalamula, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndidzawabweretsanso ku mzinda uno. adzathira nkhondo mzindawu, kuwulanda ndi kuwutentha. ndipo ine ndidzasandutsa chipululu mizinda ya yuda kotero kuti palibe amene adzakhalemo.”

35

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yeremiya nthawi ya ulamuliro wa yehoyakimu mwana wa yosiya mfumu ya yuda, kuti: “pita ku banja la arekabu ndipo ukawayitane kuti abwere mʼchipinda chimodzi cha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo akafika uwapatse vinyo kuti amwe.” choncho ndinakatenga yaazaniya (mwana wa yeremiya winanso amene anali mwana wa habaziniya), abale ake, ana ake onse aamuna ndi banja lonse la arekabu. ndinabwera nawo ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, ku chipinda cha ophunzira a mneneri hanani mwana wa igidaliya, munthu wa allah. chipinda chimenechi chinali pafupi ndi chipinda cha akuluakulu, chimene chinali pamwamba pa chipinda cha maaseya mwana wa salumu, mlonda wa pa khomo. kenaka ndinayika mabotolo odzaza ndi vinyo ndi zikho zake pamaso pa arekabu ndipo ndinawawuza kuti, “imwani vinyoyu.” koma iwo anayankha kuti, “ife sitimwa vinyo, chifukwa kholo lathu yehonadabu mwana wa rekabu anatilamula kuti, ‘inuyo ngakhale zidzukulu zanu, musadzamwe vinyo mpaka kalekale. musadzamange nyumba kapena kufesa mbewu, kapena kulima minda ya mpesa; musadzakhale ndi zinthu zimenezi. mʼmalo mwake muzidzakhale mʼmatenti. mukadzatero mudzakhala nthawi yayitali mʼdziko limene mukukhalamo.’ ife takhala tikumvera zonse zimene kholo lathu yehonadabu mwana wa rekabu anatilamula. ife ngakhale akazi athu kapena ana athu aamuna ndi aakazi sitinamwepo vinyo kapena kumanga nyumba kuti tizikhalamo kapenanso kukhala ndi minda ya mpesa, minda ina iliyonse kapena mbewu. koma takhala mʼmatenti ndipo tamvera kwathunthu chilichonse chimene kholo lathu yehonadabu anatilamula. koma pamene nebukadinezara mfumu ya babuloni anathira nkhondo dziko lino, ife tinati, ‘tiyeni tichoke, tipite ku yerusalemu kuti tithawe magulu ankhondo a akasidi ndi aaramu.’ kotero ife takhala tikukhala mu yerusalemu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhulanso ndi yeremiya kuti, “iyeyu, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali anawuza yeremiya kuti: pita ukawawuze anthu a ku yuda ndi a ku yerusalemu kuti, ‘kodi simungatengeko phunziro ndi kumvera mawu anga?’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ‘yehonadabu mwana wa rekabu analamula ana ake kuti asamwe vinyo ndipo lamulo limeneli alisunga. mpaka lero lino iwo samwa vinyo, chifukwa akumvera lamulo la kholo lawo. koma ine ndakhala ndikuyankhula nanu kawirikawiri kukuchenjezani, koma inu simunandimvere ine. kawirikawiri ndakhala ndikutumiza atumiki anga, aneneri, kwa inu. iwo akhala akukuwuzani kuti, ‘aliyense wa inu asiye ntchito zake zoyipa ndi kukonza makhalidwe ake; musatsatire milungu ina ndi kumayitumikira. pamenepo mudzakhala mʼdziko limene ndinakupatsani ndi makolo anu.’ komabe inu simunasamale zimenezi kapena kundimvera ine. zidzukulu za yehonadabu mwana wa rekabu zakhala zikumvera lamulo limene kholo lawo anazilamula, koma inuyo simunandimvere ine. “nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti, ‘ndidzagwetsera pa yuda ndi pa onse okhala mu yerusalemu masautso onse amene ndinakonza chifukwa sanandimvere. ndinawayitana koma iwo sanayankhe.’ ” yeremiya anawuza banja la arekabu mawu onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali, kuti, “munamvera lamulo la kholo lanu yehonadabu ndipo mwatsatira malangizo ake onse ndi kuchita chilichonse chimene anakulamulani.” tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti, “yehonadabu mwana wa rekabu sadzasowa munthu wonditumikira ine nthawi zonse.”

36

chaka chachinayi cha yehoyakimu mwana wa yosiya mfumu ya yuda, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yeremiya kuti, “tenga buku ndipo ulembemo mawu onse amene ndayankhula nawe otsutsa isreali, yuda ndi mitundu yonse ya anthu, kuyambira nthawi imene ndinayamba kuyankhula nawe pa nthawi ya ulamuliro wa yosiya mpaka lero lino. mwina mwake anthu a ku yuda adzamva za zoopsa zonse zimene ndakonza kuti ndiwachitire, ndipo munthu aliyense adzatembenuka ndi kusiya ntchito zake zoyipa. motero ndidzawakhululukira zoyipa zawo ndi machimo awo.” tsono yeremiya anayitana baruki mwana wa neriya. baruki analemba mʼbuku mawu onse amene yeremiya ankamuwuza, mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwuza yeremiya. kenaka yeremiya anawuza baruki kuti, “ine andiletsa kupita ku nyumba ya allah. tsono iwe upite ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh pa tsiku losala kudya ndipo ukawerenge mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ochokera mʼbukumu amene ndinakulembetsa anthu onse akumva. ukawawerengere anthu onse a ku yuda amene amabwera ku nyumba ya allah kuchokera ku mizinda yawo. mwina mwake adzapempha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo aliyense adzatembenuka ndi kusiya makhalidwe ake oyipa pakuti mkwiyo ndi ukali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa anthu awa ndi woopsa kwambiri.” baruki mwana wa neriya anachita zonse zimene mneneri yeremiya anamuwuza kuti achite. mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, iye anawerenga mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ochokera mʼbukulo. pa mwezi wachisanu ndi chinayi wa chaka chachisanu cha yehoyakimu mwana wa yosiya mfumu ya yuda, anthu onse a mu yerusalemu ndi onse amene anabwera kumeneko kuchokera ku mizinda ya yuda, anapangana za kusala kudya kuti apepese mavawelomakonsonanti-yeahoh. atayima pa chipinda cha gemariya mwana wa mlembi safani, chimene chinali mʼbwalo lapamwamba, pafupi ndi chipata chatsopano cholowera ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, baruki anawerenga mawu onse a yeremiya amene anali mʼbuku muja kwa anthu onse amene anali ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. mikaya mwana wa gemariya, mwana wa safani, atamva mawu onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh ochokera mʼbukumo, anapita ku nyumba ya mfumu nakalowa ku chipinda cha mlembi. akuluakulu, mlembi elisama, delaya mwana wa semaya, elinatani mwana wa akibori, gemariya mwana wa safani, zedekiya mwana wa hananiya pamodzi ndi akuluakulu ena onse, anali atasonkhana kumeneko. tsono mikaya anawafotokozera mawu onse amene anamva pamene baruki ankawerenga buku lija anthu onse akumva. pambuyo pake akuluakulu onsewo anatuma yehudi mwana wa netaniya, mwana wa selemiya, mwana wa kusi, kwa baruki kukamuwuza kuti, “bwera ndi buku limene unawerenga kwa anthu.” ndipo baruki mwana wa neriya anapita nalo bukulo kwa anthuwo. iwo anati, “khala pansi, ndipo tiwerengere bukuli.” ndipo baruki anawawerengera. atamva mawu onsewo, anayangʼanana mwa mantha ndipo anamuwuza baruki kuti, “ndithudi tikafotokozera mfumu mawu onsewa.” tsono anamufunsa baruki kuti, “tatiwuze, unalemba bwanji mawu onsewa? kodi ndi yeremiya anakulembetsa zimenezi?” baruki anayankha kuti, “inde, ndi yeremiya amene anandiwuza mawu onsewa, ndipo ine ndinawalemba ndi utoto mʼbukumu.” kenaka akuluakuluwo anamuwuza baruki kuti, “iweyo ndi yeremiya, pitani mukabisale. munthu aliyense asadziwe kumene muli.” atayika bukulo mʼchipinda cha mlembi elisama, analowa mʼbwalo, napita kwa mfumu ndi kukayifotokozera zonse. itamva zimenezi mfumu inatuma yehudi kuti akatenge bukulo, ndipo yehudi anakalitenga ku chipinda cha mlembi elisama ndipo anawerengera mfumu pamodzi ndi akuluakulu ake amene anali naye. unali mwezi wachisanu ndi chinayi ndipo mfumu inali mʼnyumba ya pa nyengo yozizira, ikuwotha moto umene anasonkha. yehudi ankati akawerenga masamba atatu kapena anayi a bukulo, mfumu inkawangʼamba ndi mpeni ndi kuwaponya pa moto ndipo anapitiriza kuchita zimenezi mpaka buku lonse linapsa. mfumu pamodzi ndi omutumikira ake onse amene anamva mawu onsewa sanachite mantha kapena kungʼamba zovala zawo. ngakhale kuti elinatani, delaya, ndi gemariya anapempha mfumu kuti isatenthe bukulo, mfumuyo sinawamvere. mʼmalo mwake, mfumu inalamula yerahimeeli mwana wake, seraya mwana wa azirieli ndi selemiya mwana wa abideeli kuti agwire mlembi baruki ndi mneneri yeremiya. koma pamenepo nʼkuti mavawelomakonsonanti-yeahoh atawabisa. mfumu itatentha buku limene linali ndi mawu amene yeremiya anamulembetsa baruki, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yeremiya kuti, “tenganso buku lina ndipo ulembe mawu onse amene anali mʼbuku loyamba lija, limene yehoyakimu analitentha. ndiponso akamuwuze yehoyakimu mfumu ya yuda kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: iwe unatentha buku lija ndipo unati: nʼchifukwa chiyani unalemba kuti mfumu ya ku babuloni idzabwera ndithu kudzawononga dziko lino ndi kupha anthu pamodzi ndi nyama zomwe?’ nʼchifukwa chake kunena za yehoyakimu mfumu ya yuda mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti sipadzaoneka munthu wina wolowa mʼmalo mwake pa mpando wa davide. akadzafa mtembo wake udzaponyedwa kunja ndipo udzakhala pa dzuwa masana, ndi pachisanu chowundana usiku. ndidzamulanga pamodzi ndi ana ake ndiponso omutumikira ake chifukwa cha zoyipa zawo; ndidzagwetsa pa iwo ndi pa onse amene akukhala mu yerusalemu ndiponso pa anthu a ku yuda masautso onse amene ndinawanena, chifukwa sanamvere.” choncho yeremiya anatenga buku lina napatsa mlembi baruki mwana wa neriya, ndipo yeremiya anamulembetsa mawu onse amene anali mʼbuku limene yehoyakimu mfumu ya yuda anatentha. ndipo anawonjezerapo mawu ambiri monga omwewo.

37

nebukadinezara mfumu ya babuloni, inakhazika pa mpando waufumu zedekiya mwana wa yosiya kukhala mfumu ya yuda. iye analowa mʼmalo mwa yehoyakini mwana wa yehoyakimu. koma zedekiya kapena atumiki ake ngakhalenso anthu a mʼdzikomo sanasamalire mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anayankhula kudzera mwa mneneri yeremiya. tsono zedekiya anatuma yehukali mwana wa selemiya ndi wansembe zefaniya mwana wa maseya kwa mneneri yeremiya ndi uthenga uwu: “chonde tipempherereni kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu.” nthawi imeneyinso nʼkuti yeremiya ali ndi ufulu woyenda pakati pa anthu chifukwa anali asanaponyedwe mʼndende. nthawi imeneyinso nʼkuti gulu lankhondo la farao litatuluka mʼdziko la igupto. ndipo ababuloni amene anali atazinga yerusalemu atamva zimenezi, anachoka ku yerusalemuko. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza mneneri yeremiya kuti, “uyiwuze mfumu ya yuda imene inakutuma kuti udzapemphe nzeru kwa ine kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali ndikuti, gulu lankhondo la farao limene linatuluka kuti lidzakuthandize lidzabwerera kwawo ku igupto. ndipo ababuloni adzabwerera kudzathira nkhondo mzinda uno. iwo adzawugonjetsa ndi kuwutentha. “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: musadzinyenge, nʼkumaganiza kuti, ‘ndithu ababuloni adzatisiya.’ ndithudi sadzakusiyani! ngakhale mutagonjetsa gulu lonse lankhondo la ababuloni limene likukuthirani nkhondo ndipo mʼmatenti mwawo ndikutsala anthu ovulala okhaokha, amenewo adzabwera ndi kudzatentha mzinda uno.” gulu lankhondo la ababuloni litaleka kuthira nkhondo mzinda wa yerusalemu chifukwa choopa gulu lankhondo la farao, yeremiya ananyamuka kuchoka ku yerusalemu ndi kumapita ku dziko la benjamini kuti akalandire gawo lake la minda ya makolo ake. koma atafika pa chipata cha benjamini, mkulu wa alonda amene dzina lake linali iriya mwana wa selemiya, mwana wa hananiya, anagwira mneneri yeremiyayo ndipo anati, “iwe ukuthawira kwa ababuloni!” yeremiya anati, “zimenezo si zoona! ine sindikuthawira kwa ababuloni.” koma iriya sanamumvere. mʼmalo mwake anagwira yeremiya nʼkupita naye kwa akuluakulu. akuluakuluwo anamupsera mtima yeremiya ndipo anamukwapula ndi kumuyika mʼnyumba ya mlembi yonatani, imene anayisandutsa ndende. yeremiya anayikidwa mʼndende ya pansi pa nthaka, kumene anakhalako nthawi yayitali. kenaka mfumu zedekiya inatuma anthu kuti akayitane yeremiya ndipo anabwera naye ku nyumba ya mfumu. atafika mfumu inamufunsa mwamseri kuti, “kodi pali mawu ena amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wakuwuza?” yeremiya anayankha kuti, “inde. inu mfumu mudzaperekedwa kwa mfumu ya ku babuloni.” pamenepo yeremiya anafunsa mfumu zedekiya kuti, “kodi ndakulakwirani chiyani inuyo kapena akuluakulu anu kapenanso anthu awa, kuti mundiyike mʼndende? kodi ali kuti aneneri anu amene anakuloserani kuti, ‘mfumu ya ku babuloni sidzakuthirani nkhondo pamodzi ndi dziko lino’? koma tsopano, mbuye wanga mfumu, chonde tamverani. loleni ndinene pempho langa pamaso panu: musandibwezere ku nyumba ya mlembi yonatani, kuopa kuti ndingakafere kumeneko.” tsono mfumu zedekiya analamula kuti yeremiya asungidwe mʼbwalo la alonda. ankamupatsa buledi tsiku ndi tsiku amene ankamugula kwa ophika buledi. anapitiriza kutero mpaka buledi yense anatha mu mzindamo. choncho yeremiya anapitirira kukhala mʼbwalo la alonda.

38

sefatiya mwana wa matani, gedaliya mwana wa pasi-huri, yukali mwana wa selemiya, ndi pasi-huri mwana wa malikiya anamva zimene yeremiya ankawuza anthu onse kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘aliyense amene akhale mu mzinda muno adzafa ndi nkhondo njala kapena mliri. koma aliyense amene atatuluke kukadzipereka kwa ababuloni adzapulumutsa moyo wake; iyeyo adzakhala ndi moyo. mzinda uno udzaperekedwa ndithu kwa gulu lankhondo la mfumu ya ku babuloni, amene adzawulande.’ ” tsono akuluakuluwo anawuza mfumu kuti, “munthu uyu ayenera kuphedwa. iye akutayitsa mtima asilikali pamodzi ndi anthu onse amene atsala mu mzinda muno, chifukwa cha zimene akuwawuza. munthu ameneyu sakufunira zabwino anthuwa koma chiwonongeko chawo.” mfumu zedekiya anayankha kuti, “munthuyu ali mʼmanja mwanu. ine sindingakuletseni chimene mukufuna kumuchitira.” choncho iwo anatenga yeremiya nakamuponya mʼchitsime cha malikiya, mwana wa mfumu, chimene chinali mʼbwalo la alonda. iwo anamutsitsira mʼdzenjemo ndi chingwe. munalibe madzi koma matope okhaokha, ndipo yeremiya anamira mʼmatopewo. koma ebedi-meleki, mkusi, mmodzi mwa anthu ofulidwa ogwira ntchito mʼnyumba ya mfumu, anamva kuti yeremiya anamuponya mʼchitsime. nthawi imeneyo nʼkuti mfumu ili ku chipata cha benjamini. ebedi-meleki anatuluka ku nyumba ya mfumu kukayiwuza kuti, “mbuye wanga mfumu, zimene anthu awa amuchitira mneneri yeremiya ndi zoyipa kwambiri. iwo amuponya mʼchitsime, ndipo adzafa ndi njala chifukwa buledi watha mu mzinda muno.” tsono mfumu inalamula ebedi-meleki, mkusi, kuti, “tenga anthu makumi atatu, ndipo mukamutulutse mʼchitsimemo mneneri yeremiya asanafe.” pamenepo ebedi-meleki anatenga anthuwo, napita nawo ku nyumba ya mfumu ya pansi pa chipinda chosungiramo chuma. kumeneko anakatengako sanza ndipo anatsitsira sanzazo ndi chingwe mʼchitsime mʼmene munali yeremiya. ebedi-meleki, mkusi, anawuza yeremiya kuti, “ika sanzazo mkwapa mwako kuti zingwe zingakupweteke.” yeremiya anachitadi zimenezi, ndipo anamukoka ndi zingwe ndi kumutulutsa mʼchitsimecho. ndipo yeremiya anakhalabe ku bwalo la alonda. tsiku lina mfumu zedekiya anayitana mneneri yeremiya ndipo anabwera naye ku chipata chachitatu cha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. mfumu inawuza yeremiya kuti, “ndikufuna kukufunsa kanthu kena, ndipo usandibisire chilichonse.” yeremiya anati kwa zedekiya, “ndikakuyankhani, kodi simundipha? ngakhaletu ine nditakulangizani, inu simudzandimvera.” koma mfumu zedekiya mwachinsinsi inalumbira kwa yeremiya kuti, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, amene amatipatsa moyo, sindidzakupha ngakhalenso kukupereka kwa amene akufuna kukuphawa.” pamenepo yeremiya anati kwa zedekiya, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti, ‘ngati mutuluka kukadzipereka kwa ankhondo a mfumu ya ku babuloni, mudzakhala ndi moyo ndipo mzinda uno sadzawutentha, inu pamodzi ndi banja lanu mudzakhala ndi moyo. koma ngati simutuluka kukadzipereka kwa ankhondo a mfumu ya ku babuloni, mzinda uno udzaperekedwa kwa ababuloni ndipo adzawutentha; inuyo simudzapulumuka mʼdzanja mwawo.’ ” mfumu zedekiya inati kwa yeremiya, “ine ndikuopa ayuda amene anathawira kale kwa ababuloni, pakuti mwina ababuloniwo adzandipereka kwa ayudawo ndipo iwowo adzandizunza.” yeremiya anayankha kuti, “ngati mumvera mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuchita zimene ndakuwuzani, ndiye kuti zinthu zidzakuyenderani bwino. inu simudzaphedwa. koma mukakana kudzipereka, chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wandiwululira ndi ichi: akazi onse amene atsala mʼnyumba ya mfumu ya yuda adzaperekedwa kwa akuluakulu a mfumu ya ku babuloni. akazi amenewo adzakuwuzani kuti, “ ‘abwenzi ako okhulupirika aja anakusokeretsa, ndipo anakugonjetsa. poti tsopano miyendo yako yazama mʼmatope; abwenzi ako aja akusiya.’ “akazi pamodzi ndi ana anu adzaperekedwa kwa ababuloni. inuyo simudzapulumuka mʼmanja mwawo koma mfumu ya ku babuloni idzakugwirani; mzinda uno adzawutentha.” pamenepo zedekiya anati kwa yeremiya, “usawuze munthu wina aliyense zimene takambiranazi, ukatero udzaphedwa. akuluakulu akamva kuti ndinayankhula nawe ndipo akabwera kwa iwe nʼkudzakufunsa kuti, ‘tiwuze zimene unanena kwa mfumu ndi zimene mfumu inanena kwa iwe; usatibisire, ukatero tidzakupha,’ udzawawuze kuti, ‘ine ndimapempha mfumu kuti isandibwezerenso ku nyumba ya yonatani kuti ndikafere kumeneko.’ ” akuluakulu onse anabweradi kwa yeremiya kudzamufunsa. iye anawayankha monga momwe mfumu inamulamula. choncho palibe amene ananenanso kanthu, pakuti palibe amene anamva zomwe anakambirana ndi mfumu. ndipo yeremiya anakhalabe mʼbwalo la alonda mpaka tsiku limene mzinda wa yerusalemu unalandidwa.

39

mzinda wa yerusalemu anawulanda motere: mʼchaka chachisanu ndi chinayi cha zedekiya mfumu ya yuda, mwezi wakhumi, nebukadinezara mfumu ya ku babuloni anabwera ndi gulu lake lonse kudzathira nkhondo mzinda wa yerusalemu ndipo anawuzinga mzindawo. ndipo pa tsiku lachisanu ndi chinayi la mwezi wachinayi wa chaka cha khumi ndi chimodzi cha zedekiya, malinga a mzindawo anabowoledwa. pamenepo akuluakulu onse a mfumu ya ku babuloni anabwera nakakhala pa chipata chapakati. akuluwo ndi awa: nerigali-sarezeri, samugara nebo, sarisekimu mkulu wa nduna, nerigali-sarezeri winanso mlangizi wa mfumu ndi akuluakulu onse a mfumu ya ku babuloni. zedekiya mfumu ya yuda pamodzi ndi ankhondo ake atawaona, anathawa mu mzindawo usiku podzera ku munda wa mfumu, kudutsa chipata cha pakati pa makoma awiri. anathawira ku araba. koma gulu la ankhondo la ku babuloni linalondola ndi kumupeza zedekiyayo mʼchigwa cha ku yeriko. anamugwira napita naye kwa nebukadinezara mfumu ya ku babuloni ku ribula mʼdziko la hamati kumene anagamula mlandu wake. ku ribulako, mfumu ya ku babuloni inapha ana aamuna a zedekiya iyeyo akuona. inaphanso anthu olemekezeka onse a ku yuda. kenaka inakolowola maso a zedekiya ndi kumumanga ndi maunyolo a mkuwa nʼkupita naye ku babuloni. ababuloni anatentha nyumba ya mfumu ndi nyumba za anthu, ndiponso anagwetsa malinga a yerusalemu. nebuzaradani, mtsogoleri wa alonda ankhondo a mfumu, anatenga ukapolo anthu onse otsala mu mzindamo kupita nawo ku babuloni, pamodzi ndi amene anadzipereka kale kwa iye. koma nebuzaradani, mtsogoleri wa alonda ankhondo anasiya mʼdziko la yuda anthu ena osauka, amene analibe chilichonse; ndipo anawapatsa minda ya mpesa ndi minda inanso. tsono nebukadinezara mfumu ya ku babuloni inatuma mawu kwa nebuzaradani mtsogoleri wa alonda ankhondo a mfumu za yeremiya. iye anati: “mutenge, umusamale bwino, ndipo usamuvute koma umuchitire zimene afuna.” choncho nebuzaradani mtsogoleri wa alonda, nebusazibani mkulu wa nduna, nerigali-sarezeri mlangizi wamkulu wa mfumu ndi akuluakulu onse a mfumu ya ku babuloni anatuma anthu nakamutulutsa yeremiya mʼbwalo la alonda. anakamupereka kwa gedaliya mwana wa ahikamu, mwana wa safani, kuti amutumize ku nyumba yake. ndipo yeremiya anakhala pakati pa abale ake. yeremiya ali mʼndende ku bwalo la alonda, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula naye: “pita ukamuwuze ebedi-meleki, mkusi, kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti: zidzachitikadi zimene ndinanena zokhudza mzinda uno; ndipo zidzakhala zoyipa osati zabwino ayi. zimenezi zidzachitika pa nthawi yake iwe ukuona. koma ndidzakupulumutsa pa tsiku limenelo, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh; sudzaperekedwa kwa anthu amene umawaopa. ndithu ndidzakupulumutsa; sudzaphedwa pa nkhondo koma udzapulumuka, chifukwa wadalira ine, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ”

40

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yeremiya pamene nebuzaradani mtsogoleri wa asilikali olonda mfumu anamasula yeremiyayo ku rama. anamupeza yeremiya ali womangidwa ndi unyolo pamodzi ndi amʼndende ena onse a ku yerusalemu ndi a ku yuda amene ankapita nawo ku ukapolo ku babuloni. mtsogoleriyu anamupeza yeremiya, anamuwuza kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako analengeza kale zakuti malo ano adzawonongedwa. ndipo tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh wachitadi zimenezi monga mmene ananenera. izi zonse zachitika chifukwa anthu inu munachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo simunamumvere. koma tsopano taona, lero ndikukumasula unyolo umene unali mʼmanja mwako. ngati ukufuna kupita nane ku babuloni, tiye ndipo adzakusamala bwino. koma ngati sukufuna kupita, ndiye usapite. dziko ndi limeneli monga ukulioneramo. uli ndi ufulu kupita kulikonse kumene ukufuna.” yeremiya asanayankhe, nebuzaradani anamuwuzanso kuti, “ngati supita ndiye pita, ubwerere kwa gedaliya, mwana wa ahikamu, mdzukulu wa safani, amene mfumu ya ku babuloni inamusankha kuti akhale bwanamkubwa wa yuda. ukakhale naye pakati pa anthu, kapena upite kulikonse ukufuna.” ndipo mtsogoleri uja anamupatsa yeremiya chakudya ndi mphatso zina ndi kumulola kuti apite. motero yeremiya anapita kwa gedaliya mwana wa ahikamu ku mizipa ndipo anakakhala naye kumeneko pakati pa anthu amene anatsala mʼdzikomo. panali atsogoleri ena a nkhondo ndi anthu awo amene sanadzipereke nawo. iwowa anamva kuti mfumu ya ku babuloni inasankha gedaliya mwana wa ahikamu kukhala bwanamkubwa wa dzikolo ndipo kuti yamuyika kukhala wolamulira amuna, akazi ndi ana amene anali osauka kwambiri mʼdzikomo, amene sanawagwire ukapolo kupita nawo ku babuloni. iwowa anapita ku mizipa kwa gedaliya. amene anapitawo ndi awa: ismaeli mwana wa netaniya, yohanani ndi yonatani ana a kareya, seraya mwana wa tanihumeti, ana a efai a ku netofa, ndi yezaniya mwana wa maaka, iwowo pamodzi ndi anthu awo. gedaliya mwana wa ahikamu, mdzukulu wa safani, anawalonjeza iwo pamodzi ndi anthuwo mwalumbiro. ndipo anati, “musaope kuwatumikira ababuloni. khalani mʼdziko muno, tumikirani mfumu ya ku babuloni, ndipo zinthu zidzakuyenderani bwino. ine ndidzakhala ku mizipa kuti ndizikuyimirirani kwa ababuloni amene azidzabwera kwa ife, koma inu muzikolola vinyo wanu, zipatso zanu, mafuta anu ndi kuzisunga mʼmitsuko yanu, nʼkumakhala mʼmizinda imene mwalandayo.” nawonso ayuda onse a ku mowabu, ku amoni, ku edomu ndi a ku mayiko ena onse anamva kuti mfumu ya ku babuloni inasiyako anthu ena ku yuda ndipo kuti inasankha gedaliya mwana wa ahikamu, mwana wa safani, kukhala bwanamkubwa wawo. tsono ayuda onsewo anabwerera ku yuda, ku mizipa kwa gedaliya, kuchokera ku mayiko onse kumene anabalalikira. ndipo anakolola zipatso zochuluka ndi vinyo wambiri. yohanani mwana wa kareya ndi atsogoleri a ankhondo onse amene sanadzipereke aja anabwera ku mizipa kwa gedaliya ndipo anamufunsa kuti, “kodi sukudziwa kuti baalisi mfumu ya aamoni watuma ismaeli mwana wa netaniya kuti akuphe?” koma gedaliya mwana wa ahikamu sanawankhulupirire. tsono yohanani mwana wa kareya, mwamseri anawuza gedaliya ku mizipa kuti, “loleni ndipite ndikaphe ismaeli mwana wa netaniya, ndipo palibe amene ati adziwe. akuphereninji ndi kuchititsa ayuda onse, amene akuzungulirani kuti abalalike ndi kuti otsala a ku yuda awonongeke?” koma gedaliya mwana wa ahikamu anawuza yohanani mwana wa kareya kuti, “usachite zimenezo! zimene ukunena za ismaeli ndi zabodza.”

41

pa mwezi wachisanu ndi chiwiri ismaeli mwana wa netaniya, mdzukulu wa elisama amene anali wa banja laufumu ndiponso mmodzi wa atsogoleri a ankhondo a mfumu, anabwera ku mizipa kwa gedaliya mwana wa ahikamu ndi anthu khumi. pamene ankadya naye kumeneko, ismaeli mwana wa netaniya pamodzi ndi anthu khumi aja anayimirira ndi kupha ndi lupanga gedaliya mwana wa ahikamu, mdzukulu wa safani. choncho anapha munthu amene mfumu ya ku babuloni inamusankha kukhala bwanamkubwa wa dzikolo. ismaeli anaphanso ayuda onse amene anali pamodzi ndi gedaliya ku mizipa, kuphatikizanso asilikali a ababuloni amene anali ku mizipako. mmawa mwake, anthu asanadziwe kuti gedaliya waphedwa, kunafika anthu 80 ochekera ku sekemu, silo ndi samariya, amene anali atameta ndevu zawo, atangʼamba zovala zawo ndi kudzichekacheka. iwowa anatenga chopereka cha ufa ndi lubani kuti adzapereke ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ismaeli mwana wa netaniya anachoka ku mizipa akulira kupita kukakumana nawo. atakumana nawo, iye anati, “bwerani mudzaonane ndi gedaliya mwana wa ahikamu.” atafika pakati pa mzinda, ismaeli mwana wa netaniya pamodzi ndi anthu amene anali naye anawapha anthuwo ndi kuwaponya mʼchitsime. koma anthu khumi a gululo anawuza ismaeli kuti, “musatiphe! tili ndi tirigu ndi barele, mafuta ndi uchi, zimene tabisa mʼmunda.” choncho anawasiya ndipo sanawaphere pamodzi ndi anzawo aja. tsono chitsime chimene anaponyamo mitembo ya anthu amene anawaphawo pamodzi ndi mtembo wa gedaliya chinali chimene mfumu asa anachikumba poopsedwa ndi baasa mfumu ya isreali. ismaeli mwana wa netaliya anachidzaza ndi mitembo. pambuyo pake ismaeli anatenga ukapolo anthu ena onse amene anali ku mizipa: ana aakazi a mfumu pamodzi ndi ena onse amene anatsalira kumeneko, amene nebuzaradani mtsogoleri wa asilikali olonda mfumu anapatsa gedaliya mwana wa ahikamu kuti akhale bwanamkubwa wawo. ismaeli mwana wa netaliya anatenga ukapolo anthuwa ndi kuwoloka nawo kumapita ku dziko la aamoni. pamene yohanani mwana wa kareya ndi atsogoleri onse a ankhondo amene anali naye pamodzi anamva zoyipa zonse zimene ismaeli mwana wa netaniya anachita, anatenga ankhondo awo onse kupita kukamenyana ndi ismaeli mwana wa netaniya. anakamupeza kufupi ndi chidziwe chachikulu cha ku gibiyoni. pamene anthu onse amene ismaeli anawagwira anaona yohanani mwana wa kareya pamodzi ndi atsogoleri a ankhondo amene anali naye, anasangalala. anthu onse amene ismaeli anawagwira ukapolo ku mizipa anabwerera ndi kupita kwa yohanani mwana wa kareya. koma ismaeli pamodzi ndi anthu ake asanu ndi atatu, anathawa yohanani ndi kuthawira kwa aamoni. kenaka yohanani mwana wa kareya pamodzi ndi atsogoleri onse a ankhondo amene anali naye anatsogolera anthu onse otsala a ku mizipa amene anawapulumutsa kwa ismaeli mwana wa netaniya atapha gedaliya mwana wa ahikamu. anthu amenewa anali: asilikali, akazi, ana ndi amuna ofulidwa otumikira mfumu amene anawatenga ku gibiyoni. ndipo ananyamuka nayima ku geruti kimuhamu pafupi ndi betelehemu pa ulendo wawo wopita ku igupto kuthawa ababuloni. iwo anaopa ababuloniwo chifukwa ismaeli mwana wa netaniya anapha gedaliya mwana wa ahikamu, amene mfumu ya ku babuloni inamuyika kukhala bwanamkubwa wa dzikolo.

42

atsogoleri onse a ankhondo pamodzi ndi yohanani mwana wa kareya ndi azariya mwana wa hosayia, ndiponso anthu onse, ana ndi akuluakulu omwe, anapita kwa mneneri yeremiya ndipo anamuwuza kuti, “chonde imvani dandawulo lathu ndipo mutipempherere anthu otsalafe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. pakuti monga tsopano mukuona, ngakhale kuti kale tinalipo ambiri, koma tsopano ochepa okha ndiye amene atsala. mupemphere kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu atiwuze kumene tiyenera kupita ndi chimene tiyenera kuchita.” mneneri yeremiya anawayankha kuti, “ndamva zimene mwanenazi. ndithu ndidzapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu monga momwe mwandipemphera. ndidzakuwuzani chilichonse chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anene ndipo sindidzakubisirani kanthu kalikonse.” ndipo iwo anawuza yeremiya kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akhale mboni yoona ndi yokhulupirika yodzatitsutsa ife ngati sitichita mogwirizana ndi chilichonse chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah adzakutumani kuti mutiwuze. kaya ndi zotikomera kapena zosatikomera, ife tidzamvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, amene takutumaniko. tidzamvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu kuti zinthu zidzatiyendere bwino.” patapita masiku khumi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yeremiya. choncho yeremiya anayitana yohanani mwana wa kareya pamodzi ndi atsogoleri onse a ankhondo amene anali naye ndiponso anthu onse, ana ndi akulu omwe. mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali amene munanditumako kuti ndikapereke madandawulo mʼdzina lanu akuti, “ngati mukhala mʼdziko muno, ndiye kuti ndidzakukhazikitsani, osakuchotsani. inde ndidzakudzalani osakuchotsani pakuti ndi kumva chisoni kwambiri chifukwa cha mavuto amene ndabweretsa pa inu. musayiope mfumu ya ku babuloni, imene mukuyiopa tsopano. musachite nayo mantha, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti ine ndili nanu ndipo ndidzakupulumutsani ndi kukulanditsani mʼmanja mwake. ndidzakuchitirani chifundo, ndipo mfumuyonso idzakuchitirani chifundo ndi kukulolani kuti mukhale mʼdziko mwanumwanu. “koma mwina simudzamvera mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu nʼkumanena kuti, ‘ayi ife sitidzakhala mʼdziko muno, ndipo ngati mukunena kuti, ‘ayi, koma tidzapita ku igupto kumene sitidzaonako nkhondo kapena kumva kulira kwa lipenga kapenanso kusowa chakudya.’ tsono, inu otsala a ku yuda, imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye akuti, ngati mutsimikiza zopita ku igupto, nʼkupitadi kukakhala kumeneko, ndiye nkhondo imene mukuyiopayo idzakugonjetsani ku igupto komweko. njala imene mukuyiopayo idzakupezani ku igupto komweko ndipo mudzafera kumeneko. kunena zoona, onse amene atsimikiza zopita ku igupto kuti akakhale kumeneko adzafa ndi nkhondo njala ndi mliri. palibe ndi mmodzi yemwe amene adzapulumuke kapena kuthawa mavuto amene ndidzawagwetsera.’ mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti, ‘momwe ndinawakwiyira mwaukali anthu okhala mu yerusalemu, koteronso ndidzakukwiyirani mukapita ku igupto. mudzasanduka chinthu chotembereredwa ndi chochititsa mantha, choseketsa ndi chonyozeka. malo ano simudzawaonanso.’ “inu otsala a ku yuda, mavawelomakonsonanti-yeahoh wakuwuzani kuti, ‘musapite ku igupto.’ dziwani chinthu ichi: ine lero ndikukuchenjezani kuti munalakwitsa kwambiri. inu munandituma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu nʼkumati ‘mukatipempherere kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, nʼkudzatiwuza chimene afuna kuti tichite, ndipo ife tidzachita.’ ine lero ndakuwuzani, koma inu simukumverabe zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anandituma kuti ndikuwuzeni. tsono dziwani ichi: mudzafadi ndi nkhondo, njala ndi mliri kumalo kumene mukufuna mukakhaleko.”

43

yeremiya atatsiriza kuwawuza anthuwo mawu onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo, amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamutuma kuti akawawuze, azariya mwana wa hosayia ndi yohanani mwana wa kareya pamodzi ndi anthu onse odzikuza anawuza yeremiya kuti, “ukunama iwe! mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu sanakutume kuti unene kuti, ‘musapite ku igupto kukakhala kumeneko.’ koma ndi baruki mwana wa neriya amene akukulimbikitsa kuti utiletse zopita ku igupto ndi kuti mʼmalo mwake tidzipereke mʼmanja mwa ababuloni, kuti iwo atiphe kapena kutitenga ukapolo ku babuloni.” motero yohanani mwana wa kareya ndi atsogoleri onse a ankhondo pamodzi ndi anthu onse sanamvere lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh loti akhale mʼdziko la yuda. mʼmalo mwake, yohanani mwana wa kareya ndi atsogoleri onse a ankhondo anatenga anthu onse otsala a ku yuda amene anabwera kudzakhala mʼdziko la yuda kuchokera ku mayiko onse kumene anabalakirako. mʼgulu la anthu otengedwalo munali amuna onse, akazi ndi ana, ana aakazi a mfumu, ndiponso anthu amene nebuzaradani mtsogoleri wa asilikali olonda mfumu anawasiya kwa gedaliya mwana wa ahikamu, mdzukulu wa safani pamodzinso ndi mneneri yeremiya ndi baruki mwana wa neriya. kotero anthuwo analowa mʼdziko la igupto chifukwa anakana kumvera mavawelomakonsonanti-yeahoh, nakafika ku tapanesi. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yeremiya ku tapanesi kuti, “tenga miyala inayi yayikulu ndipo uyikwirire mʼdothi pa chiwundo cha polowera ku nyumba yaufumu ya farao ku tapanesi. uchite zimenezi ayuda onse akuona. ndipo uwawuze kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti: ndidzayitana mtumiki wanga nebukadinezara mfumu ya ku babuloni, ndipo adzakhazika mpando wake waufumu pa miyala imene ndayikwirira apayi. iye adzafunyulula tenti yake yaufumu pa miyala imeneyi. iye adzabwera kudzathira nkhondo igupto. iwo oyenera kufa ndi mliri adzafa ndi mliri, iwo oyenera kutengedwa ukapolo adzatengedwa ukapolo, ndipo iwo oyenera kufa ndi lupanga adzafa ndi lupanga. adzayatsa moto mʼnyumba zopembedzera milungu ya igupto. adzayeretsa dziko la igupto monga momwe mʼbusa amayeretsera chovala chake pochotsamo nsabwe. pambuyo pake adzachoka mʼdziko la igupto mwa mtendere. ku iguptoko adzagwetsa zipilala zachipembedzo za ku nyumba yopembedzera mulungu wa dzuwa. adzatentha ndi moto nyumba za milungu ya ku igupto.’ ”

44

uthenga umene yeremiya analandira wonena za ayuda onse amene ankakhala ku igupto, ku mizinda ya migidoli, tapanesi ndi mefisi, ndiponso ku patirosi ndi uwu: “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti: inu mwaona mavuto aakulu amene ndinawabweretsa pa yerusalemu ndi mizinda yonse ya yuda. lero mizinda yonseyo yasanduka mabwinja, yopanda munthu wokhalamo. zimenezi zinachitika chifukwa cha zoyipa zomwe anachita. iwo anaputa mkwiyo wanga pofukiza lubani ndi potumikira milungu ina imene iwo kapena inu ngakhalenso makolo anu sanayidziwe. kawirikawiri ine ndakhala ndikutuma atumiki anga, aneneri, amene anati, ‘musachite chinthu chonyansachi chimene ine ndimadana nacho!’ koma iwo sanamvere kapena kulabadira; sanatembenuke kusiya zoyipa zawo kapena kuleka kufukiza lubani kwa milungu ina. nʼchifukwa chake mkwiyo wanga unayaka ngati moto kutentha mizinda ya ku yuda ndi misewu ya mu yerusalemu ndi kuyisandutsa bwinja mpaka lero. “ndiye tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali, akunena kuti, ‘chifukwa chiyani mukufuna kudziwononga chotere? kodi mukufuna kuti amuna, akazi, ana ndi makanda onse aphedwe ndi kuti mu yuda musatsale ndi munthu mmodzi yemwe? chifukwa chiyani mukuputa mkwiyo wanga popembedza mafano pofukiza lubani kwa milungu ina mʼdziko lino la igupto mʼmene mukukhalamo. kodi mukuchita zimenezi kuti mudziwononge nokha ndi kuti mudzisandutse chinthu choseketsa ndi chonyozeka pakati pa mitundu yonse ya dziko lapansi? kodi mwayiwala zoyipa zimene anachita makolo anu, mafumu a ku yuda ndi akazi awo, ndiponso zoyipa zimene munachita inuyo ndi akazi anu mʼdziko la yuda ndi mʼmisewu ya mu yerusalemu? koma mpaka lero simunalape. simunandilemekeze kapena kumvera malamulo anga amene ndinayikira inuyo ndi makolo anu. “nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akunena kuti, ‘ine ndatsimikiza zobweretsa mavuto pa inu ndi kuwatheratu anthu a ku yuda. ndidzatenga anthu otsala a ku yuda amene atsimikiza zopita ku igupto ndi kukakhala kumeneko. onse adzathera ku igupto. adzaphedwa ndi lupanga kapena kufa ndi njala. kuyambira wamngʼono mpaka wamkulu, adzaphedwa ndi lupanga kapena kufa ndi njala. adzasanduka chinthu chotembereredwa ndi chochititsa mantha, chinthu choseketsa ndi chonyozeka. ndidzalanga ayuda okhala ku igupto ndi lupanga, njala ndi mliri, ngati mmene ndinalangira anthu a ku yerusalemu. motero mwa anthu amene anapita ku igupto palibe ndi mmodzi yemwe adzapulumuke, kapena kukhala ndi moyo, kapena kubwerera ku yuda. palibe amene adzabwerere kupatula othawa nkhondo.’ ” tsono amuna onse amene anadziwa kuti akazi awo ankafukiza lubani kwa milungu ina, ndiponso akazi onse amene anali pamenepo, gulu lalikulu la anthu, pamodzi ndi anthu onse amene amakhala ku patirosi mʼdziko la igupto, anati kwa yeremiya, “ife sitimvera uthenga umene watiwuza mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh! koma tidzachitadi chilichonse chimene tinanena kuti tidzachita: tidzafukiza lubani kwa mfumukazi yakumwamba ndipo tidzayipatsa nsembe yachakumwa ngati mmene tinkachitira ifeyo ndi makolo athu, mafumu athu ndi akuluakulu mʼmizinda ya ku yuda ndi mʼmisewu ya mu yerusalemu. nthawi imeneyo ife tinali ndi chakudya chochuluka ndipo tinali pabwino, sitimapeza mavuto. koma kuchokera nthawi imene tinasiya kufukiza lubani ndi kupereka chopereka cha chakumwa kwa mfumukazi yakumwamba, ifeyo takhala tikusowa zinthu ndipo takhala tikuphedwa ndi lupanga ndi kufa ndi njala.” akazi anawonjezera kunena kuti, “pamene tinkafukiza lubani kwa mfumukazi yakumwamba ndi kuyipatsa chopereka cha chakumwa, kodi suja amuna athu ankavomereza mmene timayipangira mfumukazi yakumwambayo makeke abwino olembapo chinthunzi chake ndi kuyipatsa chopereka cha chakumwa?” yeremiya atamva kuyankha kumeneku anawawuza kuti, “kodi mukuganiza kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼkuyiwala kuti inuyo ndi makolo anu, mafumu anu ndi akuluakulu anu, ndiponso anthu onse, munkafukiza lubani kwa mafano a mʼmizinda ya ku yuda ndi mʼmisewu ya mu yerusalemu? ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh sakanathanso kupirira ndi machitidwe anu ndi zonyansa zimene munkachita. nʼchifukwa chake dziko lanu linasanduka chipululu, chinthu choopsa ndi chotembereredwa. dziko lopandamo anthu monga zilili lero lino. mavuto awa akugwerani chifukwa munkafukiza lubani ndipo munkachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh pokana kumvera mawu ake ndi kutsatira malamulo ndi malangizo ake.” kenaka yeremiya anawuza anthu onse, makamaka akazi kuti, “imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, anthu onse a ku yuda amene muli mu igupto. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti: inu ndi akazi anu munalonjeza ndi pakamwa panu, ndipo malonjezowo mwakwaniritsa. inu munanena kuti, ‘tidzachita zimene tinalonjeza, kufukizira lubani mfumukazi yakumwamba ndi kuyipatsa chopereka cha zakumwa.’ tsopano chitanitu zimene munalonjezazo! kwaniritsani malumbiro anu. “yambani, chitani zimene munalonjeza! kwaniritsani malumbiro anu! koma imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu ayuda nonse amene mukukhala mu igupto: mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ine ndikulumbira mʼdzina langa lopambana kuti palibe wochokera ku yuda amene akukhala mu igupto amene adzatchule dzina langa polumbira kuti, ‘pali ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo.’ pakuti ndionetsetsa kuti ndiwachitire choyipa, osati chabwino. anthu a ku yuda amene akukhala ku igupto adzaphedwa pa nkhondo. ena adzafa ndi njala mpaka onse atatheratu. amene adzapulumuke ku lupanga ndi kubwerera ku dziko la yuda kuchokera ku igupto adzakhala ochepa kwambiri. choncho otsala onse a ku yuda amene anapita kukakhala ku igupto adzadziwa kuti mawu woona ndi ati, anga kapena awo. “ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikukupatsani chizindikiro chakuti ndidzakulangani ku malo ano. motero mudzadziwa kuti mawu anga akuti ndidzakulangani ndi woona. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ine ndidzamupereka farao hofira mfumu ya igupto kwa adani ake amene akufuna kumupha, monga momwe ndinaperekera zedekiya mfumu ya yuda kwa nebukadinezara mfumu ya ku babuloni, mdani wake amene ankafuna kumupha.’ ”

45

uwu ndi uthenga umene mneneri yeremiya anawuza baruki mwana wa neriya mʼchaka cha chinayi cha yehoyakimu mwana wa mwana ya yosiya kuti alembe mʼbuku. “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, akunena kwa iwe baruki kuti: iwe unati, ‘kalanga ine! mavawelomakonsonanti-yeahoh wawonjezera chisoni pa mavuto anga. ine ndatopa ndi kubuwula ndipo sindikupeza mpumulo.’ ” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh akukuwuza kuti, “ndidzagwetsa chimene ndinamanga ndipo ndidzazula chimene ndinadzala. ndidzachita zimenezi mʼdziko lonse. kodi tsono ukudzifunira wekha zinthu zazikulu? usadzifunire. pakuti ndidzagwetsa mavuto pa anthu onse, koma ndidzasunga moyo wako kulikonse kumene ungadzapite.”

46

mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupatsa yeremiya uthenga wonena za anthu a mitundu ina. kunena za igupto: mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena za gulu lankhondo la farao neko mfumu ya ku igupto limene nebukadinezara mfumu ya ku babuloni analigonjetsa ku karikemesi ku mtsinje wa yufurate mʼchaka cha chinayi cha yehoyakimu mwana wa yosiya mfumu ya yuda, anati, “konzani zishango zanu ndi malihawo, ndipo yambanipo kupita ku nkhondo! mangani akavalo, ndipo kwerani inu okwerapo! khalani pa mzere mutavala zipewa! nolani mikondo yanu, valani malaya anu ankhondo! yeremiya anati: kodi ndikuona chiyani? achita mantha akubwerera, ankhondo awo agonjetsedwa. akuthawa mofulumirapo osayangʼananso mʼmbuyo, ndipo agwidwa ndi mantha ponseponse,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. waliwiro sangathe kuthawa ngakhale wankhondo wamphamvu sangathe kupulumuka. akunka napunthwa ndi kugwa kumpoto kwa mtsinje wa yufurate. “kodi ndani amene akukwera ngati nailo, ngati mtsinje wa madzi amkokomo? igupto akusefukira ngati nailo, ngati mitsinje ya madzi amkokomo. iye akunena kuti, ‘ndidzadzuka ndi kuphimba dziko lapansi; ndidzawononga mizinda ndi anthu ake.’ tiyeni, inu akavalo! thamangani inu magaleta! tulukani, inu ankhondo, ankhondo a ku kusi ndi puti amene mumanyamula zishango, ankhondo a ku ludi amene mumaponya uta. koma tsikulo ndi la ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse; tsiku lolipsira, lolipsira adani ake. lupanga lake lidzawononga ndi kukhuta magazi, lidzaledzera ndi magazi. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, adzapereka adani ake ngati nsembe mʼdziko la kumpoto mʼmbali mwa mtsinje wa yufurate. “pita ku giliyadi ukatenge mankhwala iwe namwali igupto. wayesayesa mankhwala ambiri koma osachira; palibe mankhwala okuchiritsa. anthu a mitundu ina amva za manyazi ako; kulira kwako kwadzaza dziko lapansi. ankhondo akunka nagwetsanagwetsana, onse awiri agwa pansi limodzi.” uthenga umene mavawelomakonsonanti-yeahoh anapatsa mneneri yeremiya wonena za kubwera kwa nebukadinezara mfumu ya ku babuloni kudzathira nkhondo igupto ndi uwu: “mulengeze ku igupto. mulengeze ku migidoli. mulengezenso ku mefisi ndi ku tapanesi. muwawuze anthu akumeneko kuti, ‘imani pamalo panu ndi kukhala okonzeka kudziteteza, chifukwa lupanga lidzawononga zonse zimene muli nazo.’ chifukwa chiyani mulungu wanu wamphamvu uja apisi wathawa? iye sakanatha kulimba chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anamugwetsa. ankhondo anu apunthwa ndi kugwa. aliyense akuwuza mnzake kuti, ‘tiyeni tibwerere kwathu, ku dziko kumene tinabadwira, tithawe lupanga la adani athu.’ kumeneku iwo adzafuwula kuti, ‘farao, mfumu ya ku igupto mupatseni dzina lakuti, waphokoso, wotaya mwayi wake.’ “pali ine wamoyo,” ikutero mfumu, imene dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, “wina adzabwera amene ali ngati tabori phiri lopambana mapiri ena, ngati phiri la karimeli loti njoo mʼmbali mwa nyanja. konzani katundu wanu wopita naye ku ukapolo inu anthu a ku igupto, pakuti mefisi adzasanduka chipululu ndipo adzakhala bwinja mopanda wokhalamo. “igupto ali ngati mwana wangʼombe wokongola, koma chimphanga chikubwera kuchokera kumpoto kudzalimbana naye. ngakhale ankhondo aganyu amene ali naye ali ngati ana angʼombe onenepa. nawonso abwerera mʼmbuyo, nathawa pamodzi. palibe amene wachirimika. ndithu, tsiku la tsoka lawafikira; ndiyo nthawi yowalanga. aigupto akuthawa ndi liwu lawo lili ngati la njoka yothawa pamene adani abwera ndi zida zawo, abwera ndi nkhwangwa ngati anthu odula mitengo. iwo adzadula nkhalango ya igupto,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ngakhale kuti ndi yowirira. anthuwo ndi ochuluka kupambana dzombe, moti sangatheke kuwerengeka. anthu a ku igupto achita manyazi atengedwa ukapolo ndi anthu a kumpoto.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali, akunena kuti, “ndili pafupi kulanga amoni mulungu wa tebesi. ndidzalanganso farao ndi igupto pamodzi ndi milungu yake yonse, mafumu ake ndi onse amene amamukhulupirira. ndidzawapereka kwa amene akufuna kuwapha, ndiye kuti kwa nebukadinezara mfumu ya ku babuloni ndi atsogoleri ake ankhondo. komabe, mʼtsogolomo igupto adzakhalanso ndi anthu monga kale,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “iwe mtumiki wanga yaqobo, usachite mantha; usataye mtima, iwe isreali. ndithu ine ndidzakupulumutsa kuchokera ku mayiko akutali, ndidzapulumutsanso zidzukulu zako kuchokera ku mayiko kumene anapita nazo ku ukapolo. yaqobo adzabwerera ndipo adzakhala motakasuka ndi pa mtendere, ndipo palibenso wina amene adzamuopsa. iwe mtumiki wanga yaqobo, usachite mantha, pakuti ine ndili nawe,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzawonongeratu mitundu yonse ya anthu a ku mayiko kumene ndakupirikitsira, koma iwe sindidzakuwononga kotheratu. ndidzakulanga iwe ndithu koma moyenerera; sindidzakulekerera osakulanga.”

47

uthenga umene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupatsa mneneri yeremiya wonena za afilisti, farao asanathire nkhondo gaza ndi uwu: mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “taonani mmene madzi akubwerera kuchokera kumpoto; adzasanduka mtsinje wosefukira ndi a mkokomo. adzasefukira mʼdziko monse ndi kumiza chilichonse mʼmenemo, mizinda ndi onse okhala mʼmenemo. anthu adzafuwula; anthu onse okhala mʼdzikomo adzalira akadzamva mgugu wa ngʼombe zazimuna zothamanga, phokoso la magaleta ake ndi kulira kwa mikombero yake. makolo sadzatembenuka kuti athandize ana awo; manja awo adzangoti khoba. pakuti tsiku lafika lowononga afilisti onse ndi kupha onse otsala, onse amene akanatha kuthandiza turo ndi sidoni. mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pafupi kuwononga afilisti, otsala ochokera ku zilumba za ku kafitori. anthu a ku gaza ameta mipala; anthu a ku asikeloni akhala chete. inu otsala a ku chigwa, mudzakhala mukudzichekacheka mpaka liti? “mukulira kuti, ‘aa, lupanga la mavawelomakonsonanti-yeahoh, kodi udzapumula liti? bwerera mʼmalo ako; ukhale momwemo ndipo ukhale chete.’ koma lupangalo lidzapumula bwanji pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh walilamulira kuti lithire nkhondo asikeloni ndi anthu a mʼmbali mwa nyanja?”

48

ponena za mowabu: mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti, “tsoka kwa mzinda wa nebo, chifukwa wawonongedwa. mzinda wa kiriyataimu wachititsidwa manyazi ndipo wagonjetsedwa; linga lichititsidwa manyazi ndipo lagumulidwa. palibenso amene akutamanda mowabu; ku hesiboni anthu anamupanganira zoyipa: ‘bwerani, tiyeni timuwonongeretu kuti asakhalenso mtundu wa anthu.’ inunso anthu a ku madimena, adzakukhalitsani chete; ankhondo adzakupirikitsani. tamvani mfuwu wa anthu a ku horonaimu. iwo akulira kuti, ‘kusakazika ndi kuwonongeka kwakukulu.’ mowabu wawonongeka; ana ake angʼonoangʼono akulira kwambiri. anthu akukwera chikweza cha ku luhiti, akulira kwambiri pamene akupita. kulira chifukwa cha chiwonongeko kukumveka pa njira yotsikira ku horonaimu. thawani! dzipulumutseni; khalani ngati mbidzi ya mʼchipululu. popeza inu munkadalira ntchito zanu ndi chuma chanu, nanunso mudzatengedwa ukapolo, ndipo kemosi adzapita ku ukapolo, pamodzi ndi ansembe ake ndi akuluakulu ake. wowononga adzabwera ndi kusakaza mzinda uliwonse, ndipo palibe mzinda umene udzapulumuke. chigwa chidzasanduka bwinja ndipo malo athyathyathya a pamwamba pa phiri adzawonongedwa monga mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhulira. mtsineni khutu mowabu chifukwa adzasakazika; mizinda yake idzasanduka mabwinja, wopanda munthu wokhalamo. “wotembereredwa munthu amene amagwira ntchito ya mavawelomakonsonanti-yeahoh monyinyirika! wotembereredwa munthu amene amaletsa lupanga lake kupha anthu! “mowabu wakhala pa mtendere kuyambira ubwana wake, ngati vinyo wokhazikika pa masese ake, osapungulidwa kuchoka mu mtsuko wina kuthira mu mtsuko wina; iye sanatengedwepo ukapolo. nʼchifukwa chake kukoma kwake nʼkomwe kuja ndipo fungo lake silinasinthe. nʼchifukwa chake masiku akubwera,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “pamene ndidzatuma anthu amene amakhuthula vinyo mʼmitsuko ndipo adzamukhutula; adzakhuthula vinyo yense mitsuko yake pambuyo pake nʼkuphwanya mitsukoyo. pamenepo mowabu adzachita manyazi ndi kemosi, monga momwe aisraeli anachitira manyazi ndi beteli amene ankamukhutulira. “kodi munganene bwanji kuti, ‘ife ndife asilikali. ife ndife ngwazi, anthu amphamvu pa nkhondo?’ owononga mowabu ndi mizinda yake abwera ndipo ankhondo adzalowa mʼmidzi yake; anyamata ake okongola apita kukaphedwa,” ikutero mfumu, imene dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. kugwa kwa mowabu kuli pafupi; masautso ake akubwera posachedwa. mulireni kwambiri, inu nonse amene mwamuzungulira, inu nonse amene mumadziwa za kutchuka kwake; nenani kuti, “taonani momwe yathyokera ndodo yamphamvu yaufumu ija, taonani momwe ndodo yaulemu yathyokera!” “tsikani pa ulemerero wanu ndipo khalani pansi powuma, inu anthu okhala ku diboni, pakuti wowononga mowabu wabwera kudzamenyana nanu, wasakaza mizinda yanu yotetezedwa. inu amene mumakhala ku aroeri, imani mʼmbali mwa msewu ndi kumaonerera. funsani mwamuna amene akuthawa ndiponso mkazi amene wapulumuka, afunseni kuti, ‘kodi chachitika nʼchiyani?’ ” iwo adzayankha kuti, “mowabu wachititsidwa manyazi, pakuti wasakazika. lirani mwachisoni ndipo fuwulani! lengezani ku mtsinje wa arinoni kuti mowabu wawonongedwa. chiweruzo chabwera ku mizinda ya ku mapiri, ndiyo holoni, yaza, mefaati, diboni, nebo, beti-dibilataimu, kiriyataimu, beti-gamuli, beti-meoni, keriyoti ndi bozira ndi mizinda yonse ya mowabu, yakutali ndi yapafupi yomwe. mphamvu za mowabu zawonongeka; mkono wake wathyoka,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “muledzeretseni mowabu, chifukwa anadzikuza powukira mavawelomakonsonanti-yeahoh. mulekeni mowabu avivinizike mʼmasanzi ake; mulekeni akhale chinthu chomachiseka. kodi suja isreali anali kwa iwe ngati chinthu chomachiseka? kodi isreali anapezeka pakati pa akuba kuti nthawi zonse poyankhula za iye, iwe uzimupukusira mutu momunyoza? inu amene mumakhala ku mowabu, siyani mizinda yanu ndi kukakhala pakati pa matanthwe. khalani ngati nkhunda imene imamanga chisa chake pa khomo la phanga. “tamva za kunyada kwa mowabu, kunyada kwake nʼkwakukulu. ndi wodzitama, wonyada ndi wodzitukumula. ali ndi mtima wodzikweza. ine ndikuzidziwa ntchito zake, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ntchitozo ndi nʼzosapindulitsa kanthu. nʼchifukwa chake ndidzamulira mowabu, ine ndikulira chifukwa cha anthu onse a ku mowabu, ndikubuwula chifukwa cha anthu a ku kiri heresi. ndikukhetsa misozi chifukwa cha inu, kupambana momwe ndinalirira yazeri. inu anthu a ku sibina muli ngati mipesa imene nthambi zake zatambalala mpaka ku nyanja; zafika mpaka ku nyanja ya yazeri. wowononga wasakaza zipatso zake zachilimwe ndi mpesa. chimwemwe ndi chisangalalo zatha ku minda ya zipatso ya ku mowabu. ndaletsa kuchucha kwa vinyo mopsinyira mphesa; palibe amene akufuwula mokondwa akamapsinya mphesa. ngakhale kufuwula kulipo, koma sikufuwula kwa chimwemwe. “a ku hesiboni ndi eleali akulira ndipo mfuwu wawo ukumveka mpaka ku yahazi, kuchokera ku zowari mpaka ku horonaimu ndi ku egilati selisiya. ngakhale madzi a ku nimurimu aphwa. ndidzawaletsa anthu a ku mowabu kupereka nsembe mʼmalo awo opembedzera ndi kufukiza lubani kwa milungu yawo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “nʼchifukwa chake mtima wanga ukulirira mowabu ngati chitoliro. mtima wanga ukulirira anthu a ku kiri heresi ngati chitoliro chifukwa chuma chimene anachipata chatha. aliyense wameta mutu wake ndi ndevu zake; manja a munthu aliyense ndi ochekacheka, ndipo munthu aliyense wavala chiguduli mʼchiwuno mwake. pa madenga onse a ku mowabu ndiponso mʼmisewu yake anthu akungolira, pakuti ndaphwanya mowabu ngati mtsuko wopanda ntchito,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “taonani mmene waphwanyikira! tamvani momwe akulirira! taonani momwe mowabu wachititsidwira manyazi. mowabu wasanduka chinthu chonyozeka, chinthu chochititsa mantha kwa onse amene amuzungulira.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “mtundu wina udzachita kuwuluka nʼkugwera pa mowabu ngati chiwombankhanga chimene chatambalitsa mapiko ake. mizinda idzagwidwa ndipo malinga adzalandidwa. pa tsiku limenelo mitima ya ankhondo a ku mowabu idzakhala ngati mtima wa mayi pa nthawi yake yochira. mowabu sudzakhala mtundu wa anthu chifukwa unadzikuza powukira mavawelomakonsonanti-yeahoh. zoopsa, dzenje ndi msampha zikudikira inu anthu a ku mowabu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “aliyense wothawa zoopsa adzagwera mʼdzenje, aliyense wotuluka mʼdzenje adzakodwa mu msampha. ndigwetsa zimenezi pa mowabu pa nthawi ya chilango chake,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “anthu othawa nkhondo ayima pa mthunzi wa hesiboni chifukwa chotopa. koma moto wayaka kuchokera ku hesiboni, malawi a moto abuka kuchokera ku nyumba ya mfumu sihoni. motowo ukuwononga mapiri a ku mowabu, dziko la anthu onyada. tsoka kwa iwe mowabu! anthu opembedza kemosi awonongeka. ana ako aamuna ndi aakazi atengedwa ukapolo. “komabe masiku akutsogolo ndidzabwezeranso mowabu chuma chake,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. chiweruzo cha mowabu chathera pamenepa.

49

mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena izi: amoni, “kodi isreali alibe ana aamuna? kapena alibe mlowamʼmalo? tsono nʼchifukwa chiyani anthu opembedza moleki alanda dziko la gadi? nʼchifukwa chiyani anthu ake akukhala mʼmizinda ya gadi? koma nthawi ikubwera,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “pamene ndidzamveketse mfuwu wankhondo ku raba, likulu la amoni; ndipo malo awo opembedzera milungu yawo adzatenthedwa ndi moto. choncho aisraeli adzalandanso dziko lawo kuchokera kwa amene anawalanda poyamba dzikolo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “lirani, inu anthu a ku hesiboni chifukwa wowononga uja wafika! fuwulani, inu anthu okhala ku raba! valani ziguduli ndi kulira mwamphamvu; thamangani uku ndi uku mʼkati mwa malinga, chifukwa mulungu wanu moleki adzapita ku ukapolo, pamodzi ndi ansembe ake ndiponso akuluakulu ake. chifukwa chiyani mukunyadira chigwa chanu, inu anthu osakhulupirika amene munadalira chuma chanu nʼkumati: ‘ndani angandithire nkhondo?’ ndidzabweretsa zoopsa pa iwe zochokera kwa onse amene akuzungulira,” akutero ambuye, allah wamphamvuzonse. “mudzathawa, ndipo aliyense adzathawitsa moyo wake. sipadzapezeka munthu wosonkhanitsanso othawawo. “komabe pambuyo pake, ndidzabwezera kwawo aamoni,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ananena izi za edomu: “kodi nzeru sizikupezekanso ku temani? kodi anzeru analeka kupereka uphungu? kodi nzeru zawo zinatheratu? inu anthu a ku dedani, thawani, bwererani ndi kukabisala ku makwalala chifukwa ndidzagwetsa mavuto pa zidzukulu za esau popeza nthawi yawo ya chiweruzo yafika. kodi anthu othyola mphesa akanafika kwa inu akanakusiyiraniko mphesa pangʼono pokha? anthu akuba akanafika usiku akanangotengako zimene akuzifuna zokha? koma ine ndazivula zidzukulu za esau. ndaonetsa poyera malo awo obisalamo, kotero kuti sadzathanso kubisala. ana ake, abale ake pamodzi ndi anansi ake awonongeka. palibe wonena kuti, ‘siyani ana anu amasiye; ine ndidzawateteza. amayi anu amasiye akhoza kudalira ine.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ngati iwo amene sanali oyenera kulangidwa adzamwa chikho cha chiweruzo, ndiye muyesa kuti inuyo simudzalangidwa? ayi ndithu simudzakhala osalangidwa. mudzamwa ndithu chikhocho. ine ndikulumbira, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuti mzinda wa bozira udzasanduka bwinja, chinthu chochititsa mantha, chomachiseka ndiponso chotembereredwa. mizinda yake yonse idzakhala mabwinja mpaka muyaya.” ndamva uthenga wochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh: nthumwi yatumidwa kupita kwa anthu a mitundu ina kukanena kuti, “sonkhanani pamodzi kuti muthire nkhondo edomu! konzekerani nkhondo!” “ndidzakuchepetsani pakati pa anthu a mitundu ina. mudzakhala anthu onyozeka pakati pa anthu. kuopseza kwako kwakunyenga; kudzikuza kwa mtima wako kwakusocheretsa, iwe amene umakhala mʼmapanga a mʼmatanthwe ndi mʼmapiri. ngakhale utamanga chisa chako pamwamba kwambiri ngati chiwombankhanga, ndidzakutsitsa pansi kuchokera kumeneko,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “dziko la edomu lidzasanduka chinthu chochititsa mantha. onse odutsamo adzadabwa ndi kupukusa mitu yawo chifukwa cha kuwonongeka kwake. monga momwe anawonongekera sodomu ndi gomora, pamodzi ndi mizinda yake yozungulira,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “motero palibe munthu amene adzakhala mu edomu. “monga mkango wotuluka ku nkhalango za ku yorodani kupita ku malo a msipu wobiriwira, ine ndidzapirikitsa anthu a ku edomu mwadzidzidzi kuchoka mʼdziko lawo. pambuyo pake ndidzawayikira owalamulira amene ndamufuna ine. kodi ndani wofanana nane, ndipo angatsutsane nane ndani? ndipo ndi mʼbusa uti amene angalimbane nane?” nʼchifukwa chake imvani. izi ndi zimene ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndakonza zolangira anthu a ku edomu ndi a ku temani. ngakhale ana omwe adzatengedwa ukapolo ndipo aliyense adzachita mantha chifukwa cha iwo. akadzagwa edomu padzakhala mfuwu waukulu ndipo dziko lapansi lidzanjenjemera; kulira kwawo kudzamveka mpaka ku nyanja yofiira. taonani, mtundu wina udzachita kuwuluka nʼkudzatera pa bozira ngati chiwombankhanga chimene chatambalitsa mapiko ake. pa tsiku limenelo mitima ya ankhondo a ku edomu idzagunda ngati mtima wa mayi pa nthawi yake yochira. mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh onena za damasiko ndi awa: “anthu a ku hamati ndi a ku aripadi akuchita mantha chifukwa amva nkhani yoyipa. mitima yawo yagwidwa ndi mantha ndipo ali ngati muja ichitira nyanja yosakhazikika. anthu a ku damasiko alefuka. abwerera mʼmbuyo kufuna kuthawa chifukwa agwidwa ndi mantha aakulu. ali ndi nkhawa komanso mantha ngati za mayi pa nthawi yake yochira. mzinda wotchuka ndi wachikondwerero uja wasiyidwa! nʼchifukwa chake anyamata ake adzagwa mʼmisewu ndi kufa; ankhondo ake onse adzawonongedwa tsiku limenelo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “ndidzatentha malinga a damasiko; moto udzanyeketsa nyumba zaufumu za beni-hadadi.” mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh onena za kedara ndi maufumu a ku hazori, amene nebukadinezara mfumu ya babuloni anawagonjetsa ndi awa: “nyamukani mukathire nkhondo ku kedara. kawonongeni anthu a kummawako. landani matenti awo ndi nkhosa zawo, ndiye kuti, mutenge nsalu zawo ndi katundu wawo. mutengenso ngamira zawo. anthu adzafuwula kwa iwo kuti, ‘kuli zoopsa mbali zonse!’ “thawani mofulumira! kabisaleni mʼmakhwawa, inu anthu ku hazori,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “nebukadinezara mfumu ya ku babuloni wakukonzerani chiwembu; wakonzekera zoti alimbane nanu. “nyamukani kathireni nkhondo mtundu wa anthu umene uli pamtendere, umene ukukhala mosatekeseka,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “mzindawo ulibe zipata ngakhalenso mipiringidzo; anthu ake amakhala pa okha. ngamira zawo zidzafunkhidwa, ndipo makola a ngʼombe zawo adzalandidwa. ndidzabalalitsira ku mphepo zinayi onse amene amameta tsitsi lawo chamʼmbali. ndidzawagwetsera mavuto kuchokera ku mbali zonse,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “hazori adzasanduka bwinja, malo okhalamo nkhandwe mpaka muyaya. palibe munthu amene adzayendemo.” uthenga umene mavawelomakonsonanti-yeahoh anapatsa mneneri yeremiya wonena za elamu, zedekiya mfumu ya yuda atangoyamba kulamulira ndi uwu: mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “taonani, ndidzathyola uta wa elamu, umene uli chida chawo champhamvu. ndidzabweretsa mphepo zinayi pa elamu kuchokera ku zigawo zinayi zamlengalenga; ndidzawabalalitsira ku mphepo zinayi, ndipo sipadzakhala dziko limene anthu a ku elamu sadzafikako. a ku elamuwo ndidzachititsa mantha pamaso pa adani awo komanso pamaso pa iwo amene akufuna kuwononga moyo wawo. ndidzawagwetsera mkwiyo wanga ndipo adzakhala pa mavuto,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzawapirikitsa ndi lupanga mpaka nditawatheratu. ndidzakhazika mpando wanga waufumu ku elamu ndipo ndidzawononga mfumu yake pamodzi ndi akuluakulu ake,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “komabe mʼtsogolomo ndidzabwezera anthu a ku elamu dziko lawo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

50

uthenga umene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mneneri yeremiya wonena za mzinda wa babuloni ndi anthu ake ndi uwu: “lengeza ndi kulalika pakati pa anthu a mitundu ina, kweza mbendera ndipo ulengeze; usabise kanthu, koma uwawuze kuti, ‘babuloni wagwa; mulungu wawo beli wachititsidwa manyazi, nayenso mariduku wagwidwa ndi mantha. milungu yake yagwidwa ndi mantha ndipo mafano ake adzagwidwa ndi mantha.’ mtundu wa anthu wochokera kumpoto wadzathira nkhondo babuloni ndi kusandutsa bwinja dziko lake. kumeneko sikudzakhalanso munthu kapena nyama. “masiku amenewo, nthawi imeneyo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “anthu a ku isreali ndi anthu a ku yuda onse pamodzi adzabwera akulira. adzafunitsitsa kuchita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo akufuna. adzafunsa njira ya ku ziyoni ndi kuyamba ulendo wopita kumeneko. iwo adzadzipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pochita naye pangano lamuyaya limene silidzayiwalika. “anthu anga ali ngati nkhosa zotayika; abusa awo anawasocheretsa mʼmapiri. iwo anayendayenda mʼmapiri ndi mʼzitunda mpaka kuyiwala kwawo. aliyense amene anawapeza anawawononga; adani awo anati, ‘ife si olakwa, chifukwa iwo anachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene ali mpumulo wawo weniweni ndi amene makolo awo anamukhulupirira.’ “thawaniko ku babuloni; chokani mʼdziko la ababuloni. muyambe inu kutuluka ngati atonde amene amatsogolera ziweto. taonani, ndidzaukitsa gulu lankhondo lamphamvu la mitundu ina ndi kubwera nalo kuchokera kumpoto kudzamenyana ndi babuloni. iwo adzandandalika ankhondo awo ndi kugonjetsa babuloni. mivi yawo ili ngati ya ankhondo aluso, yosapita padera. motero ababuloni adzafunkhidwa; ndipo onse omufunkha adzakhuta,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “inu ababuloni, munawononga anthu anga osankhika. ndiye pano mukukondwa, mukusangalala. mukulumphalumpha mokondwa ngati mwana wangʼombe wopuntha tirigu ndiponso mukulira monyada ngati ngʼombe zazimuna. koma mzinda wanu udzachititsidwa manyazi kwambiri. mzinda umene uli ngati mayi wanu udzanyazitsidwa. babuloni adzasanduka chitsirizira cha anthu onse. mzinda wawo udzakhala ngati thengo, ngati dziko lowuma lachipululu. chifukwa cha mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh babuloni adzakhala wopanda anthu ndipo adzakhala chipululu chokhachokha. onse odutsa kumeneko adzachita mantha ndipo azidzangotsonya chifukwa cha chiwonongeko chake chachikulu. “inu okoka uta, konzekani kuti muthire nkhondo mzinda wa babuloni mbali zonse. muponyereni mivi yanu yonse chifukwa anachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh. mufuwulireni mbali zonse pakuti wagonja. nsanja zake zagwa. malinga ake agwetsedwa. kumeneku ndiko kulipsira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mulipsireni, mumuchite zomwe iye anachitira anthu ena. chotsani ku babuloni munthu wofesa mbewu aliyense, ndiponso wodula tirigu ndi chikwakwa chake pa nthawi yokolola. poona lupanga la ozunza anzawo, aliyense adzabwerera kwa anthu ake; adzathawira ku dziko la kwawo. “aisraeli ali ngati nkhosa zomwe zabalalika pothamangitsidwa ndi mikango. mfumu ya ku asiriya ndiye inayamba kuwapha aisraeliwo. wotsiriza anali nebukadinezara mfumu ya ku babuloni amene anachita ngati kuphwanya mafupa ake.” nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti, “ndidzalanga mfumu ya ku babuloni pamodzi ndi dziko lake monga momwe ndinalangira mfumu ya ku asiriya. koma ndidzabwezera isreali ku msipu wake ndipo adzadya mʼminda ya ku karimeli ndi basani; adzadya nakhuta ku mapiri a ku efereimu ndi giliyadi. masiku amenewo, nthawi imeneyo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “anthu adzafunafuna zolakwa za isreali koma sadzapeza nʼchimodzi chomwe, ndipo adzafufuza machimo a yuda, koma sadzapeza ndi limodzi lomwe, chifukwa otsala amene ndawasiya ndidzawakhululukira. “lithireni nkhondo dziko la merataimu ndi anthu okhala ku pekodi. muwaphe ndi lupanga ndi kuwawonongeratu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “chitani zonse monga momwe ndakulamulani. mʼdziko muli phokoso la nkhondo, phokoso la chiwonongeko chachikulu! taonani mʼmene waphwanyikira ndi kuwonongekera uja amati ndi nyundo ya dziko lonse lapansi. mzinda wa babuloni wasanduka chinthu chochititsa mantha pakati pa mitundu ina! ndinakutchera msampha, iwe babuloni, ndipo wakodwamo iwe wosazindikira kanthu; unapezeka ndiponso unakodwa chifukwa unalimbana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh watsekula nyumba ya zida zake ndipo watulutsa zida za ukali wake, pakuti ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ali ndi ntchito yoti agwire mʼdziko la ababuloni. mumenyane naye babuloni mbali zonse. anthu ake muwawunjike ngati milu ya tirigu. muwawononge kotheratu ndipo pasakhale wopulumuka ndi mmodzi yemwe. iphani ankhondo ake onse. onse aphedwe ndithu. tsoka lawagwera pakuti tsiku lawo lachilango lafika. tikumva anthu othawa nkhondo ochokera ku babuloni akulengeza mu yerusalemu za kulipsira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu. iye akulipsira chifukwa chowononga nyumba yake. “itanani anthu oponya mivi kudzathira nkhondo babuloni. muyitanenso onse amene amakoka mauta. mangani misasa ya nkhondo momuzungulira; musalole munthu aliyense kuthawa. muchiteni monga momwe iye anachitira anthu ena. iyeyu ananyoza mavawelomakonsonanti-yeahoh, woyera wa isreali. nʼchifukwa chake, anyamata ake adzaphedwa mʼmabwalo ake; ankhondo ake onse adzaphedwa tsiku limenelo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “taona, ndikukuthira nkhondo, iwe wodzikuzawe,” akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, “chifukwa tsiku lako lafika, nthawi yoti ndikulange yakwana. wodzikuzawe udzapunthwa nʼkugwa ndipo palibe amene adzakudzutse; ndidzayatsa moto mʼmizinda yake umene udzanyeketsa onse amene amuzungulira.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “anthu a ku isreali akuzunzidwa, pamodzi ndi anthu a ku yuda, ndipo onse amene anawagwira ukapolo awagwiritsitsa, akukana kuwamasula. koma mpulumutsi wawo ndi wamphamvu; dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. iye adzawateteza molimba pa mlandu wawo nʼcholinga choti abweretse mtendere mʼdziko lawo, koma adzavutitsa okhala ku babuloni.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “imfa yalunjika pa ababuloni, pa akuluakulu ake ndi pa anthu ake a nzeru! imfa yalunjika pa aneneri abodza kuti asanduke zitsiru. imfa yalunjika pa ankhondo ake kuti agwidwe ndi mantha aakulu. imfa ilunjike pa akavalo ake ndi magaleta ake. ilunjikanso pa magulu ankhondo achilendo amene ali pakati pawo kuti asanduke ngati akazi. chiwonongeko chilunjikenso pa chuma chake kuti chidzafunkhidwe. chilala chilunjike pa madzi ake kuti aphwe. babuloni ndi dziko la mafano, ndipo anthu afika poyaluka nawo mafanowo. “nʼchifukwa chake nyama zakuthengo ndi afisi zidzakhala kumeneko ndipo kudzakhalanso akadzidzi. kumeneko sikudzapezekako anthu, ndithu anthu sadzakhalako pa mibado yonse. monga momwe allah anawonongera sodomu ndi gomora pamodzi ndi mizinda yonse yozungulira,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “momwemonso palibe amene adzakhale kumeneko; anthu sadzayendanso mʼmenemo. “taonani! gulu lankhondo likubwera kuchokera kumpoto; mtundu wa anthu amphamvu pamodzi ndi mafumu ambiri, wanyamuka kuchokera kumathero a dziko lapansi. atenga mauta ndi mikondo; ndi anthu ankhanza ndipo alibe chifundo. phokoso lawo likumveka ngati mkokomo wa nyanja. akwera pa akavalo awo, ndipo akonzekera kudzakuthira nkhondo iwe babuloni. mfumu ya ku babuloni yamva za mbiri yawo, ndipo yalobodokeratu. ikuda nkhawa, ikumva ululu ngati wa mayi pa nthawi yake yochira. taonani, monga mkango wochokera ku nkhalango ya ku yorodani kupita ku msipu wobiriwira, momwemonso ine ndidzapirikitsa babuloni mʼdziko lake mwadzidzidzi. pambuyo pake ndidzawayikira wowalamulira amene ndamufuna ine. wofanana nane ndani ndipo ndani amene angalimbane nane? ndi mtsogoleri wa dziko uti amene anganditengere ku bwalo la milandu?” nʼchifukwa chake imvani. izi ndi zimene ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndakonza zolangira anthu a ku babuloni. ngakhale ana omwe adzatengedwa ukapolo ndipo aliyense adzachita mantha chifukwa cha iwo. akadzagwa babuloni padzakhala mfuwu waukulu ndipo dziko lapansi lidzanjenjemera, ndipo kulira kwawo kudzamveka pakati pa mitundu yonse ya anthu.

51

mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “taonani, ndidzadzutsa mphepo yowononga kuti iwononge babuloni pamodzi ndi anthu a ku lebi kamai. ndidzatuma alendo ku babuloni kudzamupeta ndi kuwononga dziko lake kotheratu. iwo adzalimbana naye ku mbali zonse pa tsiku la masautso ake. okoka uta musawalekerere kapena wonyadira chovala chawo chankhondo. musawasiye anyamata ake kuti akhale ndi moyo; koma muwononge ankhondo ake kotheratu. adzavulazidwa ndi kufera mʼdziko la babuloni lomwelo ndi mʼmisewu yawo yomwe. pakuti yuda ndi isreali sanasiyidwe ngati amasiye ndi allah wawo, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, koma ngakhale dziko la babuloni ndi lodzaza ndi machimo pamaso pa woyerayo wa isreali. “thawaniko ku babuloni! aliyense apulumutse moyo wake! musawonongeke naye pamodzi chifukwa cha machimo ake. imeneyi ndi nthawi yoti mavawelomakonsonanti-yeahoh amulange; mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamulipsira. babuloni anali ngati chikho cha golide mʼdzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh; kuti aledzeretse dziko lonse lapansi. mitundu yambiri ya anthu inamwa vinyo wake; nʼchifukwa chake tsopano inachita misala. babuloni wagwa mwadzidzidzi ndi kusweka. mulireni! mfunireni mankhwala opha ululu wake; mwina iye nʼkuchira.” ena anati, “ ‘ife tinayesa kumupatsa mankhwala babuloni, koma sanachire; tiyeni timusiye ndipo aliyense apite ku dziko la kwawo, pakuti mlandu wake wafika mpaka mlengalenga, wafika mpaka kumwamba.’ “ ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh waonetsa poyera kuti ndife osalakwa; tiyeni tilengeze mu ziyoni zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu wachita.’ “mavawelomakonsonanti-yeahoh wadzutsa mitima ya mafumu a amedi, popeza cholinga chake ndi kuwononga babuloni. motero adzalipsira ababuloni chifukwa chowononga nyumba yake. ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘nolani mivi, tengani zishango.’ kwezani mbendera yankhondo kuti muwononge malinga a babuloni! limbitsani oteteza, ikani alonda pa malo awo, konzekerani kulalira. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh watsimikiza ndipo adzachitadi zomwe ananena za anthu a ku babuloni. inu muli ndi mitsinje yambiri ndi chuma chambiri. koma chimaliziro chanu chafika, moyo wanu watha. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse analumbira pali iye mwini kuti: ndidzakutumizira adani ochuluka ngati dzombe, kuti adzakuthire nkhondo ndipo adzafuwula kuonetsa kuti apambana. “mavawelomakonsonanti-yeahoh analenga dziko lapansi ndi mphamvu zake; iye anapanga dziko lonse ndi nzeru zake ndipo anayala thambo mwaluso lake. iye akayankhula, kumamveka mkokomo wamadzi akumwamba. iyeyo amabweretsa mitambo kuchokera ku malekezero a dziko lapansi. amabweretsa mphenzi pamodzi ndi mvula ndi kutulutsa mphepo yamkuntho kumalo kumene amasungira. “anthu onse ndi opusa ndiponso opanda nzeru; mmisiri aliyense wosula golide akuchita manyazi ndi mafano ake. mafano akewo ndi abodza; alibe moyo mʼkati mwawo. mafanowo ndi achabechabe, zinthu zosekedwa nazo. pamene anthuwo azidzaweruzidwa mafanowo adzawonongedwa. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndi cholowa cha yaqobo sali ngati mafanowo. iyeyu ndi mlengi wa zinthu zonse, kuphatikizapo mtundu umene anawusankha kuti ukhale anthu ake. dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “iwe babuloni ndi ndodo yanga, chida changa chankhondo. ndi iwe ndimaphwanya mitundu ya anthu, ndi iwe ndimawononga maufumu, ndi iwe ndimaphwanya kavalo ndi wokwerapo, ndi iwe ndimaphwanya galeta ndi woyendetsa wake. ndi iwe ndimaphwanya mwamuna ndi mkazi, ndi iwe ndimaphwanya nkhalamba ndi wachinyamata, ndi iwe ndimaphwanya mnyamata ndi namwali. ndi iwe ndimaphwanya mʼbusa ndi ziweto, ndi iwe ndimaphwanya mlimi ndi ngʼombe, ndi iwe ndimaphwanya abwanamkubwa ndi atsogoleri a ankhondo. “inu mukuona ndidzalanga babuloni ndi onse amene amakhala mʼdziko la babuloni chifukwa cha zolakwa zonse anachita ku ziyoni,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “taonani, ndikukuzenga mlandu, iwe phiri lowononga, amene umawononga dziko lonse lapansi,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzatambalitsa dzanja langa pofuna kukulanga, kukugubuduzira pansi kuchokera pa matanthwe ako, ndi kukusandutsa kukhala phiri lopserera. palibe ngakhale ndi mwala wako umodzi umene anthu adzawutenga kuti awugwiritse ntchito kumangira nyumba, chifukwa iwe udzakhala chipululu mpaka muyaya,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “kwezani mbendera ya nkhondo mʼdziko! lizani lipenga pakati pa mitundu ya anthu! konzekeretsani mitundu ya anthu kuti ikamuthire nkhondo; itanani maufumu awa: ararati, mini ndi asikenazi kuti adzamuthire nkhondo. ikani mtsogoleri wankhondo kuti amenyane naye; tumizani akavalo ochuluka ngati magulu a dzombe. konzekeretsani mitundu ya anthu. amenewa ndiwo mafumu a amedi, abwanamkubwa awo, atsogoleri a ankhondo, ndiponso ankhondo a mayiko amene amawalamulira, kuti idzathire nkhondo babuloni. dziko likunjenjemera ndi kunthunthumira, chifukwa zidzachitikadi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wakonzera babuloni; kusakaza dziko la babuloni kuti musapezeke wokhalamo. ankhondo a ku babuloni aleka kuchita nkhondo; iwo angokhala mʼmalinga awo. mphamvu zawo zatheratu; ndipo akhala ngati akazi. malo ake wokhala atenthedwa; mipiringidzo ya zipata zake yathyoka. othamanga akungopezanapezana, amithenga akungotsatanatsatana kudzawuza mfumu ya ku babuloni kuti alande mzinda wake wonse. madooko onse alandidwa, malo onse obisalamo alonda atenthedwa ndi moto, ndipo ankhondo onse asokonezeka.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali akuti, “babuloni wokongola uja wakhala ngati malo opunthirapo tirigu pa nthawi yake yopuntha tirigu; a ku yerusalemu akuti, posachedwapa nthawi yake yomukolola ifika.” a ku yerusalemu akuti, “nebukadinezara mfumu ya ku babuloni watiwononga, watiphwanya, ndi kutitaya ngati mbiya yopanda kanthu. watimeza ngati ngʼona, wakhuta ndi zakudya zathu zokoma, kenaka nʼkutilavula.” anthu a ku ziyoni anene kuti, “zankhanza zimene anatichitira ife ziwabwerere ababuloni.” anthu okhala mu yerusalemu anene kuti, “magazi athu amene anakhetsedwa akhale pa amene akukhala ku babuloni.” nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “taona, ndidzakumenyera nkhondo ndi kukulipsirira; ndidzawumitsa nyanja yake ndipo akasupe ake adzaphwa. motero babuloni adzasanduka mulu wa nyumba zogumuka, malo okhala nkhandwe, malo ochititsa mantha ndi onyozedwa, malo wopanda aliyense wokhalamo. anthu ake onse adzabangula ngati mkango, adzadzuma ngati ana amkango. ngati achita dyera ndiye ndidzawakonzera madyerero ndi kuwaledzeretsa, kotero kuti adzasangalala, kenaka nʼkugona tulo mpaka muyaya ndipo sadzadzukanso,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ine ndidzawatenga kuti akaphedwe ngati ana ankhosa onenepa, ngati nkhosa zazimuna ndi mbuzi. “ndithu babuloni walandidwa, mzinda umene dziko lonse lapansi limanyadira wagwidwa! taonani, mmene babuloni wasandukira chinthu chochititsa mantha pakati pa mitundu ya anthu! nyanja yakwera ndi kumiza babuloni; mafunde ake okokoma aphimba babuloni. mizinda yake yasanduka bwinja, dziko lowuma ndi lachipululu, dziko losakhalamo wina aliyense, dziko losayendamo munthu aliyense. ndidzalanga beli mulungu wa ababuloni, ndidzamusanzitsa zimene anameza. mitundu ya anthu sidzapitanso kwa iye. malinga a babuloni agwa. “tulukani mʼbabuloni anthu anga! pulumutsani miyoyo yanu! thawani mkwiyo woopsa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. musataye mtima kapena kuchita mantha pamene mphekesera zikumveka mʼdziko mwanu. chaka ndi chaka pamabuka mphekesera za ziwawa mʼdziko lapansi, ndiponso yakuti mfumu yakuti ikuthira nkhondo mfumu ina. pakuti taonani, nthawi ikubwera ndithu pamene ndidzalanga mafano a ku babuloni; dziko lake lonse lidzachita manyazi ndi ophedwa ake onse adzakhala ngundangunda pakati pake. pamenepo kumwamba ndi dziko lapansi ndi zonse zili mʼmenemo zidzayimba mokondwa chifukwa cha kugwa kwa babuloni. anthu owononga ochokera kumpoto adzamuthira nkhondo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “babuloni anapha anthu ambiri pa dziko lapansi. tsono, nawo anthu a ku babuloni ayenera kuphedwa chifukwa anapha anthu a ku yerusalemu. inu amene munapulumuka ku nkhondo ya babuloni, chokani pano ndipo musazengereze! kumbukirani mavawelomakonsonanti-yeahoh ngakhale muli ku mayiko akutali, ganizirani za yerusalemu.” inu mukuti, “tikuchita manyazi, chifukwa tanyozedwa ndipo nkhope zathu zili ndi manyazi, chifukwa anthu achilendo alowa malo opatulika a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.” nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “masiku akubwera pamene ndidzalanga mafano ake, ndipo mʼdziko lake lonse anthu ovulala adzabuwula. ngakhale babuloni atadzikweza mpaka mlengalenga ndi kulimbitsa nsanja zake, ndidzatuma anthu owononga kudzamenyana naye,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “imvani mfuwu wolira kuchokera ku babuloni. imvani phokoso lachiwonongeko chachikulu kuchokera mʼdziko la babuloni. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwononga babuloni, ndipo akuthetsa phokoso lake lalikulu. mfuwu wa adani ukumveka ngati mkokomo wa madzi ambiri. phokoso lawo likunka likwererakwerera. pakuti wowononga wafika kudzamenyana ndi babuloni, ankhondo ake agwidwa, ndipo mauta awo athyoka. paja mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi allah wobwezera chilango; adzabwezera kwathunthu. ndidzaledzeretsa akuluakulu ake pamodzi ndi anzeru ake, abwanamkubwa ake, atsogoleri a ankhondo pamodzinso ndi ankhondo; adzagona kwamuyaya osadzukanso,” akutero mfumu, amene dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “malinga aakulu a babuloni adzasalazidwa ndipo zipata zake zazitali zidzatenthedwa; mitundu ya anthu inangogwira ntchito pachabe. anthu anatopa ndi kumanga zimene tsopano zikupsa ndi moto.” zedekiya mfumu ya yuda inali ndi phungu wake wamkulu amene dzina lake linali seraya mwana wa neriya chidzukulu cha maseya. mʼchaka chachinayi cha ulamuliro wake, zedekiya anapita ndi seraya ku babuloni. tsono mneneri yeremiya anamupatsirako uthenga serayayo. yeremiya anali atalemba mʼbuku za masautso onse amene adzafike pa babuloni ndi zina zonse zokhudza babuloni. yeremiya anawuza seraya kuti, “ukakafika ku babuloni, ukaonetsetse kuti wawawerengera anthu onse mawu onsewa. ndipo ukanene kuti, ‘inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mwanena kuti mudzawononga malo ano, kotero kuti simudzatsala munthu kapena nyama mʼdziko muno; lidzakhala chipululu mpaka muyaya.’ ukakatha kuwerenga bukuli, ukalimangirire ku mwala ndipo ukaliponye pakati pa mtsinje wa yufurate. ndipo ukanene kuti, ‘umu ndi mmene adzamirire babuloni ndipo sadzadzukanso chifukwa cha masautso amene adzamugwere.’ ” mawu a yeremiya athera pamenepa.

52

zedekiya anali wa zaka 21 pamene analowa ufumu, ndipo analamulira zaka 11 ku yerusalemu. amayi ake anali hamutali mwana wa yeremiya wa ku libina. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga momwe anachitira yehoyakimu. chifukwa cha zonse zimene zinachitika ku yerusalemu ndi ku yuda mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiyira anthu ake mpaka kuwachotsa pamaso pake. tsono zedekiya anawukira mfumu ya ku babuloni. choncho mʼchaka cha chisanu ndi chinayi cha ulamuliro wa zedekiya, mwezi wakhumi, pa tsiku la khumi, nebukadinezara mfumu ya ku babuloni anabwera ndi ankhondo ake onse kudzathira nkhondo yerusalemu. anamanga misasa ndi mitumbira yankhondo kunja kuzungulira mzindawo. mzindawo unazingidwa mpaka chaka cha khumi ndi chimodzi cha ulamuliro wa mfumu zedekiya. pa tsiku lachisanu ndi chinayi la mwezi wachinayi njala inakula kwambiri mu mzindamo kotero kuti munalibe chakudya choti anthu nʼkudya. tsono linga la mzindawo linabowoledwa, ndipo ankhondo onse anathawa. iwo anatuluka mu mzindamo usiku kudzera pa chipata cha pakati pa makoma awiri a pafupi ndi munda wa mfumu, ngakhale kuti ababuloni anali atazinga mzindawo. ndipo anathawira ku araba, koma gulu la ankhondo la ku babuloni linalondola mfumu zedekiya ndi kumupeza mʼchigwa cha ku yeriko. ankhondo onse anamusiya yekha nabalalika. anagwidwa napita naye kwa mfumu ya ku babuloni ku ribula mʼdziko la hamati, kumene anagamula mlandu wake. ku ribulako mfumu ya ku babuloni inapha ana aamuna a zedekiya iyeyo akuona; ndiponso inapha akuluakulu onse a ku yuda. ndipo inamukolowola maso zedekiya, ndi kumumanga ndi maunyolo a mkuwa nʼkupita naye ku babuloni kumene inakamuyika mʼndende kuti akhalemo moyo wake wonse. mwezi wachisanu, pa tsiku lakhumi, chaka cha 19 cha ulamuliro wa nebukadinezara mfumu ya ku babuloni, nebuzaradani mtsogoleri wa ankhondo a mfumu, amene amatumikira mfumu ya ku babuloni, anabwera ku yerusalemu. ndipo anatentha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, nyumba ya mfumu ndi nyumba zonse za mu yerusalemu. anatentha nyumba iliyonse. tsono gulu lonse lankhondo la ababuloni limene linali ndi mtsogoleri wa ankhondo a mfumu uja linagwetsa malinga onse ozungulira yerusalemu. nebuzaradani mtsogoleri wa ankhondo anatenga anthu amene anatsala mu mzindamo, anthu aluso pamodzi ndi amene anadzipereka kale kwa mfumu ya ku babuloni kupita nawo ku ukapolo ku babuloni. komabe nebuzaradani mtsogoleri wa ankhondo anasiya anthu ena onse osaukitsitsa a mʼdzikomo kuti azigwira ntchito mʼminda ya mpesa ndi minda ina. ababuloni anaphwanya nsanamira za mkuwa, maphaka ndi chimbiya chamkuwa zimene zinali mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. anatenga mkuwa wonsewo nʼkupita nazo ku babuloni. ankhondowo anatenganso mbiya, zochotsera phulusa, zozimitsira nyale, mbale zofukizira lubani, zikho pamodzi ndi ziwiya zina zonse za mkuwa zimene ankagwiritsira ntchito mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. nebuzaradani uja anatenganso mabeseni, ziwiya zosonkhapo moto, mbale zowazira madzi, zoyikapo nyale, zipande zofukizira lubani ndi zikho ndi zina zonse zagolide ndi siliva. nsanamira ziwiri zija, chimbiya, maphaka ndi ngʼombe khumi ndi ziwiri za mkuwa zochirikizira chimbiyacho zimene mfumu solomoni anapangira nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kulemera kwake kunali kosawerengeka. nsanamira imodzi kutalika kwake kunali mamita asanu ndi atatu, akazunguliza chingwe inali mamita asanu ndi theka; mʼkati mwake munali bowo ndipo kuchindikala kwake kunali zala zinayi. pamwamba pa nsanamira iliyonse panali mutu wamkuwa umene kutalika kwake kunali mamita awiri. pozungulira pake panali ukonde ndi makangadza, zonsezo za mkuwa. nsanamira inayo inalinso ndi makangadza ake ndipo inali yofanana ndi inzake ija. mʼmbali mwake munali makangadza 96; makangadza onse pamodzi analipo 100 kuzungulira ukonde onse. mtsogoleri wa ankhondo uja, anagwira seraya mkulu wa ansembe ndi zefaniya, wachiwiri wa mkulu wa ansembe ndi alonda atatu apachipata. mu mzindamo anagwiramo mkulu amene ankalamulira ankhondo, ndi alangizi amfumu asanu ndi awiri. anagwiranso mlembi wa mtsogoleri wa ankhondo, amene ankalemba anthu mʼdzikomo, pamodzi ndi anthu ena 60 amene anali mu mzindamo. nebuzaradani, mtsogoleri wa ankhondoyo anawatenga onse napita nawo kwa mfumu ya ku babuloni ku ribula. ku ribulako, mʼdziko la hamati, mfumu ya ku babuloniyo inalamula kuti anthuwo aphedwe. motero anthu a ku yuda anapita ku ukapolo, kutali ndi dziko lawo. chiwerengero cha anthu amene nebukadinezara anawatenga kupita nawo ku ukapolo ndi ichi: mʼchaka cha chisanu ndi chiwiri cha ulamuliro wake, anatenga ayuda 3,023; mʼchaka cha 18 cha ulamuliro wa nebukadinezara, anatenga anthu 832 kuchokera mu yerusalemu; mʼchaka cha 23 cha ulamuliro wa nebukadinezara, nebuzaradani, mtsogoleri wa ankhondo a mfumu anagwira ayuda 745 kupita ku ukapolo. onse pamodzi analipo anthu 4,600. mʼchaka chimene evili-merodaki analowa ufumu wa babuloni, iye anakomera mtima yehoyakini mfumu ya ku yuda, namutulutsa mʼndende. izi zinachitika pa tsiku la 25 la mwezi wa khumi ndi chiwiri zitatha zaka 37 chitengedwere yehoyakimu ku ukapolo. evili-merodaki anakomera mtima yehoyakini, namupatsa malo aulemu kuposa mafumu ena amene anali naye ku babuloni. choncho yehoyakini analoledwa kuvula zovala zake za ku ndende ndipo tsiku ndi tsiku ankadya ndi mfumu pa moyo wake wonse. tsiku ndi tsiku mfumu ya ku babuloni inkamupatsa yehoyakini phoso lake nthawi yonse ya moyo wake, mpaka pa nthawi ya imfa yake.

ezekiel

1

tsiku lachisanu la mwezi wachinayi, chaka cha makumi atatu, ine ndinali pakati pa amʼndende mʼmbali mwa mtsinje wa kebara. tsono kumwamba kunatsekuka ndipo ndinaona maonekedwe a allah mʼmasomphenya. pa tsiku lachisanu la mwezi, chaka chachisanu yehoyakini ali mʼndende, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi wansembe ezekieli, mwana wa buzi, mʼmbali mwa mtsinje wa kebara mʼdziko la ababuloni. dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh linali pa iye kumeneko. ndinayangʼana ndipo ndinangoona mphepo yamkuntho ikubwera kuchokera kumpoto. panali mtambo waukulu wozunguliridwa ndi kuwala ndipo moto unali lawilawi kuchokera mu mtambowo. pakati pa motowo pankaoneka ngati mkuwa wonyezimira. mʼkatikati mwa motowo munali zinthu zinayi zamaonekedwe a nyama. thupi lawo limaoneka ngati la munthu koma chilichonse chinali ndi nkhope zinayi ndiponso mapiko anayi. miyendo yake inali yowongoka; mapazi ake anali a ziboda ngati phazi la mwana wangʼombe. ndipo zibodazo zinkawala ngati mkuwa wonyezimira. mʼmunsi mwa mapiko awo kumbali zonse zinayi, nyamazo zinali ndi manja a munthu. zonse zinayi zinali ndi nkhope ndi mapiko, ndipo mapiko awowo anakhudzana. chilichonse chimapita molunjika kutsogolo; sizimatembenuka pamene zimayenda. nkhope zawo zimaoneka motere: chilichonse chinali ndi nkhope ya munthu, ndipo mbali ya kumanja chilichonse chinali ndi nkhope zinayi zosiyana motere: nkhope ya munthu, nkhope ya mkango ku dzanja lamanja, nkhope ya ngʼombe ku dzanja lamanzere, ndipo kumbuyo kwake nkhope ya chiwombankhanga. ndi mʼmene zinalili nkhope zawo. mapiko awo anali otambasukira mmwamba. chamoyo chilichonse chinali ndi mapiko awiri okhudzana ndi mapiko a chinzake. chinalinso ndi mapiko ena awiri ophimbira thupi lake. zamoyozo zinkayenda molunjika kutsogolo. kulikonse kumene mzimu umazitsogolera kupita, nazonso zimapita kumeneko, osatembenuka pamene zikupita. pakati pa zamayozo panali chinthu chooneka ngati makala oyaka kapena miyuni yoyaka. moto umayendayenda pakati pa zamayozo; wowala kwambiri, ndipo mphenzi zimatuluka pakati pawo. zamoyozo zinkathamanga uku ndi uko ngati kungʼanima kwa mphenzi. pamene ndinali kuyangʼana zamoyozo, ndinangoona mikombero ndipo pansi pambali pa chamoyo chilichonse panali mkombero umodzi. maonekedwe a mikomberoyo anali ngati mwala wonyezimira. mikombero yonse inali yofanana ndipo mapangidwe awo anali ngati wongolowanalowana. mikombero ija poyenda inkatha kupita mbali iliyonse yomwe zamoyozo zinayangʼana popanda kutembenuka. marimu a mikomberoyo anali aatali ndi ochititsa mantha ndipo marimu onse anayi anali ndi maso ponseponse. zamoyozo zinkati zikamayenda, mikomberoyo imayendanso mʼmbali mwake; ndipo zamoyozo zinkati zikamakwera mmwamba, mikomberoyo imakweranso. kulikonse kumene mzimu wake unkazitsogolera, zamoyozo zinkapita komweko. ndipo mikombero ija inkapita nawo pamodzi popeza kuti mzimu wa zamoyozo ndiwo umayendetsa mikombero ija. zamoyo zija zinkati zikamayenda mikombero imayendanso. zamoyozo zimati zikayima, nayonso mikombero inkayima. zamoyozo zinkati zikawuluka, mikomberonso imawuluka nazo pamodzi chifukwa mzimu wa zamoyo zija ndiwo umayendetsa mikombero ija. pamwamba pa mitu ya zamoyozo panali chinthu chonga thambo, lowala ndipo kunyezimira kwake ngati galasi loyangʼanitsa ku dzuwa, loyalidwa pamwamba pa mitu yake. zamoyozo zinatambalitsa mapiko ake mʼmunsi mwa thambo lija, mapiko ake ena kumakhudzana, mapiko awiri kumaphimba thupi lake. pamene zamoyo zimayenda ndimamva phokoso la mapiko ake, ngati mkokomo wa madzi ambiri, ngati liwu la wamphamvuzonse, ngati phokoso la gulu lankhondo. zimati zikayima zinkagwetsa mapiko ake. ndipo panamveka mawu kuchokera pamwamba pa thambo la pa mitu ya zamoyo zija. nthawi iyi nʼkuti zamoyozo zitayima ndi kugwetsa pansi mapiko ake. pamwamba pa thambo la pa mitu yake panali chinthu chimene chimaoneka ngati mpando waufumu wopangidwa ndi mwala wa safiro, ndipo pamwamba pa mpando waufumuwo panali chinthu chooneka ngati munthu. ndinaona kuti mmwamba mwa chiwuno chake munali ngati chitsulo chowala konsekonse ngati moto. mʼmunsi mwa chiwuno chake munalinso ngati moto wokhawokha. kuwala kwa mphamvu kunamuzungulira munthuyo. kuwalako kunali ndi maonekedwe a utawaleza mʼmitambo tsiku limene kwagwa mvula. umu ndi mmene ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh umaonekera. pamene ndinawuona ndinagwa pansi ndipo ndinamva mawu akundiyankhula.

2

iye anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, imirira kuti ndiyankhule nawe.” pamene ankayankhula nane, mzimu wa allah unalowa mwa ine ndipo unandiyimiritsa, ndipo ndinamva iye akundiyankhula. iye anati, “iwe mwana wa munthu, ine ndikukutuma kwa aisraeli, mtundu wa anthu owukira umene wandiwukira ine; iwo ndi makolo awo akhala akundiwukira ine mpaka lero lino. ndikukutuma kwa anthu okanika ndiponso nkhutukumve. ndikukutuma kuti akawawuze zimene ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikunena. kaya akamva kaya sakamvera, pakuti iwo ndi anthu opanduka, komabe adzadziwa kuti mneneri ali pakati pawo. tsono iwe mwana wa munthu, usachite nawo mantha kapena kuopa zimene azikanena. usachite mantha, ngakhale minga ndi mkandankhuku zikuzinge ndipo ukukhala pakati pa zinkhanira. usachite mantha ndi zimene akunena kapena kuopsedwa ndi nkhope zawo, popeza anthuwa ndi awupandu. ukawawuze ndithu mawu anga, kaya akamva kaya sakamva. paja anthuwa ndi awupandu. koma iwe mwana wa munthu, mvetsera zimene ndikukuwuza. usakhale wowukira ngati iwowo. tsono yasama pakamwa pako kuti udye chimene ndikukupatsa.” nditayangʼana ndinangoona dzanja litaloza ine, litagwira mpukutu wolembedwa. anawufunyulura pamaso panga. mpukutu wonse unali wolembedwa kuseri nʼkuseri. ndipo mawu amene analembedwa mʼmenemo anali a madandawulo, maliro ndi matemberero.

3

tsono allah anandiwuza kuti, “mwana wa munthu, idya chimene ndikukupatsachi. idya kenaka upite ukayankhule ndi aisraeli.” choncho ndinayasama ndipo anandipatsa mpukutuwo kuti ndidye. kenaka iye anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, idya mpukutu umene ndikukupatsa kuti ukhute.” choncho ndinadya, ndipo unkatsekemera ngati uchi mʼkamwa mwanga. pamenepo iye anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, pita tsopano kwa aisraeli ndipo ukawawuze mawu anga. sindikukutuma kwa anthu oyankhula chiyankhulo chachilendo ndi chovuta, koma kwa aisraeli. sindikukutuma kwa mitundu yambiri ya anthu oyankhula chiyankhulo chachilendo ndi chovuta, amene mawu ake sungawamvetse. ndithu ndikanakutuma kwa iwowa, bwenzi iwo atakumvera. koma aisraeli sadzakumvera chifukwa iwo sakufuna kumvera ine. paja aisraeli onse ndi okanika ndiponso a mtima wowuma. tsono ine ndakhwimitsa nkhope yako mofanana ndi nkhope zawo. ndalimbitsanso mutu wako mofanana ndi mitu yawo. ine ndidzakusandutsa wolimba ngati mwala wa dayimondi umene uposa thanthwe lina lililonse kulimba kwake. usachite nawo mantha kapena kuopsedwa nawo. paja anthuwa ndi awupandu.” anatinso, “iwe mwana wa munthu, umvetsetse bwino zimene ndikukuwuzazi ndipo mawu angawa uwasunge bwino mu mtima mwako. tsopano upite kwa aisraeli anzako amene ali ku ukapolo ndipo ukayankhule nawo. ‘kaya akamvera kaya sakamvera,’ koma uzikawawuza kuti, ambuye wamphamvuzonse akuti zakutizakuti.” pamenepo mzimu unandinyamula ndipo kumbuyo kwanga ndinamva liwu lamphamvu ngati chivomerezi chachikulu, lonena kuti, “utamandike ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh kumene iye amakhala!” phokoso ndinkalimvalo linali la kugundana kwa mapiko a zamoyo ndiponso phokoso la mikombero ya pambali pake ija, limene linkamveka ngati chivomerezi chachikulu. mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unandikweza ndi kundinyamula ndipo ndinachokapo ndili wowawidwa ndi wonyuka mu mtima. ndipo dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh linali pa ine mwa mphamvu. choncho ndinafika kwa amene anali mu ukapolo ku telabibu pafupi ndi mtsinje wa kebara. ndinakhala pansi pakati pawo masiku asanu ndi awiri, ndili wothedwa nzeru kwambiri. atatha masiku asanu ndi awiriwo, mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, ine ndakuyika kuti ukhale mlonda wa aisraeli. uziti ukamva mawu anga, ndiye uzikawachenjeza. ndikawuza munthu woyipa kuti, ‘iwe udzafa ndithu,’ koma iwe osamuchenjeza kapena kumuyankhula kuti aleke njira zake zoyipa ndi kuti akhale ndi moyo, munthu woyipayo adzafa mu uchimo wake, koma ine ndidzakuyimba mlandu chifukwa cha imfa yake. koma ukamuchenjeza munthu woyipa koma iye osatembenuka mtima kuleka zoyipa zake kapena kusiya njira zake zoyipa, munthuyo adzafa chifukwa cha uchimo wake koma iwe udzapulumutsa moyo wako. “ngati munthu wolungama asiya chilungamo chake ndi kuchita uchimo ndipo ine nʼkumuyika mʼzoopsa, munthuyo adzafa ndithu. popeza iwe sunamuchenjeze, adzafadi chifukwa cha tchimo ndipo chilungamo chake sichidzakumbukiridwa, koma ndidzakuyimba mlandu chifukwa cha imfa yake. koma ngati umuchenjeza munthu wolungama kuti asachimwe ndipo iye nʼkuleka kuchimwa adzakhala ndi moyo ndithu chifukwa anamvera chenjezo, ndipo iwe udzapulumutsa moyo wako.” nthawi ina dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh linali pa ine ndipo anandiwuza kuti, “nyamuka upite ku chigwa, kumeneko ndikayankhula nawe.” choncho ndinanyamuka kupita ku chigwa. ndipo ndinaona ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh kumeneko, ngati ulemerero umene ndinaona mʼmbali mwa mtsinje wa kebara ndipo ndinagwa pansi chafufumimba. koma mzimu wa allah unalowa mwa ine ndipo unandiyimiritsa. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “pita, kadzitsekere mʼnyumba mwako. ndipo iwe mwana wa munthu, adzakumanga ndi zingwe motero kuti sudzatha kuyendanso pakati pa anthu. ndidzamatirira lilime lako kukhosi, kotero kuti udzakhala chete wosatha kuwadzudzula, chifukwa iwo ndi anthu aupandu. koma pamene ndidzayankhula kwa iwe, ndidzatsekula pakamwa pako ndipo udzawawuza kuti, ‘ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti zakutizakuti.’ aliyense wofuna kumva amve ndipo wokana kumva, muleke akane; pakuti iwo ndi anthu opanduka.”

4

allah anati, “iwe mwana wa munthu, tsopano tenga njerwa, uliyike pamaso pako ndipo ujambulepo chithunzi cha mzinda wa yerusalemu. ndipo uwuzinge mzindawo motere: uwumangire nsanja zowuzinga, uwumbire mitumbira ya nkhondo, uwumangire misasa ya nkhondo ndipo uyike zida zogumulira kuzungulira mzindawo. kenaka utenge chiwaya chachitsulo uchiyike ngati khoma lachitsulo pakati pa iwe ndi mzindawo. uyangʼanitsitse mzindawo ndipo udzakhala wozingidwa ndi nsanja za nkhondo. choncho umangire nsanja zankhondo. chimenechi chidzakhala chizindikiro kwa aisraeli. “tsono iwe ugonere kumanzere kwako ndipo ndidzayika pa iwe tchimo la aisraeli. iwe udzasenza tchimolo masiku onse amene udzagonere mbali imeneyo. ine ndakuyikira masiku okwana 390 malingana ndi zaka za machimo awo. umu ndi mmene udzasenzere machimo a aisraeli. “utatha zimenezo udzagonerenso mbali ya kudzanja lamanja, ndipo udzasenza machimo a anthu a ku yuda masiku makumi anayi, tsiku lililonse kuyimira chaka chimodzi. tsono udzayangʼanitsitse nsanja za nkhondo zozinga. dzanja la mkanjo wako utalikwinya ndi dzanja lako utakweza, udzalosere modzudzula yerusalemu. ine ndidzakumanga ndi zingwe kotero kuti sudzatha kutembenukira uku ndi uku mpaka utatsiriza masiku akuzingidwa ako. “tsono tenga tirigu ndi barele, nyemba ndi mphodza, mapira ndi mchewere; ndipo uyike zonsezi mʼmbale imodzi ndipo upange buledi wako. uzidya pa masiku 390 amene udzakhala ukugonera mbali imodzi. uyeze theka la kilogalamu la chakudyacho kuti uzidya tsiku lililonse kamodzi kokha. uyezenso zikho ziwiri zamadzi ndipo uzimwa tsiku ndi tsiku. uzidya chakudya chako ngati momwe amadyera keke ya barele. uzidzaphika chakudyacho anthu akuona pogwiritsa ntchito ndowe ya munthu ngati nkhuni.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “chimodzimodzi anthu a isreali adzadya chakudya chodetsedwa ku mayiko achilendo kumene ine ndidzawapirikitsira.” koma ine ndinati, “zisatero, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh! ine sindinadziyipitsepo pa zachipembedzo. kuyambira ubwana wanga mpaka tsopano, sindinadyepo kanthu kalikonse kopezeka katafa kapena kophedwa ndi zirombo za kutchire. palibe nyama yodetsedwa pa zachipembedzo imene inalowa pakamwa panga.” iye anati, “chabwino, ndidzakulola kuti uphike buledi wako ndi ndowe za ngʼombe mʼmalo mwa ndowe za munthu.” pambuyo pake anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, anthu a ku yerusalemu ndidzawachepetsera chakudya. anthuwo adzadya chakudya chochita kuyeza ndipo azidzadya mwa nkhawa. azidzamwanso madzi ochita kuyeza ndiponso mwa mantha. ndidzachita zimenezi kuti adzasowe chakudya ndi madzi. choncho adzachita nkhawa akumapenyana ndipo adzatheratu ndi kuwonda chifukwa cha machimo awo.”

5

tsiku lina mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, tsopano tenga lupanga lakuthwa ndipo uligwiritse ntchito ngati lumo lometera. umete tsitsi ndi ndevu zako. kenaka utenge sikelo ndipo ugawe tsitsilo patatu. kuzinga mzinda kuja kukatha, chimodzi cha zigawo zitatu za tsitsilo uchitenthe pakati pa mzinda. chigawo chachiwiri uchiduledule ndi lupanga, poyenda muzungulire mzinda wonsewo. chigawo chachitatu uchimwazire ku mphepo, ndidzachitsata nditasolola lupanga. koma utengeko tsitsi pangʼono, ulimange mu mpindiro wa mkanjo wako. pa tsitsi limeneli utapepo lina, uliponye pa moto ndi kulitentha. moto udzayambira pamenepo mpaka ku nyumba yonse ya isreali.” ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, “uyu ndi yerusalemu amene ndamuyika pakati pa mitundu ya anthu, ndipo mayiko onse amuzungulira. koma anthu a yerusalemu aphwanya malamulo anga pochita zoyipa kuposa anthu a mitundu ina. iwo anandipandukira kupambana anthu ena amene awazungulira. iwo anakana malamulo anga ndipo sanasunge malangizo anga. “nʼchifukwa chake ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: popeza mwakhala osamvera kupambana anthu a mitundu ina amene akuzungulirani, popeza simunatsate malamulo anga kapena kusunga malangizo anga, mʼmalo mwake mwakhala mukutsata makhalidwe a anthu a mitundu ina amene akuzungulirani. “tsono ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: ine mwini ndikutsutsana nawe, yerusalemu, choncho ine ndidzakulangani. ine ndidzakulangani anthu a mitundu ina akuona. chifukwa cha ntchito zanu zonyansa ndidzakulangani ndi chilango chimene sindinakulangeni nacho nʼkale lomwe ndipo sindidzakulangani ndi chofanana nacho mʼtsogolomo. tsono pakati panu makolo adzadya ana awo, ndipo ana adzadya makolo awo. ndidzakulanga ndipo otsala onse ndidzawabalalitsa ku mphepo zonse zinayi. ndithu, pali ine, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, pakuti mwayipitsa nyumba yanga ndi mafano ano oyipa ndi miyambo yanu yonyansa, inenso ndidzakulangani. sindidzakulekererani kapena kukumverani chisoni. chimodzi mwa zigawo zitatu za anthu ako chidzafa ndi mliri, kapena chidzawonongeka ndi njala; chigawo china chidzaphedwa ndi lupanga kunja kwa mzinda, ndipo chigawo china ndidzachibalalitsira ku mphepo zonse zinayi pochita kuchithamangitsa. “ndi mmene udzachitire mkwiyo wanga. ndikadzatsiriza kuwalanga, pamenepo mtima wanga udzakhala pansi. adzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinawayankhula mwa nsanje ndikadzawalanga. “ndidzakusandutsa iwe bwinja ndi chinthu chonyozeka pakati pa anthu a mitundu ina amene akuzungulira, ndi kwa onse odutsapo udzakhala chinthu chonyozeka ndi chonyogodoledwa. udzakhala chenjezo ndi chinthu choopsa kwa anthu a mitundu ina amene akuzungulira ndikadzakulanga mokwiya ndi mwaukali ndi kugamula mlandu wako mokwiya. ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula. pamene ndidzakulasa ndi njala yolasa ngati mivi yoopsa ndi yosakaza ndidzatero nʼcholinga choti ndikuwonongeni. ndidzagwetsa njalayo pa iwe mowirikiza pochepetsa chakudya chako cha tsiku ndi tsiku. ndidzatumiza njala ndi zirombo za kuthengo, ndipo zidzakulanda ana ako. mliri ndi kuphana zidzakhala pakati pako, ndipo ndidzakubweretsera nkhondo. ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula.”

6

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandipatsa uthenga uwu kuti, “iwe mwana wa munthu, yangʼana ku mapiri a isreali; yankhula nawo modzudzula kuti, ‘inu mapiri a ku isreali, imvani mawu a ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye akuwuza mapiri, magomo, mitsinje ndi zigwa kuti: ine ndizakuthirani nkhondo ndipo ndidzawononga nyumba zanu mʼmene mukupembedzeramo mafano. maguwa anu ansembe adzagumulidwa ndipo maguwa anu ofukizira lubani adzaphwanyidwa; ndipo ndidzapha anthu anu pamaso pa mafano anu. ine ndidzagoneka mitembo ya aisraeli pamaso pa mafano awo, ndipo ndidzamwaza mafupa anu mozungulira maguwa anu ansembe. konse kumene mumakhala, mizinda yanu idzasanduka bwinja. nyumba zanu zopembedzera mafano zidzagumulidwa kotero kuti maguwa anu adzawonongedwa ndi kusakazidwa, mafano anu adzaphwanyidwa ndi kuwonongedwa. maguwa anu ofukizirapo lubani adzagwetsedwa pansi ndipo zonse zimene munapanga zidzatheratu. anthu anu adzaphedwa pakati panu, ndipo mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ “komabe ndidzasiya ena pangʼono opulumuka ku nkhondo. iwowa ndidzawamwazira ku mayiko ena pakati pa anthu a mitundu ina. pamenepo opulumuka mwa inu adzandikumbukira ku mayiko kumene anatengedwa ukapolo. ndidzawamvetsa chisoni chifukwa cha kusakhulupirika kwawo ndi kundipandukira kuja ndiponso chifukwa kuti anayika mtima wawo pa mafano. choncho adzachita okha manyazi chifukwa cha zoyipa zimene ankachita ndi miyambo yonyansa imene ankatsata. ndipo iwo adzadziwa kuti ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuti sindinkawaopseza chabe pamene ndinanena kuti ndidzawawononga. “ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: womba mʼmanja mwako ndipo uponde mapazi ako pansi mwamphamvu ndipo ufuwule kuti, ‘mayo!’ chifukwa cha zonyansa ndi zoyipa zonse zimene aisraeli achita, pakuti adzaphedwa ndi lupanga, njala ndi mliri. amene ali kutali adzafa ndi mliri, ndipo amene ali pafupi adzafa pa nkhondo, ndipo amene adzapulumuke ndi kusaphedwa adzafa ndi njala. kotero ndidzakwaniritsa ukali wanga pa iwo. ndipo iwo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamene anthu awo adzagona atafa pakati pa mafano awo mozungulira maguwa awo ansembe, pamwamba pa magomo ndi mapiri onse, pansi pa mtengo uliwonse watambalala ndi wa thundu uliwonse wamasamba ambiri, kumalo kumene ankapereka nsembe zonunkhira kwa mafano awo onse. choncho ndidzawalanga ndi mkono wanga ndi kusandutsa dziko kukhala bwinja. dziko lonse kumene akukhala kuyambira ku chipululu mpaka ku mzinda wa ribula ndidzalisandutsa bwinja. pamenepo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

7

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandipatsa uthenga uwu kuti, “iwe mwana wa munthu, ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuwuza dziko la isreali kuti: “chimaliziro! chimaliziro chafika ku ngodya zinayi za dziko. chimaliziro chili pa iwe tsopano. mkwiyo wanga ndidzawuthira pa iwe. ndidzakuweruza molingana ndi machitidwe ako ndi kukulanga chifukwa cha zonyansa zako. ine sindidzakumvera chisoni kapena kukuleka. ndidzakulanga ndithu chifukwa cha ntchito zako zoyipa komanso chifukwa cha miyambo yako yonyansa imene ili pakati pako. pamenepo udzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.” “zimene ndikunena ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi izi: “chiwonongeko! chiwonongeko chimene sichinamvekepo! taona chikubwera! chimaliziro chafika! chimaliziro chafika! chiwonongeko chakugwera. taona chafika! inu anthu okhala mʼdziko, chiwonongeko chakugwerani. nthawi yafika, tsiku layandikira; tsiku la chisokonezo osati la chimwemwe pa mapiri. ine ndili pafupi kukukwiyirani, ndipo ukali wanga udzathera pa iwe; ine ndidzakuweruza molingana ndi machitidwe ako ndiponso ndidzakulanga chifukwa cha miyambo yako yonyansa. ine sindidzakumvera chisoni kapena kukuleka. ndidzakulanga malingana ndi ntchito zako ndiponso chifukwa cha miyambo yako yonyansa pakati pako. “taona, tsikulo! taona, lafika! chiwonongeko chako chabwera. ndodo yaphuka mphundu za maluwa. kudzitama kwaphuka. chiwawa chasanduka ndodo yowakwapulira chifukwa cha kuyipa kwawo. palibe mwa anthu amenewo amene adzatsale. palibe ndi mmodzi yemwe mwa unyinji wawo. palibiretu ndipo sipadzapezeka munthu wowalira maliro. nthawi yafika! tsiku layandikira! munthu wogula asakondwere ndipo wogulitsa asamve chisoni, popeza ukali wanga uli pa gulu lonse. wogulitsa sadzazipezanso zinthu zimene anagulitsa kwa wina chinkana onse awiri akanali ndi moyo, pakuti chilango chidzagwera onsewo ndipo sichingasinthike. chifukwa cha machimo awo, palibe aliyense amene adzapulumutsa moyo wake. “lipenga lalira, ndipo zonse zakonzeka. koma palibe ndi mmodzi yemwe amene akupita ku nkhondo, pakuti mkwiyo wanga uli pa gulu lonse. ku bwalo kuli kumenyana ndipo mʼkati muli mliri ndi njala. anthu okhala ku midzi adzafa ndi nkhondo. iwo okhala ku mizinda adzafa ndi mliri ndi njala. onse amene adzapulumuka ndi kumakakhala ku mapiri, azidzalira ngati nkhunda za ku zigwa. aliyense azidzabuwula chifukwa cha machimo ake. dzanja lililonse lidzalefuka, ndipo bondo lililonse lidzalobodoka ngati madzi. iwo adzavala ziguduli ndipo adzagwidwa ndi mantha. adzakhala ndi nkhope zamanyazi ndipo mitu yawo adzameta mpala. “iwo adzataya siliva wawo mʼmisewu ndipo golide wawo adzakhala chinthu chonyansa. siliva ndi golide wawo sizidzatha kuwapulumutsa pa tsiku la ukali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. chuma chawochi sichidzawathandiza kuthetsa njala, kapena kukhala okhuta, pakuti ndicho chinawagwetsa mʼmachimo. iwo ankanyadira zodzikongoletsera zawo zamakaka ndipo ankazigwiritsa ntchito kupanga mafano awo onyansa ndi zonyansa zawo zina. nʼchifukwa chake ine ndidzazisandutsa kukhala zowanyansa. ndidzazipereka kwa alendo kuti azifunkhe. anthu oyipa a dziko lapansi adzazilanda ndi kudziyipitsa. ine ndidzawalekerera anthuwo ndipo adzayipitsa malo anga apamtima. adzalowamo ngati mbala ndi kuyipitsamo. “konzani maunyolo, chifukwa dziko ladzaza ndi anthu opha anzawo ndipo mzinda wadzaza ndi chiwawa. ndidzabweretsa mitundu ya anthu oyipitsitsa kuti idzalande nyumba zawo. ndidzathetsa kunyada kwa anthu amphamvu pamene anthu akunja adzalowa mʼmalo awo achipembedzo ndi kuyipitsamo. nkhawa ikadzawafikira adzafunafuna mtendere koma osawupeza. tsoka lidzatsatana ndi tsoka linzake, ndipo mphekesera idzatsatana ndi mphekesera inzake. iwo adzayesa kufuna masomphenya kuchokera kwa mneneri. adzasowa ansembe owaphunzitsa malamulo, ndipo anthu akuluakulu sadzakhalanso ndi uphungu. mfumu idzalira, kalonga adzagwidwa ndi mantha. manja a anthu a mʼdzikomo azidzangonjenjemera ndi mantha. ine ndidzawalanga molingana ndi machitidwe awo, ndipo ndidzawaweruza molingana ndi momwe anaweruzira anzawo.

8

tsiku lachisanu la mwezi wachisanu ndi chimodzi, mʼchaka chachisanu ndi chimodzi, ndinakhala mʼnyumba mwanga pamodzi ndi akuluakulu a ku yuda. tsono mphamvu za ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh zinandifikira. nditayangʼana ndinangoona chinthu chooneka ngati munthu. kuchokera pamene pamaoneka ngati chiwuno chake kumatsika mʼmunsi anali ngati moto, ndipo kuchokera mʼchiwuno kukwera mmwamba amaoneka mowala ngati mkuwa wonyezimira. iye anatambasula chinthu chooneka ngati dzanja ndipo anagwira tsitsi la pamutu panga. nthawi yomweyo mzimu unandikweza mlengalenga. tsono ndikumachita ngati ndikuona allah kutulo, mzimu uja unapita nane ku yerusalemu nundiyika pa khomo la chipata chamʼkati choyangʼana kumpoto. kumeneko kunali fano limene limaputa mkwiyo wa allah. kumeneko ndinaona ulemerero wa allah wa isreali ngati momwe ndinaonera mʼmasomphenya mʼchigwa muja. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, tayangʼana kumpoto.” choncho ndinayangʼana kumpoto ndipo ndinaona pa khomo la chipata pafupi ndi guwa lansembe ndinaona fano loputa mkwiyo wa allah lija. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anandifunsa kuti, “iwe mwana wa munthu, kodi ukuona zimene akuchitazi, zonyansa zazikulu zimene aisraeli akuchita kuno, zinthu zondichotsa ine kumalo anga opatulika? koma iwe udzaona zinthu zimene zili zonyansa kwambiri.” kenaka iye anandipititsa ku khomo lolowera ku bwalo la nyumba ya allah. nditayangʼanitsitsa ndinangoona dzenje pa khomapo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, tsopano bowola pa khomapo.” ndinabowoladi pa khomapo ndipo ndinapezapo khomo. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “lowa, ndipo ona zinthu zonyansa zimene akuchita pamenepa.” motero ine ndinalowa ndi kuyangʼana, ndipo ndinaona pa makoma onse zithunzi za zinthu zosiyanasiyana zokwawa pansi, za nyama zonyansa ndiponso za mafano onse amene aisraeli ankapembedza. patsogolo pa zimenezi panayima akuluakulu makumi asanu ndi awiri a aisraeli, ndipo yaazaniya mwana wa safani anali atayima pakati pawo. aliyense wa iwo anali ndi chofukizira lubani mʼdzanja lake ndipo utsi wa fungo lokoma la lubani unkafuka. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anandifunsa kuti, “iwe mwana wa munthu, kodi waona zimene akuluakulu a aisraeli akuchita mu mdima, aliyense akupembedza fano lakelake mʼnyumbamo? iwo akuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh sakutiona; mavawelomakonsonanti-yeahoh walisiya dziko!’ iye anandiwuzanso kuti, ‘iwe udzawaonanso akuchita zinthu zonyansa kwambiri.’ ” kenaka anapita nane pa khomo la ku khomo la chipata cha nyumba ya allah choyangʼana kumpoto, ndipo kumeneko ndinaona akazi ena atakhala pansi, akulira mulungu wawo wotchedwa tamuzi. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandifunsa kuti, “iwe mwana wa munthu, kodi ukuziona zimenezi? iwe udzaona zinthu zimene zili zonyansa kwambiri kuposa izi.” kenaka iye anapita nane mʼkati mwa bwalo la nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. kumeneko ku khomo lolowera ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh pakati pa khonde ndi guwa lansembe, panali amuna 25. anafulatira nyumba ya allah wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo nkhope zawo zinaloza kummawa, ndipo ankapembedza dzuwa choyangʼana kummawa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandifunsa kuti, “iwe mwana wa munthu, kodi waziona zimenezi? kodi nʼchinthu chopepuka kuti anthu a ku yuda azichita zonyansa zimene akuchitazi pano? kodi afike mpaka pomafalitsa za ndewu mʼdziko lonse? iwotu akuwutsa ukali wanga. akundipsetsa mtima ndi zochita zawo! choncho ine ndidzawalanga ndili wokwiya. sindidzawamvera chisoni kapena kuwaleka. ngakhale atandifuwulira mʼmakutu mwanga sindidzawamvera.”

9

pambuyo pake mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula mofuwula kuti, “bwerani pafupi, inu odzalanga mzindawu, aliyense ali ndi chida chake mʼmanja.” ndipo ndinaona anthu asanu ndi mmodzi akubwera kuchokera ku chipata chakumtunda chimene chimaloza kumpoto, aliyense ali ndi chida choopsa cha nkhondo mʼdzanja lake. pagulu pawopa panali munthu wovala chovala chabafuta, atatenga zolembera pambali pake. iwo analowa ndi kuyima pambali pa guwa lamkuwa. tsono ulemerero wa allah wa isreali unakwera kuchokera pamwamba pa akerubi, pamene unali, ndipo unafika pa chiwundo cha nyumba ya allah. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayitana munthu amene anavala chovala chabafuta uja amene anatenga zolembera pambali pake ndipo anamuwuza kuti, “pita mu mzinda wonse wa yerusalemu ndi kuyika chizindikiro pamphumi pa anthu amene akumva chisoni ndi kulira chifukwa cha zinthu zonse zonyansa zimene zikuchitika mu mzindamo.” kenaka ndinamva mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwuza anthu ena aja kuti, “mutsateni mu mzinda wonse ndipo mukakanthe aliyense mopanda kumvera chisoni kapena chifundo. mukaphe kotheratu anthu okalamba, anyamata ndi atsikana, makanda ndi akazi koma musakakhudze wina aliyense amene ali ndi chizindikiro. muyambire ku nyumba yanga yopatulika.” motero iwo anayamba ndi akuluakulu amene anali kutsogolo kwa nyumba ya allah. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawawuza kuti, “ipitsani nyumba ya allah ndipo mudzaze mabwalo ake ndi anthu akufa. pitani.” choncho iwo anapita nayamba kupha anthu mu mzinda monse. pamene iwo ankapha anthu, ine ndinatsala ndekha. tsono ndinadzigwetsa chafufumimba ndi kufuwula kuti, “aa, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh! kodi mwawakwiyiratu anthu a ku yerusalemu motero kuti mudzawononga kotheratu anthu onse otsala ku isreali?” iye anandiyankha kuti, “tchimo la aisraeli ndi yuda ndi lalikulu kwambiri; dziko ladzaza ndi zophana ndipo mu mzinda mwadzaza ndi zosalungama. iwo akunena kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh walisiya dziko lake; mavawelomakonsonanti-yeahoh sakuona.’ choncho sindidzawamvera chisoni kapena kuwaleka, koma ine ndidzawalanga potsata zochita zawo.” ndipo munthu wovala chovala chabafuta uja atatenga zolembera pambali pake anadzafotokozera mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ndachita monga munandilamulira.”

10

ine nditayangʼana ku thambo limene lili pamwamba pa mitu ya akerubi ndinangoona chinthu chooneka ngati mpando waufumu wa mwala wa safiro. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza munthu wovala chovala chabafuta uja kuti, “pita pakati pa mikombero kunsi kwa akerubi. udzaze manja ako ndi makala oyaka amene ali pakati pa akerubiwo ndipo uwawaze mu mzinda.” iye anachita zimenezi ine ndikuona. apa akerubiwo anali atayima mbali ya kummwera kwa nyumba ya allah pamene munthuyo ankalowa. tsono mtambo unadzaza bwalo lamʼkati. ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unachoka pamwamba pa akerubi ndipo unafika ku chiwundo cha nyumba ya allah. mtambo unadzaza nyumba ya allah, ndipo kuwala kwa ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh kunadzaza bwalolo. phokoso la mapiko a akerubi limamveka mpaka ku bwalo lakunja, monga momwe linamvekera liwu la allah wamphamvuzonse akamayankhula. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula munthu wovala chovala chabafuta uja kuti, “pala moto pakati pa mikombero, pakati pa akerubi.” munthu uja anapitadi nakayima pa mbali pa mkombero umodzi. ndipo mmodzi wa akerubi anatambalitsa dzanja lake mpaka pa moto umene unali pakati pawo. iye anapalako motowo ndipo anapatsa munthu wovala chovala chabafuta uja. tsono iye anawulandira natuluka. ndiye kuti kunsi kwa mapiko akerubi kumaoneka zinthu zooneka ngati manja a munthu. ine nditayangʼanitsitsa ndinaona mikombero inayi pambali pa akerubi. pambali pa kerubi aliyense panali mkombero umodzi; mikomberoyo inkanyezimira ngati miyala yokongola ya krizoliti. maonekedwe a mikombero inayi ija anali ofanana. mkombero uliwonse umaoneka ngati mkombero wolowana ndi unzake. poyenda akerubiwo, amapita mbali iliyonse ya mbali zinayizo kumene akerubiwo amayangʼana. mikomberoyo simatembenuka pamene akerubiwo ankayenda. kulikonse kumene mutu walunjika nʼkumene ankapita popanda kutembenuka. matupi awo onse, misana yawo, manja awo ndi mapiko awo zinali ndi maso okhaokha, monganso mʼmene inalili mikombero yawo inayi ija. ine ndinamva mikombero ikutchedwa kuti, “mikombero yakamvuluvulu.” kerubi aliyense anali ndi nkhope zinayi. nkhope yoyamba inali ya kerubi, nkhope yachiwiri inali ya munthu, nkhope yachitatu inali ya mkango ndipo nkhope yachinayi inali ya chiwombankhanga. tsono akerubi aja anawuluka. izi zinali zamoyo zija zimene ndinaziona ku mtsinje wa kebara. pamene akerubi ankayenda, nayonso mikombero ya mʼmbali mwawo inkayenda. akerubiwo ankati akatambasula mapiko awo kuti auluke mikombero sinkachoka mʼmbali mwawo. akerubiwo ankati akayima, mikombero inkayimanso. ngati akerubiwo auluka, mikomberoyo inkapita nawo chifukwa mzimu wa zamoyozo ndiwo unkayendetsa mikomberoyo. pamenepo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unachoka pa chiwundo cha nyumba ya allah ndi kukakhala pamwamba pa akerubi. ine ndikuona akerubi, anatambasula mapiko awo ndi kuwuluka. pamene ankapita, mikombero inapita nawo pamodzi. akerubi anakayima pa khomo la chipata cha kummawa cha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono ulemerero wowala wa allah wa isreali unali pamwamba pawo. izi ndizo zamoyo ndinaziona pansi pa allah wa isreali ku mtsinje wa kebara, ndipo ndinazindikira kuti anali akerubi. kerubi aliyense anali ndi nkhope zinayi ndi mapiko anayi, ndipo kunsi kwa mapiko awo kunali chinthu chimene chimaoneka ngati manja a munthu. nkhope zawo zinali zofanana ndi zomwe ndinaziona ku mtsinje wa kebara. kerubi aliyense amayenda molunjika.

11

pamenepo mzimu wa allah unandinyamula ndi kubwera nane ku chipata cha kummawa cha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. kumeneko pa khomo la chipata panali anthu 25, ndipo ndinaona pakati pawo atsogoleri awa: yaazaniya mwana wa azuri ndi pelatiya mwana wa benaya. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, awa ndi anthu amene akukonza zoyipa ndi kupereka malangizo oyipa mu mzindamo. iwo amawuza anthu kuti, ‘nthawi sinafike yoti timange nyumba? mzindawu uli ngati mʼphika umene uli pa moto ndipo ife tili ngati nyama mu mʼphikamo. choncho iwe mwana wa munthu, unenere mowadzudzula. nenera ndithu.’ ” ndipo mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unandigwera ndipo unandiwuza kuti, “unene kuti zimene akunena mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi izi. iye akuti. ‘izi ndi zimene mukunena, inu aisraeli, koma ine ndikudziwa zimene zili mu mtima mwanu.’ mwapha anthu ambiri mu mzinda muno ndipo mwadzaza misewu yake ndi mitembo. “nʼchifukwa chake ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘mitembo imene mwayiponya mʼmisewuyo ndiyo nyama ndipo mzinda uno ndiwo mʼphika, koma ine ndidzakuthamangitsanimo. inu mumaopa lupanga, koma lupangalo ndi limene ndidzakubweretsereni, akutero ambuye. ine ndidzakuthamangitsani mu mzinda ndipo ndidzakuperekani mʼdzanja la alendo kuti akulangeni. mudzaphedwa ndi lupanga ndipo ndidzakulangani mpaka kumalire a isreali. pamenepo mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. mzinda uno sudzakhala ngati mʼphika wokutetezani ndipo simudzakhalanso ngati nyama ya mʼmenemo. ndidzakulangani mpaka kumalire a isreali. ndipo inu mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. inu simunatsatire malangizo anga kapena kusunga malamulo anga koma mwakhala mukutsata zochita za mitundu ina ya anthu imene yakuzungulirani.’ ” tsono pamene ndinkanenera, pelatiya mwana wa benaya anafa. pomwepo ndinadzigwetsa pansi chafufumimba ndipo ndinafuwula ndi mawu aakulu kuti “mayo, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh! kodi mudzawatheratu aisraeli onse otsala?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nane kuti, “anthu okhala ku yerusalemu akuwanena abale ako, anthu a ku ukapolo, onse a banja la isreali, kuti, ‘anthu onse amene anatengedwa ukapolo ali kutali ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. dziko lanu mavawelomakonsonanti-yeahoh anatipatsa kuti likhale lathulathu.’ ” “nʼchifukwa chake nena kwa anzako a ku ukapolo kuti, ‘ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: ine ndinawatumiza kutali pakati pa anthu a mitundu ina. ndinawabalalitsa ku mayiko ambiri. komabe ndakhala ndikuwasunga ku mayiko kumene anapitako!’ “nʼchifukwa chake uwawuze zimene ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikunena kuti, ndidzawasonkhanitsa kuchokera kwa anthu a mitundu inayo ndi kuwasonkhanitsira pamodzi kuchokera ku mayiko kumene ndinawabalalitsirako. pambuyo pake ndidzawapatsa dziko la isreali. “akadzalowa mʼdzikomo adzachotsa mafano awo onse oyipa ndi onyansa. ndidzawapatsa mtima watsopano ndipo ndidzayika mzimu watsopano mwa iwo. ndidzachotsa mtima wowuma ngati mwala mwa iwo, ndipo ndidzawapatsa mtima wofewa ngati mnofu. motero adzatsata malamulo anga ndipo adzasunga mosamala malamulo anga. adzakhala anthu anga, ndipo ine ndidzakhala allah wawo. koma kunena za amene akupembedza mafano oyipa ndi onyansa, ndidzawalanga chifukwa cha zimene achita. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.” tsono akerubi aja anatambasula mapiko awo kuyamba kuwuluka, mikombero ili mʼmbali mwawo. ulemerero wa allah wa isreali unali pamwamba pawo. ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unakwera ndi kusiya mzindawo ndipo unakayima pa phiri cha kummawa kwake kwa mzindawo. pambuyo pake mzimu wa allah unandinyamula ndi kukandifikitsa. zimenezi zinkachitika mʼmasomphenya monga mmene mzimu wa allah unkandionetsera. kenaka masomphenya amene ndinkawaonawo anayamba kuzimirira. ndipo ndinafotokozera akapolowo zonse zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anandionetsa.

12

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nane kuti, “iwe mwana wa munthu, ukukhala pakati pa anthu owukira, iwowo maso openyera ali nawo, koma sakuona ndipo makutu omvera ali nawo, koma sakumva chifukwa choti ndi anthu owukira. “choncho, iwe mwana wa munthu, longedza katundu wako wopita naye ku ukapolo. unyamuke nthawi yamasana iwo akuona. uchite ngati wanyamuka kuchoka kumene ukukhala kupita ku dziko lachilendo iwowo akuona. mwina adzamvetsetsa, paja ndi anthu aupandu. utulutse katundu wako wopita naye ku ukapolo nthawi ya masana iwo akuona. ndipo nthawi ya madzulo, iwo akuona, uchoke monga ngati ukupita ku ukapolo. iwo akuona, ubowole pa khoma ndipo utulutsirepo katundu wako. usenze katundu wako pa phewa iwo akuona, ndipo upite kunja ku mdima. uphimbe nkhope yako kuti usaone pansi, pakuti ndakusandutsa iwe chizindikiro chochenjeza aisraeli.” choncho ine ndinachita monga momwe anandilamulira. nthawi yamasana ndinatulutsa zinthu zanga nditazimanga ngati ndikupita ku ukapolo. ndipo nthawi yamadzulo ndinabowola khoma ndi manja anga. pamene chisisira chinkayamba, ndinasenza katundu wanga pa phewa kutuluka naye iwo akuona. mmawa mwake mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “iwe mwana wa munthu, kodi anthu aupandu a isreali sanakufunse kuti ukuchita chiyani? “uwawuze kuti, ‘zimene ndikunena ine ambuye wamphamvuzonse ndi izi: uthengawu ndi wonena za kalonga wa ku yerusalemu pamodzi ndi banja lonse la isreali amene akukhala kumeneko.’ uwawuze kuti, ‘ndiwe chizindikiro chowachenjeza.’ “zidzakuchitikirani monga momwe zakuchitikira iwemu. iwo adzatengedwa kupita ku ukapolo.” “kalonga wawo adzatenga katundu wake nʼchisisira nʼkunyamuka. adzatulukira pa bowo limene anthu anabowola pa khoma. adzaphimba nkhope yake kuti asaone kumene akupita. ndidzayala ukonde wanga pa iye ndi kumukola mu msampha wanga. ndidzabwera naye ku babuloni, dziko la akaldeya, koma sadzaliona dzikolo, ndipo adzafera kumeneko. ine ndidzabalalitsa kumbali zonse zinayi onse okhala naye pafupi, ndiwo omuthandiza ake pamodzi ndi ankhondo ake. ndidzawalondola ndi lupanga losolola. “iwo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndikadzawamwaza pakati pa anthu a mitundu ina ndi kuwabalalitsira ku mayiko ena. koma ndidzasiyako ena pangʼono amene adzapulumuke ku lupanga, njala ndi mliri, kuti akafotokoze ntchito zawo zonse zonyansa pakati pa anthu achilendo kumene akupitako. pamenepo adzadziwa kuti ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.” pambuyo pake mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhulanso nati, “iwe mwana wa munthu, uzinjenjemera ukamadya chakudya chako, ndipo uzinthunthumira ndi mantha ukamamwa madzi ako. uwawuze anthu a mʼdzikomo kuti izi ndi zimene ambuye wamphamvuzonse akunena za anthu okhala mu yerusalemu ndi dziko la isreali: iwo adzadya chakudya chawo ndi mantha ndi kumwa madzi awo ndi nkhawa. zonse za mʼdziko lawo zidzalandidwa chifukwa cha ziwawa za anthu onse okhala mʼmenemo. mizinda imene ili ndi anthu idzasakazika ndipo dziko lidzasanduka chipululu. pamenepo inu mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhulanso nane kuti, “iwe mwana wa munthu, kodi mwambi umene ukunenedwa mu isreali ndi wotani: ‘masiku akupita koma masomphenya onse sakukwaniritsidwa?’ choncho uwawuze anthuwo kuti, ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndidzawuthetsa mwambi umenewu ndipo sadzawunenanso mu isreali.’ uwawuze kuti, ‘masiku ayandikira oti zonse zimene ndinanena mʼmasomphenya zichitikedi. pakuti masiku amenewo sikudzakhalanso masomphenya abodza kapena kuwombeza kwa chinyengo pakati pa anthu a isreali. koma ine ambuye ndidzayankhula chimene ndikufuna, ndipo chidzachitikadi, osachedwa ayi. pakuti mʼmasiku anu omwe ano, inu anthu opanduka, ndidzakwaniritsa chilichonse chimene ndidzanena. ndikutero ine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “iwe mwana wa munthu, aisraeli akunena kuti, ‘masomphenya amene ukuona sadzachitika kwa zaka zambiri. iwo akuti ukulosa za zinthu zimene zidzachitika ku tsogolo kwambiri.’ “choncho uwawuze kuti, ‘zimene ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikunena ndi izi: zonena zanga sizidzachedwanso; chilichonse chimene ndikunena chidzachitikadi. ndikutero ine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ”

13

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhulanso nane kuti, “iwe mwana wa munthu unenere modzudzula aneneri a isreali amene akunenera za kukhosi kwawo. uwawuze iwowa kuti, ‘imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh!’ ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘tsoka kwa aneneri opusa amene amangonenera zopeka ngakhale kuti sanaone kanthu konse!’ iwe isreali, aneneri ako ali ngati nkhandwe pa mabwinja. simunakwere khoma kuti mukakonze mʼmene munagumuka, kuti aisraeli adziteteze kolimba pa nkhondo pa tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh. masomphenya awo ndi achabe ndipo kuwombeza kwawo ndi kwabodza. iwo amati, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akutero,’ pomwe mavawelomakonsonanti-yeahoh sanawatume. komabe iwo amayembekezera kuti zimene ayankhulazo zichitikadi. koma ine ndikuti masomphenya anu ngachabechabe ndi zimene mwawombedzazo nʼzabodza. mumanena kuti, ‘akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh,’ pamene sindinayankhule nʼkomwe. “tsono ine ambuye wamphamvuzonse ndikukutsutsani chifukwa cha zoyankhula zanu zonama ndi masomphenya anu abodzawo. ndikutero ine mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzalanga aneneri amene amanenera zabodza za zinthu zimene amati anaziona mʼmasomphenya. sadzakhala nawo mʼbwalo la anthu anga ndipo mayina awo sadzalembedwa mu kawundula wa nzika za isreali. sadzalowa nawo mʼdziko la isreali. pamenepo mudzadziwa kuti ine ndine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “popeza kuti aneneri asocheretsa anthu anga pomanena kuti, ‘kuli mtendere’ pamene mtendere palibe; ndiponso anthu akamanga khoma iwo nʼkumalipaka njereza, choncho ufotokozere amene alipaka njerezawo kuti khomalo lidzagwa. mvula idzagwa mwamphamvu, kudzagwa matalala akuluakulu, ndipo kudzawomba mphepo yamkuntho. pamene khomalo lagwa, kodi anthu sadzakufunsani kuti, ‘kodi njereza yemwe munapaka uja ali kuti?’ “nʼchifukwa chake ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: mwa ukali ndidzakunthitsa mphepo ya mkuntho. ndidzagwetsa matalala akuluakulu ndili ndi ukali ndipo ndidzavumbwitsa mvula yamphamvu ndi mkwiyo mpaka khomalo litawonongeka kotheratu. ndidzagwetsa khoma limene munalipaka njerezalo. ndidzaligumuliratu mpaka pansi kotero kuti maziko ake adzaoneka. khomalo likadzagwa, inu mudzawonongekamo; ndipo mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. kotero ndidzagwiritsa ntchito mkwiyo wanga pa khomali ndi pa amene analipaka njereza. pambuyo pake ndidzakuwuzani kuti, ‘khoma lagwa pamodzi ndi amene analipaka njereza. agwanso aneneri a yerusalemu amene ankalosa za yerusalemu nʼkumati anaona mʼmasomphenya za mtendere wa yerusalemu pamene mtendere kunalibe konse, akutero ambuye wamphamvuzonse.’ “tsono iwe mwana wa munthu, yankhulapo pa nkhani za akazi amene ali pakati pa anthu ako. iwo amanenera zopeka za mʼmutu mwawo. tsono adzudzule. uwawuze kuti, ‘ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: tsoka kwa akazi amene amasoka zithumwa zapamkono, amenenso amasoka nsalu za kumutu za anthu. kodi mufuna kukola mitima ya anthu anga, inuyo nʼkupulumutsa moyo wanu? ponamiza anthu anga amene amamva za mabodza anu, inu mwapha anthu amene sanayenera kufa ndipo mwasiya ndi moyo amene sanayenera kukhala ndi moyo. “ ‘nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ine ndikudana ndi zithumwa zanu zimene mumakokera nazo mitima ya anthu ngati mbalame. ndidzazingʼamba kudzichotsa pa mikono yanu. choncho ndidzapulumutsa miyoyo ya anthu amene munawakola ngati mbalame. ndidzangʼamba nsalu zanu za matsengazo ndi kupulumutsa anthu anga mʼmanja mwanu, ndipo simudzakhalanso ndi mphamvu yowakolera. pamenepo inu mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. popeza kuti munatayitsa mtima anthu olungama ngakhale sindinafune kuti ataye mtima; ndipo munalimbitsa anthu oyipa kuti asaleka machimo awo motero sakutha kupulumutsa moyo wawo, choncho inu simudzaonanso masomphenya abodza kapena kuwombeza. ine ndidzapulumutsa anthu anga mʼmanja mwanu. ndipo pamenepo inu mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ”

14

tsiku lina ena mwa akuluakulu a isreali anabwera kwa ine ndipo anakhala pansi pamaso panga. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anandipatsa uthenga uwu nati, “iwe mwana wa munthu, anthu awa ayika mtima pa mafano awo. ayikanso maso awo pa zinthu zina zoyipa zopunthwitsa. kodi ayembekezera kuti ndiwayankhe chimene atandifunse? tsono yankhula nawo ndi kuwawuza kuti zimene akunena ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh: ‘ngati mwisraeli aliyense ayika mtima wake pa mafano ndi kuyika maso ake pa zinthu zoyipa zopunthwitsa, kenaka nʼkupita kwa mneneri, ineyo mavawelomakonsonanti-yeahoh mwini wakene ndidzamuyankha molingana ndi kuchuluka kwa mafano ake. ine ndidzachita zimenezi kuti mwina nʼkukopa mitima ya anthu a isreali, amene andisiya chifukwa cha mafano awo.’ “nʼchifukwa chake uwawuze aisraeli kuti ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: lapani! siyani mafano anu ndi ntchito zanu zonse zonyansa! “ ‘ngati mwisraeli wina aliyense kapena mlendo wina aliyense wokhala pakati pa isreali adzichotsa yekha kwa ine ndi kuyika mtima pa mafano ake ndi kuyikanso maso ake pa zinthu zopunthwitsa ndipo kenaka nʼkupita kwa mneneri kukafunsa nzeru, ineyo mavawelomakonsonanti-yeahoh mwini wakene ndidzamuyankha. ine ndidzalimbana naye munthu ameneyo ndipo ndidzamusandutsa chitsanzo ndi chisudzo. ndidzamuchotsa pakati pa anthu anga. pamenepo inu mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘ndipo ngati mneneri anyengedwa nanenera, ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye ndamunyenga mneneri ameneyo, ndipo ndidzatambasula dzanja langa kumukantha ndi kumuwononga pakati pa anthu anga aisraeli. iwo adzalangidwa chifukwa cha kulakwa kwawo. chilango cha wodzafunsira nzeru kwa mneneri chidzafanana ndi chilango cha mneneriyo. ndidzachita zimenezi kuti aisraeli asasocherenso kundisiya ine ndi kuti asadziyipitsenso ndi machimo awo. adzakhala anthu anga, ndipo ine ndidzakhala allah wawo, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nane kuti, “iwe mwana wa munthu, ngati dziko lindichimwira posandikhulupirira, ine ndidzatambasula dzanja langa kulikantha pochepetsa chakudya chake. ndidzatumiza njala pa dzikolo ndi kuwononga anthu ake ndi nyama zomwe. ngakhale anthu atatu awa, nowa, danieli ndi yobu akanakhala mʼmenemo, akanangopulumutsa moyo wawo chifukwa cha chilungamo chawo. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “kapena ndikanatumiza zirombo mʼdziko monse ndi kulisiya lopanda anthu, ndipo dzikolo nʼkukhala chipululu chakuti munthu sangadutse chifukwa cha zirombo. apanso, ndikunenetsa ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, ‘ngakhale anthu atatu awa akanakhalamo, sakanatha kupulumutsa ana awo aamuna ndi aakazi. iwo okha akanapulumuka, koma dziko likanasanduka chipululu.’ “kapena ndikanatumiza lupanga mʼdzikolo ndi kunena kuti, ‘lupanga lipite mʼdziko monse,’ ndi kuwononga anthu ake ndi nyama zomwe. apanso ndikunenetsa ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, ‘ngakhale anthu atatu awa akanakhalamo, sakanatha kupulumutsa ana awo aamuna kapena ana aakazi. iwo okha akanapulumuka.’ “kapena ndikanatumiza mliri mʼdzikomo ndi kuonetsa ukali wanga pokhetsa magazi, kuwononga anthu ake ndi nyama zomwe. apanso ndikunenetsa ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti ngakhale nowa, danieli ndi yobu akanakhala mʼmenemo, sakanatha ngakhale kupulumutsa mwana wamwamuna kapena wamkazi. akanangodzipulumutsa okha chifukwa cha chilungamo chawo. “pakuti ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: kudzakhala zoopsa kwambiri pamene ndidzatumiza pa yerusalemu zilango zanga zinayi izi: lupanga, njala, zirombo ndi mliri kuti ziwononge anthu ake ndi nyama zomwe! komabe padzakhala ena opulumuka, ana aamuna ndi ana aakazi amene adzatulutsidwa mʼdzikomo. iwo adzabwera kwa inu, ndipo mukadzaona makhalidwe awo ndi zochita zawo, mitima yanu idzakhala pansi mukadzakumbukira chilango chimene ndinachita pa yerusalemu. mitima yanu idzakhala pansi mukadzaona makhalidwe awo ndi zochita zawo. tsono mudzadziwa kuti yerusalemu sindinamuchite zimenezi popanda chifukwa, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

15

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhulanso nane kuti, “iwe mwana wa munthu, kodi mtengo wamphesa umapambana bwanji mtengo wina uliwonse? nthambi zake zimapambana bwanji nthambi ina iliyonse. mtengo umene uja nʼkupangira chiyani? kodi anthu angathe kupangira chikhomo chokolekapo zinthu zawo? taonani, ndi nkhuni chabe zosonkhera moto. ukaponyedwa pa moto monga nkhuni ndi kuyaka mbali zonse ndi kusanduka makala, kodi ungagwiritsidwe ntchito ina iliyonse? ngati pamene unali wosapsa sukanatheka kuwugwiritsa ntchito, nanga bwanji utapserera ndi moto, adzawugwiritsa ntchito bwanji? “nʼchifukwa chake ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘mtengo wamphesa ndidzawuponya mʼmoto monga ndimachitira ndi mitengo ina ya ku nkhalango. momwemonso ndidzachita ndi anthu a ku yerusalemu. ndidzawalanga pamenepo ngakhale iwo atuluka pa moto, motowo udzawatenthabe. ndipo pamene ndidzatsutsana nawo, mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. ine ndidzasandutsa dziko kukhala chipululu chifukwa anthu akhala osakhulupirika, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ”

16

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nane kuti, “iwe mwana wa munthu, udzudzule yerusalemu za ntchito zake zonyansa. umuwuze kuti, ‘ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akukuwuza, iwe yerusalemu kuti: kwawo kwa makolo ako ndi ku kanaani ndipo iwe unabadwira komweko. abambo ako anali mwamori, amayi ako anali mhiti. pa tsiku lomwe unabadwa sanadule mchombo wako. sanakusambitse mʼmadzi kuti uyere. sanakuthire mchere kapena kukukulunga mʼnsalu. palibe ndi mmodzi yemwe anakusamala kapena kukumvera chisoni kuti akuchitire zimenezi. mʼmalo mwake anakutaya panja poyera, chifukwa ananyansidwa nawe pa tsiku lako lobadwa. “ ‘tsono pamene ndinkadutsa, ndinakuona ukuvimvinizika mʼmagazi ako. ndinakuyankhula uli mʼmagazi ako omwewo kuti, ‘khala ndi moyo,’ ndi kuti ukule ngati mbewu ya mʼmunda. iwe unakula ndipo unatalika ndi kutha msinkhu. mawere ako anayamba kumera ndi tsitsi lakonso linayamba kutalika. komabe unali wamaliseche ndi wausiwa. “ ‘tsono pamene ndinkadutsanso ndinaona kuti nthawi yako yomanga banja inakwana. tsono ndinakufunditsa chovala changa ndi kubisa umaliseche wako. ndinachita nawe pangano la ukwati ndipo unakhala wanga, akutero ambuye wamphamvuzonse. “ ‘ine ndinakusambitsa mʼmadzi kutsuka magazi ako ndikukudzoza mafuta. ndinakuveka zovala zopetapeta ndi nsapato za chikopa. ndinakuveka zovala zabafuta ndi kukuveka zovala za bafuta. ndinakukongoletsa ndi zokometsera zamtengowapatali: ndinakuveka zibangiri mʼmanja mwako ndi mkanda mʼkhosi mwako, ndipo ndinakuveka chipini pa mphuno yako, ndolo ku makutu ako ndiponso chipewa chaufumu pa mutu wako. choncho unavala zokongoletsa zagolide ndi siliva. zovala zako zinali zabafuta, zasilika ndi za nsalu zopetapeta. chakudya chako chinali ufa wosalala uchi ndi mafuta a olivi. motero unakhala wokongola kwambiri ndipo unasanduka mfumukazi. ndipo mbiri ya kukongola kwako inawanda pakati pa anthu a mitundu ina, chifukwa ulemerero umene ndinakupatsa unapititsa patsogolo kukongola kwako, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘koma iwe unatama kukongola kwako ndipo unayamba kuchita zadama chifukwa cha kutchuka kwako. unkachita chigololo ndi kumangodzipereka kwa aliyense wodutsa ndipo kukongola kwako kunakhala kwake. unatenga zovala zako zina nukakongoletsera malo opembedzerako mafano, ndipo kumeneko umachitirako zigololo. zinthu izi sizinachitikepo nʼkale lomwe ndipo sizidzachitikanso. unatenga zokongoletsera zopangidwa ndi golide ndi siliva zimene ndinakupatsa ndipo unadzipangira wekha mafano aamuna amene unkachita nawo za dama. ndipo iwe unatenga zovala zako zopetapeta ndi kuveka mafano. mafuta anga ndi lubani wanga unapereka kwa mafanowo. chakudya chimene ndinakupatsa, ufa, mafuta ndi uchi, zimene ndinkakudyetsa nazo unazitenga nʼkuzipereka kwa mafanowo ngati nsembe ya fungo lokoma. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘ndipo unatenga ana ako aamuna ndi ana aakazi amene unandibalira ine, ndipo unakawapereka ngati nsembe kwa mafanowo. kodi zigololo zakozo sizinakukwanire kuti uziphanso ana anga ndi kuwapereka ngati nsembe kwa mafano akowo? chifukwa cha zadama zako zonyansazi unayiwala masiku a ubwana wako pamene unali wamaliseche, wausiwa ndiponso womangovivinizika mʼmagazi. “ ‘tsoka! tsoka kwa iwe, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa powonjezera pa zoyipa zako zonse, wadzimangira wekha nsanja ndi guwa pa mabwalo onse. pa msewu uliwonse wamanga nsanjazo. motero wanyazitsa kukongola kwako podzipereka kwa aliyense amene adutsapo. umachita chigololo ndi aigupto, anthu adama oyandikana nawe. choncho unandikwiyitsa chifukwa unachulukitsa za dama zako. nʼchifukwa chake ndinatambasula dzanja langa kukukantha ndi kuchepetsa dziko lako. ndinakupereka kwa adani ako, afilisti amene amayipidwa ndi makhalidwe ako onyansa. chifukwa cha chilakolako chako unachitanso zadama ndi aasiriya. ngakhale unachita nawo chigololo koma sunakhutitsidwebe. choncho unapitirirabe kuchita chigololo ndi ababuloni, anthu a mʼdziko lokonda zamalonda. ngakhale unachita izi, komabe sunakhutitsidwe. “ ‘ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: mtima wako ndi wofowoka kwambiri chifukwa unachita zonsezo monga ngati mkazi wopanga manyazi. unamanga nsanja pa msewu uliwonse. unamanganso kachisi pabwalo lililonse. komabe sunachite ngati mkazi wadama chifukwa unakana malipiro. “ ‘iwe mkazi wachigololo! umakonda amuna achilendo kupambana mwamuna wakowako! amuna ndiwo amapereka malipiro kwa mkazi wadama. koma iwe ndi amene ukupereka mphatso kwa zibwenzi zako zonse. choncho umazinyengerera kuti zizibwera kwa iwe kuchokera mbali zonse kudzagona nawe. chotero iwe ukusiyana ndi akazi ena achigololo, pakuti palibe amene ankakunyengerera kuti uchite naye chigololo. iweyo ndiye unkapereka ndalama osati ena kukupatsa ndalama ayi. motero unalidi wosiyana kwambiri ndi akazi ena. “ ‘tsono mkazi wachigololo iwe, imva mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh! ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, popeza unavula ndi kuonetsa umaliseche wako mopanda manyazi, unachita chigololo ndi zibwenzi zako pamodzi ndi mafano ako onyansa, komanso popeza unapereka ana ako kuti aphedwe ngati nsembe zoperekedwa kwa mafano, nʼchifukwa chake ine ndidzasonkhanitsa zibwenzi zako zonse, zimene unkasangalala nazo, amene unkawakonda ndi amene unkawada. ndidzawasonkhanitsa motsutsana nawe kuchokera ku madera onse okuzungulira ndipo ine ndidzakuvula pamaso pawo, ndipo iwo adzaona umaliseche wako wonse. ine ndidzakulanga monga mmene amalangira akazi amene amachita chigololo ndiponso opha anthu. chifukwa cha ukali wanga ndi nsanje yanga, ndidzakhetsa magazi ako mokwiya kwambiri. ndidzakupereka mʼmanja mwa zibwenzi zako ndi kuwononga nyumba zopembedzera mafano ako. iwo adzakuvula zovala zako ndi kutenga zodzikometsera zako zabwino. choncho adzakusiya wa maliseche ndi wausiwa. iwo adzabweretsa gulu la anthu limene lidzakuponya miyala ndi kukutematema ndi malupanga awo. adzatentha nyumba zako ndi kukulanga iwe pamaso pa akazi ambiri. ndidzathetsa chigololo chako, ndipo sudzalipiranso zibwenzi zako. ukali wanga udzalekera pamenepo ndipo sindidzakuchitiranso nsanje. ndidzakhala chete osakwiyanso. “ ‘popeza sunakumbukire masiku a ubwana wako koma unandikwiyitsa ndi zinthu zonsezi, ine ndidzakubwezera ndithu chilango pamutu pako chifukwa cha zimene wachita, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. paja unawonjezera chigololo pa machitidwe ako onyansa. “ ‘taona, onse onena miyambi adzakuphera mwambi wakuti, ‘make mbuu, mwana mbuu.’ ndiwedi mwana weniweni wamkazi wa mayi wako, amene amanyoza mwamuna wake ndi ana ake. ndiwe mʼbale weniweni wa abale ako, amene amanyoza amuna awo ndi ana awo. amayi ako anali mhiti ndipo abambo ako anali mwamori. mkulu wako anali samariya, ndipo iye pamodzi ndi ana ake aakazi ankakhala cha kumpoto kwako. mngʼono wako, sodomu ankakhala cha kummwera kwako pamodzi ndi ana ake aakazi. iwe sunangotsatira kokha njira zawo zoyipa ndi kuchita zonyansa zawo, koma patangopita nthawi pangʼono machitidwe ako oyipa anaposa awo. ndithu pali ine wamoyo, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, ngakhale mʼbale wako sodomu ndi ana ake aakazi sanachitepo zimene iwe ndi ana ako aakazi munachita. “ ‘tsono tchimo la mʼbale wako sodomu linali ili: iye ndi ana ake aakazi ankanyadira kuchuluka kwa chakudya ndi chuma chawo. koma sanalabadireko kuthandiza osauka ndi aumphawi. anali odzitukumula ndipo ankachita zonyansa pamaso panga. nʼchifukwa chake ndinawachotsa monga mmene waoneramu. samariya sanachite ngakhale theka la machimo amene unachita. iwe wachita zinthu zonyansa zambiri kuposa iwo, motero kuti abale ako awiriwo amaoneka ngati olungama kuyerekeza ndi iye. tsono iwenso uyenera kuchita manyazi popeza waonetsa abale ako ngati osachimwa. popeza kuti machimo ako ndi onyansa kwambiri kupambana awo, tsonotu iwowo akuoneka olungama kupambana iweyo. choncho iwenso uchite manyazi ndi kunyozedwa popeza unaonetsa abale ako ngati olungama. “ ‘koma, ndidzadalitsanso sodomu ndi ana ake aakazi. ndidzadalitsanso samariya ndi ana ake aakazi. pa nthawi yomweyo ndidzakudalitsanso iwe yerusalemu. ndidzatero kuti uchite manyazi ndi kunyozeka chifukwa cha zonse zimene unachita powatonthoza anthuwa. motero mʼbale wako sodomu ndi ana ake akadzakhala monga mmene analili poyamba paja, ndiponso mʼbale wako samariya akadzakhalanso monga mmene anali poyamba paja, ndiye kuti iwenso ndi ana ako mudzakhala monga mmene munalili payamba paja. kale lija pamene unkanyada, suja unkanyogodola mʼbale wako sodomu kuyipa kwako kusanadziwike? koma tsopano wafanana naye. wasandukano chinthu chonyozeka kwa anthu a ku edomu ndi kwa onse owazungulira ndiponso kwa afilisti. ndithu onse amene akuzungulira amakunyoza. choncho udzalangidwa chifukwa cha zigololo zako ndi machitidwe anu onyansa, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndidzakulanga molingana ndi zimene unachita. iwe unanyoza lumbiro lako pophwanya pangano langa. komabe, ine ndidzakumbukira pangano limene ndinachita nawe mʼmasiku a unyamata wako, ndipo ndidzakhazikitsa pangano losatha ndi iwe. tsono udzakumbukira njira zako zakale. udzachita manyazi polandiranso abale ako, wamkulu ndi wamngʼono yemwe. ndidzawaperekanso kwa iwe kuti akhale ngati ana ako ngakhale kuti sali a mʼpangano langa ndi iwe. kotero ndidzakhazikitsa pangano langa ndi iwe, ndipo iwe udzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndikadzakukhululukira zoyipa zako zonse zimene unachita, udzazikumbukira ndipo udzachita manyazi kwambiri, kotero kuti sudzatha nʼkuyankhula komwe, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ”

17

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nane kuti, “iwe mwana wa munthu, aphere mwambi anthu a isreali ndi kuwawuza fanizo. uwawuze kuti ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, chiwombankhanga chachikulu, cha mapiko amphamvu, nthenga zitalizitali zamathothomathotho chinabwera ku lebanoni. chinagwira nthambi ya pamwamba pa mtengo wa mkungudza. chinabudula msonga yeniyeni ya nthambiyo nʼkupita nayo ku dziko lamalonda ndipo anakayika mu mzinda wa anthu amalonda. “ ‘kenaka chinatenga mbewu ina ya mʼdziko ndi kukayidzala ku malo a chonde kumene kunali madzi ambiri. anayidzala ngati mmene amadzalira mtengo wa msondozi. ndipo inaphuka nisanduka mtengo wa mpesa wotambalala chamʼmunsi. nthambi zake zinaloza mmwamba kumene kunali chiwombankhangacho, koma mizu yake inalowa pansi. kotero unakhala mtengo wamphesa ndipo unasanduka wa nthambi ndiponso wa masamba ambiri. “ ‘koma panali chiwombankhanga chinanso chachikulu, cha mapiko amphamvu ndi cha nthenga zambiri. tsopano mtengo wamphesa uja unakhotetsera mizu yake kwa chiwombankhangacho kuchokera pa malo amene unadzalidwa ndipo unatambalitsa nthambi zake kwa chiwombankhangacho kufuna kuthiridwa madzi. koma mtengowo unadzalidwa kale pa nthaka yabwino mʼmbali mwa madzi kuti ukhale ndi nthambi zambiri, ubereke zipatso ndi kukhala wokongola.’ “ukawawuze aisraeli kuti, ‘ambuye wamphamvuzonse akuti: kodi udzakula bwino? kodi chiwombankhanga chija sichidzawuzula mizu ndi kubudula nthambi zake kuti ufote? masamba ake onse anthete adzafota. sipadzafunika dzanja lamphamvu kapena anthu ambiri kuti awuzule. ngakhale utawokedwa pena, kodi udzaphuka? kodi sudzafoteratu mphepo ya kummawa ikadzawomba, kufotera pa malo pamene anawuwokerapo?’ ” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “tawafunsa anthu owukirawa kuti, ‘kodi mukudziwa tanthauzo la zinthu zimenezi?’ uwafotokozere kuti, ‘mfumu ya babuloni inapita ku yerusalemu ndikukatengako mfumu ndi anthu ake otchuka ndi kubwera nawo ku babuloni. ndipo anatenga mmodzi wa banja laufumu ndi kuchita naye mgwirizano, ndipo anamulumbiritsa kuti akhale womvera. inatenganso akulu onse a mʼdzikomo kuti ufumu wa dzikolo utsitsidwe, usadzaphukenso, koma kuti ukhalepobe posunga pangano limene unachita. koma mfumu inawukira mfumu ya ku babuloni potumiza nthumwi ku dziko la igupto kukatenga akavalo ndi gulu lalikulu la nkhondo. kodi mfumu yotereyi ingapambane? kodi wochita zinthu zoterezi angapulumuke? kodi angaphwanye mgwirizano ndi kupulumuka? “ ‘ndithu pali ine wamoyo, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, mfumuyo idzafera ku babuloni, mʼdziko la mfumu imene inayika pa mpando waufumu. inapeputsa lumbiro lake nʼkuphwanya pangano limene inachita ndi mfumu inayo. farao ndi gulu lake lankhondo lamphamvu sadzatha kumuthandiza pa nkhondo, pamene mfumu ya babuloni idzapanga mitumbira ya nkhondo ndi nsanja za nkhondo kuti iwononge miyoyo yambiri. mfumu ya ku yuda inanyoza lumbiro lake pophwanya pangano. inalonjeza komabe sinatsatire malonjezo ake. choncho sidzapulumuka. “ ‘nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndithu pali ine wamoyo, ine ndidzalanga mfumu imeneyi chifukwa inanyoza lumbiro langa, ndi kuphwanya pangano langa. ndidzayitchera ukonde ndipo idzakodwa mu msampha wanga. ndidzapita nayo ku babuloni ndi kuyilanga kumeneko chifukwa inali yosakhulupirika kwa ine. asilikali ake onse amene akuthawa adzaphedwa ndi lupanga, ndipo opulumuka adzabalalitsidwa ku mbali zonse. ndipo iwo adzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula. “ ‘ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: ine mwini ndidzatenga nthambi pamwamba penipeni pa mkungudza ndi kuyidzala; ndidzathyola nthambi yanthete kuchokera pa nthambi zapamwamba penipeni ndi kuyidzala pamwamba pa phiri lalitali. ndidzayidzaladi pa phiri lalitali la isreali. idzaphuka nthambi ndi kubereka zipatso. choncho idzasanduka mkungudza wamphamvu. mbalame za mtundu uliwonse zidzamanga zisa zawo mʼmenemo; zidzapeza malo okhala mu mthunzi wa nthambi zake. mitengo yonse yakuthengo idzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndimafupikitsa mitengo yayitali ndi kutalikitsa mitengo yayifupi. ndimawumitsa mitengo yabiriwiri ndi kubiriwitsa mitengo yowuma. “ ‘ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula zimenezi, ndipo ndidzazichita.’ ”

18

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “kodi anthu inu mumatanthauza chiyani mukamabwerezabwereza kunena mwambi uwu wokhudza dziko la isreali kuti: “ ‘nkhuyu zodya akulu zimapota ndi ana omwe?’ ” “ndithu pali ine wamoyo, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, simudzanenanso mwambi umenewu mu isreali. pakuti moyo uliwonse ndi wanga. moyo wa abambo ndi wanga, wamwananso ndi wanga. munthu wochimwa ndi amene adzafe. “tiyerekeze kuti pali munthu wolungama amene amachita zolungama ndi zolondola. iye sadyera nawo pa mapiri a chipembedzo kapena kupembedza mafano a aisraeli. iye sayipitsa mkazi wa mnzake kapena kugonana ndi mkazi pamene akusamba. iye sapondereza munthu wina aliyense, koma amabwezera wangongole nʼchigwiriro chake. iye salanda zinthu za osauka, koma amapereka chakudya kwa anthu anjala, ndipo amapereka zovala kwa anthu ausiwa. iye sakongoletsa ndalama mwa katapira, kapena kulandira chiwongoladzanja chachikulu. amadziletsa kuchita zoyipa ndipo sakondera poweruza milandu. iye amatsatira malangizo anga, ndipo amasunga malamulo anga mokhulupirika. munthu ameneyo ndi wolungama; iye adzakhala ndithu ndi moyo, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “tiyerekeze kuti munthu wolungama chotere wabala mwana chimbalangondo amene amakhalira kupha anthu ndi kuchita zinthu zina zotere. iye nʼkumachita zinthu zimene ngakhale abambo ake sanachitepo. “amadyera nawo ku mapiri achipembedzo. amayipitsa mkazi wa mnzake. iye amapondereza munthu wosauka ndi wosowa. amalanda zinthu za osauka. sabweza chikole cha munthu wa ngongole. iye amatembenukira ku mafano nachita zonyansa. iye amakongoletsa mwa katapira ndipo amalandira chiwongoladzanja chachikulu. kodi munthu wotereyu nʼkukhala ndi moyo? ayi ndithu! chifukwa wachita zinthu zonyansa zonsezi, adzaphedwa ndipo adzalandira chilango chomuyenera. “tsono tiyerekeze kuti munthu woyipa uyu wabala mwana amene amaona machimo onse amene abambo ake ankachita. ngakhale amaona koma osatsanzira ntchito zake zoyipazo. “sadyera nawo pa mapiri achipembedzo. sapembedza mafano a ku isreali. sayipitsa mkazi wa mnzake. sapondereza munthu wina aliyense. satenga chikole akabwereketsa chinthu. salanda zinthu za osauka. salanda zinthu za munthu. amapereka chakudya kwa anthu anjala. amapereka zovala kwa anthu aumphawi. amadziletsa kuchita zoyipa. sakongoletsa kuti apezepo phindu. salandira chiwongoladzanja. amasunga malangizo anga ndi kumvera malamulo anga. munthu wotereyo sadzafa chifukwa cha machimo a abambo ake. adzakhala ndi moyo ndithu. koma abambo ake, popeza kuti anazunza anthu ena ndi kubera mʼbale wawo ndiponso popeza kuti sanachitire zabwino anansi ake, adzafera machimo ake omwe. “mwina inu mukhoza kufunsa kuti, ‘nʼchifukwa chiyani mwana salangidwa chifukwa cha kulakwa kwa abambo ake? ayi, mwanayo adzakhala ndi moyo chifukwa ankachita zolungama ndi zolondola ndipo ankasamala kumvera malamulo anga onse. munthu wochimwa ndiye amene adzafe. mwana sadzapezeka wolakwa chifukwa cha abambo ake, kapena abambo kupezeka wolakwa chifukwa cha mwana wawo. chilungamo cha munthu wolungama ndicho chidzamupulutse, ndipo kuyipa kwa munthu wochimwa ndiko kudzamuwonongetse. “ ‘munthu woyipa akatembenuka mtima ndi kusiya machimo amene ankachita ndi kuyamba kumvera malamulo anga ndi kumachita zolungama ndi zokhulupirika, ndiye kuti adzakhala ndi moyo. sadzafa ayi. zoyipa zake zonse zidzakhululukidwa. chifukwa cha zinthu zolungama zimene anazichita adzakhala ndi moyo. kodi ine ndimakondwera ndi imfa ya munthu woyipa? ayi, ndimakondwera pamene woyipa watembenuka mtima kuti akhale ndi moyo. akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘koma ngati munthu wolungama apatuka kusiya zachilungamo ndi kuyamba kuchita tchimo ndi zonyansa za mtundu uliwonse zimene amachita anthu oyipa, kodi munthu wotereyu nʼkukhala ndi moyo? ayi ndithu, zolungama zake zonse sizidzakumbukiridwa. iye adzayenera kufa chifukwa cha machimo amene anachita. “komabe inu mukunena kuti, ‘zimene ambuye amachita ndi zopanda chilungamo.’ tamvani tsono inu aisraeli: kodi zochita zanga ndizo zosalungama? kodi si zochita zanu zimene ndi zosalungama? ngati munthu wolungama atembenuka kusiya chilungamo chake ndi kuchita tchimo, iye adzafa chifukwa cha tchimolo. koma ngati munthu woyipa aleka zoyipa zake zimene anazichita ndi kuyamba kuchita zimene ndi zolungama ndi zolondola, iye adzapulumutsa moyo wake. popeza waganizira za zolakwa zonse ankachita ndipo wazileka, iye adzakhala ndi moyo ndithu; sadzafa. komabe aisraeli akunena kuti, ‘zimene ambuye amachita ndi zopanda chilungamo.’ kodi zochita zanga ndizo zopanda chilungamo, inu aisraeli? kodi si zochita zanu zimene ndi zopanda chilungamo? “chifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: inu aisraeli, ine ndidzakuweruzani aliyense wa inu molingana ndi ntchito zake. lapani! lekani zoyipa zanu kuti musawonongeke nazo. tayani zolakwa zanu zonse zimene munandichimwira nazo ndipo khalani ndi mtima watsopano ndi mzimu watsopano. kodi muferanji inu aisraeli? ine sindikondwera ndi imfa ya munthu aliyense, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. chifukwa chake, lapani kuti mukhale ndi moyo.”

19

“imba nyimbo ya madandawulo, kuyimbira akalonga a ku isreali. uzinena kuti, “ ‘amayi ako anali ndani? anali ngati mkango waukazi! iwo unabwatama pakati pa mikango yayimuna; unkalera ana ake pakati pa misona. unalera mmodzi mwa ana ake, ndipo mwanayo anasanduka mkango wamphamvu. unaphunzira kugwira nyama, ndipo unayamba kudya anthu. anthu amitundu anamva za mkangowo, ndipo tsiku lina unagwa mʼmbuna mwawo. iwo anawukoka ndi ngowe kupita nawo ku dziko la igupto. “ ‘amayi aja ataona kuti mwana ankamukhulupirira uja wagwidwa ndi kuti chiyembekezo chake chapita padera, amayiwo anatenganso mwana wina namusandutsa mkango wamphamvu. unkayendayenda pakati pa mikango inzake, pakuti tsopano unali mkango wamphamvu. unaphunzira kugwira nyama ndipo unayamba kudya anthu. unagwetsa malinga awo, ndikuwononga mizinda yawo. onse a mʼdzikomo anachita mantha chifukwa cha kubangula kwake. pamenepo mitundu ya anthu, makamaka ochokera madera ozungulira, inabwera kudzalimbana nawo. anawutchera ukonde wawo, ndipo tsiku lina unagwera mʼmbuna mwawo. anawukoka ndi ngowe nawuponya mʼchitatanga. anabwera nawo kwa mfumu ya ku babuloni ndipo mfumuyo inawuponya mʼndende ndi cholinga choti liwu lake lisamamvekenso ku mapiri a isreali. “ ‘amayi ako anali ngati mpesa mʼmunda wamphesa wodzalidwa mʼmbali mwa madzi. unabereka bwino ndipo unali ndi nthambi zambiri chifukwa cha kuchuluka kwa madzi. nthambi zake zinali zolimba, zoyenera kupangira ndodo yaufumu. unatalika nusomphoka pakati pa zomera zina. unkaoneka bwino chifukwa cha kutalika kwake, ndi nthambi zake zambiri. koma unazulidwa mwaukali ndipo unagwetsedwa pansi. unawuma ndi mphepo ya kummawa, zipatso zake zinayoyoka; nthambi zake zolimba zinafota ndipo moto unapsereza mtengo wonse. ndipo tsopano anawuwokeranso ku chipululu, dziko lowuma ndi lopanda madzi. moto unatulukanso mu mtengomo ndi kupsereza nthambi ndi zipatso zake. palibe nthambi yolimba inatsala pa mtengowo yoyenera kupangira ndodo yaufumu. imeneyi ndi nyimbo yachisoni ndipo yasanduka nyimbo ya pa maliro.’ ”

20

tsiku lakhumi la mwezi wachisanu, chaka chachisanu ndi chiwiri, ena mwa akuluakulu a isreali anabwera kudzapempha nzeru kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo anakhala pansi pamaso panga. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “iwe mwana wa munthu, ayankhule akuluakulu a isreali ndi kuwawuza kuti, ‘ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: kodi mwabwera kudzapempha nzeru kwa ine? ndithu pali ine wamoyo, ine sindidzakulolani kupempha nzeru kwa ine, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ “kodi uwaweruza? iwe mwana wa munthu, kodi ugamula mlandu wawo? uwadziwitse tsono zonyansa zimene anachita makolo awo, uwawuze kuti, ‘ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: pa tsiku limene ndinasankha isreali, ndinalumbira kwa zidzukulu za nyumba ya yaqobo ndipo ndinadziwulula kwa iwo ku igupto. ndinalumbira ndi kuwawuza kuti: ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. pa tsiku limenelo ndinalumbira kwa iwo kuti ndidzawatulutsa mʼdziko la igupto ndi kupita nawo ku dziko limene ndinawapezera, dziko la mwana alirenji, dziko lokongola kwambiri kupambana mayiko ena. ndipo ndinawawuza kuti, ‘aliyense ataye zinthu zonse zonyansa zimene ankasangalala nazo, ndipo musadziyipitse ndi mafano a igupto, ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.’ “ ‘koma iwo anandiwukira ndipo sanafune kundimvera. palibe amene anataya zonyansa zonse zimene ankasangalala nazo. panalibenso amene anasiya mafano a ku igupto. tsono ndinaganiza zowakhuthulira ukali wanga ndi kuwaonetsa mkwiyo wanga mʼdziko la igupto momwemo. koma sindinachite zimenezi chifukwa cha dzina langa, kuti lisayipitsidwe pakati pa anthu a mitundu ina amene ankakhala pakati pawo. paja ndinali nditaonetsa mphamvu zanga pamaso pa mitunduyo potulutsa aisraeli mʼdziko la igupto. choncho ndinawatulutsa mʼdziko la igupto ndi kubwera nawo mʼchipululu. ndinawapatsa malangizo anga ndi kuwadziwitsa malamulo anga amene munthu aliyense akawamvera adzakhala ndi moyo. ndinawapatsanso masabata ngati chizindikiro pakati pathu, kuti adziwe kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinawapatula. “ ‘komabe anthu a isreali anandiwukira mʼchipululu. iwo sanatsatire malangizo anga koma anakana malamulo anga amene munthu aliyense akawamvera adzakhala ndi moyo. ndipo anayipitsa kotheratu masabata anga. choncho, ndinaganiza zowakhuthulira ukali wanga ndi kuwawononga mʼchipululu. koma sindinachite zimenezi chifukwa cha dzina langa, kuti lisayipitsidwe pakati pa anthu a mitundu ina amene anandiona ndikutulutsa aisraeliwo mu igupto. ndinalumbiranso kwa iwo mʼchipululu muja, nditakweza dzanja, kuti sindidzawalowetsanso mʼdziko limene ndinawapatsa, dziko la mwana alirenji, lokoma kwambiri kuposa mayiko ena onse. paja anakana malamulo anga, sanatsatire malangizo anga ndipo anayipitsa masabata anga. mitima yawo inakonda mafano. komabe ndinawamvera chisoni ndipo sindinawawononge kapena kuwatheratu mʼchipululu. tsono kwa ana awo mʼchipululu ndinati, ‘musatsatire malangizo a makolo anu kapena kusunga malamulo awo kapena kudziyipitsa ndi mafano awo. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu; tsatirani malangizo anga ndipo sungani malamulo anga. masabata anga muziwasunga ngati opatulika kuti akhale chizindikiro pakati pa ine ndi inu. mukatero mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.’ “ ‘koma ana awo anandiwukira. iwo sanatsatire malangizo anga, sanamvere malamulo anga, ngakhale kuti amapereka moyo kwa munthu amene amawamvera. ndiponso anayipitsa masabata anga. choncho ndinaganiza zowakhuthulira ukali wanga ndi kuwawonongeratu mʼchipululu momwemo. koma sindinatero chifukwa cha dzina langa kuti lisayipitsidwe pakati pa anthu a mitundu ina amene anandiona ndikutulutsa aisraeliwo mu iguptomo. choncho ndinalumbira mʼchipululu, nditakweza dzanja langa, kuti ndidzawabalalitsa pakati pa anthu a mitundu ina ndi kuwamwazira ku mayiko akutali, chifukwa sanamvere malamulo anga, anakana malangizo anga, nayipitsa masabata anga, ndi kupembedza mafano a makolo awo. ine ndinawapatsanso malangizo amene sanali abwino ndi malamulo amene sakanatha kupeza nawo moyo. ndinawalekerera kuti adziyipitse ndi mphatso zawo zomwe, makamaka popereka ana awo oyamba kubadwa ngati nsembe zopsereza. ndinatero kuti ndiwadetse nkhawa ndi kuti adziwe kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ “tsono iwe mwana wa munthu, yankhula nawo aisraeli ndipo uwawuze kuti, ‘ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti makolo anu anandinyozanso posaonetsa moyo wokhulupirika. nditawalowetsa mʼdziko limene ndinachita kulumbirira kuti ndidzawapatsa, iwo tsono ankapita kulikonse kumene anaona chitunda chachitali ndi mtengo wa masamba ambiri kukapereka kumeneko nsembe ndi zopereka zawo zimene zinkandikwiyitsa. kumeneko ankapereka nsembe za fungo lokoma ndiponso nsembe za zakumwa. tsono ndinawafunsa kuti: kodi chitunda chimene mukupitako nʼchotani? chitundachi chakhala chikutchedwa mpaka lero kuti ‘chitunda cha chipembedzo.’ “tsono uwawuze aisraeli kuti, ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: kodi mudzadziyipitsa nokha monga anachitira makolo anu ndi kuchita chigololo ndi milungu yawo yonyansa? pamene mubwera kudzapereka mphatso zanu ndi kudzapereka ana kuti akhale ngati nsembe zopsereza mumadziyipitsa ndi mafano anu mpaka lero. kodi aisraeli, ndingathe kukulolani bwanji kuti mulandire malangizo kwa ine? ndithu pali ine wamoyo, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, sindidzalola kuti mupemphe nzeru kwa ine. “ ‘inu munanena kuti, ‘tikufuna tikhale ngati anthu a mitundu ina, ngati anthu adziko lapansi, amene amapembedza mtengo ndi mwala.’ koma zimene mukuganizazo sizidzachitika. ndithu pali ine wamoyo, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi dzanja langa lamphamvu, nditasamula mkono wanga mokwiya kwambiri, ine ndidzakhala wokulamulani. ndidzakuchotsani pakati pa anthu a mitundu ina ndikukusonkhanitsani kuchokera ku mayiko kumene munamwazikirako, ndi dzanja langa lamphamvu ndi lotambasuka ndili wokwiya kwambiri. ndidzakulowetsani mʼchipululu cha anthu a mitundu ina ndipo kumeneko, moonana maso ndi maso, ndidzakuzengani mlandu. monga ndinawalangira makolo anu mʼchipululu cha dziko la igupto, motero ndidzakulangani, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzakuwerengani ndi ndodo ya mʼbusa, kukulowetsani mʼchimango cha pangano langa. ndidzakuchotserani anthu amene anandigalukira ndi kundiwukira. ngakhale ndidzawatulutsa mʼdziko limene akukhalamo, koma sadzalowamo mʼdziko la isreali. pamenepo mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘koma inu aisraeli, zimene ndikunena ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi izi: pitani katumikireni mafano anu onse, aliyense wa inu! koma mʼtsogolo mwake mudzandimvera ndithu ndipo simudzayipitsa dzina langa lopatulika popereka mphatso zanu kwa mafano. pakuti pa phiri langa lopatulika, phiri lalitali la ku isreali, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, aisraeli onse adzanditumikira, ndipo kumeneko ine ndidzawalandira. kumeneko ndidzayembekeza zopereka zanu ndi mphatso zanu zopambana, pamodzi ndi nsembe zanu zonse zopatulika. ndidzakulandirani ngati nsembe ya fungo lokoma ndikadzakutulutsani pakati pa anthu a mitundu ina ndi kukusokhanitsani kuchokera ku mayiko kumene munabalalitsidwirako. motero ndidzadzionetsa pakati panu kuti ndine woyera ndipo mitundu ya anthu idzaona. tsono mudzadziwa kuti ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikadzabwera nanu ku dziko la isreali, dziko limene ndinalumbira kuti ndidzapereka kwa makolo anu. kumeneko mudzakumbukira makhalidwe anu ndi machitidwe anu onse amene munadziyipitsa nawo, ndipo mudzanyansidwa nokha chifukwa cha zoyipa zimene munachita. inu mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndikadzakuchitirani zabwino chifukwa cha dzina langa koma osati molingana ndi njira zanu zoyipa ndi machitidwe anu okhota, inu aisraeli, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “iwe mwana wa munthu, tembenuka uyangʼane kummwera; ndipo lalika mawu odzudzula anthu akummwera ndipo unenere zodzudzula dziko la nkhalango ya kummwera. iwuze nkhalango yakummwera kuti, ‘imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh! ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: ndikuyatsa moto ndipo motowo udzapsereza mitengo yako yonse yayiwisi ndi yowuma yomwe. malawi ake sadzazimitsika ndipo aliyense kuchokera kummwera mpaka kumpoto adzapsa nawo. aliyense adzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi amene ndayatsa motowo, ndipo sudzazimitsidwa.’ ” ndipo ine ndinati, “aa, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh! anthu akungondinena kuti, ‘kodi suja amangonena nthano chabe ameneyu!’ ”

21

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “iwe mwana wa munthu, tembenuka uyangʼane ku yerusalemu ndipo ulalike mawu odzudzula malo ake opatulika. unenere zodzudzula anthu a ku yerusalemu. uwawuze kuti, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘taona, ine ndidzalimbana nawe. ndidzasolola lupanga langa mʼchimake ndi kuwononga anthu olungama ndi ochimwa omwe. motero ndidzapha aliyense kuchokera kummawa mpaka kumpoto. pamenepo anthu onse adzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi amene ndasolola lupanga langa mʼchimake; sindidzalilowetsanso mʼchimakemo.’ “tsono iwe mwana wa munthu, buwula. buwula pamaso pawo ndi mtima wosweka ndi wachisoni chachikulu. ndipo akadzakufunsa kuti, ‘nʼchifukwa chiyani ukubuwula?’ iwe udzayankhe kuti, ‘ndikubuwula chifukwa cha nkhani imene ndamva. zikadzachitika zimenezi, mitima yonse idzangoti fumu, manja onse adzangolefuka, mpweya wawo udzawathera, ndipo mawondo onse adzangoti zii.’ izi zikubwera! ndipo zidzachitika ndithu, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhulanso kuti, “iwe mwana wa munthu, unenere ndipo unene kuti, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “izi ndi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena: lupanga, lupanga, lanoledwa ndipo lapukutidwa. lanoledwa kuti likaphe, lapukutidwa kuti lingʼanime ngati mphenzi! “ ‘kodi tingakondwere bwanji? wanyoza ndodo, mwana wanga ndi chilichonse cha mtengo. “ ‘lupanga laperekedwa kuti lipukutidwe, ndi kuti linyamulidwe, lanoledwa ndi kupukutidwa, kuti liperekedwe mʼmanja mwa munthu amene amapha. fuwula ndi kulira, iwe mwana wa munthu, pakuti zimenezi zidzagwera anthu anga; zidzagweranso akalonga onse a isreali. adzaphedwa ndi lupanga pamodzi ndi anthu anga. chifukwa chake udzigugude pa chifuwa ndi chisoni. “ ‘ambuye wamphamvuzonse akuti: ndikuwayesa anthu anga, ndipo ngati satembenuka mtima, ndiye kuti zimenezi sizidzalephera kuwagwera.’ “tsono mwana wa munthu, nenera ndipo uwombe mʼmanja. lupanga likanthe kawiri ngakhale katatu. limenelo ndilo lupanga lophera anthu. inde ndilodi lupanga lophera anthu koopsa limene likuwazungulira. ndawayikira pa zipata zawo zonse lupanga laphuliphuli kuti ataye mtima ndiponso kuti anthu ambiri agwe. aa! lapangidwa lupanga kuti lizingʼanima ngati mphenzi ndi kuti azilisolola kuphera anthu. iwe lupanga, ipha anthu kumanja, kenaka kumanzere, kulikonse kumene msonga yako yaloza. inenso ndidzawomba mʼmanja mwanga, ndipo ndidzaziziritsa ukali wanga ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhulanso kuti, “iwe mwana wa munthu, ulembe zizindikiro za misewu iwiri imene lupanga la mfumu ya ku babuloni lingathe kudzeramo. misewu yonse ikhale yochokera mʼdziko limodzi. ika chikwangwani pa mphambano yopita mu mzinda. ulembe chizindikiro pa msewu umene lupanga lidzadzere popita ku raba wa ku amoni, ndiponso ku yuda ndi ku yerusalemu, mzinda wotetezedwa. pakuti mfumu ya ku babuloni yayima pa msewu, pa mphambano ya misewu iwiriyo. ikuwombeza ndi mivi yake kuti idziwe njira yoyenera kudzeramo. ikupempha nzeru kwa milungu yake ndipo ikuyangʼana chiwindi cha nyama yoperekedwa ku nsembe. mʼdzanja lake lamanja muli muvi waula wolembedwa yerusalemu. kumeneko mfumuyo idzayika zida zogumulira, idzalamula kupha anthu ndiponso kufuwula mfuwu wa nkhondo. mfumuyo idzapanga zida zogumulira makoma, kuwunda mitumbira ya nkhondo ndi kumanga nsanja za nkhondo. koma kwa anthu a ku yerusalemu zidzaoneka ngati zowombeza zabodza chifukwa cha malumbiro amene anachita kwa mfumuyo. koma mfumuyo idzawakumbutsa za zolakwa zawo kuti atengedwe ku ukapolo. “nʼchifukwa chake ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘popeza mwandikumbutsa zolakwa, moti kundiwukira kwanu kwaonekera poyera ndi kuti mu zochita zanu zonse mukuonetsa machimo anu, nʼchifukwa chake mudzagwidwa ndi kutengedwa ukapolo. “ ‘tsono iwe kalonga wonyozedwa ndi woyipa wa isreali, amene tsiku lako lafika, amene nthawi yako yolangidwa yafika penipeni, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: vula nduwira, chotsa chipewa chaufumu. zinthu sizidzakhala monga zinalili: anthu wamba adzakwezedwa ndipo okwezedwa adzatsitsidwa. chipasupasu! chipasupasu! ine ndidzawupasula mzindawo! ndipo sadzawumanganso mpaka atafika amene ali woyenera kuwulandira; ine ndidzawupereka kwa iyeyo.’ “ndipo iwe mwana wa munthu, nenera kuti, ponena za aamoni ndi zonyoza zawo, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ ‘lupanga, lupanga, alisolola kuti liphe anthu, alipukuta kuti liwononge ndi kuti lingʼanime ngati mphenzi. zimene akuti akuona mʼmasomphenya zokhudza inu ndi zabodza. mawula awo okhudza inu ndi abodzanso. mudzakhala pamodzi ndi anthu oyipa amene tsiku lawo lafika, ndiye kuti nthawi ya kulangidwa kwawo komaliza. “ ‘bwezerani lupanga mʼchimake. ku malo kumene inu munabadwira, mʼdziko la makolo anu, ndidzakuweruzani. ndidzakhuthula ukali wanga pa inu, ndipo mkwiyo wanga udzakuyakirani. ndidzakuperekani mʼmanja mwa anthu ankhanza; anthu odziwa bwino kuwononga zinthu. mudzakhala ngati nkhuni pa moto. ena adzakhetsa magazi anu mʼdziko lanu lomwe. simudzakumbukiridwanso pakuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula.’ ”

22

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “iwe mwana wa munthu, kodi udzaweruza mzinda uwo wa anthu akupha anzawo? tsono uwudzudzule chifukwa cha machitidwe ake onse onyansa ndipo unene kuti, ‘ambuye akuti: iwe mzinda umene wadzigwetsa wekha mʼtsoka pa kukhetsa magazi pakati pako ndi kudziyipitsa popanga mafano, wapezekatu wolakwa chifukwa cha magazi amene wakhetsa, ndipo wadziyipitsa chifukwa cha mafano amene wapanga. choncho wachepetsa masiku ako, ndipo zaka zako zafika kumapeto. nʼchifukwa chake ndalola kuti anthu a mitundu ina akunyoze ndiponso kuti anthu a mayiko onse akuseke. mayiko amene ali pafupi ndi mayiko omwe ali kutali adzakunyoza, iwe mzinda wa mbiri yoyipa, wodzaza ndi chiwawa. “ ‘taona momwe aliyense wa atsogoleri a isreali amagwiritsira mphamvu zake kupha anthu. mu mzindamo anthu amanyoza abambo ndi amayi awo. iwo amapondereza alendo ndi kuzunza ana amasiye ndi akazi amasiye. wanyoza zinthu zanga zopatulika ndi kuyipitsa masabata anga. mwa iwe muli anthu onenera anzawo zabodza kuti aphedwe. mwa iwe mulinso amene amadyera zansembe pa mapiri a chipembedzo. enanso amachita zonyansa. mwa iwe muli ena ogonana ndi akazi a abambo awo, muli enanso amene amavuta akazi pamene ali woyipitsidwa ndi msambo. ena amachita chigololo ndi akazi a anzawo, ndipo ena, mopanda manyazi, amayipitsa mkazi wa mwana wawo. palinso ena amene amayipitsa alongo awo, ana aakazi a abambo awo. mwa iwe muli anthu amene amalandira ziphuphu kuti aphe anzawo; ena amachita katapira ndi kupeza phindu loposera muyeso; enanso amapeza phindu mwachinyengo poopseza anzawo. ndipo mwandiyiwala ine, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘koma ine ndachita kuwomba mʼmanja kuti phuu nʼkudabwa chifukwa cha phindu lachinyengo limene mwapeza ndiponso chifukwa cha kuphana kumene kumachitika pakati panu. kodi mtima wako udzakhala wolimbabe kapena manja ako adzakhalabe amphamvu ndikadzatsiriza kukulanga iwe? ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula, ndipo ndidzazichitadi. ndidzakubalalitsani pakati pa anthu a mitundu ina ndi kukumwazirani ku mayiko onse. umu ndi mmene ndidzachotsere zoyipa zako. udzanyozedwa pamaso pa anthu a mitundu ina. pambuyo pake udzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “iwe mwana wa munthu, aisraeli asanduka chinthu cha chabechabe kwa ine. onse ali ngati mkuwa, chitini, chitsulo ndi mtovu zotsala mʼngʼanjo atayeretsa siliva. nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ‘pakuti nonse mwasanduka chinthu cha chabechabe, ine ndidzakusonkhanitsani mu yerusalemu. monga momwe anthu amasonkhanitsira siliva, mkuwa, chitsulo, mtovu ndi chitini mʼngʼanjo ndi kusonkhetsa moto kuti azisungunule, motero inenso ndidzakusonkhanitsani ndili wokwiya ndi waukali, ndipo ndidzakuyikani mʼkati mwa mzinda, ndikukusungunurani. ndidzakusonkhanitsani mu mzindamo ndi kukoleza moto wa mkwiyo wanga, ndipo inu mudzasungunuka mu mzindamo. monga siliva amasungunulidwa mʼngʼanjo, kotero inunso mudzasungunuka mʼkati mwa mzinda ndipo inu mudzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndakukwiyirani.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhulanso nati, “iwe mwana wa munthu, uza dziko la isreali kuti, ‘iwe ndiwe dziko losayeretsedwa, ndiponso losavumbidwa ndi mvula chifukwa cha mkwiyo wanga.’ atsogoleri ake mu mzindamo ali ngati mkango wobangula pogwira nyama. apha anthu, alanda chuma ndi zinthu za mtengowapatali, ndiponso asandutsa amayi ambiri kukhala amasiye. ansembe ake amaphwanya lamulo langa ndi kuyipitsa zinthu zanga zopatulika. sasiyanitsa pakati pa zinthu zopatulika ndi zinthu wamba. saphunzitsa anthu kusiyana kwa zinthu zoyenera pa chipembedzo ndi zinthu zosayenera. sasamalira za kusunga masabata anga. motero ine ndimanyozedwa pakati pawo. atsogoleri ake ali ngati mimbulu yokhadzula nyama; amakhetsa magazi ndi kupha anthu kuti apeze phindu loyipa. aneneri ake amabisa zonsezi monga muja amachitira anthu popaka njereza. amazimphimba ndi zabodza zimene aona mʼmasomphenya awo ndi zonama za mʼmawula awo. iwo amati, ‘ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti,’ pamene ine mavawelomakonsonanti-yeahoh sindinayankhule. anthu a mʼdzikomo amasautsa anzawo ndi kulanda anthu osowa. amazunza anthu osauka ndi amphawi. amavutitsa alendo posawachitira zinthu mwachilungamo. “ndinafunafuna munthu pakati pawo woti amange linga, woti ayimirire dziko pamaso panga kundipepesa kuti ndisaliwononge, koma sindinamupeze. nʼchifukwa chake ndawakwiyira kwambiri. ndawawonongeratu ndi mkwiyo wanga woyaka ngati moto. ndawalanga molingana ndi zimene anachita. akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

23

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “iwe mwana wa munthu, panali atsikana awiri ana a mayi mmodzi. iwo ankachita za chiwerewere ku igupto. za chiwerewerezo anayamba ali achichepere. kumeneko anthu ankangowasisita pa chifuwa ndi kuwagwiragwira mawere awo aja. wamkulu dzina lake anali ohola, ndipo mngʼono wakeyo anali oholiba. ine ndinawakwatira ndipo anabereka ana aamuna ndi ana aakazi. ohola ndiye samariya, ndipo yerusalemu ndiye oholiba. “ohola anachita zachiwerewere ngakhale anali mkazi wanga; ndipo iye anakangamira abwenzi ake a ku asiriya. amenewo anali asilikali ovala zibakuwa zamlangali, abwanamkubwa ndiponso atsogoleri a nkhondo. onsewo anali anyamata osiririka ndipo ankakwera pa akavalo. ohola anachita zachiwerewere ndi onsewa, anthu otchuka a ku asiriya. iye anadziyipitsa ndi mafano a munthu aliyense amene anagona naye. iye sanaleke za chiwerewere zimene anaziphunzira ku igupto. paja akanali mtsikana anyamata ankagona naye. iwo ankamusisita mawere akanali anthete nachita naye zachiwerewere. “nʼchifukwa chake ine ndinamupereka kwa achikondi ake, asiriya, amene iye ankawalakalaka. iwowa anamuvula, namulanda ana ake aamuna ndi aakazi ndipo anamupha ndi lupanga. ndipo atalangidwa choncho, iye anasanduka chinthu chonyozeka pakati pa akazi. “mphwake oholiba anaona zimenezi natengerako. koma iye anachita zachiwerewere kuposa mkulu wake. iyenso anakangamira asiriya, abwanamkubwa, olamulira asilikali, ankhondo ovala zovala zonse za nkhondo ndi okwera pa akavalo. onsewa anali anyamata osiririka. ndinaona kuti iyenso anadziyipitsa; ndipo onse awiriwo anatsata njira imodzi. “koma oholiba uja anachita chigololo kopitirira mkulu wake. iye anaona zithunzi za amuna pa khoma, zithunzi za ababuloni zolembedwa ndi inki yofiira, atamanga malamba mʼchiwuno mwawo ndi kuvala nduwira pa mitu yawo. onse amaoneka ngati atsogoleri a magaleta a ababuloni, mbadwa za ku kaldeya. oholiba atangowaona, anawalakalaka ndipo anatuma amithenga ku kaldeya kukawayitana. ndipo ababuloni anabwera nʼkudzagona naye. choncho mwa chilakolako chawo anamuyipitsa. koma atamuyipitsa choncho, iye ananyansidwa nawo. iye atachita chiwerewere chake poyera ndi kuonetsa umaliseche wake, ine ndinamuchokera monyansidwa monga mmene ndinachitira ndi mʼbale wake. koma anachitabe zachiwerewere osalekeza. ankakumbukira masiku a ubwana wake pamene ankachita za chiwerewere mʼdziko la igupto. kumeneko iye ankalakalaka zibwenzi zake, amene ziwalo zawo zinali ngati za abulu ndipo kutentha kwawo kunali ngati kwa akavalo. motero, iwe oholiba unafuna kuchitanso zadama monga unkachitira ku igupto pamene unali mtsikana. nthawi imene ija ankakusisita pa chifuwa ndi kugwiragwira mawere ako osagwa aja. “tsono iwe oholiba, ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndidzakudzutsira zibwenzi zako zimene unkanyansidwa nazo zija kuti zilimbane nawe. ndidzaziyitana kuti zibwere kuchokera mbali zonse. ndidzayitana anthu a ku babuloni ndi akaldeya onse, anthu a ku pekodi, sowa ndi kowa pamodzi ndi asiriya onse. onsewa ndi amuna osiririka, abwanamkubwa, atsogoleri a ankhondo, oyenda pa magaleta, anthu a maudindo akuluakulu. onsewa ndi okwera akavalo. iwo adzabwera kudzalimbana nawe ndi zida za nkhondo, magaleta ndi ngolo, pamodzi ndi anthu ambiri. adzakuzinga mbali zonse atavala zishango zankhondo ndi zipewa zankhondo. ndidzakupereka kwa iwo kuti akulange ndipo adzakulanga monga momwe adzafunire. ndidzaonetsa mkwiyo wanga pa iwe ndipo iwo adzakulanga iwe mwankhanza. adzadula mphuno zanu ndi makutu anu, ndipo amene adzatsalira mwa iwe adzaphedwa ndi lupanga. iwo adzakulanda ana ako aamuna ndi aakazi ndipo amene adzatsalira adzaphedwa ndi moto. adzakuvulaninso zovala zanu ndikukulandani zodzikongoletsera zanu zamtengowapatali. motero ndidzathetsa zonyansa zako ndi zachigololo zomwe unaziyamba ku igupto. choncho sudzalakalaka za ku igupto kapena kuzikumbukiranso. “ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndikukupereka mʼmanja mwa amene amadana nawe, kwa iwo amene unawafulatira moyipidwa nawo. adzachita nawe mwachidani. adzakulanda zonse zimene unagwirira ntchito. adzakusiya wamaliseche ndiponso wausiwa. kuyipa kwa makhalidwe ako achiwerewere kudzakhala pammbalambanda. zonyansa zako ndi chiwerewere chako, zabweretsa izi pa iwe chifukwa unachita zonyansa ndi anthu a mitundu ndi kudziyipitsa ndi mafano awo. unatsata zochita za mkulu wako; choncho ine ndidzayika chikho cha chilango chake mʼdzanja lako. “ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: “udzamwera chikho cha mkulu wako, chikho chachikulu ndi chakuya; anthu adzakuseka ndi kukunyoza, pakuti chikhocho ndi chodzaza kwambiri. udzaledzera ndipo mtima wako udzadzaza ndi chisoni. chimenechi ndi chikho chachiwonongeko ndi chipasupasu, chikho cha mkulu wako samariya. udzamwa chikhocho mpaka kugugudiza. tsono udzaphwanyaphwanya chikhocho ndipo udzangʼamba mawere ako ndi zigoba zake. ine ndayankhula, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “chifukwa chake, ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: popeza wandiyiwala ine ndi kundifulatira, chomwecho uyenera kulangidwa chifukwa cha zonyansa zako ndi chiwerewere chako.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandifunsa kuti, “iwe mwana wa munthu, kodi udzaweruza ohola ndi oholiba? tsono uwayimbe mlandu chifukwa cha machitidwe awo onyansa. iwo achita chigololo ndipo anapha anthu. anachita chigololo popembedza mafano awo. ngakhale ana amene anandiberekera ine anawapereka kwa mafanowo ngati chakudya chawo. anachitanso izi: iwo anayipitsa malo anga opatulika ndi kudetsa masabata anga. atapereka ana awo kwa mafano, tsiku lomwelo anakalowanso mʼnyumba yanga yopatulika ndi kuyipitsamo. izi ndi zimene anachita mʼnyumba mwanga. “iwo anatuma amithenga kukayitana amuna a ku mayiko akutali. anthuwo atabwera, abale awiri aja anasambasamba, kudzola utoto wodzikometsera kumaso, kenaka ndi kuvala zovala zamakaka. anakhala pa bedi lokongola ndipo patsogolo pawo panali tebulo pamene munayikapo lubani ndi mafuta. zonse zowapatsa ine. “mfuwu wa chigulu cha anthu unamveka. anthu oledzera ochokera ku chipululu anabwera pamodzi ndi anthu wamba ndipo anaveka akaziwo zibangiri kumanja ndi zipewa zaufumu zokongola ku mutu. ndipo ine ndinati za mkazi wotheratu ndi chigololoyo, ‘tsono asiyeni kuti achite naye monga wachiwerewere, pakuti ichi ndi chimene iye ali basi.’ tsono anapita kwa iwo monga mmene anthu amapitira kwa mkazi wadama. momwemo anapita kwa ohola ndi kwa oholiba kukachita nawo zadama. koma anthu olungama adzawazenga anthuwa mlandu wa chigololo ndi wa kupha anthu. ndi iwodi anthu achigololo ndiponso mʼmanja mwawo muli magazi. “ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: itanitsani chigulu cha anthu kuti chidzawalange ndi kulanda chuma chawo. anthuwo adzawaponye miyala akazi awiriwo ndi kuwatema ndi malupanga awo. ana awo aamuna ndi aakazi adzawaphe ndi kutentha nyumba zawo. “motero ine ndidzathetsa zachigololo mʼdzikomo, ndipo akazi onse adzatengapo phunziro kuti asadzachite zachigololo monga za iwowo. ndidzawalanga chifukwa cha ntchito zawo za dama ndipo adzazunzika chifukwa cha tchimo lawo lopembedza mafano. choncho adzadziwa kuti ine ndine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

24

pa tsiku lakhumi la mwezi wakhumi chaka chachisanu ndi chinayi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu lemba dzina la tsiku lalero, lero lomwe lino, chifukwa mfumu ya babuloni yazungulira yerusalemu lero lino. uwaphere mwambi anthu owukirawa ndi kuwawuza kuti: ‘ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ ‘ikani mʼphika pa moto, ndipo mu mʼphikamo muthiremo madzi. mu mʼphikamo muyikemo nthuli za nyama, nthuli zonse zabwino kwambiri za mwendo wathako ndi mwendo wamwamba. mudzadzemo mafupa abwino kwambiri. pa gulu la nkhosa musankhepo nkhosa yabwino kwambiri. muyike nkhuni pansi pa mʼphikawo. madzi awire. kenaka muphike nyamayo pamodzi ndi mafupa omwe.’ “ ‘nʼchifukwa chake, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ ‘tsoka kwa mzinda wokhetsa magazi, tsoka kwa mʼphika wadzimbiri; dzimbiri lake losachoka! mutulutsemo nthuli imodzimodzi osasankhulapo. “ ‘paja magazi amene anakhetsa akanali pakati pake mu mzindamo. iye awakhuthulira pa thanthwe losalala. sanawakhutulire pa dothi kuopa kuti fumbi lingawafotsere. ndinasiya magaziwo pa mwala wosalala kuti asafotseredwe ndi fumbi chifukwa ndinafuna kuonetsa mkwiyo wanga ndi kulipsira. “ ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: “ ‘tsoka kwa mzinda wokhetsa magazi! inenso, ndidzawunjika mulu waukulu wa nkhuni. choncho wonjeza nkhuni ndipo muyatse moto. phikani nyamayo bwinobwino, muthiremo zokometsera, mutsanule msuzi, ndipo mupsereze mafupawo. tsono muyike pa makala mʼphika wopanda kanthuwo mpaka utenthe kuchita kuti psuu kuti zonyansa zake zisungunuke ndi kuti dzimbiri lake lichoke. koma mʼphikawo walephereka kuyeretsedwa. dzimbiri lake linalowerera silingatheke kuchoka ngakhale ndi moto womwe. “ ‘tsono dzimbiri limeneli ndi zilakolako za dama lako. pakuti ine ndinayesa kukutsuka koma iwe sunayere, ndipo sudzayeranso mpaka ukali wanga utakwaniratu pa iwe. “ ‘ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula. zimenezi zikubwera ndipo ndidzazichitadi. sindidzabwerera mʼmbuyo. sindidzakulekerera kapena kukuchitira chifundo. ndidzakulanga molingana ndi makhalidwe ndi machitidwe ako, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, ine ndikulanda mwadzidzidzi mkazi amene amakukomera mʼmaso kwambiri. koma usadandaule, usalire kapena kukhetsa misozi. ubuwule koma mwakachetechete. usamulire wakufayo. uvale nduwira yako ndithu, nsapato zakonso usavule. usaphimbe nkhope kapena kudya chakudya cha anamfedwa.” choncho ndinayankhula ndi anthu mmawa, ndipo madzulo mkazi wanga anamwalira. mmawa mwake ndinachita monga momwe anandilamulira. ndipo anthu anandifunsa kuti, “kodi sutifotokozera tanthauzo la zimene ukuchitazi?” ndinawayankha kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh anandipatsa uthenga wakuti, ‘awuze aisraeli kuti: ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndidzayipitsa nyumba yanga yopatulika, nyumba imene mwakhala mukuyinyadira. mumakondwa kwambiri poyiona, ndipo mumayikonda ndi mtima onse. ana aamuna ndi aakazi amene munawasiya mʼmbuyo adzaphedwa ndi lupanga. ndipo mudzachita monga ndachitira inemu. inu simudzaphimba nkhope zanu kapena kudya chakudya cha anamfedwa. mudzavala nduwira zanu kumutu ndi nsapato zanu ku mapazi anu. simudzabuma maliro kapena kukhetsa misozi koma mudzavutika kwambiri chifukwa cha machimo anu ndipo mudzabuwula pakati panu. ine ezekieli ndidzakhala chitsanzo chanu. mudzachita monga momwe ndachitira. izi zikadzachitika, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo mudzadziwa kuti ine ndine ambuye wamphamvuzonse.’ “ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: iwe mwana wa munthu, tsiku lina ndidzawachotsera anthuwa linga lawo limene ankakondwerera kukongola kwake, limene linkawakomera mʼmaso mwawo, limenenso anayikapo mtima wawo kwambiri. ndidzawachotsera ana awo aamuna ndi aakazi. pa tsiku limenelo wothawa nkhondo adzabwera kudzakuwuzani zimenezo. pa tsiku limenelo pakamwa pako padzatsekuka. udzatha kuyankhula naye ndipo sudzakhalanso chete. motero udzakhala chizindikiro kwa iwo, ndipo iwo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

25

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, tembenukira anthu a ku amoni ndipo unenere mowadzudzula. awawuze kuti, ‘inu anthu a ku amoni, imvani zimene ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena. iye akuti: inu munanena mawu onyoza pamene nyumba yanga yopatulika inkayipitsidwa. munanyozanso dziko la isreali pamene linaguga ndiponso anthu a ku yuda pamene anatengedwa ukapolo. nʼchifukwa chake ine ndidzakuperekani mʼmanja mwa anthu akummawa ngati cholowa chawo. iwo adzamanga misasa yawo ndi kukhoma matenti awo pakati panu. adzadya zipatso zanu ndi kumwa mkaka wanu. ndidzasandutsa raba kuti akhale busa la ngamira ndi mizinda ya aamoni kuti ikhale makola a nkhosa. pamenepo inu mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. zimene ndikunena ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi izi: inu munawomba mʼmanja ndi kumalumphalumpha. munkakondwa mu mtima mwanu pamene munkanyoza dziko la isreali. nʼchifukwa chake ndidzatambasula dzanja langa kuti ndikulangeni, ndipo ndidzakuperekani kuti mukhale chofunkha cha anthu a mitundu ina. ndidzakuchotsani pakati pa anthu a mitundu ina ndi kukufafanizani mʼmayiko onse. ndidzakuwonongani, ndipo inu mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh!’ ” “ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘anthu a ku mowabu ndi a ku seiri ananena kuti anthu a ku yuda ali ngati mayiko ena onse.’ nʼchifukwa chake ndidzagumula mbali ina ya mowabu, kuyambira ku mizinda yake ya kumalire; mizinda yokongola ya beti-yesimoti, baala-meoni ndi kiriataimu. ndidzapereka amowabu pamodzi ndi aamoni mʼmanja mwa anthu akummawa kotero kuti aamoni adzayiwalikiratu pakati pa anthu a mitundu ina. ndidzawalangadi amowabuwo. pamenepo iwo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.” “ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘pakuti edomu analipsira ayuda, ndiye kuti analakwa kwambiri pochita zimenezi. nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndidzatambasula dzanja langa kulanga edomu ndi kupha anthu ake ndiponso nyama zawo. ndidzawonongeratu edomu ndipo adzaphedwa ndi lupanga kuchokera ku temani mpaka ku dedani. ndidzalanga edomu ndi dzanja la anthu anga aisraeli. adzalanga anthu a ku edomu molingana ndi mkwiyo ndi ukali wanga. choncho adzaona kulipsira kwanga akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” “ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘afilisti analanga anthu anga mwankhanza ndi kuwalipsira. nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndidzatambasula dzanja langa kukantha afilistiwo. ndidzafafaniza akereti ndi kuwononga iwo amene amakhala mʼmbali mwa nyanja. ndidzawabwezera chilango choopsa ndipo ndidzawalanga mu mkwiyo wanga. ndikadzawalipsira ndipo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ”

26

pa chaka cha khumi ndi chimodzi, tsiku loyamba la mwezi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, anthu a ku turo ananyogodola yerusalemu kuti ‘hii! uja amene anali chipata choloweramo anthu a mitundu ina wawonongeka. zitseko zake zatsekukira ife. tidzalemera popeza wasanduka bwinja.’ nʼchifukwa chake, ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndidzakulangani, inu anthu a ku turo. ndidzakuyitanirani anthu a mitundu ina kuti adzakulangeni monga momwe mafunde amawombera pa nyanja. anthuwo adzawononga makoma a turo ndi kugwetsa nsanja zake. ndidzapala dothi lake ndipo ndidzamusandutsa thanthwe losalala. udzakhala poyanikapo makoka pakati pa nyanja. ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula zimenezo. udzasanduka chofunkha cha anthu a mitundu ina. anthu okhala ku mtunda adzasakazidwa ndi lupanga. pamenepo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: iwe turo, ndidzakubweretsera nebukadinezara, mfumu ya ku babuloni mfumu ya mafumu, kuchokera kumpoto pamodzi ndi akavalo ndiponso magaleta, anthu okwera pa akavalo ndi gulu lalikulu la ankhondo. anthu okhala ku mtunda adzawapha ndi lupanga. adzapanga mitumbira yankhondo ndi kukukwezera zishango kuti alimbane nawe. adzagwetsa makoma ako ndi zida zogumulira khoma ndi kugwetsa nsanja zako ndi nkhwangwa zake. akavalo ake adzakhala ochuluka kwambiri kotero kuti adzakukwirira ndi fumbi lawo. makoma ako adzagwedezeka ndi mdidi wa akavalo, ngolo ndi magaleta pamene iye adzalowa pa zipata monga mmene amalowera mu mzinda umene makoma ake agwetsedwa. akavalo ake adzapondaponda mʼmisewu yako yonse ndi ziboda zawo. adzapha anthu ako ndi lupanga. mizati yako yolimba idzagwetsedwa. iwo adzafunkha chuma chako ndipo adzalanda zinthu zako za malonda. adzagwetsa makoma ako ndi kuwononga nyumba zako zabwino. adzaponya miyala yako, matabwa ako ndi dothi lako mʼnyanja. choncho ndidzathetsa phokoso la nyimbo zanu, ndipo kulira kwa apangwe ako sikudzamvekanso. ndidzakusandutsa thanthwe losalala, ndipo udzakhala malo woyanikapo makoka a nsomba. sudzamangidwanso, pakuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikukuwuza, iwe mzinda wa turo, kuti zilumba zidzagwedezeka pakumva za kugwa kwako ndiponso poona anthu opweteka akubuwula ndipo anthu akuphedwa pakati pako. pamenepo mafumu a mʼmbali mwa nyanja adzatsika pa mipando yawo yaufumu. adzayika pambali mikanjo yawo ndi kuvala zovala zawo zamakaka. adzachita mantha ndipo adzakhala pansi akunjenjemera kosalekeza. adzathedwa nzeru poona zimene zakugwera. pamenepo adzayimba nyimbo yokudandaula ndipo adzati kwa iwe: “ ‘nʼkuchita kuwonongeka chotere, iwe mzinda wotchuka, wodzaza ndi anthu a ku nyanja! unali wamphamvu pa nyanja, iwe ndi nzika zako; unkaopseza anthu onse amene ankakhala kumeneko. tsopano mayiko a mʼmbali mwa nyanja akunjenjemera chifukwa cha kugwa kwako; okhala pa zilumba nawonso agwidwa ndi mantha aakulu chifukwa cha kugwa kwako.’ “mawu a ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi awa: ndidzakusandutsa bwinja, ngati mizinda imene anthu sangathe kukhalamo. ndidzakuphimba ndi madzi ozama a mʼnyanja, madzi amphamvu woti akumize. ndidzakugwetsa pansi kuti ukhale pamodzi ndi anthu amvulazakale amene akutsikira ku manda. ine ndidzakusunga ku dzenjeko ngati ku bwinja losiyidwa kalekale, pamodzi ndi anthu amene anafa kale motero sudzabwererako kukhala pakati pa anthu amoyo. ine ndidzakuthetsa mochititsa mantha, ndipo sudzakhalaponso. anthu adzakufunafuna, koma sudzapezekanso, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

27

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, imba nyimbo yodandaulira turo. uza turo, mzinda wokhala pa dooko la nyanja, wochita malonda ndi anthu ambiri a mʼmbali mwa nyanja kuti: ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “iwe turo, umanena kuti, ‘ndine wokongola kwambiri.’ malire ako anali mʼkati mwenimweni mwa nyanja; amisiri ako anakukongoletsa kwambiri. anakupanga ndi matabwa a payini ochokera ku seniri; anatenga mikungudza ya ku lebanoni kupangira mlongoti wako. ndi mitengo ya thundu ya ku basani anapanga zopalasira zako; ndi matabwa a mitengo ya payini yochokera ku zilumba za kitimu. pakuti anapanga thandala lako pakati pa matabwawo panali minyanga ya njovu. nsalu yabafuta yopeta yochokera ku igupto inali thanga yako, ndipo inakhala ngati mbendera. nsalu zophimba matenti ako zinali za mtundu wamtambo ndi pepo zochokera ku zilumba za elisa. anthu a ku sidoni ndi arivadi ndi amene anali opalasa ako. anthu aluso ako, iwe turo, anali mwa iwe ndiwo amene ankakuyendetsa. akuluakulu ndi eni luso a ku gebala anali mʼkati mwako, ngati okonza zibowo zako. sitima za pa nyanja zonse, ndi oyendetsa ake ankabwera pamodzi ndi katundu kudzachita nawe malonda. “anthu a ku perisiya, a ku ludi ndi puti anali asilikali mʼgulu lako la nkhondo. iwo ankapachika zishango ndi zipewa zawo zankhondo pa makoma ako, kubweretsa kwa iwe ulemerero. anthu a ku arivadi ndi heleki ankalondera mbali zonse za mpanda wako; anthu a ku gamadi anali mu nsanja zako, iwo ankapachika zishango zawo pa makoma ako onse. amenewo ndiwo anakukongoletsa kwambiri. “dziko la tarisisi linachita nawe malonda chifukwa cha kuchuluka kwa katundu wako wamtundumtundu. iwo ankapereka siliva, chitsulo, chitini ndi mtovu mosinthanitsa ndi katundu wako. “yavani, tubala ndi mesaki ankachita nawe malonda; iwo ankapereka akapolo ndi ziwiya za mtovu mosinthanitsa ndi katundu wako. “anthu a ku beti togarima ankapereka akavalo antchito, akavalo ankhondo ndi abulu mosinthanitsa ndi katundu wako. “anthu a ku dedani ankachita nawe malonda, ndipo anthu ambiri a mʼmbali mwa nyanja anali ogula malonda ako. ankakupatsa minyanga ya njovu ndi phingo. “anthu a ku aramu ankachita nawe malonda chifukwa cha kuchuluka kwa zinthu zako. iwo ankapereka miyala ya emeradi, nsalu zapepo, nsalu zopetapeta, nsalu zabafuta, korali ndi miyala ya rubi mosinthanitsa ndi katundu wako. “yuda ndi isreali ankachita nawe malonda. iwo ankapereka tirigu ochokera ku miniti ndi zokometsera zakudya, uchi, mafuta ndi mankhwala mosinthanitsa ndi katundu wako. “anthu a ku damasiko, chifukwa cha zinthu zako za malonda zambiri ndi katundu wako wosiyanasiyana, ankachita nawe malonda a vinyo wochokera ku heliboni ndi ubweya wankhosa ochokera ku zahari. adani ndi agriki ochokera ku uzala ankagula katundu wako. iwo ankapereka chitsulo chosalala, kasiya ndi bango lonunkhira mosinthanitsa ndi katundu wako. “anthu a ku dedani ankakugulitsa nsalu zoyika pa zishalo za akavalo. “arabiya ndi mafumu onse a ku kedara anali ogula malonda ako. iwo ankachita nawe malonda a ana ankhosa onenepa, nkhosa zazimuna ndi mbuzi. “anthu amalonda a ku seba ndi raama ankachita nawe malonda. iwo ankapereka zonunkhira zosiyanasiyana zabwino kwambiri, miyala yokongola ndi golide mosinthanitsa ndi katundu wako. “amalonda a ku harani, kane, edeni, seba, asuri ndi kilimadi ankachita nawe malonda. iwowa ankasinthanitsana nawe zovala zokongola, nsalu zopetapeta, zoyala pansi za mawangamawanga, atazimanga bwino ndi zingwe zolimba. “sitima za pa madzi za ku tarisisi zinali zonyamula malonda ako. motero iwe uli ngati sitima yapamadzi yodzaza ndi katundu wolemera. anthu opalasa ako amakupititsa pa nyanja yozama. koma mphepo yakummawa idzakuthyolathyola pakati pa nyanja. chuma chako, katundu wako, malonda ako, okuyendetsa ako, okuwongolera ako ndi opanga sitima za pa madzi, anthu ako amalonda ndi asilikali ako onse ndiponso aliyense amene ali mʼmenemo adzamira mʼnyanja tsiku limene udzawonongeka. madera a mʼmbali mwa nyanja adzagwedezeka chifukwa cha kufuwula kwa oyendetsa sitimawo. onse amene amapalasa sitima zapamadzi, adzatuluka mʼsitima zawo; oyendetsa ndi onse owongolera sitima zapamadzi adzayimirira mʼmbali mwa nyanja. iwo akufuwula, kukulira iwe kwambiri; akudzithira fumbi kumutu, ndi kudzigubuduza pa phulusa. akumeta mpala mitu yawo chifukwa cha iwe ndipo akuvala ziguduli. akukulira iweyo ndi mitima yowawa kwambiri. akuyimba nyimbo yokudandaulira nʼkumati: ‘ndani anawonongedwapo ngati turo pakati pa nyanja?’ pamene malonda ako ankawoloka nyanja unakhutitsa mitundu yambiri ya anthu. mafumu a dziko lapansi analemera ndi chuma chako komanso ndi malonda ako. koma tsopano wathyokera mʼnyanja, pansi penipeni pa nyanja. katundu wako ndi onse amene anali nawe amira pamodzi nawe. onse amene amakhala mʼmbali mwa nyanja aopsedwa ndi zimene zakuchitikira. mafumu awo akuchita mantha ndipo nkhope zangoti khululu. anthu amalonda a mitundu ina akukunyogodola. watha mochititsa mantha ndipo sudzakhalaponso mpaka muyaya.”

28

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “iwe mwana wa munthu, iwuze mfumu ya ku turo mawu a ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ ‘iwe ndi mtima wako wodzikuza umanena kuti, ‘ine ndine mulungu; ndimakhala pa mpando wa mulungu pakati pa nyanja.’ koma ndiwe munthu chabe osati mulungu, ngakhale ukuganiza kuti ndiwe wanzeru ngati mulungu. taona, ndiwedi wanzeru kupambana danieli. ndipo palibe chinsinsi chobisika kwa iwe. mwa nzeru zako ndi kumvetsa kwako unadzipezera chuma ndipo unasonkhanitsa golide ndi siliva mʼnyumba zosungira chuma chako. ndi nzeru zako zochitira malonda unachulukitsa chuma chako ndipo wayamba kunyada chifukwa cha chuma chakocho. “ ‘choncho ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, “ ‘popeza umadziganizira kuti ndiwe mulungu, ine ndidzabwera ndi anthu achilendo, anthu ankhanza, kuti adzalimbane nawe. adzakuthira nkhondo kuti awononge zonse zimene unazipeza ndi nzeru zako, ndipo adzawononga kunyada kwakoko. iwo adzakuponyera ku dzenje ndipo udzafa imfa yoopsa mʼnyanja yozama. kodi udzanenabe kuti, ‘ine ndine mulungu,’ pamaso pa iwo amene akukupha? iwe udzaoneka kuti ndiwe munthu chabe, osati mulungu, mʼmanja mwa iwo amene akukuphawo. udzafa imfa ya anthu osachita mdulidwe mʼmanja mwa anthu achilendo. ine ndayankhula zimenezi, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, imba nyimbo yodandaulira mfumu ya turo ndipo uyiwuze mawu a ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ ‘iwe unali chitsanzo cha ungwiro weniweni, wodzaza ndi nzeru ndi wokongola kwambiri. iwe unkakhala ngati mu edeni, munda wa allah. miyala yokongola ya mitundu yonse: rubi, topazi ndi dayimondi, kirisoliti, onikisi, yasipa, safiro, kalineliyoni ndi berili ndiwo inali zofunda zako. ndipo zoyikamo miyalayo zinali zagolide. anakupangira zonsezi pa tsiku limene unalengedwa. ndinayika kerubi kuti azikulondera. unkakhala pa phiri langa lopatulika, ndipo unkayendayenda pakati pa miyala ya moto. makhalidwe ako anali abwino kuyambira pamene unalengedwa mpaka nthawi imene unayamba kuchita zoyipa. unatanganidwa ndi zamalonda. zotsatira zake zinali zoti unachulukitsa zandewu ndi kumachimwa. choncho ndinakuchotsa ku phiri langa lopatulika. mkerubi amene ankakulondera uja anakupirikitsa kukuchotsa ku miyala yamoto. unkadzikuza mu mtima mwako chifukwa cha kukongola kwako, ndipo unayipitsa nzeru zako chifukwa chofuna kutchuka. kotero ine ndinakugwetsa pansi kuti ukhala chenjezo pamaso pa mafumu. ndi malonda ako achinyengo unachulukitsa machimo ako. motero unayipitsa malo ako achipembedzo. choncho ndinabutsa moto pakati pako, ndipo unakupsereza, ndipo unasanduka phulusa pa dziko lapansi pamaso pa anthu onse amene amakuona. anthu onse amitundu amene ankakudziwa akuchita mantha chifukwa cha iwe. watheratu mochititsa mantha ndipo sudzakhalaponso mpaka muyaya.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “iwe mwana wa munthu, utembenukire ku mzinda wa sidoni ndipo unenere mowudzudzula kuti, ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, “ ‘ndine mdani wako, iwe sidoni, ndipo ndidzalemekezedwa chifukwa cha iwe. anthu adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikadzakulanga ndi kudzionetsa kuti ndine woyera pakati pako. ndidzatumiza mliri pa iwe ndi kuchititsa magazi kuti ayende mʼmisewu yako. anthu ophedwa ndi lupanga adzagwa mbali zonse. pamenepo iwo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘nthawi imeneyo aisraeli sadzakhalanso ndi anthu pafupi achipongwe amene ali ngati nthula zowawa ndi ngati minga zopweteka. pamenepo iwo adzadziwa kuti ine ndine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh mawu anga ndi awa: nditasonkhanitsa aisraeli kuchoka ku mayiko kumene anamwazikira, ndidzadzionetsa kuti ndine woyera pakati pawo pamaso pa anthu a mitundu ina. adzakhala mʼdziko lawo, limene ndinalipereka kwa mtumiki wanga yaqobo. adzakhala kumeneko mwamtendere ndipo adzamanga nyumba ndi kulima minda ya mpesa. adzakhala kumeneko mwamtendere pamene ndidzalange anthu oyandikana nawo, amene ankawanyoza. motero iwo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo.’ ”

29

pa tsiku lakhumi ndi chiwiri la mwezi wakhumi, chaka chakhumi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, tembenukira kwa farao, mfumu ya igupto, ndipo unenere modzudzula mfumuyo pamodzi ndi dziko lake. uyiwuze mfumuyo kuti, ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, “ ‘ndine mdani wako, iwe farao mfumu ya igupto, iwe ngʼona yayikulu yogona pakati pa mitsinje yako. umanena kuti, ‘mtsinje wa nailo ndi wanga; ndinadzipangira ndekha.’ koma ndidzakukola ndi mbedza mʼkamwa mwako ndipo nsomba za mʼmitsinje yako zidzakangamira ku mamba ako. tsono ndidzakutulutsa mu mtsinje mwakomo pamodzi ndi nsomba zimene zakangamira ku mamba ako. ndidzakutaya ku chipululu, iwe pamodzi ndi nsomba zonse za mʼmitsinje yako. udzagwera pamtetete kuthengo popanda munthu woti akutole kuti akayike maliro ako. ndidzakusandutsa chakudya cha zirombo za pa dziko lapansi ndi mbalame za mlengalenga. motero aliyense amene amakhala mu igupto adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘iwe unakhala ngati ndodo yabango ku aisraeli. pamene anakugwira unathethekera mʼmanja mwawo ndi kucheka mapewa awo. pamene anakutsamira, unathyoka ndipo misana yawo inagwedezeka. “ ‘nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, ndikubweretsera lupanga kuti lidzaphe anthu pamodzi ndi nyama zomwe. dziko la igupto lidzasanduka lopanda anthu. pamenepo iwo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘popeza iwe unati, ‘mtsinje wa nailo ndi wanga; ndinawupanga ndine,’ nʼchifukwa chake ine ndikudana nawe pamodzi ndi mitsinje yakoyo, ndipo ndidzasandutsa dziko la igupto bwinja kuyambira chipululu cha migidoli mpaka ku mzinda wa asiwani, kukafika ku malire a kusi. palibe phazi la munthu kapena la nyama limene lidzapondepo. kudzakhala kopanda anthu kwa zaka makumi anayi. ndidzasandutsa dziko la igupto kukhala chipululu ngati zipululu za mayiko ena. kwa zaka makumi anayi mizinda yakenso idzakhala yopasuka pakati pa mizinda yopasuka. ndipo ndidzathamangitsira aigupto pakati pa mitundu ya anthu ndi kuwabalalitsira mʼmayiko. “ ‘komabe ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: pakutha pa zaka makumi anayi ndidzasonkhanitsa aigupto onse kuchokera ku mayiko amene ndinawabalalitsirako. ndidzachotsa aiguptowo ku ukapolo ndipo ndidzawabwezera ku patirosi kumene anachokera. kumeneko iwo adzakhala ufumu wotsika. udzakhala ufumu wotsika kwambiri kupambana maufumu ena onse ndipo sudzadzitukumula pakati pa mitundu ina. ndidzawufowoketsa kwambiri kotero kuti sudzathanso kulamulira mitundu ya anthu. aisraeli sadzadaliranso aigupto. koma kuti chilango chawo chidzawakumbutsa tchimo lawo lija lofunafuna thandizo kuchokera ku igupto. pamenepo iwo adzadziwa kuti ine ndine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” pa tsiku loyamba la mwezi woyamba, chaka cha 27, mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, kale nebukadinezara mfumu ya babuloni inagwiritsa ntchito ankhondo ake kukathira nkhondo mzinda wa turo, mpaka munthu aliyense anachita dazi chifukwa chosenza katundu, ndipo ananyuka pa phewa. komabe ngakhale iyeyo, kapena gulu lake lankhondo sanaphulepo kanthu pa ntchito yonse imene anayigwira polimbana ndi mzindawo. nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, ine ndidzapereka igupto kwa nebukadinezara mfumu ya babuloni, ndipo iyo idzatenga chuma chake ndi kuchifunkha ngati malipiro a gulu lake lankhondo. ndamupatsa nebukadinezara igupto ngati mphotho ya kulimbika kwake chifukwa iyo ndi gulu lake lankhondo anandigwirira ntchito, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “pa nthawi imeneyo ndidzapereka mphamvu yatsopano pa aisraeli, ndipo ndidzatsekula pakamwa pako, iwe, ezekieli kuti uthe kuyankhula pakati pawo. pamenepo iwo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

30

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, nenera ndipo ulengeze zimene ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikunena. “ ‘ufuwule mawu awa akuti, ‘kalanga, tsiku lafika!’ pakuti tsiku layandikira, tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh lili pafupi, tsiku la mitambo yakuda, tsiku lachiwonongeko cha mitundu ya anthu. lupanga lidzabwera kudzalimbana ndi igupto ndipo mavuto adzafika pa kusi. pamene anthu ambiri adzaphedwa mu igupto, chuma chake chidzatengedwa ndipo maziko ake adzagumuka. kusi, puti, ludi ndi arabiya yense, libiya ndiponso anthu a mʼdziko logwirizana naye adzaphedwa ndi lupanga pamodzi ndi igupto. “ ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: “ ‘onse othandiza igupto adzaphedwa ndipo kunyadira mphamvu zake kudzatheratu. adzaphedwa ndi lupanga kuyambira ku migidoli mpaka ku mzinda wa asiwani,’ ” ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘dziko la igupto lidzasanduka bwinja kupambana mabwinja ena onse opasuka, ndipo mizinda yake idzakhala yopasuka kupambana mizinda ina yonse. nditatha kutentha igupto ndi kupha onse omuthandiza, pamenepo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘nthawi imeneyo ikadzafika, amithenga adzapita mofulumira kuchokera kwa ine kukaopseza kusi, iwowo osadziwako kanthu. ndipo adzada nkhawa pa tsiku limene igupto adzawonongedwa, chifukwa tsikulo lidzafika ndithu. “ ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, “ ‘ndidzagwiritsa ntchito nebukadinezara, mfumu ya ku babuloni kuti ndithetse gulu lankhondo la igupto. iye ndi gulu lake lankhondo, mtundu wa anthu ankhanza kwambiri aja adzabwera kudzawononga dzikolo. adzasolola malupanga awo kulimbana ndi igupto ndipo dziko lidzadzaza ndi mitembo. ndidzawumitsa mtsinje wa nailo ndi kugulitsa dziko la igupto kwa anthu oyipa. ndidzagwiritsa ntchito anthu achilendo kuti ndiwononge dzikolo pamodzi ndi zonse zili mʼmenemo. ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula. “ ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, “ ‘ndidzawononga mafano ndi kuthetsa milungu yosema ya ku mefisi. simudzakhalanso mfumu mu igupto, ndipo ndidzaopseza dziko lonse. ndidzasandutsa chipululu mzinda wa patirosi, ndi kutentha mzinda wa zowani. ndidzalanga mzinda wa thebesi. ndidzakhuthulira ukali wanga pa mzinda wa peluziumu, linga lolimba la igupto, ndi kuwononga gulu lankhondo la thebesi. ndidzatentha ndi moto dziko la igupto; peluziumu adzazunzika ndi ululu. malinga a thebesi adzagumuka, ndipo mzindawo udzasefukira ndi madzi. anyamata a ku oni ndi ku pibeseti adzaphedwa ndi lupanga ndipo okhala mʼmizinda yake adzatengedwa ukapolo. ku tehafinehezi kudzakhala mdima pamene ndidzathyola goli la igupto; motero kunyada kwake kudzatha. iye adzaphimbidwa ndi mitambo yakuda, ndipo okhala mʼmizinda yake adzapita ku ukapolo. kotero ndidzalanga dziko la igupto, ndipo iwo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” pa tsiku lachisanu ndi chiwiri la mwezi woyamba wa chaka chakhumi ndi chimodzi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, ndathyola dzanja la farao mfumu ya igupto. taona, silinamangidwe kuti lipole, ngakhale kulilimbitsa ndi nsalu kuti lithe kugwiranso lupanga. nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, ine ndikudana ndi farao mfumu ya igupto. ndidzathyola manja ake onse; dzanja labwino pamodzi ndi lothyokalo, ndipo lupanga lidzagwa mʼmanja mwake. ndidzamwaza aigupto pakati pa mitundu ya anthu ndikuwabalalitsira ku mayiko ambiri. ndidzalimbitsa manja a mfumu ya ku babuloni, ndipo mʼmanja mwake ndidzayikamo lupanga langa. koma ndidzathyola manja a farao, ndipo adzabuwula ngati wolasidwa koopsa pamaso pa mfumu ya ku babuloniyo. ndidzalimbitsa manja a mfumu ya ku babuloni, koma manja a farao adzafowoka. motero anthu adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndikadzayika lupanga langa mʼmanja mwa mfumu ya ku babuloni. ndipo adzaligwiritsa ntchito pothira nkhondo dziko la igupto. ndidzamwaza aigupto pakati pa mitundu ya anthu, ndikuwabalalitsira ku mayiko ambiri. motero adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

31

pa tsiku loyamba la mwezi wachitatu, chaka cha khumi ndi chimodzi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, unene kwa farao mfumu ya igupto ndi gulu lake lankhondo. awawuze kuti, “ ‘kodi mu ukulu wanu ndani angafanane ndi inu? taonani, ndidzakufanizirani ndi mtengo wa mkungudza wa ku lebanoni, wa nthambi zokongola zochititsa mthunzi mʼnkhalango. unali wautali, msonga zake zooneka pamwamba pa nkhalango. madzi ndiwo ankawukulitsa mkungudzawo, akasupe ozama ankawutalikitsa. mitsinje yake inkayenda mozungulira malo amene unaliwo ndipo ngalande zake zinkafika ku mitengo yonse ya mʼmunda. choncho unatalika kwambiri kupambana mitengo yonse ya mʼmunda. nthambi zake zinachuluka ndi kutalika kwambiri, chifukwa inkalandira madzi ambiri. mbalame zonse zamlengalenga zinkamanga zisa zake mʼnthambi za mtengowo. nyama zakuthengo zonse zinkaswanirana mʼmunsi mwa nthambi zake. mitundu yotchuka ya anthu inkakhala mu mthunzi wake. unali wokongola kwambiri, wa nthambi zake zotambalala, chifukwa mizu yake inazama pansi kumene kunali madzi ochuluka. mʼmunda wa allah munalibe mkungudza wofanana nawo, kapena mitengo ya payini ya nthambi zofanafana ndi nthambi zake. munalibenso mtengo wa mkuyu nthambi zofanafana ndi zake. mʼmunda wa allah munalibe mtengo wina uliwonse wofanana ndi iwo kukongola kwake. ine ndinawupanga wokongola wa nthambi zochuluka. mitengo yonse ya mu edeni, mʼmunda wa allah inawuchitira nsanje. “ ‘nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: chifukwa kuti mtengowo unatalika kwambiri, unatulutsa songa zake mpaka ku thambo, ndipo unadzikweza chifukwa cha msinkhu wake, ndinawupereka mʼdzanja la mfumu ya mitundu ya anthu kuti awulange molingana ndi kuyipa kwake. anthu ankhanza kwambiri amitundu ya anthu achilendo adzawudula ndi kuwusiya. nthambi zake zidzagwera pa mapiri ndi mu zigwa zonse. nthambi zake zidzathyokera mʼmitsinje ya mʼdzikomo. motero mitundu yonse ya anthu a dziko lapansi amene ankasangalala mu mthunzi wake idzawusiya. mbalame zonse zamlengalenga zidzakhala pa mtengo wakugwawo, ndipo nyama zakuthengo zonse zidzakhala pa nthambi zake. zidzakutero kuti pasakhalenso mitengo inanso ya mʼmbali mwa madzi yotalika kwambiri, imene idzatalike kwambiri ndi songa zake kufika mpaka ku mitambo. komanso kuti pasadzakhalenso mitengo yolandira bwino madzi, imene idzatalika motero. paja yonseyo kutha kwake ndi kufa, kupita ku dziko lapansi kukhala ndi anthu akufa amene analowa mʼmanda kale. “ ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: pa nthawi imene mkungudzawo unatsikira ku manda, ndinawuza nyanja kuti iwulire maliro pakuwuphimba. ndinawumitsa mitsinje ndipo madzi ambiri anaphwa. ndinabweretsa mdima pa lebanoni chifukwa cha mtengowo ndipo mitengo yonse ya mʼdzikomo inawuma. mitundu ya anthu inagwedezeka pakumva mkokomo wa kugwa kwake, pamene ndinawutsitsira ku manda pamodzi ndi iwo amene anafa. pamenepo ku dziko la akufa mitengo yonse ya ku edeni pamodzi ndi ya ku lebanoni yosankhidwa bwino inasangalatsidwa chifukwa cha zimenezi. amene ankakhala mu mthunzi wake, amene ankayanjana nawo, iwonso anapita nawo pamodzi ku manda, kukakhala pamodzi ndi amene anaphedwa ndi lupanga pakati pa mitundu ya anthu. “ ‘ndi mitengo iti ya mu edeni imene ingafanane ndi kukongola kwako ndi ulemerero wako? komabe iwenso, udzatsikira ku dziko la anthu akufa pamodzi ndi mitengo ya mu edeni. udzagona pamodzi ndi anthu osachita mdulidwe, anthu amene anaphedwa pa nkhondo. “ ‘mtengowo ndi farao ndi gulu lake lankhondo, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ”

32

pa tsiku loyamba la mwezi wa khumi ndi chiwiri, chaka chakhumi ndi chiwiri, mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu imba nyimbo ya maliro a farao mfumu ya igupto ndipo uyiwuze kuti, “iwe umadziyesa ngati mkango pakati pa mitundu ya anthu. koma iwe uli ngati ngʼona mʼnyanja. umakhuvula mʼmitsinje yako, kuvundula madzi ndi mapazi ako ndi kudetsa madzi mʼmitsinje. “tsono ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, “ ‘pogwiritsa ntchito gulu la anthu a mitundu yambiri, ndidzakuponyera khoka langa ndi kukugwira mu ukonde wanga. ndidzakuponya ku mtunda ndi kukutayira pansi. ndidzabweretsa mbalame zamumlengalenga kuti zidzatere pa iwe, ndipo zirombo zonse za dziko lapansi zidzakudya. ndidzayanika mnofu wako pa mapiri ndipo zigwa zidzadzaza ndi zotsalira zako. ndidzanyowetsa dziko ndi magazi ako, mpaka kumapiri komwe, ndipo mitsinje idzadzaza ndi mnofu wako. ndikadzakuwononga, ndidzaphimba miyamba ndikudetsa nyenyezi zake. ndidzaphimba dzuwa ndi mtambo, ndipo mwezi sudzawala. zowala zonse zamumlengalenga ndidzazizimitsa; ndidzachititsa mdima pa dziko lako, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzasautsa mitima ya anthu a mitundu yambiri pamene ndidzakupititsa ku ukapolo pakati pa mitundu ya anthu, ku mayiko amene iwe sunawadziwe. ine ndidzachititsa kuti anthu a mitundu yambiri adabwe nawe, ndipo mafumu awo adzanjenjemera ndi mantha aakulu chifukwa cha iwe pamene ndidzaonetsa lupanga langa pamaso pawo. pa nthawi ya kugwa kwako, aliyense wa iwo adzanjenjemera moyo wake wonse. “ ‘pakuti ndikunena ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ ‘lupanga la mfumu ya ku babuloni lidzabwera kudzalimbana nawe. ndidzachititsa gulu lako lankhondo kuti ligwe ndi lupanga la anthu amphamvu, anthu ankhanza kwambiri pakati pa mitundu yonse ya anthu. adzathetsa kunyada kwa igupto, ndipo gulu lake lonse la nkhondo lidzagonjetsedwa. ndidzawononga ziweto zake zonse zokhala mʼmbali mwa madzi ambiri. ku madziko sikudzaonekanso phazi la munthu kapena kudetsedwa ndi phazi la ziweto. pambuyo pake ndidzayeretsa madzi ake ndipo mitsinje yake idzayenda mokometsera ngati mafuta, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndikadzasandutsa dziko la igupto kukhala bwinja; ndikadzawononga dziko lonse ndi kukantha onse okhala kumeneko, adzadziwa kuti ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ “mawu angawa adzakhala nyimbo ya maliro. ana a akazi amitundu ya anthu adzayimba, kuyimbira igupto ndi gulu lake lonse la nkhondo, akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.” pa tsiku la 15 la mwezi woyamba, chaka cha khumi ndi chiwiri, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, lirira gulu lankhondo la igupto ndipo uwalowetse pamodzi ndi anthu ena amphamvu a mayiko ena ku dziko la anthu akufa. ufunse kuti, ‘ndani amene akukuposa kukongola? tsikirani ku manda ndi kukhala pamodzi ndi anthu osachita mdulidwe.’ aigupto adzagwa pakati pa amene akuphedwa ndi lupanga. lupanga ndi losololedwa kale. iye adzaphedwa pamodzi ndi gulu lake lankhondo. mʼkati mwa manda atsogoleri amphamvu pamodzi ndi ogwirizana nawo azidzakambirana za igupto nʼkumati, ‘afika kuno anthu osachita mdulidwe aja! ndi awa agona apawa, ophedwa pa nkhondo.’ “asiriya ali komweko ndipo ankhondo ake onse ali mʼmanda omuzungulira. onsewo anaphedwa pa nkhondo. manda awo ali kumalo ozama a dzenje, ndipo ankhondo ake azungulira manda ake. onse amene anaopseza dziko la anthu amoyo aphedwa, agwa ndi lupanga. “elamu ali komweko ndipo ankhondo ake ali mʼmanda omuzungulira. onsewa anaphedwa pa nkhondo, natsikira ku manda ali osachita mdulidwe. iwowa kale ankaopseza anthu pa dziko lapansi. tsopano akuchita manyazi pamodzi ndi amene ali mʼmanda. amukonzera pogona pakati pa anthu ophedwa, pamodzi ndi gulu lake lonse la nkhondo litazungulira manda ake. onsewo ndi anthu osachita mdulidwe ophedwa ndi lupanga. paja anthuwa ankaopsa mʼdziko la anthu a moyo. koma tsopano akuchita manyazi pamodzi ndi amene ali mʼmanda. iwo ayikidwa pakati pa anthu ophedwa. “mesaki ndi tubala ali komweko, pamodzi ndi gulu lonse la nkhondo litazungulira manda awo. onsewo ndi anthu osachita mdulidwe, ophedwa ndi lupanga. paja ankaopsa mʼdziko la anthu amoyo. iwo sanayikidwe mwaulemu ngati ankhondo amphamvu amakedzana, amene anatsikira ku dziko la anthu akufa ndi zida zawo zomwe za nkhondo. malupanga awo anawayika ku mitu yawo, ndipo zishango zawo anaphimba mafupa awo. kale anthu amphamvu amenewa ankaopsa dziko la anthu amoyo. “iwenso farao, udzaphwanyidwa ndi kuyikidwa pakati pa anthu osachita mdulidwe, amene anaphedwa ndi lupanga. “edomu ali kumeneko pamodzi ndi mafumu ake ndi akalonga ake onse. ngakhale anali amphamvu, koma anayikidwa. ayikidwa pamodzi ndi anthu osachita mdulidwe, pamodzi ndi iwo amene akutsikira ku dzenje. “akalonga onse akumpoto pamodzi ndi anthu onse a ku sidoni ali kumeneko. anatsikira ku dziko la anthu akufa mwamanyazi ngakhale anali owopsa ndi mphamvu zawo. iwo akugona osachita mdulidwe pamodzi ndi amene anaphedwa ndi lupanga ndipo akuchita manyazi pamodzi ndi iwo amene anatsikira kale ku manda. “farao ndi gulu lake lankhondo akadzawaona iwowa adzathunza mtima pokumbukira kuchuluka kwa gulu lake lankhondo limene linaphedwa pa nkhondo. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. paja ankaopsa mʼdziko la anthu amoyo. koma faraoyo pamodzi ndi ankhondo ake onse adzayikidwa pamodzi ndi anthu osachita mdulidwe, pamodzi ndi amene anaphedwa pa nkhondo. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

33

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula nati: “iwe mwana wa munthu awuze anthu a mtundu wako kuti, ‘paja zimati ndikatumiza nkhondo mʼdziko anthu a mʼdzikomo amasankha munthu mmodzi pakati pawo kuti akhale mlonda. tsono iyeyo amati akaona nkhondo ikubwera amaliza lipenga kuti achenjeze anthuwo. wina aliyense akamva lipenga koma osasamala, mdani uja akabwera nʼkumupha, ndiye kuti wadziphetsa yekha. iye anamva kulira kwa lipenga koma sanalabadire. ndiye kuti wadziphetsa yekha. akanasamala kuchenjeza kwa mlonda akanapulumuka. koma ngati mlondayo aona lupanga likubwera ndipo osawomba lipengalo kuchenjeza anthu, ndipo lupanga libwera ndi kuchotsa moyo wa mmodzi mwa iwo, munthu ameneyo adzafa chifukwa cha tchimo lake, koma ndidzamuyimba mlandu mlondayo chifukwa cha imfa ya mnzakeyo.’ “tsono iwe mwana wa munthu, ndakuyika kuti ukhale mlonda wa aisraeli. choncho imva mawu amene ndikuyankhula ndipo uwachenjeze. ndikawuza munthu woyipa kuti, ‘iwe munthu woyipa, udzafa ndithu,’ ndipo iwe osayankhula kumuchenjeza kuti aleke njira zake, munthu wochimwayo adzafa chifukwa cha tchimo lake, koma ine ndidzakuyimba mlandu chifukwa cha imfa yake. koma ngati uchenjeza munthu woyipa kuti aleke njira zake, ndipo iye osatero, adzafa chifukwa cha tchimo lake, koma iwe udzapulumutsa moyo wako. “iwe mwana wa munthu, akumbutse aisraeli mawu awo akuti, ‘ife talemedwa ndi zolakwa zathu ndi machimo athu, ndipo tikuwonda chifukwa cha zimene tachita. kodi tingakhale ndi moyo bwanji?’ ” uwawuze kuti, ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: “pali ine wamoyo, sindikondwera ndi imfa ya munthu woyipa. ndimakondwera ndikamaona munthu woyipa akuleka zoyipa zake kuti akhale ndi moyo. tembenukani! tembenukani, siyani makhalidwe anu oyipa! muferanji, inu aisraeli? “tsono iwe mwana wa munthu, awuze anthu a mtundu wako kuti, ‘ngati munthu wolungama achimwa, ndiye kuti ntchito zake zabwino zija sizidzamupulutsa. koma wochimwa akaleka ntchito zake zoyipazo, sadzalangidwa konse. ndithu ngati munthu wolungama ayamba kuchimwa sadzatha kukhala ndi moyo chifukwa cha ntchito zake zabwino zija.’ ngati ndiwuza munthu wolungama kuti adzafa ndithu, koma iyeyo nʼkumadalira ntchito zake zabwino zimene anachita kale ndi kuyamba kuchimwa, ndiye kuti ntchito zake zabwinozo zidzayiwalika. iye adzafa chifukwa cha machimo ake. ndipo ngati ndiwuza munthu woyipa kuti, ‘udzafa ndithu,’ tsono iye nʼkutembenuka kuleka machimo ake ndi kuyamba kuchita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh afuna, monga kubweza chimene anatenga ngati chikole cha ngongole, kubweza chimene anaba, kutsatira malamulo omwe amapereka moyo ndi kuleka kuchita zoyipa, iye adzakhala ndithu ndi moyo; sadzafa. ndidzakhululuka machimo ake onse anachita. iye wachita zimene ndi zolungama ndi zoyenera ndipo iye adzakhala ndi moyo ndithu. “komabe anthu a mtundu wako akunena kuti, ‘zimene ambuye amachita ndi zopanda chilungamo.’ ayi, koma makhalidwe awo ndiwo ali osalungama. ngati munthu wolungama atembenuka ndi kuleka ntchito zake zolungama ndi kuyamba kuchita zoyipa, adzafa nazo. ndipo ngati munthu woyipa atembenuka ndi kuleka ntchito zake zoyipa ndi kuyamba kuchita zolungama ndi zoyenera, iye adzakhala ndi moyo pochita zimenezo. koma inu aisraeli, mukunena kuti, ‘zimene ambuye amachita ndi zopanda chilungamo.’ ayi, inu aisraeli, ine ndidzaweruza aliyense wa inu potsata ntchito zake.” pa tsiku lachisanu la mwezi wakhumi, chaka chakhumi ndi chiwiri cha ukapolo wathu, munthu wina amene anapulumuka ku yerusalemu anabwera kudzandiwuza kuti, “mzinda wagwa!” tsono madzulo ake munthuyo asanafike, dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh linali pa ine. koma mmawa mwake munthuyo atabwera mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsekula pakamwa panga, motero kuti sindinakhalenso wosayankhula. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, anthu amene akukhala mʼmizinda ya mabwinja ya dziko la isreali akunena kuti, ‘abrahamu anali munthu mmodzi yekha, ndipo anamupatsa dziko lonse. koma ife tilipo ambiri, motero tsono dzikolo ndi lathu.’ choncho iwe uwawuze kuti ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, ‘inu mumadya nyama ili ndi magazi ake, ndipo mumapembedza mafano ndi kukhetsa magazi, kodi tsono inu nʼkulandira dzikoli? mumadalira lupanga lanu, mumachita zinthu zonyansa, ndipo aliyense wa inu amachita chigololo ndi mkazi wa mnzake. kodi inu nʼkulandira dzikoli?’ “uwawuze kuti ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, ‘ndithu pali ine wamoyo, anthu amene anatsala mʼmizinda ya mabwinja adzaphedwa ndi lupanga, amene ali ku midzi ndidzawapereka kuti adzadyedwe ndi zirombo zakuthengo, ndipo amene ali mʼmalinga ndi mʼmapanga adzafa ndi mliri. ndidzalisandutsa chipululu dzikolo, ndipo mphamvu zake zimene amanyadira zidzatheratu, ndipo mapiri a yerusalemu adzasanduka chipululu, kotero kuti palibe amene adzatha kudutsako. ndikadzasandutsa dzikolo chipululu chifukwa cha zonyansa zimene ankachita, pamenepo ndiye adzadziwa kuti ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ “koma kunena za iwe, mwana wa munthu, anthu a mtundu wako akumayankhula za iwe akakhala pa makoma a mzinda ndi pa makomo a nyumba zawo. akumawuzana kuti, ‘tiyeni tikamve uthenga umene wachokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ anthu anga amabwera kwa iwe, monga momwe amachitira nthawi zonse anthu anga, ndipo amakhala pansi pamaso pako kumvetsera mawu ako. koma zimene akumvazo sazichita. zokamba zawo zimaonetsa chikondi, koma mitima yawo imakhala pa phindu lawo. kunena zoona, kwa iwowo sindiwe kanthu konse, ndiwe munthu wamba chabe womangoyimba nyimbo zachikondi ndi liwu lokoma poyimba zeze. kumva amamva mawu ako koma sawagwiritsa ntchito. “koma zonsezi zikadzachitika, ndipo zidzachitika ndithu, pamenepo adzadziwa kuti mneneri anali pakati pawo.”

34

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, yankhula mawu oyimba mlandu abusa a isreali. lengeza ndipo uwawuze kuti ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, ‘tsoka kwa abusa a isreali amene mumangodzisamala nokha! kodi abusa sayenera kusamalira nkhosa? mumadya chambiko, mumadziveka zovala zaubweya, ndi kupha nyama zonenepa, koma simusamalira nkhosazo. simunalimbitse nkhosa zofowoka, kapena kuchiritsa zodwala, kapena kumanga mabala a nkhosa zopweteka. simunabweze zosochera kapena kufunafuna zotayika. munaziweta mozunza ndi mwankhanza. kotero zinabalalika chifukwa zinalibe mʼbusa, ndipo pamene zinabalalika zinakhala chakudya cha zirombo zonse zakuthengo. nkhosa zanga zinayendayenda mʼmapiri onse ndi mʼzitunda zonse zazitali. zinabalalika pa dziko lonse lapansi, ndipo palibe amene anazilondola kapena kuzifunafuna. “ ‘choncho inu abusa, tamvani zimene ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikukuwuzani. pali ine wamoyo, akutero ambuye wamphamvuzonse, ndithu, nkhosa zanga zinajiwa ndi zirombo zakuthengo, zinasanduka chakudya cha zirombo chifukwa panalibe abusa. abusa anga sanafunefune nkhosa zanga. iwo ankangosamala za iwo okha mʼmalo mosamala nkhosa zanga. chifukwa chake, inu abusa, tamvani zimene ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikukuwuzani. ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ine ndayipidwa nanu, inu abusa. ndidzakulandani nkhosa zanga ndipo simudzazidyetsanso. ndidzakuchotsani pa ntchito ya ubusa kuti musamangodzidyetsa nokha. ndidzalanditsa nkhosa zanga kukamwa kwanu ndipo simudzazidyanso. “ ‘tsono ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti, mwini wakene ndidzazifunafuna nkhosa zanga ndi kuzisamalira. monga mʼbusa amanka nafunafuna nkhosa zake pamene zina zabalalikira kutali, moteronso ine ndidzafunafuna nkhosa zanga. ndidzazipulumutsa kuchoka kumalo onse kumene zinabalalikira pa nthawi yankhungu ndi mdima. ndidzazitulutsa pakati pa mitundu ya anthu ndi kuzisonkhanitsa kuchokera ku mayiko ena, ndipo ndidzazibwezera ku dziko lawo. ndidzaziwetera ku mapiri a isreali, mʼmbali mwa mitsinje ndi kumalo kumene kumakhala anthu. ndidzaziwetera kumalo a msipu wabwino. mapiri okwera a isreali adzakhala malo azidyetserako. kumeneko zidzapumula ku abusa abwino a msipu ndipo zizidzadyadi msipu wonenepetsa pa mapiri a isreali. ine mwini wake ndidzaziweta nkhosa zanga ndi kuzilola kuti zipumule. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzafunafuna zotayika ndi kubweza zosochera. ndidzamanga mabala a zopweteka ndi kulimbikitsa zofowoka. koma zonenepa ndi zamphamvu ndidzaziwononga. ndidzaweta nkhosazo mwachilungamo. “ ‘kunena za inu, nkhosa zanga, ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndidzaweruza pakati pa nkhosa ndi nkhosa, pakati pa nkhosa zazimuna ndi mbuzi zazimuna. kodi sikukukwanirani kudya msipu wabwino kuti muzichita kuponderezanso msipu umene simunadyewo? kodi simukhutira ndi kumwa madzi abwino kuti muzinka mudetsanso madzi otsalawo ndi mapazi anu? kodi nkhosa zanga zidye zimene mwazipondaponda ndi kumwa madzi amene mwawadetsa ndi mapazi anu? “ ‘nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: taonani, ine mwini wake ndidzaweruza pakati pa nkhosa zonenepa ndi nkhosa zowonda. popeza zofowoka mumaziwomba ndi kuzikankhira kumbali, ndipo mumazigunda ndi nyanga zanu nʼkuzimwazira kutali, tsono ine ndidzapulumutsa nkhosa zanga, ndipo sindidzalolanso kuti zijiwe. ndidzaweruza pakati pa nkhosa ina ndi nkhosa inanso. ndidzaziyikira mʼbusa mmodzi, mtumiki wanga davide. iyeyo ndiye azidzazisamala. adzakhala mʼbusa wawo. ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndidzakhala allah wake ndipo mtumiki wanga davide adzakhala mfumu pakati pa nkhosazo. ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula. “ ‘ndidzapangana nazo pangano la mtendere. ndidzachotsa mʼdzikomo zirombo zolusa. choncho nkhosa zanga zidzakhala mu mtendere mu chipululu ngakhalenso mʼthengo. ndidzakhazika anthu anga pafupi ndi phiri langa loyera ndipo ndidzawadalitsa. ndidzawagwetsera mvula pa nthawi yake ndipo idzakhala mvula ya madalitso. mitengo ya mʼminda idzabereka zipatso zake, ndipo nthaka idzakhala ndi zokolola zake. anthu adzakhala mwamtendere mʼdziko lawo. iwo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamene ndidzathyola magoli awo ndi kuwapulumutsa kuchoka mʼmanja mwa amene anawagwira ukapolo. anthu amitundu ina sadzawafunkhanso ndipo sadzadyedwa ndi zirombo zakuthengo. adzakhala mwamtendere ndipo palibe amene adzawaopseze. ndidzawapatsa zokolola zochuluka motero kuti sadzavutikanso ndi njala. anthu a mitundu ina sadzawanyozanso. pamenepo iwo adzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo ndili nawo pamodzi, ndipo kuti iwo, aisraeli, ndi anthu anga. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. inu ndinu nkhosa zanga, nkhosa zimene ndimazidyetsa. ine ndine allah wanu. ndikutero ine ambuye wamphamvuzonse.’ ”

35

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, yangʼana phiri la seiri; yankhula moliyimba mlandu ndipo awawuze anthu a kumeneko kuti zimene ndikuyankhula ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi izi: inu anthu a ku mapiri a seiri ndikudana nanu. ndidzatambasula dzanja langa kulimbana nanu, ndipo ndidzasandutsa dziko lanu kukhala chipululu. mizinda yanu ndidzayisandutsa mabwinja, ndipo dziko lanu lidzasanduka chipululu. zikadzachitika izi mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “munali adani a isreali nthawi zonse, ndipo munkalola kuti aisraeli aphedwe pa nkhondo pa nthawi ya mavuto awo, pa nthawi imene chilango chawo chinafika pachimake. nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: pali ine wamoyo, ndithu ndidzakukanthani. imfa idzakulondolani. popeza sunadane nako kukhetsa magazi, imfa idzakulondola. phiri la seiri ndidzalisandutsa chipululu ndipo ndidzapha onse amene amapita nabwerera kumeneko. ndidzaza mapiri ake ndi mitembo. ophedwa pa nkhondo adzagwera pa zitunda zanu, zigwa zanu ndi mʼmitsinje yanu yonse. ndidzasandutsa dziko lanu kukhala chipululu mpaka muyaya, ndipo mʼmizinda yanu simudzakhalanso anthu. zikadzachitika izi mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. “inu munanena kuti, ‘mitundu iwiri iyi ya anthu, yuda ndi isreali, pamodzi ndi mayiko awo omwe idzakhala yathu.’ munanena chomwechi ngakhale kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinali momwemo. nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: pali ine wamoyo, ndithu ndidzachita nanu monga munachita ndi anthu a ku yuda ndi isreali poonetsa mkwiyo wanu, nsanje yanu ndi chidani chanu pa iwo. ndikadzakulangani mudzandidziwadi pakati panupo. ndipo mudzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinamva mawu anu onse onyoza amene munanena molimbana ndi mapiri a isreali. inu munati, ‘mapiri a isreali asanduka bwinja, ndipo aperekedwa kwa ife kuti tiwawononge.’ mawu anu amene munayankhula monyada kundinyoza ine ndinawamva. ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: dziko lonse lapansi lidzasangalala pamene ndidzakusandutsani bwinja. monga momwe inu munasangalala pamene anthu anga aisraeli anagwa, inenso ndidzakuchitani chimodzimodzi. udzasanduka bwinja, iwe phiri la seiri, iwe ndi dziko lonse la edomu. zikadzatero anthu onse adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

36

“iwe mwana wa munthu, yankhula kwa mapiri a isreali ndipo unene kuti, ‘inu mapiri a isreali, imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: mdani wanu ankanena kuti, ‘aa! dziko lamapiri lakalekale lija lasanduka lathu.’ choncho nenera ndipo uwawuze kuti, ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: popeza anakusakazani ndi kukuponderezani ku mbali zonse motero kuti munakhala mʼmanja mwa anthu a mitundu ina yonse ndipo anthu ankakunenani ndi kukunyozani, choncho, inu mapiri a isreali, imvani zimene ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuwuza mapiri ndi magomo, zigwembe ndi zigwa, mabwinja ndi mizinda yosiyidwa imene yakhala ikufunkhidwa komanso kunyozedwa ndi anthu a mitundu ina okuzungulirani. tsono ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: mu mkwiyo wanga woopsa ndinayankhula kuyimba mlandu mitundu ina yonse ya anthu makamaka a ku edomu. iwowa mwa chimwemwe chodzaza tsaya ndi mwa nkhwidzi analanda dziko langa ndi kulisandutsa lawo ndi kutengeratu dziko la msipu kukhala lawo.’ nʼchifukwa chake, lengeza ku dziko la isreali, ndipo uwuze mapiri ndi magomo, zigwembe ndi zigwa kuti, ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ine ndikuyankhula ndi mtima wokwiya kwambiri chifukwa inu munalandira chitonzo cha anthu a mitundu ina.’ ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndikulumbira nditakweza dzanja langa kuti mitundu ya anthu idzatozedwanso. “koma inu mapiri a isreali mudzaphukanso nthambi ndipo mudzawabalira zipatso anthu anga a isreali, pakuti ali pafupi kubwerera kwawo. taonani, ine ndili mbali yanu ndipo ndidzakukomerani mtima. mudzalimidwa ndi kudzalidwa. ndidzachulukitsa chiwerengero cha anthu anu, nyumba yonse ya isreali. mʼmizinda mudzakhalanso anthu ndipo mabwinja adzamangidwanso. ndidzachulukitsa chiwerengero cha amuna pamodzi ndi ziweto zomwe, ndipo adzachuluka kwambiri ndi kubereka ana ambiri. ndidzakhazika anthu mʼdzikomo monga analili kale, ndi kukulemeretsani kuposa kale. pamenepo inu mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzachititsa anthu kuyenda pa inu, ndiye kuti inu anthu anga aisraeli. iwowo adzakhazikika pa inu, ndipo inu mudzakhala cholowa chawo. simudzalandanso ana awo. “ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: popeza anthu amanena kuti, ndiwe dziko limene limadya anthu ake ‘kulanda ana a mtundu wake,’ nʼchifukwa chake, simudzadyanso anthu kapena kulanda ana a mtundu wako. ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikutero. sindidzakulolaninso kumva mnyozo wa anthu a mitundu ina, kapena kupirira kunyogodola kwawo kapenanso kupunthwitsanso anthu a mʼdziko lako. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhulanso kuti: “iwe mwana wa munthu, pamene anthu a isreali ankakhala mʼdziko lawolawo, analiyipitsa ndi makhalidwe awo ndiponso zochita zawo. machitidwe awo pamaso panga anali onyansa pa zachipembedzo ngati msambo wa mkazi amene ali pa nthawi yake. tsono ndinawalanga chifukwa cha magazi amene anakhetsa mʼdzikomo, ndiponso chifukwa anayipitsa dziko ndi mafano awo. ndinawamwaza pakati pa anthu a mitundu ina ndipo anabalalikira mʼmayiko onse. ndinawalanga molingana ndi makhalidwe awo ndi zochita zawo. atafika kwa anthu a mitundu ina, kulikonse kumene anapitako, anayipitsa dzina langa loyera. zinatero popeza anthu ponena za iwo ankanena kuti, ‘awa ndi anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, komatu anachotsedwa ku dziko lake.’ koma ine ndinkadera nkhawa dzina langa loyera, limene aisraeli analiyipitsa pakati pa anthu a mitundu ina kumene anapitako. “nʼchifukwa chake awuze aisraeliwo kuti ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ine ndidzachita zimene ndidzachitezo osati chifukwa cha inuyo aisraelinu ayi, koma chifukwa cha dzina langa, limene mwaliyipitsa pakati pa anthu a mitundu ina kumene munapitako. ndidzaonetsa chiyero cha dzina langa lotchuka, limene layipitsidwa pakati pawo. anthu a mitundu inayo atadzazindikira kuti ndaonetsa kudzera mwa inu kuti dzina langa ndi loyera, iwo adzadziwanso kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “pakuti ine ndidzakuchotsani pakati pa anthu a mitundu ina. ndidzakusonkhanitsani kuchoka ku mayiko onse ndi kukubwezerani ku dziko lanulanu. ndidzakuwazani madzi oyera, ndipo mudzakhala oyera mtima. zonse zimene zimakuyipitsani zidzachoka. ndidzakuyeretsani pochotsa mafano anu onse. ndidzakupatsani mtima watsopano ndi kulowetsa mzimu watsopano mwa inu. ndidzachotsa mwa inu mtima wanu wowuma ngati mwala ndi kukupatsani mtima wofewa ngati mnofu. ndipo ndidzayika mzimu wanga mwa inu ndipo ndidzakuthandizani kutsatira malangizo anga ndi kukusungitsani mosamala kwambiri malamulo anga. mudzakhala mʼdziko limene ndinapatsa makolo anu. mudzakhala anthu anga, ndipo ine ndidzakhala allah wanu. ndidzakupulumutsani ku zonse zokuyipitsani. ndidzakuchulukitsirani tirigu ndipo sindidzakugwetseraninso njala. ndidzachulukitsa zipatso za mʼmitengo yanu ndi zokolola za mʼmunda mwanu, kotero kuti simudzanyozedwanso pakati pa anthu a mitundu ina chifukwa cha njala. pamenepo mudzakumbukira makhalidwe anu oyipa ndi ntchito zanu zoyipa. machimo anu ndi ntchito zanu zonyansa zidzakuchititsa nokha manyazi. tsono dziwani kuti ine sindidzachita zimenezi chifukwa cha inuyo ayi, ndikutero ine ambuye wamphamvuzonse. ndiyetu chitani manyazi ndipo mugwetse nkhope zanu, inu aisraeli chifukwa cha makhalidwe anu! “ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: pa tsiku limene ndidzayeretse machimo anu onse, ndidzayikamonso anthu mʼmizinda yanu, ndipo ndidzamanganso nyumba pa mabwinja. dziko limene linasanduka chipululu lizidzalimidwanso. mʼmalo moti aliyense wopitamo alione dzikolo ngati chipululu tsopano adzaliona lolimidwa. iwo adzati, ‘dziko ili, limene linali chipululu, lasanduka munda wa edeni. mizinda imene inali mabwinja osiyidwa ndi owonongedwa, tsopano ndi yotetezedwa ndi yokhalamo anthu. ndipo anthu a mitundu ina okhala pafupi nanu amene anatsala adzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndine amene ndinamanganso mizinda yowonongeka ndi kudzalanso zinthu zatsopano mʼmalo mʼmene munali chipululu. ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula ndipo ndidzazichitadi.’ “ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndidzalolanso aisraeli kuti andipemphe zoti ndiwachitire: ndidzachulukitsa anthu awo ngati nkhosa. adzachulukadi ngati nkhosa zomwe ankapereka ngati nsembe ku yerusalemu pa nthawi za chikondwerero. choncho mizinda ya mabwinja idzadzaza ndi anthu. zikadzatero adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

37

dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh linali pa ine, ndipo mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unandinyamula nʼkukandikhazika pakati pa chigwa. chigwacho chinali chodzaza ndi mafupa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyendetsa uku ndi uku pakati pa mafupawo. mafupawo anali ochuluka kwambiri mʼchigwa monsemo ndipo anali owuma kwambiri. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anandifunsa kuti, “iwe mwana wa munthu, kodi mafupa amenewa angakhalenso ndi moyo?” ndinayankha kuti, “inu ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, inuyo nokha ndiye mukudziwa.” pamenepo anandiwuza kuti, “lengeza kwa mafupa amenewa ndi kuwawuza kuti amve mawu a ine mavawelomakonsonanti-yeahoh! uwawuze kuti zimene ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikunena kwa mafupa ndi izi: ndidzawuzira mpweya mwa inu, ndipo mudzakhalanso ndi moyo. ndidzakupatsani mitsempha ndi mnofu. ndiponso ndidzakukutani ndi khungu. pambuyo pake ndidzawuzira mpweya mwa inu ndipo mudzakhalanso ndi moyo. pamenepo mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo ndinanenera monga anandilamulira. ndipo pamene ndinkanenera, ndinamva gobedegobede, ndipo mafupa aja anayamba kulumikizana, fupa ku fupa linzake. ine ndinayangʼana, ndipo mitsempha ndi mnofu zinabwera pa mafupawo ndipo khungu linaphimba pamwamba pake, koma munalibe mpweya mwa iwo. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “nenera kwa mpweya, nenera iwe mwana wa munthu ndi kuwuza mpweya mawu a ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, ‘bwera kuno iwe mpweya. bwera kuchokera ku mbali zonse zinayi ndi kudzawuzira anthu ophedwawa kuti akhalenso ndi moyo.’ choncho ndinanenera monga anandilamulira ndipo mpweya unalowa mwa iwo; apo anthu akufawo anakhala ndi moyo, nayimirira ndipo linali gulu lalikulu lankhondo.” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, mafupa awa ndi nyumba yonse ya isreali. iwo amanena kuti, ‘mafupa athu awuma ndipo chiyembekezo chathu chatayika, ife tawonongeka!’ nʼchifukwa chake nenera ndi kuwawuza kuti, ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: inu anthu anga, ndidzafukula manda anu, ndipo ndidzakutulutsanimo ndi kukubwezerani ku dziko la isreali. ndipo inu, anthu anga, mudzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamene ndidzafukula manda anu ndikukutulutsanimo. ine ndidzayika mzimu wanga mwa inu ndipo mudzakhalanso ndi moyo. pambuyo pake ndidzakulowetsani mʼdziko lanulanu. choncho mudzadziwa kuti ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndayankhula zimenezi, ndipo ndidzazichitadi. ndikutero ine mavawelomakonsonanti-yeahoh!’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, tenga ndodo ndipo ulembepo kuti, ‘ndodo ya yuda ndi aisraeli oyanjana nawo.’ utengenso ndodo ina ndipo ulembepo kuti, ‘ndodo ya efereimu, ndiye kuti fuko la yosefe ndi aisraeli onse oyanjana nawo.’ ulumikize ndodo ziwirizi kuti zikhale ndodo imodzi mʼdzanja lako. “anthu a mtundu wako akadzakufunsa tanthauzo la zimenezi iwe udzawawuze mawu awa a ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ine ndidzatenga ndodo ya yosefe imene ili mʼdzanja la efereimu, ndi ya mafuko a aisraeli oyanjana naye, ndi kuyilumikiza ku ndodo ya yuda, kuti zikhale ndodo imodzi, ndipo zidzakhaladi ndodo imodzi mʼdzanja langa!’ ndodo ziwiri zimene udzalembepozo zikadzakhala mʼmanja mwako pamaso pa anthu onse, udzawawuze kuti ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ndidzawachotsa aisraeli pakati pa anthu a mitundu ina kumene anapita ku ukapolo. ndidzawasonkhanitsa kuchokera ku mbali zonse ndi kubwera nawo ku dziko lawolawo. ndidzawasandutsa mtundu umodzi mʼdzikomo, pa mapiri a isreali. padzakhala mfumu imodzi yowalamulira, ndipo sadzakhalanso mitundu iwiri kapena kugawikana maufumu awiri. sadzadziyipitsanso ndi mafano awo, kapena ndi zinthu zawo zonyansa, kapenanso ndi ntchito zawo zoyipa zilizonse. ndidzawapulumutsa ku machimo awo onse ndi kuwayeretsa. choncho adzakhala anthu anga, ndipo ine ndidzakhala allah wawo. “ ‘mtumiki wanga davide adzakhala mfumu yawo, motero onsewa adzakhala ndi mʼbusa mmodzi. iwo adzatsatira malamulo anga ndipo adzasamalira kusunga malangizo anga. iwo adzakhala mʼdziko limene ndinalipereka kwa mtumiki wanga yaqobo, dziko limene makolo anu ankakhalamo. iwo ndi ana awo pamodzi ndi zidzukulu zawo adzakhala kumeneko ndipo davide adzakhala mfumu yawo kwa muyaya. ndidzachita nawo pangano lamtendere; lidzakhala pangano lamuyaya. ndidzawakhazikitsa ndi kuwachulukitsa, ndipo ndidzayika malo anga opatulika pakati pawo kwamuyaya. nyumba yanga yokhalamo idzakhala pakati pawo; ine ndidzakhala allah wawo, ndipo iwo adzakhala anthu anga. pamenepo anthu a mitundu ina adzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amene ndimasandutsa isreali kukhala woyera, pamene malo anga opatulika adzakhala pakati pawo kwamuyaya!’ ”

38

mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti: “iwe mwana wa munthu, tembenukira kwa gogi, wa ku dziko la magogi, amene ali kalonga wamkulu wa mzinda wa mesaki ndi tubala. umuyimbe mlandu. umuwuze mawu a ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ine ndikudana nawe, iwe gogi, kalonga wamkulu wa ku mesaki ndi tubala. ndidzakuzunguza, ndidzakukola ndi mbedza mʼkamwa mwako. ndidzakutulutsa iweyo pamodzi ndi gulu lako lonse la nkhondo, akavalo ako ndi okwerapo ake. onse adzakhala atanyamula zida za nkhondo, zishango ndi malihawo ndipo malupanga awo adzakhala osolola. pamodzi ndi iwowo, padzakhalanso ankhondo a ku perisiya, ku kusi, ndi ku puti. onsewa adzakhala atanyamula zishango ndi kuvala zipewa zankhondo. padzakhalanso gomeri pamodzi ndi ankhondo ake onse ndiponso banja la togarima ndi gulu lake lonse lankhondo lochokera kutali kumpoto. padzakhaladi mitundu yambiri ya anthu pamodzi ndi iwe. “ ‘konzekani! mukhaledi okonzeka, iweyo pamodzi ndi gulu lonse la nkhondo limene lakusonkhanira. iweyo udzawatsogolera pokamenya nkhondo. pakapita masiku ambiri ndidzakuyitana. zaka zikubwerazi ndidzakulowetsa mʼdziko limene lapulumuka ku nkhondo. anthu ake anasonkhanitsidwa kuchokera ku mitundu ya anthu ambiri nʼkukakhazikika pa mapiri a isreali amene kwa nthawi yayitali anali ngati chipululu. anthu onsewa tsopano akukhala mwa mtendere. tsono iwe pamodzi ndi ankhondo ako onse ndiponso mitundu yambiri ya anthu imene ili nawe mudzabwera ngati mphepo yamkuntho. mudzaphimba dziko lonse ngati mitambo. “ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: pa tsiku limenelo mu mtima mwako mudzabwera maganizo ofuna kukonzekera kuchita zoyipa. iwe udzanena kuti, ‘ndikukathira nkhondo dziko la midzi yopanda mipanda; ndikathira nkhondo anthu okhala mwamtendere, anthu amene satchinjirizidwa ndi mipanda, zipata kapena mipiringidzo. ndipita kukalanda chuma chawo ndi kukafunkha zinthu zawo. ndidzalimbana ndi midzi imene kale inali mabwinja. ndikathira nkhondo anthu amene anasonkhanitsidwa kuchokera kwa anthu a mitundu ina. iwowa ali ndi ziweto zambiri, katundu wochuluka ndiponso amakhala pakatikati pa dziko lapansi.’ anthu a ku seba, a ku dedani ndiponso amalonda a ku tarisisi pamodzi ndi midzi yake yonse adzakufunsa kuti, ‘kodi wabwera kudzafunkha? kodi wasonkhanitsa gulu lako la nkhondo kudzalanda chuma, kudzatenga siliva ndi golide, ziweto ndi katundu kuti zikhale zofunkha zochuluka?’ ” “nʼchifukwa chake, iwe mwana wa munthu, nenera ndipo uwuze gogi kuti, ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: pa nthawi imene anthu anga adzakhala pa mtendere, iwe udzanyamuka. udzabwera kuchokera ku dziko lako kutali kumpoto, iwe pamodzi ndi mitundu yambiri ya anthu imene ili nawe, onse okwera akavalo, gulu lankhondo lalikulu ndi lamphamvu. udzabwera kudzalimbana ndi anthu anga aisraeli ngati mtambo wophimba dziko. masiku amenewo, iwe gogi, ndidzabwera nawe kuti ulimbane ndi dziko langa, kuti anthu a mitundu ina andidziwe ine, pamene ndidzaonetsa kuyera kwanga pa zimene ndidzakuchite iweyo. “ ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: kodi iwe si amene ndinayankhula za iwe masiku amakedzana kudzera mwa atumiki anga aneneri a isreali? pa zaka zambiri iwo ankalengeza kuti ndidzawutsa iwe kuti udzalimbane ndi isreali. zimene chidzachitika pa tsiku limenelo ndi izi: gogi akadzathira nkhondo dziko la isreali, mkwiyo wanga woopsa udzayaka. ndikutero ine ambuye wamphamvuzonse. chifukwa cha mkwiyo ndi ukali wanga woyakawo ine ndikunenetsa kuti pa nthawi imeneyo padzakhala chivomerezi chachikulu mʼdziko la isreali. nsomba za mʼnyanja, mbalame zamumlengalenga, zirombo zakuthengo, cholengedwa chilichonse chimene chimakwawa pansi, ndiponso anthu onse okhala pa dziko lapansi, adzanjenjemera pamaso panga. mapiri adzangʼambika, malo okwera kwambiri adzagumuka ndipo khoma lililonse lidzagwa pansi. ndidzawutsira gogi nkhondo kuchokera ku mapiri anga. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. anthu a gogiyo adzaphana okhaokha ndi malupanga. ine ndidzamulanga ndi mliri ndi imfa. ndidzagwetsa mvula yoopsa ya matalala, ndiponso sulufule ndi miyala ya moto pa iye ndi pa asilikali ake ndiponso pa mitundu yambiri ya anthu imene ili naye. motero ndidzadzionetsa kuti ndine wamphamvu ndi woyera. ndiponso ndidzadziwika pamaso pa anthu a mitundu ina yambiri. momwemo adzadziwadi kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ”

39

“iwe mwana wa munthu, nenera modzudzula gogi ndi kumuwuza kuti ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ‘ine ndikudana nawe, iwe gogi, kalonga wamkulu wa mesaki ndi tubala. ine ndidzakuzunguza ndi kukupirikitsira kutsogolo. ndidzakutenga kuchokera kutali kumpoto ndi kukutumiza kuti ukalimbane ndi anthu a ku mapiri a isreali. kenaka ine ndidzathyola uta wa mʼdzanja lako lamanzere ndipo ndidzagwetsa mivi ya mʼdzanja lako lamanja. udzagwa ku mapiri a ku isreali, iwe ndi magulu ako onse ankhondo ndiponso mitundu ya anthu imene ili nawe. ndidzakusandutsa chakudya cha mitundu yonse ya mbalame zodya nyama, ndiponso cha zirombo zakuthengo. udzafera pa mtetete kuthengo, pakuti ine ndayankhula. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzatumiza moto pa magogi ndi pa onse amene amakhala mwamtendere mʼmbali mwa nyanja. choncho adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ “ndidzachititsa kuti dzina langa loyera lidziwike pakati pa anthu anga isreali. sindidzalola kuti dzina langa liyipitsidwenso, ndipo mitundu ya anthu idzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh ndine woyera mu isreali. zikubwera! ndipo zidzachitikadi, ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndiye tsiku limene ndinanena lija. “pamenepo okhala mʼmizinda ya isreali adzatuluka ndipo adzasonkhanitsa zida zankhondo kuti zikhale nkhuni ndipo adzazitentha; zishango ndi lihawo, mauta ndi mivi, zibonga za nkhondo ndi mikondo. adzazisonkhera moto kwa zaka zisanu ndi ziwiri. iwo sadzatolera nkhuni kuthengo kapena kukadula ku nkhalango, chifukwa adzasonkhera moto zidazo. ndipo iwo adzafunkha amene anawafunkhawo, ndi kulanda chuma cha amene anawalanda, ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “pa tsiku limenelo ndidzamupatsa gogi manda mu isreali, mʼchigwa cha apaulendo, kummawa kwa nyanja yakufa. mandawo adzatseka njira ya apaulendo, chifukwa gogi ndi gulu lake lankhondo adzayikidwa kumeneko. ndipo chigwacho chidzatchedwa chigwa cha gulu lankhondo la gogi. “nyumba ya isreali idzakhala ikukwirira mitembo kwa miyezi isanu ndi iwiri ndi cholinga choyeretsa dziko. anthu onse a mʼdzikomo adzakwirira nawo mitembo. ntchito imeneyo adzatchuka nayo pa tsiku limene ndidzaonetsa ulemerero wanga. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “patapita miyezi isanu ndi iwiri adzalemba ntchito anthu ena odzayenda mʼdziko lonse kufunafuna mitembo imene inatsalira nʼkumayikwirira. choncho adzayeretseratu dzikolo. poyenda mʼdzikomo azidzati akaona fupa la munthu azidzayikapo chizindikiro pambali pake mpaka okumba manda atakalikwirira fupalo ku chigwa cha gulu lankhondo la gogi. (komwekonso kudzakhala mzinda wotchedwa gulu la nkhondo). ndipo potero adzayeretsa dziko. “tsono iwe mwana wa munthu, ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: itana mbalame za mitundu yonse ndi zirombo zonse zakuthengo ndipo uziwuze kuti, ‘sonkhanani ndipo bwerani kuchokera ku mbali zonse ku nsembe imene ndikukonzerani inu, nsembe yayikulu pa mapiri a isreali. kumeneko inu mudzadya mnofu ndi kumwa magazi. mudzadya mnofu wa anthu ankhondo amphamvu ndi kumwa magazi a akalonga a dziko lapansi. onsewo anaphedwa ngati nkhosa zazimuna, ana ankhosa onenepa, mbuzi ndiponso ngati ngʼombe zazimuna zonenepa za ku basani. ku phwando lansembe limene ndikukonzera inulo, mudzadya zonona mpaka kukhuta ndi kumwa magazi mpaka kuledzera. pa tebulo langa mudzakhuta pakudya akavalo ndi okwerapo ake, anthu amphamvu ndi asilikali amitundumitundu,’ ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ine ndidzaonetsa ulemerero wanga pakati pa anthu a mitundu ina, ndipo adzaona mmene ndidzawalangire ndikadzayika dzanja langa pa iwo. kuyambira tsiku limenelo mpaka mʼtsogolo aisraeli adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo. ndipo anthu a mitundu ina adzadziwa kuti anthu a isreali anatengedwa ukapolo chifukwa cha tchimo lawo, chifukwa anali osakhulupirika kwa ine. choncho ine ndinawabisira nkhope yanga ndi kuwapereka kwa adani awo. motero anaphedwa pa nkhondo. ndinawachita zimenezi chifukwa cha kunyansa kwawo ndi zolakwa zawo, ndipo ndinawabisira nkhope yanga. “nʼchifukwa chake ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: tsopano ndidzakhazikanso pa bwino banja la yaqobo. ndidzachitira chifundo aisraeli onse, ndipo ndidzateteza dzina langa loyera. anthuwo akadzakhala mwamtendere mʼdziko lawo popanda wina wowaopseza, pamenepo adzayiwala zamanyazi zawo zimene zinawachitikira chifukwa chosandikhulupirira ine. ndidzawabwezeranso kwawo kuchokera pakati pa anthu a mitundu ina ndipo ndidzawasonkhanitsa kuchokera ku mayiko a adani awo. poteropo ndidzaonetsa pamaso pa anthu a mitundu yambiri kuti ndine woyera. pamenepo iwo adzadziwa kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo, ngakhale kuti ndinawapereka ku ukapolo pakati pa anthu a mitundu ina. ine ndidzawasonkhanitsanso ku dziko lawo osasiyako wina mʼmbuyo. ine sindidzawabisiranso nkhope yanga, pakuti ndidzathira mzimu wanga pa aisraeli. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

40

kumayambiriro a chaka cha 25, cha ukapolo wathu, tsiku la khumi lamwezi, patapita zaka khumi ndi zinayi mzinda wa yerusalemu utawonongedwa, pa tsiku lomwelo dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh linali pa ine ndipo iye anapita nane ku yerusalemu. mʼmasomphenyawo mavawelomakonsonanti-yeahoh ananditenga ndi kupita nane ku dziko la isreali ndipo anandiyika pa phiri lalitali kwambiri, moti ndinaona ngati mzinda. atandifikitsa kumeneko ndinaona munthu wonyezimira ngati mkuwa. iye anali atayima pa chipata ndipo mʼdzanja lake munali chingwe cha nsalu yabafuta ndi ndodo yoyezera. munthuyo anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, penyetsetsa ndipo umvetse bwinobwino. uyikepo mtima wako pa zonse zimene ndikukuonetsa pakuti anakubweretsa kuno kuti uwone zimenezi. tsono ukawawuze aisraeli zonse zimene uzione.” ine ndinaona khoma litazungulira mbali zonse za nyumba ya allah. mʼdzanja la munthuyo munali bango lopimira limene kutalika kwake kunali kwa mamita atatu. atayeza chipupacho anapeza kuti kuchindikira kwake kunali mamita atatu, ndiponso kutalika kwake kunalinso mamita atatu. anapita ku chipata chakummawa. anakwera pa makwerero a nyumbayo, nayeza chiwundo choyamba cha chipatacho; kutalika kwake kunali mamita atatu. kudutsa chiwundo choyambachi, panali zipinda za alonda zisanu ndi chimodzi, zitatu kudzanja lamanja, zitatu kudzanja lamanzere. chilichonse chinali cha mamita atatu mulitali mwake, chimodzimodzinso mulifupi mwake. mipata ya pakati pa zipindazo inali ya mamita awiri ndi theka. ndipo chiwundo cha pa chipata pafupi ndi khonde lapachipata, chinali mamita atatu. ndipo iye anayeza khonde la chipata ndipo chinali cha mamita atatu. anayeza khonde ndipo linali mamita anayi. mphuthu zake zinali mita imodzi kuchindikira kwake. khonde lamʼkati lapachipata linali kumapeto kwenikweni pafupi ndi nyumba ya allah. mʼkati mwa chipata chakummawa munali zipinda za alonda zitatu mbali iliyonse. zitatu zonsezo zinali zofanana, ndipo khonde la pakati pa zipindazo linali lofanana. kenaka anayeza chipata cholowera; mulifupi mwake munali mamita asanu ndipo mulitali mwake munali mamita asanu ndi limodzi ndi theka. kutsogolo kwa chipinda chilichonse cha alonda kunali khoma lalifupi lotalika theka la mita, ndipo mbali iliyonse ya zipinda za alondazo inali yotalika mamita atatu. ndipo anayeza kutalika kwa mulifupi mwa chipata cholowera, kuchokera ku khoma lakumbuyo la chipinda chimodzi mpaka ku khoma la chipinda china; kuchokera ku chitseko mpaka ku chitseko china. kutalika kwake kunali mamita khumi ndi awiri ndi theka. anayezanso khonde lamʼkati ndipo linali la mamita makumi atatu. ndipo mozungulira khondelo munali bwalo. muyesowu sukuphatikiza khonde loyangʼanana ndi bwalo. kuchokera pa chipata cholowera mpaka ku mapeto a khonde la chipata, kutalika kwake kunali mamita 27. makoma a zipinda ndiponso makoma a pakati pa zipindazo anali ndi mazenera. khonde lamʼkati linalinso ndi mazenera mʼkati mwake. pa makoma onsewo anajambulapo zithunzi za kanjedza. kenaka munthuyo anandilowetsa mʼbwalo lakunja, ndipo ndinaona zipinda zina ndi msewu wa miyala wozungulira bwalo lonse. zipinda zonse zinali makumi atatu ndipo zinkayangʼana msewuwo. utali wa mulifupi mwa msewuwo unkayenda mamita 27 kufanana ndi utali wa chipata cholowera. uwu unali msewu wa mʼmunsi. tsono, anayeza kutalika kwa bwalo kuyambira chipata cholowera choyamba mpaka polowera pa chipata chakunja cha bwalo la mʼkati. kutalika kwake kunali mamita makumi asanu. kenaka munthuyo anayeza mulitali ndi mulifupi mwa chipata chimene chimayangʼana kumpoto, chotulukira kunja. zipinda za alonda zimene zinalipo zitatu mbali iliyonse, makoma ake ndi khonde zinali ndi muyeso wofanana ndi wachipata choyamba chija. kutalika kwake kunali mamita 27 ndipo mulifupi mwake munali mamita 13. mipata yake, khonde lake ndi zojambula za kanjedza zinali ndi miyeso yofanana ndi za chipata chakummawa. chipatacho chinali ndi makwerero asanu ndi awiri ndipo kotsirizira kwa chipatacho kunali khonde. panalinso chipata cholowera ku bwalo lamʼkati chofanana ndi chakummawa chimene chimayangʼanana ndi chipata chakumpoto, chofanana ndi cha mbali ya kummawa. anachiyeza kuchokera ku chipata china mpaka ku chipata china. kutalika kwake kunali mamita makumi asanu. ndipo munthuyo anapita nane ku mbali yakummwera ndipo ndinaona chipata chakummwera. iye anayeza mphuthu zake ndi khonde ndipo zinali ndi miyeso yofanana ndi ya zina zija. mʼzipinda za chipata cholowera chimenechi ndi mʼkhonde lake munali mipata yofanana ndi ya mʼzipinda zina. mulitali mwake munali mamita 27, mulifupi mwake munali mamita 13. chipatacho chinali ndi makwerero asanu ndi awiri ndi khonde kotsirizira kwake. chipindacho chinali ndi zojambula za kanjedza ku mbali zonse za makoma. bwalo lamʼkati linalinso ndi chipata kummwera. munthuyo analiyeza kuchokera ku chipata chimenechi mpaka ku chipata chakunja. kutalika kwake kunali mamita makumi asanu. ndipo munthu uja anandilowetsa mʼbwalo lamʼkati kudzera ku chipata chakummwera. anayeza chipatachi ndipo chinali chofanana ndi zinzake zija. zipinda zake za alonda, makoma ake ndi khonde lake zinali zofanana ndi zina zija. chipata cholowera ndi khonde lake zinali ndi mipata mʼmbali zonse. mulitali mwake munali mamita 27 ndipo mulifupi munali mamita 13. (khonde lililonse la makonde atatu a zipata zolowera bwalo lamʼkati aja linali la mamita ozungulira mʼbwalo lamʼkati anali mamita 13 mulitali mwake, mamita awiri ndi theka mulifupi mwake). khonde lake linayangʼanana ndi bwalo lakunja. pa mphuthu pake anajambulapo zithunzi za kanjedza mbali zonse ziwiri, ndipo linali ndi makwerero asanu ndi atatu. kenaka munthuyo anapita nane ku bwalo la mʼkati mbali ya kummawa, ndipo anayeza chipata cholowera; chinali chofanana ndi zinzake zina zija. zipinda zake za alonda, makoma ake ndi khonde lake zinali zofanana ndi zina zija. chipata cholowera ndi khonde lake chinali ndi mipata mʼmbali zonse. mulitali mwake munali mamita 27 ndipo mulifupi mwake munali mamita 13. khonde lake linayangʼanana ndi bwalo lakunja. pa mphuthu pake anajambulapo zithunzi za kanjedza mbali zonse ziwiri, ndipo linali ndi makwerero asanu ndi atatu. kenaka anapita nane ku chipata chakumpoto ndipo anachiyeza. chinali chofanana ndi zina zija. zipinda zake za alonda, makoma ake ndiponso khonde lake zinali zofanana ndi zina zija, ndipo chinalinso ndi mipata mbali zonse ziwiri. mulitali mwake munali mamita 27 ndipo mulifupi mwake munali mamita 13. khonde lake limayangʼanana ndi bwalo lakunja. pa mphuthu zake anajambulapo zithunzi za kanjedza mbali zonse ziwiri, ndipo linali ndi makwerero asanu ndi atatu. panali chipinda ndipo khomo lake linali pafupi ndi khonde la chipata cholowera chamʼkati. mʼchipinda mʼmenemo ankatsukira nyama ya nsembe yopsereza. pa khonde la chipatacho panali matebulo awiri, lina kuno lina uko. ankapherapo nsembe zopsereza, nsembe zopepesera machimo ndi nsembe zopepesera kupalamula. panali matebulo anayi, awiri a iwo anali kunja kwa khoma la khonde pafupi ndi makwerero olowera pa chipata chakumpoto ndi awiri enawo anali mbali inayo ya makwerero. choncho ku mbali imodzi ya chipata kunali matebulo anayi, ndiponso ku mbali inayo kunali matebulo anayi. onse pamodzi anali matebulo asanu ndi atatu. pa matebulopo ankapherapo nyama za nsembe zopsereza. matebulo anayiwa anali a miyala yosema. lililonse mulitali mwake linali la masentimita 75, mulifupi mwake linali la masentimita 75, ndipo msinkhu wake unali wa masentimita makumi asanu. pa matebulopo amayikapo zipangizo zophera nsembe zopsereza ndi nsembe zina. choncho pa matebulopo ankayikapo nyama za nsembe zopsereza. mbedza zitatu zazitali ngati chikhatho amazikoleka pa makoma pozungulira ponse. munthu uja anapita nane mʼkati mwa bwalo ndipo ndinaona zipinda ziwiri. chimodzi chinali pafupi ndi chipata chakumpoto kuyangʼana kummwera ndi china chinali pafupi ndi chipata chakummwera kuyangʼana kumpoto. munthuyo anandiwuza kuti, “chipinda chimene chikuyangʼana kummwera ndi cha ansembe amene amayangʼanira nyumba ya allah, ndipo chipinda chimene chikuyangʼana kumpoto ndi cha ansembe amene amayangʼanira guwa lansembe. amenewa ndiwo ana a zadoki, ndipo ndi okhawo mwa zidzukulu za levi amene ayenera kutumikira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼnyumba ya allah.” kenaka munthuyo anayeza bwalo; linali lofanana mbali zonse kutalika kwake, mulitali mwake munali mamita 53, ndipo mulifupi mwake munali mamita 53. ndipo guwa lansembe linali kutsogolo kwa nyumba ya allah. munthuyo anapita nane pa khonde la nyumba ya allahyo. anayeza mphuthu za khondelo ndipo zinali mamita awiri ndi theka mbali zonse. mulifupi mwa chipatacho munali mamita asanu ndi awiri ndipo mulifupi mwa makoma ake munali mamita awiri mbali zonse. mulitali mwa khonde munali mamita khumi, mulifupi mwake munali mamita asanu ndi limodzi kuchokera kutsogolo mpaka kumbuyo. panali makwerero khumi, ndipo mbali zonse kunali nsanamira.

41

ndipo munthuyo anapita nane mʼchipinda chopatulika cha nyumba ya allah ndipo anayeza khonde lake; mulifupi mwa khondelo munali mamita atatu mbali iliyonse kutalika kwake. mulifupi mwa khomo munali motalika mamita asanu. makoma a mbali zonse anali a mamita awiri ndi theka mulifupi mwake. anayezanso kutalika kwa chipinda chopatulika chija ndipo mulitali mwake munali motalika mamita makumi awiri ndi mulifupi mwake munali mamita khumi. kenaka munthuyo anakalowa mʼkati ndipo anayeza khonde la pa khomo; khondelo linali mita imodzi mulifupi mwake. mulifupi mwa khondelo munali mamita atatu. ndiponso anayeza kutalika kwa chipinda chopatulika chenichenicho. mulitali mwake munali mamita khumi, ndipo mulifupi mwake munali mamita khumi. munthuyo anandiwuza kuti, “ichi ndicho chipinda chopatulika kwambiri.” tsono munthuyo anayeza khoma la nyumba ya allah; kuchindikira kwake kunali mamita atatu. panalinso zipinda zina kuzungulira nyumba ya allah ndipo chilichonse chinali cha mamita awiri mulifupi wake. zipindazo zinali zitatu zosanjikizana. chigawo chilichonse chinali ndi zipinda makumi atatu. pa makoma a nyumba ya allah panali zochirikiza zipindazo kuti zisatsamire khoma la nyumba ya allah. zipinda za mʼmbalizo zinkapita zikulirakulira pomakwera chipinda ndi chipinda potsata kukulirakulira kwa zochirikiza za zipinda zija. pambali pa nyumba ya allah panali makwerero okwerera pamwamba, kuchokera chigawo chapansi kudzera chapakati, mpaka kukafika pamwamba. ndinaona chiwundo kuzungulira nyumba ya allah. chinapanga maziko a zipindazo ndipo chinali cha mamita atatu. khoma lakunja la zipindazo linali la mamita awiri ndi theka kuchindikira kwake. pakati pa chiwundocho ndi zipinda za nyumba ya allah panali bwalo limeneli la mamita khumi kupingasa kwake kuzungulira nyumba yonse ya allah. zitseko za zipinda zamʼmbalizo zinali zotsekulira ku chiwundo. chitseko chimodzi chinkayangʼana kumpoto ndipo china chinkayangʼana kummwera. chiwundo chosamangapo kanthu chinali mamita awiri ndi theka kukula kwake kuzungulira ponseponse. nyumba imene inali chakummwera moyangʼanana ndi bwalo la nyumba ya allah inali mamita 35 mulifupi mwake. khoma la nyumbayo linali mamita awiri ndi theka kuchindikira kwake kuzungulira ponseponse, ndipo mulitali mwake linali mamita 45. ndipo munthuyo anayeza nyumba ya allah ndipo mulitali mwake inali mamita makumi asanu. nyumbayo ndi makoma ake, zonse zinali za mamita makumi asanu. kumaso kwa nyumba ya allah chakummawa kwa bwalolo mulifupi mwake munali mamita makumi asanu. kenaka anayeza kutalika kwa nyumba yoyangʼanana ndi bwalo chakumadzulo kwa nyumba ya allah, kuphatikizapo njira zamʼkati ku mbali iliyonse. kutalika kwake kunali mamita makumi asanu. chipinda chachikulu cha nyumba ya allah, chimene chili chamʼkati, khonde lamʼkati loyangʼanana ndi bwalo, mazenera ndi maferemu ake, zonsezi zinali zokutidwa ndi matabwa. pamwamba moyangʼanana ndi chiwundo, nyumba ya allah inakutidwa ndi matabwa kuyambira pansi mpaka ku mazenera, (mazenerawo anali okutidwa), pamwamba pa khomo lolowera ku malo opatulika amʼkati komanso kuzungulira makoma onse kunja ndi mʼkati, anajambulapo zithunzi za kerubi mmodzi atakhala pakati pa kanjedza muwiri. kerubi aliyense anali ndi nkhope ziwiri: imodzi inali nkhope ya munthu yoyangʼana kanjedza mbali imodzi, ndi ina inali nkhope ya mkango yoyangʼana kanjedza mbali ina. zinajambulidwa kuzungulira nyumba ya allah yonse. motero kuyambira pansi mpaka pamwamba pa khomo komanso pa makoma onse a chipinda chachikulu cha nyumba ya allah, anajambula zithunzi za akerubi ndi kanjedza pa makoma onse a malo opatulika. mphuthu za chipinda chachikulu cha nyumba ya allah kutalika kwake mbali zonse kunali kofanana. ndipo kumaso kwa malo opatulika kunali chinthu china chooneka ngati guwa lansembe la matabwa. msinkhu wake unali mita imodzi ndi theka, mulitali mwake munali mita imodzi, mulifupi mwake munalinso mita imodzi. mphuthu zake, tsinde lake ndi mbali zonse zinali za matabwa. munthuyo anandiwuza kuti, “tebulo limeneli ndilo limakhala pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” chipinda chachikulu chija chinali ndi zitseko ziwiri. malo opatulika aja analinso ndi zitseko ziwiri. chitseko chilichonse chinali ndi zigawo ziwiri zopatukana. ndipo pa zitsekopo anajambulipo zithunzi za akerubi ndi kanjedza monga zomwe anajambulapo pa makoma. kunja kwake kunali ngati denga lamatabwa pamwamba pa khonde lamʼkati. pa mbali zonse za khonde lamʼkatilo panali mazenera, ndipo pa makoma ake onse anajambulapo zithunzi za kanjedza.

42

pambuyo pake munthuyo anapita nane ku bwalo lakunja chakumpoto ndipo anafika nane ku zipinda zoyangʼanana ndi bwalo la nyumba ya allah ndi nyumba ina yakumpoto. nyumba yakumpotoyi mulitali mwake munali mamita makumi asanu, mulifupi mwake munali mamita 25. panali midadada iwiri, umodzi umayangʼanana ndi bwalo lamʼkati la mamita khumi, winawo umayangʼanana ndi bwalo lakunja. midadada iwiriyi inali ya nyumba zitatu zosanjikana ndipo imayangʼanana. kumaso kwa zipindazo kunali njira yamʼkati, mulifupi mwake munali mamita asanu, mulitali mwake munali mamita makumi asanu. makomo ake analoza chakumpoto. zipinda zammwamba zinali zazifupi mʼmimbamu kupambana zipinda zamʼmunsi ndi zipinda zapakati chifukwa njira zake zinatenga malo ambiri. popeza zipinda zinali zosanjikizana katatu ndipo zinalibe nsanamira monga za mabwalo, motero zipinda zamʼmwamba zinali zochepa kuyerekeza ndi zipinda zapansi ndi zipinda zapakati. panali khoma lakunja lomwe limatsatana ndi zipindazo kutsogolo kwake pambali pabwalo lakunja, kutalika kwake kunali mamita 25. zipinda za mʼmbali mwa bwalo lakunja mulitali mwake munali mamita 25. koma zomwe zinali mʼmbali mwa nyumba ya allah, mulitali mwake munali mamita makumi asanu. pansi pa zipinda zimenezi panali khomo chakummawa kuchokera ku bwalo lakunja kumene khoma lake linkayambira. mbali yakummwera kuyangʼanana ndi bwalo ndi nyumbayo kunali zipinda zina. kumaso kwa zipindazi kunali njira. zipindazi mulitali mwake, mulifupi mwake ndiponso maonekedwe ake onse zinali zofanana ndi zipinda zoyangʼana zakumpoto zija. makomo ndi zitseko zake zinalinso zofanana ndi makomo a zipinda zakummwera. kunali khomo mʼmbali ya kummawa kumene ankalowerako. kunalinso khoma logawa zipinda. ndipo munthuyo anandiwuza kuti, “zipinda zakumpoto ndi zakummwera zoyangʼanana ndi bwalo la nyumba ya allah ndi zoyera. mʼmenemo ansembe amene amakhala pafupi ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh amadyeramo zopereka zopatulika kwambiri. mʼmenemo adzayikamo zopereka zopatulika kwambiri, zopereka za chakudya, nsembe zopepesera machimo ndi nsembe zopepesera kupalamula, poti malowo ndi opatulika. pamene ansembe alowa ku malo opatulikawa, asatuluke kupita ku bwalo lakunja popanda kusiya momwemo zovala zimene anavala potumikira zija, pakuti zovalazi ndi zopatulika. avale kaye zovala zina ndipo akhoza kufika kwa anthu.” munthuyo atamaliza kuyeza zimene zinali mʼkati mwa nyumba ya allah, anatuluka nane pa chipata chakummawa ndi kuyeza bwalo lonse. anayeza mbali yakummawa ndi ndodo yake yoyezera; kutalika kwake kunali mamita 250. anayeza mbali ya kumpoto ndi ndodo yake; kutalika kwake kunali mamita 250. munthuyo anayeza mbali yakummwera; kutalika kwake kunali mamita 250 atayeza ndi ndodo yake. kenaka anatembenukira ku mbali ya kumadzulo ndi kuyeza ndi ndodo yake; kutalika kwake kunali mamita 250 atayeza ndi ndodo yake. motero anayeza mbali zonse zinayi. panali khoma lozungulira bwalolo mulitali mwake munali mamita 250 ndipo mulifupi mwake munalinso mamita 250. khomalo linali lolekanitsa zinthu zoyera ndi zinthu wamba.

43

pambuyo pake munthuyo anapita nane ku chipinda choyangʼana kummawa, ndipo ndinaona ulemerero wa allah wa isreali ukubwera kuchokera kummawa. liwu lake linali ngati mkokomo wamadzi, ndipo dziko linawala ndi ulemerero wake. masomphenya amene ndinawaonawa anali ngati masomphenya amene ndinawaona pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh anabwera kudzawononga mzinda ndiponso ngati masomphenya amene ndinawaona ku mtsinje wa kebara. ndipo ndinadzigwetsa chafufumimba. ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unalowa mʼnyumba ya allah kudzera pa chipata choyangʼana kummawa. tsono mzimu unandinyamula nundilowetsa mʼbwalo lamʼkati, ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unadzaza nyumba ya allah. munthuyo ali chiyimire pambali panga, ndinamva wina akundiyankhula kuchokera mʼnyumba ya allah. iye anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, awa ndi malo a mpando wanga waufumu, ndi malo opondapo mapazi anga. pano ndiye pamene ndidzakhala pakati pa aisraeli mpaka muyaya. aisraeliwa kapena mafumu awo sadzayipitsa dzina langa popembedza milungu ina kapena poyika mitembo ya mafumu awo ku zitunda zachipembedzo. ankamanga chiwundo chawo pafupi ndi chiwundo changa, ndiponso mphuthu zawo pafupi ndi mphuthu zanga, nʼkungokhala khoma chabe pakati pa iwowo ndi ine. motero anayipitsa dzina langa loyera ndi machitidwe awo onyansa. choncho ine ndinawawononga ndili wokwiya. tsopano alekeretu kupembedza milungu ina ndipo achotseretu mitembo ya mafumu awo, isakhale pafupi ndi ine, ndipo ine ndidzakhala pakati pawo mpaka muyaya. “iwe mwana wa munthu, awuze aisraeliwa za nyumba ya allahyi, mamangidwe ake ndipo achite manyazi ndi machimo awo, akachita manyazi ndi zoyipa zonse anachita, uwafotokozera za nyumba ya allah, mamangidwe ake, makomo ake otulukira ndi makomo olowera, ndiye kuti, mamangidwe ake onse. uwafotokozerenso malangizo ndi malamulo ake. uwalembe akuona kuti athe kuwasunga ndi kuwachita. “limeneli ndi lamulo la nyumba ya allah imene idzamangidwe pamwamba pa phiri. malo ake onse ozungulira adzakhala oyera kwambiri. limeneli ndilo lamulo la nyumba ya allah. “miyeso ya guwa lansembe ndi iyi: pa tsinde pake padzakhala ngalande ya masentimita makumi asanu kuzama kwake ndi mulifupi mwake. mʼphepete mwa ngalandeyo kuzungulira guwa lonse, mudzakhala mkombero wa masentimita 25. kuchokera mʼngalande ya pansi padzakhala mpaka pa phaka lapansi mita imodzi, mulifupi mwake theka la mita. kuchokera pa phaka lalingʼono mpaka pa phaka lalikulu, msinkhu wake ndi mamita awiri, mulifupi mwake ndi masentimita makumi asanu. malo osonkhapo moto pa guwa, msinkhu wake udzakhala mamita awiri. pa ngodya iliyonse ya malo osonkhapo motowo panatuluka nyanga imodzi. malo osankhalapo moto pa guwa lansembe miyeso yake ndi yofanana mbali zonse. mulitali mwake mudzakhala mamita asanu ndi limodzi ndipo mulifupi mwake mudzakhalanso mamita asanu ndi limodzi. phaka lapamwamba muyeso wake udzakhala wofanana mbali zonse. mulitali mudzakhala mamita asanu ndi awiri ndiponso mulifupi mwake mudzakhalanso mamita asanu ndi awiri. mkombero wake udzakhala wa masentimita 25 ndiponso ngalande yake yozungulira idzakhala ya masentimita 25. makwerero a guwa lansembe adzayangʼana kummawa.” kenaka munthuyo anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: guwalo litamangidwa, tsono malamulo awa azidzatsatidwa popereka nsembe zopsereza ndiponso powaza magazi pa guwapo. udzawapatse ansembe, omwe ndi alevi, a banja la zadoki, amene amabwera pafupi nane kudzanditumikira, mwana wangʼombe wamwamuna kuti aperekere nsembe yopepesera machimo. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. udzatengeko magazi ake ena ndi kuwapaka pa nyanga zinayi za pa guwa lansembe, pa ngodya zinayi za phaka ndiponso mozungulira mkombero wonse. motero udzaliyeretsa ndi kulipatula. udzatenge ngʼombe yayimuna yomwe yaperekedwa ngati nsembe yopepesera machimo, ndipo udzayiwotche pa malo ake enieni mʼbwalo la nyumba ya allah, kunja kwa malo opatulika. “mmawa mwake udzatenge mbuzi yopanda chilema kuti nayonso iperekedwe ngati nsembe yopepesera machimo. pambuyo pake idzayeretse guwa lansembe monga unachitira ndi ngʼombe yayimuna ija. utatha kuyeretsa guwa lansembelo, udzatenge mwana wangʼombe wamwamuna wopanda chilema ndiponso nkhosa yayimuna yopanda chilema. udzapereke zonsezi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ansembe adzazithire mchere ndi kuzipereka kuti zikhale nsembe zopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “kwa masiku asanu ndi awiri, uzidzapereka tsiku ndi tsiku mbuzi yayimuna, mwana wangʼombe, ndiponso nkhosa kuti zikhale nsembe zopepesera machimo. zonsezi zidzakhale zopanda chilema. kwa masiku asanu ndi awiriwo ansembe adzachite mwambo woyeretsa ndi kupatula guwa lansembelo. masiku amenewa atatha, kuyambira tsiku lachisanu ndi chitatu, ansembe azipereka nsembe zanu zopsereza ndi nsembe zachiyanjano pa guwa lansembe. apo ndidzakulandirani. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

44

munthu uja anabwerera nane ku chipata chakunja kwa malo opatulika, chomwe chimayangʼana kummawa. chipatacho chinali chotseka. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “chipata ichi chikhale chotseka, chisatsekulidwe. wina asalowerepo chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali walowera pomwepa. kalonga yekha angathe kukhala mʼmenemo ndi kumadya chakudya pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye adzalowere pa njira ya ku khonde lamʼkati ndi kutulukiranso njira yomweyo.” kenaka munthuyo anandidzeretsa pa chipata chakumpoto ndipo tinafika kumaso kwa nyumba ya allah. nditapenyetsetsa ndinangoona ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh utadzaza mʼnyumba ya allah, ndipo ndinadzigwetsa pansi chafufumimba. mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “iwe mwana wa munthu, samala bwino ndipo uyangʼanitsitse ndi kumvetsa bwino zonse zimene ndikuwuze zokhudza malamulo ndi malangizo a nyumbayi. usamalitse za amene angalowe ndi kutuluka mʼnyumbayi. uwuze mtundu wopanduka wa isreali kuti ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: inu aisraeli, andikwana machitidwe anu onyansawo! munalowetsa alendo osachita mdulidwe mu mtima ndi mʼthupi momwe mʼnyumba yanga ndipotu anayipitsa nyumba yanga. pamene inu munkandipatsa chakudya changa ndi magazi omwe kuwonjezera pa zonyansa zanu zonse ndiye kuti munaphwanya pangano langa. mʼmalo moti muzisamalira zinthu zanga zopatulika, mwayika alendo kuti aziyangʼanira malo anga opatulika. ambuye wamphamvuzonse akuti: palibe mlendo wosachita mdulidwe mu mtima ndi mʼthupi ngakhalenso mlendo amene amakhala pakati pa aisraeli amene adzalowe mʼmalo anga opatulika. “ndiponso alevi amene anandisiya kutali pa nthawi imene isreali anasochera potsata mafano, adzalangidwa chifukwa cha tchimo lawo. adzangokhala atumiki chabe mʼmalo anga opatulika. azidzayangʼanira zipata za nyumba ya allah ndi kugwira ntchito kumeneko. azidzapha nyama za nsembe zopsereza ndi za nsembe zina za anthu. choncho azidzayimirira pamaso pa anthu nʼkumawatumikira. iwowa ankatumikira anthu popembedza mafano awo, ndipo anachititsa aisraeli kugwa mu uchimo. nʼchifukwa chake ine ndikulumbira kuti iwowa ayenera kulangidwa chifukwa cha machimo awo. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo sayenera kufika pafupi ndi ine ndi kunditumikira ngati ansembe, kapena kuyandikira chilichonse cha zinthu zanga zopatulika, kapenanso zopereka zanga zopatulika kwambiri. iwo adzachititsidwa manyazi chifukwa cha machitidwe awo onyansa. komabe ndidzawayika kuti aziyangʼanira nyumba yanga ndi kutumikira pa ntchito zake zonse zoyenera kuti zigwiridwe mʼmenemo. “koma ansembe, a fuko la levi, a banja la zadoki amene ankatumikira mokhulupirika ku malo anga opatulika pa nthawi imene aisraeli anasochera ndi kundisiya ine; iwowa adzasendera kwa ine kudzanditumikira. adzafika pamaso panga kuti apereke nsembe za mafuta ndi magazi. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. okhawa ndiwo adzalowe ku malo anga opatulika ndi kudzayandikira tebulo langa kuti adzanditumikire. amenewa okha ndiwo adzasamalire zinthu zanga. “pamene alowa ku zipata za bwalo lamʼkati azivala zovala zabafuta. asamavale chovala china chilichonse cha ubweya wankhosa pamene akutumikira pa zipata za bwalo la mʼkati kapena kunja kwa nyumba ya allah. azivala nduwira za bafuta ndi kabudula wabafuta mʼkati. asavale chilichonse chowachititsa thukuta. pamene atuluka ndi kupita ku bwalo lakunja kumene kuli anthu, azivula zovala zimene amatumikira nazo, ndipo azisiye zovalazo mu zipinda zopatulika. pambuyo pake avale zovala zina, kuopa kuti angapatsireko kuyera anthu enawo ndi zovala zawozo. “ ‘ansembe asamamete mpala kapena kusunga tsitsi lalitali kwambiri, koma azingoliyepula. wansembe asamwe vinyo pamene ali pafupi kulowa mʼbwalo la mʼkati. iwo asakwatire akazi amasiye kapena osudzulidwa; koma azikwatira anamwali osadziwa mwamuna a fuko la isreali kapena akazi amasiye a ansembe anzawo. ansembe aziphunzitsa anthu anga kusiyanitsa pakati pa zinthu zopatulika ndi zinthu wamba, ndiponso pakati pa zinthu zoyenera ndi zosayenera kuperekedwa nsembe. “ ‘pakakhala milandu, ansembe azikhala oweruza ndipo agamule milanduyo potsata malamulo anga. atsate malamulo anga ndi malangizo anga pa za masiku anga onse a chikondwerero. asamalirenso kuti masiku anga a sabata akhale oyera. “ ‘wansembe asadziyipitse pokhudza munthu wakufa, pokhapokha ngati wakufayo ndi abambo ake kapena amayi ake, mwana wake wamwamuna kapena wamkazi, mʼbale wake kapena mlongo wake wosakwatiwa. atatha kuyeretsedwa adikirebe masiku asanu ndi awiri kuti ayere ndithu. pa tsiku lomwe akukalowa mʼbwalo la mʼkati la malo opatulika kuti akatumikire, apereke nsembe yopepesera machimo. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ ‘ansembe asadzakhale ndi cholowa chilichonse ayi. cholowa chawo ndi ine. musadzawapatse chuma mu isreali; ine ndidzakhala chuma chawo. iwo azidzadya nsembe ya chakudya, nsembe yopereka chifukwa cha tchimo ndi nsembe yopepesera machimo. zinthu zonse zoperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mu isreali zidzakhala zawo. zabwino za zipatso zanu zoyambirira kucha ndiponso mphatso zanu zonse zapadera zidzakhala za ansembe. inu muziwapatsa chigawo choyamba cha ufa wanu kuti pa nyumba panu pakhale madalitso. ansembe sayenera kudya kalikonse kofa kokha, kaya mbalame, kapena nyama. kapena yochita kujiwa.’ ”

45

“ ‘mukamadzagawa dziko kuti fuko lililonse lilandire cholowa chake, mudzapatuleko chigawo chimodzi kuti chikhale cha mavawelomakonsonanti-yeahoh. mulitali mwake mudzakhale makilomita khumi ndi awiri ndi theka ndipo mulifupi mwake makilomita khumi. malo onsewo adzakhale opatulika. mʼkati mwa chigawo chimenechi, malo a mamita 250 mbali iliyonse adzakhala malo a nyumba ya allah. pozungulira pake ponse padzakhala malo a mamita 25. mʼchigawo chopatulikacho muyeze malo a makilomita 12 ndi theka mulitali mwake, makilomita asanu mulifupi mwake. pamenepo padzakhala malo opatulika kwambiri. malo opatulika amenewa adzakhalanso a ansembe amene amatumikira ku malo opatulika, amene amayandikira mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti amutumikire. pamenepo padzakhala malo omangapo nyumba zawo ndi malo omangapo nyumba ya allah. alevi otumikira ku nyumba ya allah adzakhala ndi malo a makilomita khumi ndi awiri ndi theka mulitali mwake ndi makilomita asanu mulifupi mwake. kumeneko ndiko kudzakhale midzi yawo. “ ‘moyandikana ndi malo opatulika, padzakhale malo a makilomita awiri ndi theka mulifupi mwake ndi makilomita khumi ndi awiri ndi theka mulitali mwake; kuti akhale malo a mzinda. malo amenewa adzakhala a aisraeli onse. “ ‘mfumu idzakhale ndi malo okhudzana ndi chigawo cha malo opatulika ndi cha mzinda. malowo ayandikane ndi zigawozo chakummawa ndi chakumadzulo. malowo atalike ngati chigawo chimodzi cha fuko la isreali kuyambira ku malire akummawa mpaka ku malire akumadzulo. malowa adzakhala chigawo cha mfumu mu isreali. choncho mafumu anga sadzazunzanso anthu anga, koma adzidzalola aisraeli kuti akhale ndi zigawo zawozawo. “ ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: tsono pakwana, inu akalonga a isreali. lekani nkhanza zanu ndi kupondereza anthu anga. muzitsata chilungamo ndi kuchita zokomera anthu. musapirikitse anthu anga mʼdzikomo. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. miyeso yanu yoyezera zinthu monga efa ndi bati zizikhala zokhulupirika. efa ndi bati ikhale miyeso yolingana kukula kwake. muyeso wa homeri ukhale wokwanira mabati khumi, ukhalenso wokwanira maefa khumi. ndiye kuti kukula kwa miyeso iwiriyo kuzidzatsata kukula kwa homeriyo. muyeso wa sekeli ukhale wokwanira magera makumi awiri. muyeso wa mina ukhale wolemera masekeli 60. “ ‘zopereka zomwe mudzidzapereka ndi izi: chimodzi mwa zigawo 60 za tirigu, barelenso chimodzimodzi ndiponso gawo limodzi la magawo asanu ndi limodzi la efa, kulitapa pa barele wa homeri. gawo loyenera la mafuta, loyezedwa ndi bati, ndiponso chigawo mwa zigawo 100 za mafuta. miyeso yake ili motere: mabati khumi afanana ndi homeri imodzi kapena kori imodzi. muperekenso nkhosa imodzi pa gulu lankhosa 200 za pa msipu wabwino wa mu isreali. izi zidzagwiritsidwa ntchito monga nsembe za chakudya, nsembe zopsereza, ndi nsembe zachiyanjano ndi nsembe zopepesera milandu ya anthu. ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. anthu onse a mʼdzikomo azidzapereka zimenezi kwa mfumu ya isreali. udzakhala udindo wa mfumu kupereka zofunikira ku nsembe zopsereza, nsembe za chakudya, ndi nsembe za zakumwa pa nthawi ya zikondwerero, chikondwerero cha mwezi watsopano ndi cha masabata, nthawi yonse ya zikondwerero zoyikika za aisraeli. mfumuyo idzapereka nsembe zopepesera machimo, nsembe za chakudya, nsembe zopsereza, ndi nsembe zachiyanjano kuti zikhale nsembe zopepesera machimo a aisraeli. “ ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: pa tsiku loyamba la mwezi woyamba muzitenga mwana wangʼombe wamwamuna wopanda chilema ndi kuchita mwambo woyeretsa malo opatulika. wansembe atengeko magazi a nsembe yopepesera machimoyo ndipo awapake pa mphuthu za nyumba ya allah, pa ngodya zinayi za pamwamba pa guwa lansembe ndi pa mphuthu za pa chipata cha bwalo la mʼkati. muzichita chimodzimodzi pa tsiku la chisanu ndi chiwiri la mwezi, kuchitira aliyense amene wachimwa mosafuna kapena mosadziwa. motero nyumba ya allah idzakhala yoyera. “ ‘pa tsiku la 14 la mwezi woyamba muzichita chikondwerero cha paska, chikondwerero chake cha masiku asanu ndi awiri. pa masiku amenewo muzidzadya buledi wopanda yisiti. pa tsiku loyamba la chikondwererocho, mfumu ipereke nsembe ya ngʼombe yayimuna monga nsembe yopepesera machimo ake ndi machimo a anthu onse a mʼdziko. pa masiku asanu ndi awiri a chikondwererocho, mfumu ipereke kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nsembe zopsereza izi: ngʼombe zazimuna zisanu ndi ziwiri, nkhosa zazimuna zisanu ndi ziwiri, zonsezi zopanda chilema. pa masikuwa mfumu iziperekanso mbuzi imodzi yayimuna ngati nsembe yopepesera machimo. pamodzi ndi ngʼombe iliyonse yayimuna ndi nkhosa iliyonse yayimuna, mfumu ipereke chopereka cha chakudya chokwanira efa imodzi ndiponso mafuta okwanira hini imodzi pa efa iliyonse. “ ‘pa nthawi ya chikondwerero cha masiku asanu ndi awiri, chimene chimayamba pa tsiku la 15 la mwezi wachisanu ndi chiwiri, mfumuyo iziperekanso nsembe za mtundu womwewo: nsembe zopepesera machimo, nsembe zopsereza, nsembe za chakudya ndi za mafuta.’ ”

46

“ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, chipata chakummawa cha bwalo lamʼkati chizikhala chotseka pa masiku asanu ndi limodzi ogwira ntchito, koma chizitsekulidwa pa tsiku la sabata ndi pa tsiku la chikondwerero cha mwezi watsopano. mfumu izilowa podzera mʼkhonde la mʼkati la chipata pochokera kunja, nʼkudzayima pafupi ndi nsanamira yapakhomo. ansembe apereke nsembe yake yopsereza ndi nsembe yake yachiyanjano. mfumuyo ipembedze pa chiwundo cha pa chipatacho kenaka nʼkutuluka. koma chipatacho asachitseke mpaka madzulo. anthu a mʼdziko azipembedza pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa khomo la chipata chimenechi pa masiku a sabata ndi pa tsiku la mwezi watsopano. nsembe yopsereza imene mfumu iyenera kupereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ikhale motere: pa tsiku la sabata izipereka ana ankhosa aamuna asanu ndi mmodzi wopanda chilema, ndiponso nkhosa yayima yopanda chilema. pamodzi ndi nkhosa yayimuna, mfumu izipereka nsembe ya chakudya yokwanira efa imodzi. pamodzi ndi ana ankhosa, mfumu izipereka monga ikufunira kutero. iperekenso hini imodzi ya mafuta pa efa iliyonse ya tirigu. pa tsiku la mwezi watsopano mfumuyo ipereke mwana wangʼombe wamwamuna, ana ankhosa asanu ndi mmodzi ndiponso nkhosa yayimuna, zonsezi zopanda chilema. ipereke efa imodzi ya tirigu pa ngʼombe yayimuna iliyonse ndiponso efa ina pa nkhosa yayimuna iliyonse. pa ana ankhosa ipereke tirigu monga ikufunira kutero. pamodzi ndi efa ya tirigu, ipereke hini imodzi ya mafuta. pamene mfumu ikulowa, izidzera mʼkhonde lamʼkati la chipata chakummawa, izitulukiranso pomwepo. “anthu a mʼdzikomo akabwera kudzapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh pa masiku a chikondwerero, ngati munthu alowera pa chipata chakumpoto atulukire chipata chakummwera. munthu wolowera chipata chakummwera, atulukire chipata chakumpoto. munthu asatulukire pomwe walowera, koma atulukire pa chipata choyangʼanana nacho. mfumu izidzakhala pakati pawo. anthu akamadzalowa mfumu idzalowa nawo. anthu akamadzatuluka mfumu idzatuluka nawo. “pa masiku achikondwerero ndi pa masiku ena osankhidwa, zopereka za chakudya zikhale zokwanira efa imodzi pamodzi ndi ngʼombe yayimuna iliyonse, efa imodzinso ndi nkhosa yayimuna, koma pa mwana wankhosa apereke monga angathere. iperekenso hini imodzi ya mafuta pa efa iliyonse. pamene mfumu ikufuna kupereka chopereka chaufulu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kaya ndi nsembe yopsereza kapena zopereka za chiyanjano, ayitsekulire chipata chakummawa. iyo ipereke nsembe yopsereza kapena zopereka zake za chiyanjano monga imachitira pa tsiku la sabata. kenaka ituluke ndipo mfumuyo itatuluka, atseke chitsekocho. “tsiku lililonse nthawi ya mmawa azipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mwana wankhosa wa chaka chimodzi. pamodzi ndi nyamayo aziperekanso mmawa uliwonse chopereka cha chakudya chokwanira chimodzi mwa zigawo zisanu ndi chimodzi za efa. aziperekanso chimodzi mwa zigawo zitatu za hini ya mafuta okandira ufa wosalala. chopereka cha chakudya chimenechi chiziperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nthawi zonse mwa lamulo. motero azipereka mwana wankhosa ndi chopereka cha chakudya ndi mafuta mmawa uliwonse kuti zikhale nsembe zopsereza za tsiku ndi tsiku. “ ‘ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikuti: ngati kalonga apereka mphatso chigawo cha cholowa chake kwa mmodzi mwa ana ake, mphatsoyo idzakhala ya ana akewo. idzakhala yawo chifukwa ndi cholowa chawo. koma ngati ipereka mphatso yotere kuchokera pa cholowa chake kwa mmodzi mwa antchito ake, mphatsoyo idzakhala ya wantchitoyo mpaka chaka chaufulu. pambuyo pake idzabwereranso kwa kalongayo chifukwa cholowa chake ndi cha ana ake. kalonga asalande cholowa chilichonse cha anthu, kuwachotsa mʼdera lawo la dziko. iye apereke kwa ana ake cholowa chawo chochokera pa chuma chakechake, kuti pasapezeke ndi mmodzi yemwe mwa anthu anga wolandidwa chuma chake.’ ” kenaka munthu uja anandidzeretsa pa khomo la pambali pa chipata nandilowetsa ku zipinda za ansembe zoyangʼana kumpoto. ndipo ndinaona kumeneko malo chakumadzulo kwa zipindazo. munthuyo anandiwuza kuti, “awa ndi malo amene ansembe adzaphikirapo nsembe yopepesera kupalamula ndi nsembe yopepesera machimo. kumenekonso azidzawotcherako chopereka cha chakudya. sadzatuluka nazo zoyerazi mʼbwalo lakunja kuopa kuti angapatsireko kuyera anthu ena.” pambuyo pake anandilowetsa mʼbwalo lakunja napita nane ku ngodya zinayi za bwalolo. ndipo ndinaona mʼkati mwa ngodya iliyonse bwalo lina. motero pa ngodya zinayi za bwalo panalinso mabwalo ena angʼonoangʼono. mabwalo amenewa anali ofanana. mulitali mwake munali mamita makumi awiri ndipo mulifupi mwake munali mamita khumi ndi asanu. kuzungulira mabwalo anayi angʼonoangʼono aja panali mpanda wamiyala, ndi malo asonkhapo moto omangidwa mʼmunsi mwa mpandawo mozungulira. munthuyo anandiwuza kuti, “izi ndi zipinda zophikiramo. mʼmenemu anthu otumikira ku nyumba ya allah adzaphikiramo nyama za nsembe za anthu.”

47

munthuyo anabwerera nane ku chipata cha nyumba ya allah. ndinaona madzi akutuluka kunsi kwa chiwundo cha nyumba ya allah chakummawa; poti nyumba ya allah inayangʼana kummawa. madziwo ankachokera kunsi kwa mbali yakummwera ya nyumba ya allah; kummwera kwa guwa lansembe. ananditulutsira pa chipata chakumpoto ndipo anazungulira nane panja mpaka ku chipata chakunja choyangʼana kummawa. ndipo ndinaona madzi akutuluka chakummwera kwa chipatacho. munthuyo anapita chakummawa ali ndi chingwe choyezera mʼdzanja lake. iye anayeza mamita 500, ndipo pambuyo pake analowa nane mʼmadziwo amene ankalekeza mʼkakolo. anayezanso mamita 500 ndipo analowa nane mʼmadzi amene amalekeza mʼmawondo. iye anayezanso mamita 500 ndipo analowa nane mʼmadzi amene amalekeza mʼchiwuno. munthuyo anayezanso mamita 500, ndipo madziwo anasanduka mtsinje woti sindikanatha kuwoloka, pakuti madziwo anakwera, ndipo anali ozama ofunika kusambira pofuna kuwoloka. munthuyo anandifunsa kuti: “iwe mwana wa munthu, kodi ukuziona zimenezi?” kenaka anabwerera nane ku gombe la mtsinjewo. nditafika pa gombepo, ndinaona mitengo yambiri ku mbali iliyonse ya mtsinjewo. tsono munthuyo anandiwuza kuti, “madziwa akupita ku chigawo chakummawa ndi kutsikira ku chigwa cha araba. kenaka akathira mʼnyanja yakufa, ndipo akakalowa mʼnyanjayo, madzi a nyanjayo adzasanduka okoma. kulikonse kumene mtsinjewo ukuyenda cholengedwa chilichonse chidzakhala ndi moyo. nsombanso zidzakhala zambiri. paja madzi amenewa amapita kumeneko kuti akakometse madzi ena. choncho kulikonse kumene madziwa akuyenda chilichonse chidzakhala ndi moyo. asodzi adzayima mʼmbali mwa nyanja yakufa. pakuti kuchokera ku eni-gedi mpaka ku eni egilaimu kudzakhala malo oponyako makoka. kudzakhala nsomba zamitundumitundu, monga nsomba za ku nyanja yayikulu. koma mathawale ake ndi maiwe ake sadzakhala ndi madzi abwino; adzakhala ndi madzi a mchere. mʼmbali zonse za mtsinje mudzamera mitengo ya zipatso zakudya za mtundu uliwonse. masamba ake sadzafota kapena kulephera kubereka zipatso. izidzabereka mwezi uliwonse, chifukwa madzi ake adzakhala ochokera ku nyumba ya allah. zipatso zake anthu azidzadya ndipo masamba ake azidzachitira mankhwala.” ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “nawa malire amene mudzatsate powagawira dziko mafuko khumi ndi awiri a isreali aja. yosefe adzalandire zigawo ziwiri. mudzawagawire dzikolo mofanana. paja ndinalumbira kwa makolo anu kuti dzikoli lidzakhala lanulanu. “malire a dzikolo adzakhala motere: mbali ya kumpoto adzachokera ku nyanja yayikulu kutsata msewu wa ku hetiloni mpaka ku chipata cha hamoti ndi kupitirira ku zedadi, berota ndi sibraimu (mizinda imene ili pakati pa malire a damasiko ndi hamati mpaka kukafika ku hazeri hatikoni mzinda umene uli mʼmalire mwa haurani. motero malire akumpoto adzachokera ku nyanja mpaka ku mzinda wa hazari-enoni, mʼmalire akumpoto a damasiko ndi chakumpoto kwa malire a hamati. awa adzakhala malire a kumpoto. mbali ya kummawa malire adzayenda pakati pa haurani ndi damasiko, mbali ya ku yorodani pakati pa giliyadi ndi dziko la isreali, ku nyanja ya kummawa mpaka ku mzinda wa tamara. awa adzakhala malire akummawa. mbali yakummwera malire adzayenda kuchokera ku dziwe la mzinda wa tamara mpaka ku madzi a ku meriba kadesi. kenaka ndi kutsata chigwa cha ku igupto mpaka ku nyanja yayikulu. awa adzakhala malire akummwera. mbali ya kumadzulo, malire adzakhala nyanja yayikulu mpaka pa malo oyangʼanana ndi lebo hamati. awa adzakhala malire akumadzulo.” “mugawane dziko limeneli pakati panu potsata mafuko a isreali. muligawe kuti likhale cholowa chanu ndiponso cholowa cha alendo amene akukhala pakati panu, nakhala ndi ana pakati panu. inu muwatenge monga mbadwa za mu isreali. adzapatsidwe cholowa chawo pamodzi ndi inu pakati pa mafuko a isreali. mu fuko lililonse kumene mlendoyo akukhala mumupatse cholowa chake.” ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh.

48

“nawa mayina a mafuko a isreali: dani adzakhala ndi chigawo chimodzi kuyambira kumalire akumpoto kuchokera ku nyanja kudzera ku hetiloni mpaka ku chipata cha hamati, kukafika ku hazari-enani, mzinda umene uli kumpoto kwa malire a damasiko oyangʼanana ndi hamati, kuchokera mʼchigawo chimodzi kummawa mpaka kumadzulo. “aseri adzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzachita malire ndi dziko la dani kuchokera kummawa mpaka kumadzulo. “nafutali adzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzachita malire ndi dziko la aseri kuchokera kummawa mpaka kumadzulo. “manase adzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzachita malire ndi dziko la nafutali kuchokera kummawa mpaka kumadzulo. “efereimu adzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzachita malire ndi dziko la manase kuchokera kummawa mpaka kumadzulo. “rubeni adzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzachita malire ndi efereimu kuchokera kummawa mpaka kumadzulo. “yuda adzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzachita malire ndi rubeni kuchokera kummawa mpaka kumadzulo. “kuchita malire ndi yuda kuchokera kummawa mpaka kumadzulo padzakhala chigawo chimene mudzachipereke ngati mphatso yapadera. mulifupi mwake mudzakhala makilomita khumi ndi awiri ndi theka, ndipo mulitali mwake, kuchokera kummawa mpaka kumadzulo, mudzafanana ndi zigawo zina za mafuko. malo a nyumba ya allah adzakhala pakati pake. “chigawo chapadera chimene mudzachipereke kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mulitali mwake mudzakhala makilomita khumi ndi awiri ndi theka ndipo mulifupi mwake makilomita asanu. ichi chidzakhala chigawo chopatulika cha ansembe ndipo chidzagawidwe motere: mbali ya kumpoto kutalika kwake kudzakhala makilomita khumi ndi awiri ndi theka, mbali ya kumadzulo kudzakhala makilomita asanu, mbali ya kummawa makilomita asanu ndiponso makilomita khumi ndi awiri ndi theka mbali yakummwera. pakati pake padzakhala malo a nyumba ya allah. chimenechi chidzakhala chigawo cha ansembe opatulika, ana a zadoki, amene ndi okhulupirika ponditumikira ine, ndipo sanasochere ngati momwe anachitira alevi pamene aisraeli anasochera. chigawochi, mwa zigawo zonse za mʼdzikomo, chidzakhala kwa ansembewo ngati mphatso yawo yapadera. chidzachita malire ndi dziko la alevi. “moyandikana ndi chigawo cha ansembe, alevi adzakhala ndi dera lawo lotalika makilomita khumi ndi awiri ndi theka, ndipo mulifupi mwake makilomita asanu. kutalika kwake konse kudzakhala makilomita khumi ndi awiri ndi theka ndipo mulifupi mwake makilomita asanu. asagulitse kapena kusinthitsa mbali iliyonse ya chigawo chimenechi. ichi ndi chigawo chabwino kwambiri ndipo chisapatsidwe kwa anthu ena, chifukwa ndi chopatulikira mavawelomakonsonanti-yeahoh. “chigawo chotsala mulifupi mwake makilomita awiri ndi theka ndipo mulitali mwake makilomita khumi ndi awiri ndi theka, chidzakhala malo a anthu wamba, chomangapo nyumba ndiponso chodyetsera ziweto zawo. mzinda udzamangidwa pomwepo ndipo udzakhala pakati ndi pakati. miyeso yake ndi iyi: kumpoto kutalika kwake kudzakhala mamita 2,250, kummwera mamita 2,250, kummawa mamita 2,250 ndipo kumadzulo mamita 2,250. chigawo cha mzinda chodyetsera ziweto chidzakhala motere: kumpoto kutalika kwake kudzakhala mamita 125, kummwera kutalika kwake kudzakhala mamita 125, kummawa kutalika kwake kudzakhala mamita 125, ndipo kumadzulo kutalika kwake kudzakhala mamita 125. chigawo chotsala, choyandikana ndi chigawo chopatulika, kutalika kwake makilomita asanu mbali yakummawa ndiponso makilomita asanu mbali ya kumadzulo. dera limeneli lidzakhale lolimamo anthu ogwira ntchito mu mzinda. anthu ogwira ntchito mu mzinda amene adzalime mʼmundamo adzachokera ku mafuko onse a isreali. chigawo chopatulika chonsechi chidzakhale makilomita khumi ndi awiri ndi theka mbali zonse. ndiye kuti, mudzapatule padera chigawo chopatulika pamodzi ndi kadziko ka mzindawo. “tsono chigawo chotsala pambali zonse ziwiri za chigawo chopatulika ndi za kadziko ka mzinda, chikhale cha mfumu. chidzayenda motere: kuyambira mʼmalire a chigawo chopatulika kukalekezera mʼmalire akummawa. mbali ina kuyambiranso mʼmalire a chigawo chopatulika kukalekezera malire a kumadzulo, kudutsa kufupi ndi zigawo za mafuko. dera lonselo likhale la mfumu. choncho chigawo cha alevi ndi chigawo cha mzinda zidzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzayambira mbali ya kummawa mpaka ya kumadzulo kwa dziko la benjamini. “za mafuko ena otsala zidzayenda motere: benjamini adzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzayambira mbali ya kummawa mpaka ya kumadzulo. “simeoni adzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzachita malire ndi chigawo cha benjamini kuchokera kummawa mpaka kumadzulo. “isakara adzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzachita malire ndi chigawo cha simeoni kuchokera kummawa mpaka kumadzulo. “zebuloni adzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzachita malire ndi chigawo cha isakara kuchokera kummawa mpaka kumadzulo. “gadi adzakhala ndi chigawo chimodzi. chidzachita malire ndi chigawo cha zebuloni kuchokera kummawa mpaka kumadzulo. “malire a gadi a mbali yakummwera ku negevi adzayenda kuchokera ku tamara mpaka ku dziwe la meriba kadesi komanso kuchokera ku mtsinje wa igupto mpaka ku nyanja yayikulu. “ili ndilo dziko limene mudzagawire mafuko a isreali kuti likhale cholowa. zimenezi zidzakhala zigawo zawo, ndikutero ine ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “izi ndizo zidzakhale zipata zotulukira mzinda, ndipo zidzatchulidwa mayina a mafuko a isreali. kuyambira kumpoto kumene kudzakhala kotalika mamita 2,250, kudzakhale zipata zitatu izi: cha rubeni, cha yuda ndi cha levi. “mbali ya kummawa, imene kutalika kwake ndi mamita 2,250, kudzakhala zipata zitatu izi: chipata cha yosefe, chipata cha benjamini ndi chipata cha dani. “mbali yakummwera, imene kutalika kwake ndi mamita 2,250, kudzakhala zipata zitatu izi: chipata cha simeoni, chipata cha isakara ndi chipata cha zebuloni. “mbali ya kumadzulo, imene kutalika kwake ndi mamita 2,250 kudzakhala zipata zitatu izi: chipata cha gadi, chipata cha aseri ndi chipata cha nafutali. “choncho kutalika kwa mzinda kuzungulira kwake kudzakhala mamita 9,000. “ndipo dzina la mzindawo kuyambira nthawi imeneyo mpaka mʼtsogolo lidzakhala: mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pano.”

hosea

1

awa ndi mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kwa hoseya mwana wa beeri pa nthawi ya ulamuliro wa uziya, yotamu, ahazi ndi hezekiya, mafumu a ku yuda ndiponso pa nthawi ya ulamuliro wa yeroboamu mwana wa yowasi mfumu ya ku isreali. mavawelomakonsonanti-yeahoh atayamba kuyankhula kudzera mwa hoseya, mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa hoseyayo, “pita kakwatire mkazi wachiwerewere ndipo ubereke naye ana mʼchiwerewere chake pakuti anthu a mʼdziko muno achimwa pochita chigololo choyipitsitsa, posiya mavawelomakonsonanti-yeahoh.” motero hoseya anakwatira gomeri mwana wamkazi wa dibulaimu, ndipo mkaziyo anakhala woyembekezera nabala mwana wamwamuna. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa hoseya, “umutche dzina loti yezireeli, pakuti ndili pafupi kulanga banja la yehu chifukwa cha anthu amene anawapha ku yezireeli ndipo ndidzathetsa ufumu wa isreali. tsiku limenelo ndidzathyola uta wa isreali mʼchigwa cha yezireeli.” gomeri anakhala woyembekezeranso ndipo anabereka mwana wamkazi. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa hoseya, “umutche dzina loti ‘sakondedwa’ pakuti sindidzaonetsanso chikondi changa pa nyumba ya isreali, kuti ndingawakhululukire konse. komatu ndidzaonetsa chikondi pa nyumba ya yuda; ndipo ndidzawapulumutsa, osati ndi uta, lupanga kapena nkhondo, kapena akavalo ndi okwerapo ake, koma ine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo ndidzawapulumutsa.” sakondedwa ataleka kuyamwa, gomeri anabereka mwana wina wamwamuna. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “umutche dzina loti sianthuanga,” pakuti inu si ndinu anthu anga ndipo ine si ndine allah wanu. “komabe aisraeli adzachuluka ngati mchenga wa mʼmbali mwa nyanja umene sangathe kuwuyeza kapena kuwuwerenga. pamalo omwe ananena kuti, ‘sindinu anthu anga,’ pomweponso adzawatchula kuti ‘ana a allah wamoyo.’ anthu a ku yuda ndi anthu a ku isreali adzasonkhananso pamodzi ndipo adzasankha mtsogoleri mmodzi ndi kutuluka mʼdzikomo, pakuti tsiku la yezireeli lidzakhala lalikulu kwambiri.”

2

“nena kwa abale ako kuti, ‘ndinu anthu anga,’ kwa alongo ako kuti ‘ndinu okondedwa anga.’ ” “dzudzulani amayi anu, adzudzuleni iwo, pakuti si mkazi wanga, ndipo ine sindine mwamuna wake. iyeyo achotse maonekedwe adama pa nkhope yake, ndi kusakhulupirika pa mawere ake. akapanda kutero ndidzamuvula, ndipo adzakhala wamaliseche monga tsiku limene anabadwa; ndidzamuwumitsa ngati chipululu, adzakhala ngati dziko lopanda madzi, ndi kumupha ndi ludzu. sindidzaonetsa chikondi changa pa ana ake, chifukwa ndi ana a mʼchiwerewere. amayi awo akhala akuchita zachiwerewere ndipo anawabereka anawo akuchita zinthu zochititsa manyazi. iwo anati, ‘ine ndidzatsatira zibwenzi zanga, zimene zimandipatsa chakudya ndi madzi, ubweya ndi thonje, mafuta ndi chakumwa.’ choncho njira yake ndidzayitseka ndi minga; ndidzamuzinga ndi khoma kotero kuti sadzapezanso njira yotulukira. adzathamangira zibwenzi zake koma sadzazipeza; adzazifunafuna koma sadzazipeza. pamenepo iye adzati, ‘ndibwerera kwa mwamuna wanga woyamba uja, pakuti ndinali pabwino ndi iyeyo kusiyanitsa ndi pano.’ iye sanazindikire kuti ndine amene ndinkamupatsa tirigu, vinyo watsopano ndi mafuta. ndine amene ndinkamukhuthulira siliva ndi golide, zimene ankapangira mafano a baala. “choncho ine ndidzamulanda tirigu wanga pa nthawi yokolola, ndi vinyo wanga watsopano pa nthawi yopsinya mphesa. ndidzamulanda ubweya ndi thonje langa, zomwe akanaphimba nazo umaliseche wake. motero tsopano ndidzaonetsa maliseche ake pamaso pa zibwenzi zake; palibe ndi mmodzi yemwe adzamupulumutse mʼmanja mwanga. ndidzathetsa zikondwerero zake zonse: zikondwerero zake za chaka ndi chaka, za mwezi watsopano, za pa masiku a sabata ndi maphwando ake onse a pa masiku okhazikitsidwa. ndidzawononga mitengo yake ya mpesa ndi mitengo yake yamkuyu, imene iye ankanena kuti inali malipiro ake ochokera kwa zibwenzi zake. ndidzayisandutsa chithukuluzi, ndipo zirombo zakuthengo zidzadya zipatsozo. ndidzamulanga chifukwa cha masiku amene anafukiza lubani kwa abaala; anadzikongoletsa povala mphete ndi mikanda yamtengowapatali ndipo anathamangira zibwenzi zake, koma ine anandiyiwala,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “koma tsopano ndidzamukopa mkaziyo; ndidzapita naye ku chipululu ndipo ndidzamuyankhula mwachikondi. kumeneko ndidzamubwezera minda yake ya mpesa, ndipo ndidzasandutsa chigwa cha akori kukhala khomo la chiyembekezo. kumeneko iye adzayimba nyimbo monga mʼmasiku a ubwana wake, monga tsiku limene anatuluka ku igupto. “tsiku limeneli,” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “udzandiyitana kuti, ‘amuna anga;’ sudzandiyitananso kuti, ‘mbuye wanga.’ ndidzachotsa mayina a abaala pakamwa pake; sadzatchulanso mayina awo popemphera. tsiku limenelo ndidzachita pangano ndi zirombo zakuthengo ndi mbalame zamumlengalenga ndiponso zolengedwa zokwawa pansi kuti ziyanjane ndi anthu anga. ndidzachotsa mʼdzikomo uta, lupanga ndi zida zonse zankhondo, kuti onse apumule mwamtendere. ndidzakutomera kuti ukhale mkazi wanga mpaka muyaya; ndidzakutomera mwachilungamo, mwaungwiro, mwachikondi ndi mwachifundo. ndidzakutomera mokhulupirika ndipo udzadziwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. “tsiku limenelo ine ndidzayankha,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzayankha mlengalenga pempho lake lofuna mitambo ndipo mvula idzagwa pa dziko lapansi; ndipo nthaka idzamvera kupempha kwa tirigu, vinyo ndi mafuta, ndipo zidzamvera yezireeli. ndidzadzala isreali mʼdziko kuti akhale wanga: ndidzaonetsa chikondi changa kwa anthu amene ndinkawatchula dzina loti, ‘sakondedwa.’ ndidzawawuza amene ndinkawatchula dzina loti, ‘si anthu anga,’ kuti, ‘ndinu anthu wanga;’ ndipo adzanena kuti, ‘ndinu allah wathu,’ ”

3

mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “pita kamukondenso mkazi wako, ngakhale ali pa chibwenzi ndi wina ndi kuti ndi wachigololo. mukonde iyeyo monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh amakondera aisraeli, ngakhale iwo amapita kukapembedza milungu ina ndi kukonda nsembe za keke zamphesa zowuma.” motero ndinamukwatira popereka ndalama khumi ndi zisanu zasiliva, ndiponso mitanga isanu ndi iwiri ya barele. kenaka ndinamuwuza mkaziyo kuti, “ukhale nane masiku ambiri; usachitenso zachiwerewere kapena chigololo ndi munthu wina, ndipo ine ndidzakhala nawe.” pakuti aisraeli adzakhala masiku ambiri opanda mfumu kapena kalonga, osapereka nsembe kapena kuyimika miyala yachipembedzo, wopanda efodi kapena fano. pambuyo pake aisraeli adzabwerera ndi kufunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo ndi davide mfumu yawo. adzabwera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh akunjenjemera ndipo adzalandira madalitso mʼmasiku awo otsiriza.

4

inu aisraeli, imvani mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ndi mlandu ndi inu amene mumakhala mʼdzikoli: “mʼdziko mwanu mulibe kukhulupirika, mulibe chikondi mulibe kulabadira za allah. muli kutemberera kokha, kunama ndi kupha. kuba ndi kuchita chigololo; machimo achita kunyanya ndipo akungokhalira kuphana. chifukwa chake dziko likulira ndipo onse amene amakhalamo akuvutika; zirombo zakuthengo ndi mbalame zamumlengalenga ndiponso nsomba zamʼnyanja zikufa. “koma wina asapeze mnzake chifukwa, wina aliyense asayimbe mlandu mnzake, pakuti anthu ako ali ngati anthu amene amayimba mlandu wansembe. mumapunthwa usana ndi usiku ndipo aneneri amapunthwa nanu pamodzi. choncho ndidzawononga amayi anu. anthu anga akuwonongeka chifukwa chosadziwa. “pakuti mwakana kudziwa, inenso ndidzakukanani monga ansembe anga; chifukwa mwayiwala lamulo la allah wanu, inenso ndidzayiwala ana anu. ansembe ankati akachuluka iwo ankandichimwiranso kwambiri; iwo anasinthanitsa ulemerero wawo ndi chinthu china chonyansa. amalemererapo pa machimo a anthu anga ndipo amafunitsitsa kuti anthuwo azipitiriza kuchimwa. ndipo zidzakhala motere: zochitikira anthu ena, zidzachitikiranso ansembe. ndidzawalanga onsewo chifukwa cha njira zawo, ndidzawabwezera chifukwa cha machitidwe awo. “iwo azidzadya koma sadzakhuta; azidzachita zachiwerewere koma sadzachulukana, chifukwa anasiya mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti adzipereke ku zachiwerewere, ku vinyo wakale ndi watsopano, zimene zimachotsa nzeru zomvetsa zinthu za anthu anga. anthu anga amapempha nzeru ku fano lamtengo ndipo ndodo yawo yamtengo imawayankha. mzimu wachiwerewere umawasocheretsa; iwo sakukhulupirika kwa allah wawo. amapereka nsembe pamwamba pa mapiri ndi kufukiza lubani pa zitunda, pa tsinde pa mtengo wa thundu, mnjale ndi mkundi, pamene pali mthunzi wabwino. nʼchifukwa chake ana anu aakazi akuchita zachiwerewere ndipo akazi a ana anu akuchita zigololo. “ine sindidzalanga ana anu aakazi pamene iwo adzachita zachiwerewere, kapena akazi a ana anu pamene adzachita zigololo. paja inu nomwe amunanu mumayenda ndi akazi achiwerewere, ndipo mumapereka nsembe pamodzi ndi akazi achiwerewere a ku malo opembedzerako. anthu amene alibe nzeru adzawonongeka ndithu! “ngakhale umachita chigololo, iwe isreali, yuda asapezeke ndi mlandu wotere. “usapite ku giligala. usapite ku beti-aveni. ndipo usalumbire kuti, ‘pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo!’ aisraeli ndi nkhutukumve, ngosamva ngati ana angʼombe. kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh angathe kuwaweta bwanji ngati ana ankhosa pa msipu wabwino? efereimu waphathana ndi mafano; mulekeni! ngakhale pamene zakumwa zawo zatha, amapitiriza kuchita zachiwerewere; atsogoleri awo amakonda kwambiri njira zawo zochititsa manyazi. adzachotsedwa ndi kamvuluvulu ndipo adzachita manyazi chifukwa cha nsembe zawo.

5

“ansembe inu, imvani izi! inu aisraeli, tcherani khutu! inu nyumba yaufumu, mvetserani! chiweruzo ichi ndi chotsutsa inu: inu munali ngati msampha ku mizipa, munali ngati ukonde woyalidwa pa phiri la tabori. owukira azama mʼmoyo wakupha, ine ndidzawalanga onsewo. ndimadziwa zonse za efereimu; aisraeli ndi osabisika kwa ine. efereimu wayamba tsopano kuchita zachiwerewere; isreali wadziyipitsa. “ntchito zawo siziwalola kubwerera kwa allah wawo. mʼmitima mwawo muli mzimu wachiwerewere; iwo sadziwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kudzikuza kwa isreali kwakhala umboni womutsutsa; aisraeli, ngakhale aefereimu, anagwa mʼmachimo awo; yudanso anagwa nawo pamodzi. pamene adzapita ndi nkhosa zawo ndi ngʼombe zawo kukapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwo sadzamupeza; iye wawachokera. iwo ndi osakhulupirika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh; amabereka ana amʼchigololo ndipo chikondwerero chawo cha mwezi watsopano chidzawawononga pamodzi ndi minda yawo. “womba lipenga mu gibeya, liza mbetete mu rama. fuwulani mfuwu wankhondo mu beti-aveni; iwe benjamini tsogolera. efereimu adzasanduka bwinja pa tsiku la chilango. ine ndikulengeza zomwe zidzachitikadi pakati pa mafuko a isreali. atsogoleri a yuda ali ngati anthu amene amasuntha miyala ya mʼmalire. ndidzawakhutulira ukali wanga ngati madzi a chigumula. efereimu waponderezedwa, akulangidwa chifukwa chotsatira mafano. ine ndili ngati njenjete kwa efereimu, ngati chinthu chowola kwa anthu a ku yuda. “efereimu ataona nthenda yake, ndi yuda ataona zilonda zake, pamenepo efereimu anatembenukira kwa asiriya, ndipo anawatumizira mfumu yayikulu kudzawathandiza. koma mfumuyo singathe kukuchizani, singathe kuchiritsa mabala anu. pakuti ine ndidzakhala ngati mkango kwa efereimu. ngati mkango wamphamvu kwa yuda. ndidzawakhadzula nʼkuchokapo; ndidzawatenga ndipo palibe amene adzawalanditse. ndipo ndidzabwerera ku malo anga mpaka anthu anga atavomereza kulakwa kwawo. ndipo iwo adzafunafuna nkhope yanga; mʼmasautso awo adzandifunitsitsa ine.”

6

“bwerani, tiyeni tibwerere kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye watikhadzula, koma adzatichiritsa. iye wativulaza, koma adzamanga mabala athu. pakapita masiku awiri adzatitsitsimutsa; pa tsiku lachitatu iye adzatiukitsa kuti tikhale ndi moyo pamaso pake. tiyeni timudziwe mavawelomakonsonanti-yeahoh, tiyeni tilimbike kumudziwa iye. adzabwera kwa ife mosakayikira konse ngati kutuluka kwa dzuwa; adzabwera kwa ife ngati mvula ya mʼchilimwe, ngati mvula ya nthawi yamphukira imene imakhathamiritsa nthaka.” iwe efereimu, kodi ndichite nawe chiyani? kodi ndichite nawe chiyani, iwe yuda? chikondi chanu chili ngati nkhungu yammawa, ngati mame a mmamawa amene amakamuka msanga. choncho ndakuwazani ngati nkhuni kudzera mwa aneneri anga, ndakuphani ndi mawu a pakamwa panga; chigamulo changa chinangʼanima ngati mphenzi pa inu. pakuti ine ndimafuna chifundo osati nsembe, ndi kudziwa allah kulekana ndi nsembe zopsereza. monga adamu, anthuwa aphwanya pangano langa, iwo sanakhulupirike kwa ine. giliyadi ndi mzinda wa anthu ochita zoyipa, okhala ndi zizindikiro za kuphana. monga momwe mbala zimadikirira anthu, magulu a ansembe amachitanso motero; iwo amapha anthu pa njira yopita ku sekemu, kupalamula milandu yochititsa manyazi. ndaona chinthu choopsa kwambiri mʼnyumba ya isreali. kumeneko efereimu akuchita zachiwerewere, ndipo isreali wadzidetsa. “kunenanso za iwe yuda, udzakolola chilango. “pamene ndiwabwezere anthu anga zinthu zabwino.”

7

pamene ndichiritsa isreali, machimo a efereimu amaonekera poyera ndiponso milandu ya samariya sibisika. iwo amachita zachinyengo, mbala zimathyola nyumba, achifwamba amalanda anthu katundu mʼmisewu. koma sazindikira kuti ine ndimakumbukira zoyipa zawo zonse. azunguliridwa ndi zolakwa zawo; ndipo sizichoka mʼmaso mwanga. “anthuwa amasangalatsa mfumu ndi zoyipa zawozo, akalonga amasekerera mabodza awo. onsewa ndi anthu azigololo, otentha ngati moto wa mu uvuni, umene wophika buledi sasonkhezera kuyambira pamene akukanda buledi mpaka atafufuma. pa tsiku la chikondwerero cha mfumu yathu akalonga amaledzera ndi vinyo, ndipo amalowa mʼgulu la anthu achipongwe. mitima yawo ili ngati uvuni; amayandikira allah mwachiwembu. ukali wawo umanyeka usiku wonse, mmawa umayaka ngati malawi a moto. onsewa ndi otentha ngati uvuni, amapha olamulira awo. mafumu awo onse amagwa, ndipo palibe ndi mmodzi yemwe amandiyitana ine. “efereimu wasakanikirana ndi mitundu ya anthu ena; efereimu ndi buledi amene wapsa mbali imodzi. alendo atha mphamvu zake, koma iye sakuzindikira. tsitsi lake layamba imvi koma iye sakudziwa. kunyada kwake isreali kukumutsutsa, koma pa zonsezi iye sakubwerera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake kapena kumufunafuna. “efereimu ali ngati nkhunda yopusa yopanda nzeru. amayitana igupto namapita ku asiriya. akamadzapita, ndidzawakola ndi ukonde wanga; ndidzawagwetsa pansi ngati mbalame zamumlengalenga. ndikadzamva kuti asonkhana pamodzi ndidzawakola. tsoka kwa iwo, chifukwa andisiya ine! chiwonongeko kwa iwo, chifukwa andiwukira! ndimafunitsitsa kuwapulumutsa koma amayankhula za ine monama. iwo salirira kwa ine kuchokera pansi pa mtima, koma amalira mofuwula ali pa bedi pawo. amadzichekacheka chifukwa chofuna tirigu ndi vinyo watsopano, koma amandifulatira. ine ndinawaphunzitsa ndikuwalimbitsa, koma amandikonzera chiwembu. iwo satembenukira kwa wammwambamwamba; ali ngati uta woonongeka. atsogoleri awo adzaphedwa ndi lupanga chifukwa cha mawu awo achipongwe. motero iwo adzasekedwa mʼdziko la igupto.

8

“ika lipenga pakamwa pako. ngati chiwombankhanga, kutsutsana ndi nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa anthu aphwanya pangano langa ndiponso agalukira lamulo langa. isreali akulirira kwa ine kuti, ‘inu allah wathu, ife timakudziwani!’ koma isreali wakana zabwino; mdani adzamuthamangitsa. amalonga mafumu mosatsata kufuna kwanga. amasankha akalonga popanda chilolezo changa. amadzipangira mafano asiliva ndi agolide koma adzawonongeka nawo. iwe samariya, taya fano lako la mwana wangʼombe! mkwiyo wanga wayakira anthuwo. padzapita nthawi yayitali chotani asanasinthike kukhala oyera mtima? mafanowa ndi ochokera ku isreali! mwana wa ngʼombe uyu anapangidwa ndi munthu waluso; si allah amene anamupanga. adzaphwanyidwa nʼkukhala zidutswa, mwana wangʼombe wa ku samariya. “aisraeli amadzala mphepo ndipo amakolola kamvuluvulu. tirigu alibe ngala; sadzabala chakudya. akanabala chakudya alendo akanadya chakudyacho. isreali wamezedwa, tsopano ali pakati pa anthu a mitundu ina ngati chinthu cha chabechabe. pakuti iwo anapita ku asiriya ngati mbidzi yongodziyendera pa yokha. efereimu wadzigulitsa kwa zibwenzi zake. ngakhale wadzigulitsa pakati pa mitundu ya anthu, ine ndidzawasonkhanitsa pamodzi. iwo adzayamba kuzunzika pansi pa ulamuliro wankhanza wa mfumu yamphamvu. “ngakhale efereimu anamanga maguwa ambiri a nsembe zoperekedwa chifukwa cha tchimo, maguwa amenewa akhala malo ochimwirapo. ndinawalembera zinthu zambiri za malamulo anga, koma iwo anaziyesa ngati zinthu zachilendo. amapereka nsembe za nyama kwa ine ndipo iwo amadya nyamayo, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh sakondwera nazo. tsopano iye adzakumbukira zoyipa zawo ndi kuwalanga chifukwa cha machimo awo: iwowo adzabwerera ku igupto. isreali wayiwala mlengi wake ndipo wamanga nyumba zaufumu; yuda wachulukitsa mizinda ya malinga. koma ine ndidzaponya moto pa mizinda yawoyo, moto umene udzatenthe malinga awo.”

9

iwe isreali, usakondwere; monga imachitira mitundu ina. pakuti wakhala wosakhulupirika kwa allah wako; umakonda malipiro a chiwerewere pa malo aliwonse opunthira tirigu. malo opunthira tirigu ndi malo opsinyira mphesa sadzadyetsa anthu; adzasowa vinyo watsopano. sadzakhalanso mʼdziko la mavawelomakonsonanti-yeahoh. efereimu adzabwerera ku igupto ndipo mudzadya chakudya chodetsedwa ku asiriya. iwo sadzaperekanso chopereka cha chakumwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kapena nsembe zawo kuti akondweretse mavawelomakonsonanti-yeahohyo. nsembe zotere zidzakhala kwa iwo ngati chakudya cha anamfedwa; onse akudya chakudya chimenechi adzakhala odetsedwa. chakudya ichi chidzakhala chodya okha, sichidzalowa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. kodi mudzachita chiyani pa tsiku la maphwando anu oyikika; pa masiku a zikondwerero za mavawelomakonsonanti-yeahoh? ngakhale iwo atathawa chiwonongeko, igupto adzawasonkhanitsa, ndipo mefisi adzawayika mʼmanda. khwisa adzamera pa ziwiya zawo zasiliva, ndipo minga idzamera mʼmatenti awo. masiku achilango akubwera, masiku obwezera ali pafupi. isreali adziwe zimenezi. chifukwa machimo anu ndi ochuluka kwambiri ndipo udani wanu pa allah ndi waukulu kwambiri. mneneri amamuyesa chitsiru, munthu wanzeru za kwa allah ngati wamisala. mneneri pamodzi ndi allah wanga ndiwo alonda a efereimu, koma mneneri amutchera misampha mʼnjira zake zonse, ndipo udani ukumudikira mʼnyumba ya allah wake. iwo azama mu zachinyengo monga masiku a gibeya. allah adzakumbukira zolakwa zawo ndipo adzawalanga chifukwa cha machimo awo. “pamene ndinamupeza isreali zinali ngati kupeza mphesa mʼchipululu. nditaona makolo anu, zinali ngati ndikuona nkhuyu zoyambirira kupsa. koma atafika ku baala peori, anadzipereka ku fano lija lochititsa manyazi ndipo anakhala onyansa ngati chinthu chimene anachikondacho. ulemerero wa efereimu udzawuluka ngati mbalame. sipadzakhalanso kubereka ana, kuyembekezera kapena kutenga pathupi. ngakhale atalera ana ndidzachititsa kuti mwana aliyense amwalire. tsoka kwa anthuwo pamene ine ndidzawafulatira! ndaona efereimu ngati turo, atadzalidwa pa nthaka ya chonde. koma efereimu adzatsogolera ana ake kuti akaphedwe.” inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, muwapatse. kodi mudzawapatsa chiyani? apatseni mimba yomangopita padera ndi mawere owuma. “chifukwa cha zoyipa zawo zonse ku giligala, ine ndinawada kumeneko. chifukwa cha machitidwe awo auchimo, ndidzawapirikitsa mʼnyumba yanga. sindidzawakondanso; atsogoleri awo onse ndi owukira. efereimu wathedwa, mizu yake yauma sakubalanso zipatso. ngakhale atabereka ana, ine ndidzapha ana awo okondedwawo.” allah wanga adzawakana chifukwa sanamumvere iye; adzakhala oyendayenda pakati pa anthu a mitundu ina.

10

isreali anali mpesa wotambalala; anabereka zipatso zambiri. pamene zipatso zawo zinanka zichuluka, anawonjezera kumanga maguwa ansembe. pamene dziko lake linkatukuka, anakongoletsa miyala yake yopatulika. mtima wawo ndi wonyenga ndipo tsopano ayenera kulangidwa chifukwa cha kulakwa kwawo. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzagumula maguwa awo ansembe ndi kuwononga miyala yawo yopatulika. pamenepo anthuwo adzanena kuti, “ife tilibe mfumu chifukwa sitinaope mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma ngakhale tikanakhala ndi mfumu, kodi mfumuyo ikanatichitira chiyani?” mafumu amalonjeza zambiri, amalumbira zabodza pochita mapangano. kotero maweruzo amaphuka ngati zitsamba zakupha mʼmunda umene walimidwa. anthu amene amakhala mu samariya akuchita mantha chifukwa cha fano la mwana wangʼombe ku beti-aveni. anthu ake adzalirira fanolo, chimodzimodzinso ansembe ake adamawo, amene anakondwera ndi kukongola kwake, chifukwa lachotsedwa pakati pawo ndi kupita ku ukapolo. fanolo lidzatengedwa kupita ku asiriya ngati mphatso kwa mfumu yayikulu. efereimu adzachititsidwa manyazi chifukwa cha mafano ake amitengo. samariya ndi mfumu yake adzatengedwa kupita kutali ngati kanthambi koyenda pa madzi. malo opembedzerako mafano a ku aveni adzawonongedwa. ili ndiye tchimo la isreali. minga ndi mitungwi zidzamera ndi kuphimba maguwa awo ansembe. kenaka anthu adzawuza mapiri kuti, “tiphimbeni!” ndipo adzawuza zitunda kuti, “tigwereni!” “iwe isreali, wachimwa kuyambira mʼmasiku a gibeya, ndipo wakhala uli pomwepo. kodi nkhondo sinagonjetse anthu ochita zoyipa ku gibeya? pamene ndifunire, ndidzalanga anthuwo; mitundu ya anthu idzasonkhanitsidwa kudzalimbana nawo, kuwayika mʼndende chifukwa cha uchimo wawo waukulu. efereimu ndi mwana wangʼombe wamkazi wophunzitsidwa amene amakonda kupuntha tirigu, choncho ine ndidzayika goli mʼkhosi lake lokongolalo. ndidzasenzetsa efereimu goli, yuda ayenera kulima, ndipo yaqobo ayenera kutipula. mufese nokha chilungamo ndipo mudzakolola chipatso cha chikondi changa chosasinthika. ndipo tipulani munda wanu wosalimidwawo; pakuti ino ndi nthawi yofunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh, mpaka iye atabwera kudzakugwetserani mivumbi ya chilungamo. koma inu munadzala zolakwa, mwakolola zoyipa; mwadya chipatso cha chinyengo. chifukwa mumadalira mphamvu zanu ndiponso ankhondo anu ochulukawo, phokoso lankhondo lidzamveka pakati pa anthu anga kotero kuti malinga anu onse adzawonongeka, monga momwe salimani anawonongera beti-aribeli pa nthawi ya nkhondo; pamene anapha amayi pamodzi ndi ana awo omwe. momwemonso zidzakuchitikira, iwe beteli chifukwa kuyipa kwako ndi kwakukulu. tsiku limeneli likadzafika, mfumu ya isreali idzawonongedwa kwathunthu.

11

“isreali ali mwana, ndinamukonda, ndipo ndinayitana mwana wanga kuti atuluke mu igupto. koma ndimati ndikamapitiriza kuyitana iwo amandithawa kupita kutali. ankapereka nsembe kwa abaala ndipo ankafukiza lubani kwa mafano. ndi ine amene ndinaphunzitsa efereimu kuyenda, ndipo ndinawagwira pa mkono; koma iwo sanazindikire kuti ndine amene ndinawachiritsa. ndinawatsogolera ndi zingwe zachifundo cha anthu ndi zomangira za chikondi; ndinachotsa goli mʼkhosi mwawo ndipo ndinawerama nʼkuwadyetsa. “sadzabwerera ku igupto, koma asiriya ndiye adzakhala mfumu yawo pakuti akana kutembenuka. malupanga adzangʼanima mʼmizinda yawo, ndipo adzawononga mipiringidzo ya zipata zawo nadzathetseratu malingaliro awo. anthu anga atsimikiza zondifulatira ine. ngakhale atayitana wammwambamwamba, sizidzatheka kuti iye awakwezenso. “kodi ndingakusiye bwanji iwe efereimu? kodi ndingakupereke bwanji iwe isreali? kodi ndingakuchitire bwanji zimene ndinachitira adima? kodi ndingathe bwanji kukuchitira zimene ndinachitira zeboimu? mtima wanga wakana kutero; chifundo changa chonse chikusefukira. sindidzalola kuti ndikulange ndi mkwiyo wanga woopsa, kapena kutembenuka ndi kuwononga efereimu. pakuti ine ndine allah osati munthu, woyerayo pakati panu. sindidzabwera mwaukali. iwo adzatsatira mavawelomakonsonanti-yeahoh; iye adzabangula ngati mkango. akadzabangula, ana ake adzabwera akunjenjemera kuchokera kumadzulo. adzabwera akunjenjemera ngati mbalame kuchokera ku igupto, ngati nkhunda kuchokera ku asiriya. ine ndidzawakhazikanso mʼnyumba zawo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. efereimu wandizungulira ndi mabodza, nyumba ya isreali yandizungulira ndi chinyengo. ndipo yuda wawukira allah, wawukira ngakhale woyerayo amene ndi wokhulupirika.

12

efereimu amadya mpweya; tsiku lonse amasaka mphepo ya kummawa ndipo amachulukitsa mabodza ndi chiwawa. amachita mgwirizano ndi asiriya ndipo amatumiza mphatso za mafuta a olivi ku igupto. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuyimba mlandu yuda; iye adzalanga yaqobo molingana ndi makhalidwe ake, adzamulanga molingana ndi ntchito zake. akali mʼmimba mwa amayi ake, yaqobo anagwira chidendene cha mʼbale wake; iye atakula analimbana ndi allah. yaqobo analimbana ndi mngelo ndipo anapambana; analira napempha kuti amukomere mtima. allah anakumana naye ku beteli ndipo anayankhula naye kumeneko, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye dzina lake lotchuka! koma inu muyenera kubwerera kwa allah wanu; pitirizani chikondi ndi chiweruzo cholungama, ndipo muzidikira allah wanu nthawi zonse. munthu wamalonda amagwiritsa ntchito masikelo achinyengo; iyeyo amakonda kubera anthu. efereimu amadzitama ponena kuti, “ndine wolemera kwambiri; ndili ndi chuma chambiri. palibe amene angandiloze chala chifukwa cha kulemera kwanga.” “ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako amene ndinakutulutsa mu igupto. ndidzakukhazikaninso mʼmatenti, monga munkachitira masiku aja pa nthawi ya zikondwerero zanu. ndinayankhula ndi aneneri, ndinawaonetsa masomphenya ambiri, ndipo ndinawawuza mafanizo kudzera mwa iwo.” kodi giliyadi ndi woyipa? anthu ake ndi achabechabe! kodi amapereka nsembe za ngʼombe zazimuna ku giligala? maguwa awo ansembe adzakhala ngati milu ya miyala mʼmunda molimidwa. yaqobo anathawira ku dziko la aramu, isreali anagwira ntchito kuti apeze mkazi, ndipo anaweta nkhosa kuti akwatire mkaziyo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anagwiritsa ntchito mneneri kuti atulutse isreali mu igupto; kudzera mwa mneneriyo iye anawasamalira. koma efereimu wamukwiyitsa kwambiri. nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawalanga ndi imfa. adzawalanga chifukwa anamuchititsa manyazi kwambiri.

13

kale efereimu ankati akayankhula, anthu ankanjenjemera; anali wolemekezeka mu isreali. koma analakwa popembedza baala, motero anafa. tsopano akunka nachimwirachimwirabe; akudzipangira mafano pogwiritsa ntchito siliva wawo, zifanizo zopangidwa mwaluso, zonsezo zopangidwa ndi amisiri. amanena za anthu awa kuti, “amatenga munthu ndi kumupereka nsembe ndipo amapsompsona fano la mwana wangʼombe.” choncho adzakhala ngati nkhungu yammawa, ngati mame amene amakamuka msanga, ngati mungu wowuluka kuchokera pa malo opunthira tirigu, ngati utsi umene ukutulukira pa zenera. koma ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene ndinakutulutsani mu igupto. simuyenera kudziwa allah wina, koma ine ndekha, palibe mpulumutsi wina kupatula ine. ndinakusamalira mʼchipululu, mʼdziko lotentha kwambiri. pamene ndinawadyetsa, iwo anakhuta; iwo atakhuta anayamba kunyada; ndipo anandiyiwala ine. motero ndidzawalumphira ngati mkango, ndidzawabisalira mu msewu ngati kambuku. ngati chimbalangondo cholandidwa ana ake, ndidzawambwandira ndi kuwathyolathyola. ndidzawapwepweta ngati mkango; chirombo chakuthengo chidzawakhadzula. “iwe isreali, wawonongedwa, chifukwa ukutsutsana ndi ine, ukutsutsana ndi mthandizi wako. kodi mfumu yako ili kuti, kuti ikupulumutse? olamulira ako a mʼmizinda yonse ali kuti, amene iwe unanena za iwo kuti, ‘patseni mfumu ndi akalonga?’ choncho ine ndinakupatsani mfumu mwachipseramtima, ndipo ndinayichotsa mwaukali. kulakwa kwa efereimu kwasungidwa, machimo ake alembedwa mʼbuku. zowawa zonga za mayi pa nthawi yobala mwana zamugwera, koma iye ndi mwana wopanda nzeru, pamene nthawi yake yobadwa yafika iyeyo safuna kutuluka mʼmimba mwa amayi ake. “ndidzawapulumutsa ku mphamvu ya manda; ndidzawawombola ku imfa. kodi iwe imfa, miliri yako ili kuti? kodi iwe manda, kuwononga kwako kuli kuti? “sindidzachitanso chifundo, ngakhale efereimu akondwe pakati pa abale ake, mphepo ya kummawa yochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh idzabwera, ikuwomba kuchokera ku chipululu. kasupe wake adzaphwa ndipo chitsime chake chidzawuma. chuma chake chonse chamtengowapatali chidzafunkhidwa ndipo chidzatengedwa. anthu a ku samariya adzalangidwa chifukwa cha zolakwa zawo, chifukwa anawukira allah wawo. adzaphedwa ndi lupanga; ana awo adzaphedwa mowamenyetsa pansi, akazi awo oyembekezera adzatumbulidwa pa mimba.”

14

iwe isreali bwerera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako. machimo anu ndi amene akugwetsani! bweretsani zopempha zanu ndipo bwererani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. munene kwa iye kuti, “tikhululukireni machimo athu onse ndi kutilandira mokoma mtima, kuti tithe kukuyamikani ndi mawu a pakamwa pathu. asiriya sangatipulumutse; ife sitidzakwera pa akavalo ankhondo, sitidzanenanso kuti, ‘milungu yathu’ kwa zimene manja athu omwe anazipanga, pakuti ndinu amene mumachitira chifundo ana amasiye.” ine ndidzachiza kusakhulupirika kwawo ndipo ndidzawakonda mwaufulu pakuti ndaleka kuwakwiyira. ndidzakhala ngati mame kwa isreali ndipo iye adzachita maluwa ngati kakombo. adzazika mizu yake pansi ngati mkungudza wa ku lebanoni; mphukira zake zidzakula. kukongola kwake kudzakhala ngati mtengo wa olivi, kununkhira kwake ngati mkungudza wa ku lebanoni. anthu adzakhalanso mu mthunzi wake. iye adzakula bwino ngati tirigu. adzachita maluwa ngati mphesa ndipo kutchuka kwake kudzakhala ngati vinyo wochokera ku lebanoni. efereimu adzati, “ndidzachita nawonso chiyani mafano? ine ndidzamuyankha ndi kumusamalira. ine ndili ngati mtengo wa payini wobiriwira; zipatso zako zimachokera kwa ine.” ndani ali ndi nzeru? adzazindikire zinthu izi. ndani amene amamvetsa zinthu? adzamvetse izi. njira za mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi zolungama; anthu olungama amayenda mʼmenemo, koma anthu owukira amapunthwamo.

joel

1

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yoweli mwana wa petueli. inu akuluakulu, imvani izi; mvetserani, nonse amene mumakhala mʼdziko. kodi zinthu zokhala ngati izi zinayamba zaonekapo mʼnthawi yanu, kapena mʼnthawi ya makolo anu? muwafotokozere ana anu, ndipo ana anuwo afotokozere ana awo, ndipo ana awo adzafotokozere mʼbado winawo. chimene dzombe losamera mapiko lasiya dzombe lowuluka ladya; chimene dzombe lowuluka lasiya dzombe lalingʼono ladya; chimene dzombe lalingʼono lasiya chilimamine wadya. dzukani, inu zidakwa ndipo mulire! lirani mofuwula, inu nonse amene mumamwa vinyo; lirani mofuwula chifukwa cha vinyo watsopano, pakuti wachotsedwa pakamwa panu. mtundu wa anthu wathira nkhondo dziko langa, wamphamvu ndi wosawerengeka; uli ndi mano a mkango, zibwano za mkango waukazi. wawononga mphesa zanga ndipo wathyola mitengo yanga ya mkuyu. wakungunula makungwa ake ndi kuwataya, kusiya nthambi zake zili mbee. lirani ngati namwali wovala chiguduli, chifukwa cha mwamuna wa utsikana wake. chopereka cha chakudya ndi cha chakumwa sizikuperekedwa ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ansembe akulira, amene amatumikira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. minda yaguga, nthaka yauma; tirigu wawonongeka, vinyo watsopano watha, mitengo ya mafuta yauma. khalani ndi nkhawa, inu alimi, lirani mofuwula inu alimi a mphesa; imvani chisoni chifukwa cha tirigu ndi barele, pakuti zokolola za mʼmunda zawonongeka. mpesa wauma ndipo mtengo wamkuyu wafota; makangadza, kanjedza ndi mitengo ya apulosi, mitengo yonse ya mʼmunda yauma. ndithudi chimwemwe cha anthu chatheratu. inu ansembe, valani ziguduli ndipo lirani; lirani mofuwula, inu amene mumatumikira pa guwa lansembe. bwerani, fundani ziguduli usiku wonse, inu amene mumatumikira pamaso pa allah wanga; pakuti chopereka cha chakudya ndi cha chakumwa sizikupezekanso mʼnyumba ya allah wanu. lengezani tsiku lopatulika losala zakudya, itanani msonkhano wopatulika. sonkhanitsani akuluakulu ndi anthu onse okhala mʼdziko ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndipo alirire mavawelomakonsonanti-yeahoh. kalanga ine tsikulo! pakuti tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh layandikira; lidzabwera ngati chiwonongeko chochokera kwa wamphamvuzonse. kodi chakudya chathu sichachotsedwa ife tikuona? kodi mʼnyumba ya allah wathu simulibe chimwemwe ndi chisangalalo? mbewu zikunyala poti pansi ndi powuma. nyumba zosungiramo zinthu zawonongeka; nkhokwe zapasuka popeza tirigu wauma. taonani mmene zikulirira ziweto; ngʼombe zikungoyenda uku ndi uku chifukwa zilibe msipu; ngakhalenso nkhosa zikusauka. kwa inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndilirira, pakuti moto wapsereza msipu wakuthengo, malawi amoto apsereza mitengo yonse ya mʼtchire. ngakhale nyama zakuthengo zikulirira inu; timitsinje tonse taphwa ndipo moto wapsereza msipu wa kuthengo.

2

lizani lipenga mu ziyoni. chenjezani pa phiri langa loyera. onse okhala mʼdziko anjenjemere, pakuti tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh likubwera, layandikira; tsiku la mdima ndi chisoni, tsiku la mitambo ndi la mdima wandiweyani. ngati mʼbandakucha umene wakuta mapiri, gulu lalikulu ndi la ankhondo amphamvu likubwera, gulu limene nʼkale lomwe silinaonekepo ngakhale kutsogolo kuno silidzaonekanso. patsogolo pawo moto ukupsereza, kumbuyo kwawo malawi amoto akutentha zinthu. patsogolo pawo dziko lili ngati munda wa edeni, kumbuyo kwawo kuli ngati chipululu, kulibe kanthu kotsalapo. maonekedwe awo ali ngati akavalo; akuthamanga ngati akavalo ankhondo. akulumpha pamwamba pa mapiri ndi phokoso ngati la magaleta, ngati moto wothetheka wonyeketsa ziputu, ngati gulu lalikulu la ankhondo lokonzekera nkhondo. akangowaona, anthu a mitundu ina amazunzika mu mtima; nkhope iliyonse imagwa. amathamanga ngati ankhondo; amakwera makoma ngati asilikali. onse amayenda pa mizere, osaphonya njira yawo. iwo sakankhanakankhana, aliyense amayenda molunjika. amadutsa malo otchingidwa popanda kumwazikana. amakhamukira mu mzinda, amathamanga mʼmbali mwa khoma. amakwera nyumba ndi kulowamo; amalowera pa zenera ngati mbala. patsogolo pawo dziko limagwedezeka, thambo limanjenjemera, dzuwa ndi mwezi zimachita mdima, ndipo nyenyezi zimaleka kuwala. mavawelomakonsonanti-yeahoh amabangula patsogolo pawo, gulu lake lankhondo ndi losawerengeka, ndipo amphamvu ndi amene amamvera kulamula kwake. tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi lalikulu; ndi loopsa. ndani adzapirira pa tsikulo? “ngakhale tsopano, bwererani kwa ine ndi mtima wanu wonse posala zakudya ndi kukhetsa misozi,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ngʼambani mtima wanu osati zovala zanu. bwererani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, pakuti iye ndi wokoma mtima ndi wachifundo, wosakwiya msanga ndi wachikondi chochuluka, ndipo amaleka kubweretsa mavuto. akudziwa ndani? mwina adzasintha maganizo nʼkutimvera chisoni, nʼkutisiyira madalitso, a chopereka cha chakudya ndi cha chakumwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. lizani lipenga mu ziyoni, lengezani tsiku losala zakudya, itanitsani msonkhano wopatulika. sonkhanitsani anthu pamodzi, muwawuze kuti adziyeretse; sonkhanitsani akuluakulu, sonkhanitsani ana, sonkhanitsani ndi oyamwa omwe. mkwati atuluke mʼchipinda chake, mkwatibwi atuluke mokhala mwake. ansembe amene amatumikira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, alire pakati pa guwa lansembe ndi khonde la nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. azinena kuti, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, achitireni chifundo anthu anu. musalole kuti cholowa chanu chikhale chinthu chonyozeka, kuti anthu a mitundu ina awalamulire. kodi nʼchifukwa chiyani anthu a mitundu ina amanena kuti, ‘ali kuti allah wawo?’ ” pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachitira nsanje dziko lake ndi kuchitira chisoni anthu ake. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawayankha kuti, “ine ndikukutumizirani tirigu, vinyo watsopano ndi mafuta ndipo mudzakhuta ndithu; sindidzakuperekaninso kuti mukhale chitonzo kwa anthu a mitundu ina. “ine ndidzachotsa ankhondo akumpoto kuti apite kutali ndi inu, kuwapirikitsira ku dziko lowuma ndi lachipululu, gulu lawo lakutsogolo ndidzalipirikitsira ku nyanja ya kummawa ndi gulu lawo lakumbuyo, ku nyanja ya kumadzulo. ndipo mitembo yawo idzawola, fungo lake lidzamveka.” zoonadi mavawelomakonsonanti-yeahoh wachita zinthu zazikulu. iwe dziko usachite mantha; sangalala ndipo kondwera. zoonadi mavawelomakonsonanti-yeahoh wachita zinthu zazikulu. inu nyama zakuthengo, musachite mantha, pakuti msipu wa ku chipululu ukuphukira. mitengo ikubala zipatso zake; mitengo ya mkuyu ndi mpesa ikubereka kwambiri. inu anthu a ku ziyoni sangalalani, kondwerani mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, pakuti wakupatsani mvula yoyambirira mwachilungamo chake. iye wakutumizirani mivumbi yochuluka, mvula yoyambirira ndi mvula ya nthawi ya mphukira, monga poyamba paja. pa malo opunthira padzaza tirigu; mʼmitsuko mudzasefukira vinyo watsopano ndi mafuta. “ine ndidzakubwezerani zonse zimene zinawonongedwa ndi dzombe, dzombe lalikulu ndi dzombe lalingʼono, dzombe lopanda mapiko ndi dzombe lowuluka; gulu langa lalikulu la nkhondo limene ndinalitumiza pakati panu. mudzakhala ndi chakudya chambiri, mpaka mudzakhuta, ndipo mudzatamanda dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene wakuchitirani zodabwitsa; ndipo anthu anga sadzachitanso manyazi. pamenepo inu mudzadziwa kuti ine ndili mu isreali, kuti ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, ndi kuti palibenso wina; ndipo anthu anga sadzachitanso manyazi. “ndipo patapita nthawi, ndidzakhuthulira mzimu wanga pa anthu onse. ana anu aamuna ndi ana anu aakazi adzanenera, nkhalamba zanu zidzalota maloto, anyamata anu adzaona masomphenya. ngakhalenso pa antchito anga aamuna ndi aakazi ndidzakhuthulira mzimu wanga masiku amenewo. ndidzaonetsa zodabwitsa mlengalenga ndi pa dziko lapansi, ndizo magazi, moto ndi utsi watolotolo. dzuwa lidzadetsedwa ndipo mwezi udzaoneka ngati magazi lisanafike tsiku lalikulu ndi loopsa la ambuye. ndipo aliyense amene adzayitana pa dzina la ambuye adzapulumuka; pakuti chipulumutso chidzakhala pa phiri la ziyoni ndi mu yerusalemu, monga mavawelomakonsonanti-yeahoh wanenera, pakati pa otsala amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wawayitana.

3

“masiku amenewo ndiponso nthawi imeneyo, nditadzabwezeretsanso yerusalemu ndi yuda mʼchimake, ndidzasonkhanitsa anthu a mitundu yonse ndipo ndidzawabweretsa ku chigwa cha yehosafati. kumeneko ndidzawaweruza chifukwa cha cholowa changa, anthu anga aisraeli, pakuti anabalalitsa anthu anga pakati pa mitundu ya anthu ndikugawa dziko langa. anagawana anthu anga pochita maere ndipo anyamata anawasinthanitsa ndi akazi achiwerewere; anagulitsa atsikana chifukwa cha vinyo kuti iwo amwe. “kodi tsopano inu a ku turo ndi sidoni ndi madera onse a filisitiya, muli ndi chiyani chotsutsana nane? kodi mukundibwezera pa zinthu zimene ndakuchitirani? ngati inu mukundibwezera, ine ndidzabwezera zochita zanu mofulumira ndi mwachangu pa mitu yanu. pakuti munatenga siliva ndi golide wanga ndi kupita nacho chuma changa chamtengowapatali ku nyumba zanu zopembedzera mafano. inu munagulitsa anthu a ku yuda ndi yerusalemu kwa agriki, kuti apite kutali ndi malire a dziko lawo. “taonani, ine ndidzawachotsa kumalo kumene munawagulitsako, ndipo ndidzabwezera zimene mwachita pa mitu yanu. ndidzagulitsa ana anu aamuna ndi ana anu aakazi kwa anthu a ku yuda, ndipo iwo adzawagulitsa kwa aseba, mtundu wa anthu okhala kutali.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula. lengezani izi pakati pa anthu a mitundu ina: konzekerani nkhondo! dzutsani ankhondo amphamvu! asilikali onse afike pafupi ndipo ayambe nkhondo. sulani makasu anu kuti akhale malupanga ndipo zikwanje zanu zikhale mikondo. munthu wofowoka anene kuti, “ndine wamphamvu!” bwerani msanga, inu anthu a mitundu yonse kuchokera ku mbali zonse, ndipo musonkhane kumeneko. tumizani ankhondo anu mavawelomakonsonanti-yeahoh! “mitundu ya anthu idzuke; ipite ku chigwa cha yehosafati, pakuti kumeneko ine ndidzakhala ndikuweruza anthu a mitundu yonse yozungulira. tengani chikwakwa chodulira tirigu, pakuti mbewu zakhwima. bwerani dzapondeni mphesa, pakuti mopsinyira mphesa mwadzaza ndipo mitsuko ikusefukira; kuyipa kwa anthuwa nʼkwakukulu kwambiri!” chigulu cha anthu, chigulu cha anthu, mʼchigwa cha chiweruzo! pakuti tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh layandikira mʼchigwa cha chiweruzo. dzuwa ndi mwezi zidzadetsedwa, ndipo nyenyezi sizidzawalanso. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzabangula kuchokera mu ziyoni ndipo mawu ake adzamveka ngati bingu kuchokera mu yerusalemu; dziko lapansi ndi thambo zidzagwedezeka. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakhala pothawira pa anthu ake, linga la anthu a ku isreali. “pamenepo inu mudzadziwa kuti ine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, ndimakhala mu ziyoni, phiri langa lopatulika. yerusalemu adzakhala wopatulika; alendo sadzamuthiranso nkhondo. “tsiku limenelo mapiri adzachucha vinyo watsopano, ndipo zitunda zidzayenderera mkaka; mitsinje yonse ya ku yuda idzadzaza ndi madzi. kasupe adzatumphuka mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo adzathirira chigwa cha sitimu. koma igupto adzasanduka bwinja, edomu adzasanduka chipululu, chifukwa cha nkhondo imene anathira anthu a ku yuda mʼdziko limene anakhetsa magazi a anthu osalakwa. koma yuda adzakhala ndi anthu mpaka muyaya ndi yerusalemu ku mibadomibado. kukhetsa magazi kwawo kumene ine sindinakhululuke ndidzakhululuka.”

amos

1

mawu a amosi, mmodzi mwa anthu oweta nkhosa ku tekowa. zimene iye anaona mʼmasomphenya zokhudza isreali patatsala zaka ziwiri kuti chivomerezi chichitike, nthawi imene uziya anali mfumu ya yuda ndipo yeroboamu mwana wa yowasi anali mfumu ya isreali. amosi anati: “mavawelomakonsonanti-yeahoh akubangula mu ziyoni ndipo akumveka ngati bingu mu yerusalemu; msipu wa abusa ukulira, ndipo pamwamba pa karimeli pakuwuma.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “chifukwa anthu a ku damasiko akunka nachimwirachimwira, ine sindileka kuwalanga. popeza anapuntha giliyadi ndi zopunthira za mano achitsulo, ine ndidzatumiza moto pa nyumba ya hazaeli umene udzanyeketsa nyumba zaufumu za beni-hadadi. ndidzathyola chipata cha damasiko; ndidzawononga mfumu yokhala ku chigwa cha aveni, ndiponso iye amene akugwira ndodo yaufumu mu beti-edeni. anthu a ku aramu adzapita ku ukapolo ku kiri,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “chifukwa anthu a ku gaza akunka nachimwirachimwira, ine sindileka kuwalanga. popeza anatenga ukapolo mtundu wathunthu ndi kuwugulitsa ku edomu, ndidzatumiza moto pa makoma a gaza umene udzanyeketsa nyumba zake zaufumu. ndidzawononga mfumu ya ku asidodi komanso amene akugwira ndodo yaufumu ku asikeloni. ndidzalanga ekroni, mpaka wotsala mwa afilisti atafa,” akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “chifukwa anthu a ku turo akunka nachimwirachimwira, ine sindileka kuwalanga. popeza iwo anagulitsa mtundu wathunthu ku ukapolo ku edomu, osasunga pangano laubale lija, ine ndidzatumiza moto pa makoma a turo umene udzanyeketsa nyumba zake zaufumu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “chifukwa anthu a ku edomu akunka nachimwirachimwira, ine sindileka kuwalanga. popeza anathamangitsa mʼbale wake ndi lupanga, popanda nʼchifundo chomwe. popeza mkwiyo wake unakulabe ndipo ukali wake sunatonthozeke, ine ndidzatumiza moto pa temani umene udzanyeketsa nyumba zaufumu za bozira.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “chifukwa anthu a ku amoni akunka nachimwirachimwira, ine sindileka kuwalanga. popeza anatumbula akazi oyembekezera a ku giliyadi nʼcholinga choti akuze malire awo, ine ndidzayatsa moto pa makoma a ku raba umene udzanyeketsa nyumba zake zaufumu. padzakhala kulira kwakukulu pa tsiku la nkhondoyo, kumenyana kudzakhala kwafumbi ngati mkuntho wa kamvuluvulu. mfumu yawo idzatengedwa kupita ku ukapolo, iyo pamodzi ndi akuluakulu ake,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

2

mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “chifukwa anthu a ku mowabu akunka nachimwirachimwira, ine sindileka kuwalanga. popeza anatentha mafupa a mfumu ya ku edomu, mpaka kuwasandutsa phulusa, ine ndidzatumiza moto pa mowabu, umene udzanyeketsa nyumba zaufumu za ku keriyoti. mowabu adzafera pakati pa nkhondo yoopsa, mʼkati mwa mfuwu wa nkhondo ndi kuliza malipenga. ndidzawononga wolamulira wake ndi kupha akuluakulu onse amene ali pamodzi ndi iye,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “chifukwa anthu a ku yuda akunka nachimwirachimwira, ine sindileka kuwalanga. popeza iwo akana lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo sanasunge malangizo ake, popeza asocheretsedwa ndi milungu yabodza, milungu imene makolo awo ankayitsatira, ine ndidzatumiza moto pa yuda, umene udzanyeketsa nyumba zaufumu za ku yerusalemu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “chifukwa anthu a ku isreali akunka nachimwirachimwira, ine sindileka kuwalanga. iwo amagulitsa anthu olungama ndi siliva, ndi osauka ndi nsapato. amapondereza anthu osauka ngati akuponda fumbi, ndipo sawaweruza mwachilungamo anthu oponderezedwa. abambo ndi mwana wawo amagonana ndi mtsikana mmodzi yemweyo, ndipo potero amanyozetsa dzina langa loyera. anthuwo amakagonana mʼmbali mwa guwa lililonse la nsembe pa zovala zimene anatenga ngati chikole. mʼnyumba ya mulungu wawo amamweramo vinyo amene analipiritsa anthu pa milandu. “ine ndinawononga aamori pamaso pawo, ngakhale iwo anali anthu ataliatali ngati mikungudza ndiponso amphamvu ngati mitengo ya thundu. ndinawononga zipatso zawo ndiponso mizu yawo. “ine ndinakutulutsani ku igupto, ndipo ndinakutsogolerani mʼchipululu kwa zaka makumi anayi, kudzakupatsani dziko la aamori. ine ndinawutsanso ena mwa ana ako kuti akhale aneneri, ndi ena mwa anyamata ako kuti akhale anaziri. kodi si choncho, inu aisraeli?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “koma inu munawamwetsa vinyo anaziri aja, ndipo munalamula aneneri kuti asanenere. “tsono ine ndidzakupsinjani monga imapsinjikira ngolo imene yadzaza ndi tirigu. munthu waliwiro sadzatha kuthawa, munthu wamphamvu sadzakhalanso ndi nyonga, wankhondo sadzapulumutsa moyo wake. munthu wa uta sadzalimbika, msilikali wothamanga kwambiri sadzapulumuka, ndipo wokwera pa akavalo sadzapulumutsa moyo wake. ngakhale asilikali olimba mtima kwambiri adzathawa ali maliseche pa tsikulo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

3

inu aisraeli, imvani mawu awa amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula kutsutsana nanu, kutsutsana ndi banja lonse limene analitulutsa mu igupto: “inu nokha ndi amene ndinakusankhani pakati pa mabanja onse a dziko lapansi; nʼchifukwa chake ndidzakulangani chifukwa cha machimo anu onse.” kodi anthu awiri nʼkuyendera limodzi asanapangane? kodi mkango umabangula mʼnkhalango usanagwire nyama? kodi msona wamkango umalira mʼphanga mwake pamene sunagwire kanthu? kodi mbalame nʼkutera pa msampha pamene palibe nyambo yake? kodi msampha umafwamphuka usanakole kanthu? kodi pamene lipenga la nkhondo lalira mu mzinda, anthu sanjenjemera? pamene tsoka lafika mu mzinda, kodi si mavawelomakonsonanti-yeahoh amene wachititsa zimenezo? zoonadi ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh sachita kanthu asanawulule zimene akufuna kuchita kwa atumiki ake, aneneri. mkango wabangula, ndani amene sachita mantha? ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula, ndani amene sanganenere? lengezani zimenezi ku nyumba zaufumu za ku asidodi ndiponso ku nyumba zaufumu za ku igupto: “sonkhanani ku mapiri a ku samariya; onani chisokonezo pakati pake ndiponso kuponderezana pakati pa anthu ake.” “iwo sadziwa kuchita zolungama, ndipo amadzaza malo awo otetezedwa ndi zinthu zolanda ku nkhondo ndi zakuba,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. nʼchifukwa chake ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena izi: “mdani adzalizungulira dzikoli; iye adzagwetsa malinga ako, ndi kufunkha nyumba zako zaufumu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “monga mʼbusa amalanditsa mʼkamwa mwa mkango miyendo iwiri yokha kapena msonga yokha ya khutu, moteronso ndimo mmene adzapulumukire aisraeli amene amakhala mu samariya pa msonga za mabedi awo, ndi ku damasiko pa akakhutagona awo.” “imvani izi ndipo mupereke umboni wotsutsa nyumba ya yaqobo,” akutero ambuye, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse. “pa tsiku limene ndidzalange isreali chifukwa cha machimo ake, ndidzagumula maguwa ansembe a ku beteli; nyanga za guwa zidzathyoka ndipo zidzagwa pansi. ndidzagwetsa nyumba ya pa nthawi yozizira pamodzi ndi nyumba ya pa nthawi yotentha; nyumba zokongoletsedwa ndi minyanga ya njovu zidzawonongedwa ndipo nyumba zikuluzikulu zidzaphwasulidwa,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

4

imvani mawu awa, inu ngʼombe zazikazi za ku basani, okhala pa phiri la samariya, inu akazi amene mumapondereza anthu osauka ndi kuzunza anthu osowa ndi kumanena kwa amuna anu kuti, “tipatseni zakumwa!” ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, mwa kuyera mtima kwake walumbira kuti, “nthawi idzafika ndithu pamene adzakukokani ndi ngowe, womaliza wa inu adzakokedwa ndi mbedza. mudzatulukira mʼmingʼalu ya pa khoma aliyense payekhapayekha, ndipo mudzatayidwa ku harimoni,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “bwerani ku beteli mudzachimwe; ndi ku giligala kuti mudzapitirize kuchimwa. bweretsani nsembe zanu mmawa uliwonse, bweretsani chakhumi chanu masiku atatu aliwonse. wotchani buledi wokhala ndi yisiti ngati nsembe yachiyamiko ndi kumanyadira poyera za zopereka zanu zaufulu. inu aisraeli, zinyadireni nsembezo, pakuti izi ndi zimene mumakonda kuchita,” akutero ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndine amene ndinakusendetsani milomo mʼmizinda yanu yonse, ndipo munasowa chakudya mʼmizinda yanu. komatu inu simunabwerere kwa ine,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndinenso amene ndinamanga mvula patangotsala miyezi itatu kuti mukolole. ndinagwetsa mvula pa mzinda wina, koma pa mzinda wina ayi, mvula inkagwa pa munda wina; koma sinagwe pa munda wina ndipo mbewu zinawuma. anthu ankayenda mzinda ndi mzinda kufuna madzi, koma sanapeze madzi okwanira kumwa. komabe inu simunabwerere kwa ine,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “nthawi zambiri ndinakantha mbewu zanu ndiponso minda ya mpesa, ndinayikantha ndi chinsikwi ndiponso ndi chiwawu. dzombe linawononga mikuyu yanu ndi mitengo ya olivi. komabe inu simunabwerere kwa ine,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ine ndinabweretsa miliri pakati panu monga ndinachitira ku igupto. ndinapha anyamata anu ndi lupanga, ndinapereka akavalo anu kwa adani. ndinakununkhitsani fungo la mitembo lochokera mʼmisasa yanu ya nkhondo. komatu inu simunabwerere kwa ine,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndinawononga ena mwa inu monga ndinawonongera sodomu ndi gomora. inu munali ngati chikuni choyaka chimene chafumulidwa pa moto. komabe inu simunabwerere kwa ine,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “choncho izi ndi zimene ndidzakuchitire iwe isreali, chifukwa ndidzakuchitira zimenezi, konzekera kukumana ndi allah wako, iwe isreali.” iye amene amawumba mapiri, amalenga mphepo, ndipo amawululira munthu za mʼmaganizo ake, iye amene amasandutsa usana kuti ukhale mdima, ndipo amayenda pa zitunda za dziko lapansi, dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse.

5

isreali, imva mawu awa, nyimbo ya maliro imene ndikuyimba za iweyo: “namwali isreali wagwa, moti sadzadzukanso, wasiyidwa mʼdziko lake lomwe, popanda woti ndi kumudzutsa.” ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “mzinda umene udzapite ku nkhondo ndi anthu 1,000 amphamvu udzatsala ndi anthu 100 okha; mzinda umene udzapite ku nkhondo ndi anthu 100 amphamvu udzatsala ndi anthu khumi okha basi.” zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kwa nyumba ya isreali ndi izi: “mundifunefune kuti mukhale ndi moyo; musafunefune beteli, musapite ku giligala, musapite ku beeriseba. pakuti giligala adzatengedwa ndithu kupita ku ukapolo, ndipo beteli adzawonongekeratu.” funani mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti mukhale ndi moyo, mukapanda kutero iye adzatentha nyumba ya yosefe ngati moto; motowo udzawononga, ndipo sipadzakhala wina wozimitsa motowo ku beteli. inu amene mumasandutsa chiweruzo cholungama kukhala chowawa ndi kunyoza chilungamo. (iye amene analenga nyenyezi za nsangwe ndi akamwiniatsatana, amene amasandutsa mdima kuti ukhale mmawa ndi kudetsa usana kuti ukhale usiku, amene amayitana madzi a mʼnyanja ndi kuwathira pa dziko lapansi, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye dzina lake. iyeyo amabweretsa chiwonongeko modzidzimutsa pa anthu amphamvu ndi kuwononga mizinda yotetezedwa), inu mumadana ndi amene amadzudzula mʼbwalo la milandu ndi kunyoza amene amanena zoona. mumapondereza munthu wosauka ndi kumukakamiza kuti akupatseni tirigu. nʼchifukwa chake, ngakhale mwamanga nyumba zamiyala yosema, inuyo simudzakhalamo. ngakhale mwalima minda yabwino ya mphesa, inu simudzamwa vinyo wake. pakuti ine ndikudziwa kuchuluka kwa zolakwa zanu ndi kukula kwa machimo anu. inu mumapondereza anthu olungama ndi kulandira ziphuphu ndipo anthu osauka simuwaweruza mwachilungamo mʼmabwalo anu amilandu. nʼchifukwa chake pa nthawi yotere munthu wanzeru sayankhulapo kanthu, popeza ndi nthawi yoyipa. muyike mtima wanu pa zabwino osati pa zoyipa, kuti mukhale ndi moyo. mukatero mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse adzakhala nanu, monga mmene mumanenera kuti ali nanu. mudane ndi zoyipa, mukonde zabwino; mukhazikitse chiweruzo cholungama mʼmabwalo anu amilandu. mwina mwake mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse adzachitira chifundo anthu otsala a mʼbanja la yosefe. choncho izi ndi zimene ambuye, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse, akunena: “mʼmisewu monse mudzakhala kulira mofuwula, ndi kulira chifukwa cha kuwawa kwa masautso kudzakhala paliponse. adzayitana alimi kuti adzalire, ndipo anthu odziwa maliridwe anthetemya adzalira mofuwula. mʼminda yonse ya mpesa mudzakhala kulira kokhakokha, pakuti ine ndidzadutsa pakati panu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsoka kwa inu amene mumalakalaka tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh! chifukwa chiyani mumalakalaka tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh? tsikulo kudzakhala mdima osati kuwala. lidzakhala ngati tsiku limene munthu pothawa mkango amakumana ndi chimbalangondo, ngati pamene munthu walowa mʼnyumba, natsamira dzanja lake pa khoma ndipo njoka nʼkuluma. kodi tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh silidzakhala mdima osati kuwala, mdima wandiweyani, popanda powala pena paliponse? “ndimadana nawo masiku anu achikondwerero ndipo ndimawanyoza; sindikondwera nayo misonkhano yanu. ngakhale mupereke nsembe zopsereza ndi nsembe zachakudya, ine sindidzazilandira. ngakhale mupereke nsembe zabwino zachiyanjano, ine sindidzaziyangʼana nʼkomwe. musandisokose nazo nyimbo zanu! sindidzamvetsera kulira kwa azeze anu. koma chiweruzo cholungama chiyende ngati madzi, chilungamo ngati mtsinje wosaphwa! “kodi pa zaka makumi anayi zimene munakhala mʼchipululu muja munkandibweretsera nsembe ndi zopereka, inu nyumba ya isreali? inu mwanyamula kachisi wa mfumu yanu, ndi nyenyezi ija kaiwani, mulungu wanu, mafano amene munadzipangira. nʼchifukwa chake ine ndidzakupititsani ku ukapolo, kutali kupitirira ku damasiko,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene dzina lake ndi allah wamphamvuzonse.

6

tsoka kwa amene simukulabadira kanthu ku ziyoni, ndiponso kwa inu amene mukukhala mwamtendere pa phiri la samariya, inu anthu otchuka ochokera ku mtundu wa anthu omveka, kumene aisraeli amafikako! pitani ku mzinda wa kaline mukawuyangʼane; mukapitenso ku hamati-raba mzinda waukulu uja, ndipo mukatsikirenso ku gati kwa afilisti. kodi mizinda imeneyi ndi yopambana maufumu anu awiriwa? kodi dziko lawo ndi lalikulu kupambana lanu? inu simulabadirako kuti tsiku loyipa lidzafika, zochita zanu zimafulumizitsa ulamuliro wankhanza. mumagona pa mabedi owakongoletsa ndi minyanga ya njovu, mumagona pa mipando yanu ya wofuwofu. mumadya ana ankhosa onona ndi ana angʼombe onenepa. mumayimba azeze anu ndi kumangopeka nyimbo pa zingʼwenyengʼwenye ngati davide. mumamwera vinyo mʼzipanda zodzaza ndipo mumadzola mafuta abwino kwambiri, koma simumva chisoni ndi kuwonongeka kwa yosefe. nʼchifukwa chake inu mudzakhala mʼgulu la anthu oyamba kupita ku ukapolo; maphwando ndi zikondwerero zanu zidzatheratu. ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh walumbira mʼdzina lake. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse walengeza kuti, “ndimanyansidwa ndi kunyada kwa yaqobo, ndimadana ndi nyumba zake zaufumu; ine ndidzawupereka mzindawu pamodzi ndi zonse zili mʼmenemo.” ngati anthu khumi otsala adzabisala mʼnyumba imodzi, nawonso adzafa ndithu. ndipo ngati mʼbale wake wa wina wakufayo, woyenera kusamala za maliro, adzafika kudzatulutsa mitembo mʼnyumbamo nʼkufunsa aliyense amene akubisalabe mʼnyumbamo kuti, “kodi uli ndi wina wamoyo mʼmenemo?” ndipo munthu wobisalayo ndi kuyankha kuti, “ayi,” mʼbaleyo adzanena kuti, “khala chete! ife tisayerekeze kutchula dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh.” pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula kuti nyumba zikuluzikulu iye adzazigamulagamula, ndipo nyumba zazingʼono zidzasanduka maduka okhaokha. kodi akavalo amathamanga pa thanthwe? kodi wina amatipula ndi ngʼombe mʼnyanja? koma chiweruzo cholungama mwachisandutsa kukhala zinthu zakupha ndipo chipatso cha chilungamo mwachisandutsa kukhala chowawa. inu amene mukunyadira kuti munagonjetsa lo debara ndipo mukunena kuti, “kodi sitinatenge karinaimu ndi mphamvu zathu zokha?” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse akulengeza kuti, “inu nyumba ya isreali, ndidzakudzutsirani mtundu wina wa anthu umene udzakuzunzani kuchokera ku lebo hamati mpaka ku chigwa cha araba.”

7

zimene ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh anandionetsa ndi izi: mavawelomakonsonanti-yeahoh ankasonkhanitsa gulu la dzombe nthawi imene gawo la zokolola za mfumu linali litakololedwa kale ndipo mbewu zachiwiri zinali zitangoyamba kumera kumene. dzombelo litadya zomera zonse za mʼdzikomo, ine ndinafuwula kuti, “ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, khululukani! kodi yaqobo adzapulumuka bwanji? iye ndi wofowoka kwambiri!” kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anakhululuka. mavawelomakonsonanti-yeahohyo anati, “izi sizidzachitika.” zimene ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh anandionetsa ndi izi: ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ankayitana malawi a moto kuti alange anthu. motowo unawumitsa nyanja yakuya ndi kupsereza dziko. tsono ine ndinafuwula kuti, “ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, chonde ndikukupemphani, lekani! kodi yaqobo adzapulumuka bwanji? iye ndi wofowoka kwambiri!” kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anakhululuka. ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “izinso sizidzachitika.” zimene iye anandionetsa ndi izi: ambuye anayima pambali pa khoma lomangamanga, mʼmanja mwake muli chingwe chowongolera khoma. ndipo ambuye anandifunsa kuti, “amosi, nʼchiyani ukuonachi?” ine ndinayankha kuti, “chingwe chowongolera khoma.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “taona, ine ndikuyika chingwe chowongolerachi pakati pa anthu anga, aisraeli; sindidzawalekereranso. “malo achipembedzo a isake adzawonongedwa ndipo malo opatulika a isreali adzasanduka bwinja; ndidzagwetsa nyumba ya yeroboamu ndi lupanga langa.” pamenepo amaziya wansembe wa ku beteli anatumiza uthenga kwa yeroboamu mfumu ya isreali kuti, “amosi akukuutsirani chiwembu pakati pa aisraeli. dziko silingalekerere zonena zake zonsezo. pakuti zimene amosi akunena ndi izi: “ ‘yeroboamu adzaphedwa ndi lupanga, ndipo isreali adzapita ndithu ku ukapolo, kutali ndi dziko lake.’ ” ndipo amaziya anawuza amosi kuti, “choka, mlosi iwe! bwerera ku dziko la yuda. uzikalosera kumeneko ndipo anthu a kumeneko azikakudyetsa. usanenerenso ku beteli, chifukwa kumeneko ndi malo opatulika a mfumu ndiponso ndi malo a nyumba yachipembedzo yaufumu.” amosi anayankha amaziya kuti, “ine sindine mneneri kapena mwana wa mneneri; koma ndine woweta ziweto, ndiponso mlimi wa nkhuyu. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ananditenga ndikuweta nkhosa ndipo anati, ‘pita ukanenere kwa anthu anga aisraeli.’ tsono imva mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwe ukunena kuti, “ ‘usanenere zotsutsa isreali, ndipo siya kulalikira motsutsa nyumba ya isake.’ ” “tsono zimene akunena mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi izi: “ ‘mkazi wako adzasanduka wachiwerewere mu mzindamu, ndipo ana ako aamuna ndi aakazi adzaphedwa ndi lupanga. munda wako udzayezedwa ndi chingwe ndi kugawidwa, ndipo iwe mwini udzafera mʼdziko la anthu osapembedza allah. ndipo isreali adzatengedwa ndithu kupita ku ukapolo, kutali ndi dziko lake.’ ”

8

zimene ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh anandionetsa ndi izi: dengu la zipatso zakupsa. iye anandifunsa kuti, “amosi nʼchiyani ukuona?” ine ndinayankha kuti, “dengu la zipatso zakupsa.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “nthawi yachimaliziro yawakwanira anthu anga aisraeli; sindidzawakhululukiranso. “tsiku limenelo,” ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akulengeza kuti, “nyimbo za mʼnyumba ya allah zidzasanduka kulira kofuwula. mitembo ya anthu idzachuluka, ndipo adzayiponya ponseponse! kudzangoti zii!” imvani izi, inu amene mumapondereza anthu osowa ndipo simulabadira anthu osauka a mʼdzikomu. mumanena kuti, “kodi chikondwerero cha mwezi watsopano chidzatha liti kuti tigulitse zinthu? ndipo tsiku la sabata litha liti kuti tigulitse tirigu, kuti tichepetse miyeso, kukweza mitengo kuti tibere anthu ndi miyeso ya chinyengo, tigule osauka ndi ndalama zasiliva ndi osowa powapatsa nsapato, tigulitse ngakhale mungu wa tirigu?” mavawelomakonsonanti-yeahoh amene yaqobo amamunyadira, walumbira kuti: ine sindidzayiwala chilichonse chimene anachita. “kodi dziko silidzagwedezeka chifukwa cha zimenezi, ndi onse okhala mʼmenemo kulira mwachisoni? dziko lonse lidzavunduka ngati mtsinje wa nailo; lidzagwedezeka kenaka nʼkukhala bata ngati mtsinje wa ku igupto. “tsiku limenelo,” ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, “ndidzadetsa dzuwa masana ndi kugwetsa mdima pa dziko lapansi dzuwa likuswa mtengo. maphwando anu achipembedzo ndidzawasandutsa kulira kwa chisoni ndipo kuyimba kwanu konse ndidzakusandutsa maliro. ndidzakuvekani chiguduli nonsenu ndi kumeta mipala mitu yanu. nthawi imeneyo idzakhala ngati yolira mwana wamwamuna mmodzi yekhayo, ndipo tsikulo lidzakhala lowawa mpaka kutha kwake. “nthawi ikubwera,” ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, “ndidzagwetsa njala mʼdziko lonse; osati njala ya chakudya kapena ludzu la madzi, koma njala yofuna kumva mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. anthu azidzangoyendayenda kuchoka ku nyanja ina kupita ku nyanja ina. azidzangoyendayenda kuchoka kumpoto kupita kummawa, kufunafuna mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma sadzawapeza. “tsiku limenelo “anamwali okongola ndi anyamata amphamvu adzakomoka ndi ludzu. onse amene amalumbira pa tchimo la samariya, kapena kumanena kuti, ‘iwe dani, pali mulungu wako wamoyo,’ kapena, ‘pali mulungu wamoyo wa ku beeriseba.’ iwowo adzagwa ndipo sadzadzukanso.”

9

ine ndinaona ambuye atayima pambali pa guwa lansembe, ndipo anati: “kantha mitu ya nsanamira kuti ziwundo za nyumba zigwedezeke. muzigwetsere pa mitu ya anthu onse, onse amene atsalira ndidzawapha ndi lupanga. palibe ndi mmodzi yemwe amene adzathawe, palibe amene adzapulumuke. ngakhale atakumba pansi mpaka ku malo a anthu akufa, dzanja langa lidzawatulutsa kumeneko. ngakhale atakwera kumwamba ine ndidzawatsakamutsa kumeneko. ngakhale atakabisala pamwamba pa phiri la karimeli, ine ndidzawasaka kumeneko ndi kuwagwira. ngakhale atakabisala pansi pa nyanja yayikulu, ndidzalamula njoka kuti iwalume kumeneko. ngakhale adani awo awakusire ku ukapolo, ndidzalamula lupanga kuti liwaphe kumeneko. ndidzawayangʼanitsitsa kuti zoyipa ziwagwere; osati zabwino.” ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse amene amakhudza dziko lapansi ndipo dzikolo limasungunuka, onse amene amakhala mʼmenemo amalira. dziko lonse lidzadzaza ngati mtsinje wa nailo, kenaka nʼkuphwera ngati mtsinje wa ku igupto. iye amene amamanga malo ake okhalamo kumwamba, ndi kuyika maziko ake pa dziko lapansi, iye amene amayitana madzi a ku nyanja ndikuwakhuthulira pa dziko lapansi, dzina lake ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh. “kodi kwa ine, inu aisraeli, simuli chimodzimodzi ndi akusi?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “kodi sindine amene ndinatulutsa isreali ku igupto, afilisti ku kafitori ndi aaramu ku kiri? “taonani, maso a ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pa ufumu wochimwawu. ndidzawufafaniza pa dziko lapansi. komabe sindidzawononga kotheratu nyumba ya yaqobo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “pakuti ndidzalamula, ndipo ndidzagwedeza nyumba ya isreali pakati pa mitundu yonse ya anthu monga momwe amasefera ufa mʼsefa, koma palibe nʼkamwala kamodzi komwe kamene kadzagwe pansi. anthu onse ochimwa pakati pa anthu anga adzaphedwa ndi lupanga, onse amene amanena kuti, ‘tsoka silidzatigwera ife kapena kutiwononga.’ “tsiku limenelo ndidzabwezeretsa nyumba ya davide imene inagwa. ndidzakonzanso malo amene anagumuka, ndi kuyimanganso monga inalili poyamba, kuti adzatengenso otsala a edomu ndi mitundu yonse imene imatchedwa ndi dzina langa,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh amene adzachita zinthu izi. mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti “nthawi ikubwera pamene mlimi wotipula adzapyola wokolola ndipo woponda mphesa adzapyola wodzala mbewu. mapiri adzachucha vinyo watsopano ndi kuyenderera pa zitunda zonse. ndidzawabwezeranso pabwino anthu anga aisraeli; mizinda imene inali mabwinja idzamangidwanso ndipo azidzakhalamo. adzalima minda ya mpesa ndipo adzamwa vinyo wake; adzalima minda ndipo adzadya zipatso zake. ndidzakhazika aisraeli mʼdziko mwawo, ndipo sadzachotsedwamonso mʼdziko limene ine ndawapatsa,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako.

obadiah

1

masomphenya a obadiya. ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kwa edomu kuti, tamva uthenga wochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh: nthumwi yatumidwa kupita kwa anthu a mitundu kukanena kuti, “konzekani, tiyeni tikachite nkhondo ndi edomu.” “taona, ndidzakuchepetsani pakati pa anthu a mitundu ina; udzanyozedwa kwambiri. kudzikuza kwa mtima wako kwakusocheretsa, iwe amene umakhala mʼmapanga a mʼmatanthwe ndipo umamanga nyumba zako pa mapiri ataliatali, iwe amene umanena mu mtima mwako kuti, ‘ndani anganditsitse pansi?’ koma ngakhale umawuluka ngati chiwombankhanga ndi kumanga chisa chako pakati pa nyenyezi, ndidzakutsitsa pansi kuchokera kumeneko,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “anthu akuba akanabwera kwa iwe, kapena anthu olanda zinthu akanafika usiku, aa, tsoka lanji limene likukudikira iwe! kodi akanangotengako zimene akuzifuna zokha? ngati anthu othyola mphesa akanafika, kodi akanakusiyiraniko mphesa pangʼono pokha? koma esau adzalandidwa zinthu zonse, chuma chake chobisika chidzabedwa! anthu onse ogwirizana nawo adzakupirikitsira kumalire; abwenzi ako adzakunyenga ndi kukugonjetsa; amene amadya chakudya chako adzakutchera msampha, koma iwe sudzazindikira zimenezi.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, “tsiku limenelo, kodi sindidzawononga anthu onse anzeru a ku edomu, anthu odziwa zinthu mʼmapiri a esau? ankhondo ako, iwe temani, adzachita mantha, ndipo aliyense amene ali mʼphiri la esau adzaphedwa pa nkhondo. chifukwa cha nkhanza zimene unachitira mʼbale wako yaqobo, udzakhala wamanyazi; adzakuwononga mpaka muyaya. pamene adani ankamulanda chuma chake pamene alendo analowa pa zipata zake ndi kuchita maere pa yerusalemu, pa tsikulo iwe unali ngati mmodzi wa iwo. iwe sunayenera kunyoza mʼbale wako pa nthawi ya tsoka lake, kapena kunyogodola ayuda chifukwa cha chiwonongeko chawo, kapena kuwaseka pa nthawi ya mavuto awo. iwe sunayenera kudutsa pa zipata za anthu anga pa nthawi ya masautso awo, kapena kuwanyogodola pa tsiku la tsoka lawo, kapena kulanda chuma chawo pa nthawi ya masautso awo. sunayenera kudikirira pamphambano ya misewu kuti uphe ayuda othawa, kapena kuwapereka kwa adani awo ayuda opulumuka pa nthawi ya mavuto awo.” “tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh layandikira limene adzaweruza mitundu yonse ya anthu. adzakuchitira zomwe unawachitira ena; zochita zako zidzakubwerera wekha. iwe unamwa pa phiri langa loyera, koteronso mitundu ina yonse idzamwa kosalekeza; iwo adzamwa ndi kudzandira ndipo adzayiwalika pa mbiri ya dziko lapansi. koma pa phiri la ziyoni padzakhala chipulumutso; phirilo lidzakhala lopatulika, ndipo nyumba ya yaqobo idzalandira cholowa chake. nyumba ya yaqobo idzasanduka moto ndipo nyumba ya yosefe idzasanduka lawi la moto; nyumba ya esau idzasanduka chiputu, ndipo adzayitenthe pa moto ndi kuyipsereza. sipadzakhala anthu opulumuka kuchokera mʼnyumba ya esau.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wayankhula. anthu ochokera ku negevi adzakhala ku mapiri a esau, ndipo anthu ochokera mʼmbali mwa mapiri adzatenga dziko la afilisti. adzakhala mʼminda ya efereimu ndi samariya, ndipo benjamini adzatenga giliyadi. aisraeli amene ali ku ukapolo adzalandira dziko la kanaani mpaka ku zarefati; a ku yerusalemu amene ali ku ukapolo ku sefaradi adzalandira mizinda ya ku negevi. opulumukawo adzapita ku phiri la ziyoni ndipo adzalamulira mapiri a esau. koma ufumuwo udzakhala wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.

jonah

1

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yona mwana wa amitai kuti, “nyamuka, pita ku mzinda waukulu wa ninive ndipo ukalalikire motsutsana nawo, chifukwa zoyipa zawo zafika pamaso panga.” koma yona anathawa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kulowera ku tarisisi. anapita ku yopa, kumene anapeza sitima yapamadzi yopita ku tarisisi. atagula chiphaso, anakwera sitimayo kupita ku tarisisi kuthawa mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza chimphepo champhamvu pa nyanja, ndipo panauka namondwe wamphamvu amene anafuna kuphwanya sitimayo. onse oyendetsa sitimayo anachita mantha ndipo aliyense anayamba kupemphera kwa mulungu wake. ndipo anaponya katundu mʼnyanja kuti sitimayo ipepuke. koma yona pa nthawiyi nʼkuti atatsikira mʼkatikati mwa sitimayo kumene anagona tulo tofa nato. mkulu wa oyendetsa sitimayo anapita kwa iye ndipo anati, “kodi iwe, nʼchifukwa chiyani ukugona? dzuka pemphera kwa mulungu wako! mwina adzatithandiza, ndipo sitidzawonongeka.” ndipo oyendetsa sitimayo anayamba kuwuzana kuti, “bwerani, tichite maere kuti tipeze amene wabweretsa tsoka limeneli.” iwo anachita maerewo ndipo anagwera yona. tsono anamufunsa kuti, “tatiwuze, tsoka limeneli latigwera chifukwa chiyani? umagwira ntchito yanji? ukuchokera kuti? kwanu nʼkuti? ndiwe mtundu wanji wa anthu?” iye anayankha kuti, “ndine mhebri, ndipo ndimapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wakumwamba, amene analenga nyanja ndi mtunda.” izi zinawachititsa mantha kwambiri ndipo anafunsa kuti, “kodi wachita chiyani?” (iwo ankadziwa kuti iyeyo amathawa mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa nʼkuti atawawuza kale). namondwe ananka nakulirakulirabe pa nyanjapo. tsono anamufunsa iye kuti, “kodi tikuchite chiyani kuti nyanjayi ikhale bata?” iye anayankha kuti, “nyamuleni ndi kundiponya mʼnyanjamu ndipo nyanjayi ikhala bata. ndikudziwa kuti wolakwa ndine nʼchifukwa chake chimphepo champhamvuchi chabwera pa inu.” komabe oyendetsa sitimayo anayesetsa kupalasa kwambiri kuti abwerere ku mtunda koma analephera ndithu poti nyanja inawinduka kwambiri kuposa poyamba paja pamenepo iwo anafuwulira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nati, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, musalole kuti ife tife chifukwa cha moyo wa munthu uyu. musatizenge mlandu wa kupha munthu wosalakwa, pakuti ife tachita monga mwakufuna kwanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo anatenga yona namuponya mʼnyanja, ndipo nyanja yowindukayo inakhala bata. anthuwo ataona zimenezi anachita mantha akulu ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo anapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nalumbira kuti adzatumikira mavawelomakonsonanti-yeahohyo. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anatuma nsomba yayikulu kuti imeze yona. motero yona anakhala mʼmimba mwa nsombayo masiku atatu, usana ndi usiku.

2

yona ali mʼmimba mwa chinsomba chija anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake. iye anati: “pamene ndinali mʼmavuto anga ndinayitana mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo iye anandiyankha. ndili ku dziko la anthu akufa ndinapempha thandizo, ndipo inu munamva kulira kwanga. munandiponya mʼnyanja yozama, mʼkati mwenimweni mwa nyanja, ndipo madzi oyenda anandizungulira; mafunde anu onse ndi mkokomo wake zinandimiza. ndinati, ‘ine ndachotsedwa pamaso panu; komabe ndidzayangʼananso ku nyumba yanu yopatulika.’ madzi wondimiza anandichititsa mantha, nyanja yozama inandizungulira; udzu wa mʼmadzi zinakuta mutu wanga. ndinatsikira kunsi ndithu, mʼtsinde mwa mapiri; mipiringidzo ya dziko inanditsekereza kosatha. koma inu munatulutsa moyo wanga mʼmandamo, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga. “pamene moyo wanga umachoka mwa ine, ine ndinakumbukira inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo pemphero langa linafika kwa inu, ku nyumba yanu yopatulika. “iwo amene amagwiritsitsa mafano achabechabe amataya chisomo chawo. koma ine ndidzapereka kwa inu nsembe ndikuyimba nyimbo yamayamiko. chimene ndinalonjeza ndidzachikwaniritsa. chipulumutso chimachokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula chinsomba chija, ndipo chinakamusanza yonayo mʼmbali mwa nyanja.

3

ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi yona kachiwiri kuti, “nyamuka, pita ku mzinda waukulu wa ninive ndipo ukalalikire uthenga umene ndikupatsa.” yona anamvera mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anapita ku ninive. tsono ninive unali mzinda waukulu kwambiri; wofunika masiku atatu kuwudutsa. yona analowa mu mzindawo, nayenda ulendo wa tsiku limodzi. iye ankalalikira kuti, “atsala masiku makumi anayi kuti ninive awonongedwe.” anthu a ku ninive anakhulupirira allah. analengeza kuti aliyense, wamkulu ndi wamngʼono yemwe asale zakudya ndipo avale chiguduli. mfumu ya ku ninive itamva nkhaniyi, inatsika pa mpando wake waufumu, nivula mkanjo wake waufumu ndipo inavala chiguduli ndi kukhala pansi pa fumbi. tsono mfumuyo inalengeza mu ninive kuti, “mwa lamulo lochokera kwa mfumu ndi akalonga ake: “munthu aliyense kapenanso nyama, ngʼombe kapena nkhosa, zisadye kanthu kalikonse; musazilole kuti zidye kapena kumwa. koma anthu avale ziguduli, ndipo nyamanso aziveke ziguduli. munthu aliyense azifuwula kwa allah ndi mphamvu zake zonse. anthuwo asiye makhalidwe awo oyipa ndi machitidwe achiwawa. angadziwe ndani? mwina allah nʼkutikhululukira ndipo mwa chifundo chake nʼkuleka kutikwiyira, ifeyo osawonongedwa.” allah ataona zimene anthuwo anachita, ndi mmene anasiyira makhalidwe awo oyipa, anawachitira chifundo ndipo sanabweretse chiwonongeko chimene anawaopseza nacho.

4

koma yona anakhumudwa kwambiri ndipo anakwiya. iye anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kodi izi si zimene ndinanena ndikanali kwathu? nʼchifukwa chaketu ine ndinafulumira kuthawa kupita ku tarisisi. ine ndinadziwa kuti ndinu allah wokoma mtima ndi wachifundo, wosakwiya msanga ndi wa chikondi chopanda malire, allah amene mumaleka kubweretsa tsoka. ndipo tsopano, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ingondiphani basi, pakuti ndi bwino kuti ndife kupambana nʼkukhala ndi moyo.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha kuti, “kodi nʼkoyenera kuti iwe ukwiye?” yona anatuluka mu mzindamo nakakhala pansi cha kummawa kwa mzindawo. kumeneko anadzimangira chithando nakhala mʼmenemo mu mthunzi, kudikira kuti aone zimene zichitikire mzindawo. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh allah anameretsa msatsi ndi kuyikulitsa kuti ipereke mthunzi kwa yona kuchotsa mavuto ake; ndipo yona anasangalala kwambiri chifukwa cha msatsiyo. koma tsiku linalo mmawa, allah anabweretsa mbozi imene inadya msatsiyo ndipo inafota. dzuwa litatuluka, mavawelomakonsonanti-yeahoh anabweretsa mphepo yotentha yochokera kummawa, ndipo dzuwa linatentha pamutu pa yona kotero analenguka nalo. iye anangofuna atafa, ndipo anati, “ndi bwino kuti ndife kupambana nʼkukhala ndi moyo.” koma allah anati kwa yona, “kodi nʼkoyenera kuti iwe ukwiye chifukwa cha msatsi?” iye anayankha kuti, “inde nʼkoyenera. kukwiya kwanga nʼkofuna kufa nako.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “iwe ukumvera chisoni msatsiwo, ngakhale kuti sunawugwirire ntchito kapena kuwukulitsa. inamera pa usiku umodzi ndipo inafanso pa usiku umodzi. koma mu ninive muli anthu opitirira 120,000 amene sadziwa kusiyanitsa kuti chabwino nʼchiti ndipo choyipa nʼchiti, mulinso ziweto zochuluka. kodi sindiyenera kumvera chisoni mzinda waukulu ngati uwu?”

micah

1

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mika wa ku moreseti pa nthawi ya ulamuliro wa yotamu, ahazi ndi hezekiya, mafumu a ku yuda. awa ndi masomphenya amene iye anaona onena za samariya ndi yerusalemu. tamverani, inu anthu a mitundu yonse, mvetsera iwe dziko lapansi ndi okhala mʼmenemo, pakuti ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh achitira umboni wokutsutsani, ambuye akuyankhula ali mʼnyumba yake yopatulika. taonani! mavawelomakonsonanti-yeahoh akubwera kuchokera ku malo ake; iye akutsika ndipo akuponda pa malo okwera a dziko lapansi. mapiri akusungunuka pansi pake, ndipo zigwa zikugawikana ngati phula pa moto, ngati madzi ochokera mʼphiri. zonsezi ndi chifukwa cha cholakwa cha yaqobo, chifukwa cha machimo a nyumba ya isreali. kodi cholakwa cha yaqobo nʼchiyani? kodi si samariya? kodi malo achipembedzo a yuda ndi ati? kodi si yerusalemu? “choncho ine ndidzasandutsa samariya kukhala bwinja, malo odzalamo mphesa. miyala yake ndidzayitaya ku chigwa ndipo ndidzafukula maziko ake. mafano ake onse ndidzawaphwanyaphwanya; mphatso zake zonse ndidzazitentha ndi moto; ndidzawononga zifanizo zonse za milungu yake. popeza analandira mphatso zake kuchokera ku malipiro a akazi achiwerewere, mphatsozonso zidzagwiritsidwa ntchito ndi ena ngati malipiro a akazi achiwerewere.” chifukwa cha zimenezi ine ndidzalira momvetsa chisoni; ndidzayenda wopanda nsapato ndi wamaliseche. ndidzafuwula ngati nkhandwe ndi kulira ngati kadzidzi. pakuti chilonda cha samariya nʼchosachizika; chafika ku yuda. chafika pa chipata chenicheni cha anthu anga, mpaka mu yerusalemu mwenimwenimo. musanene zimenezi ku gati; musalire nʼkomwe. mugubuduzike mu fumbi ku beti-leafura. inu anthu okhala ku safiro, muzipita ku ukapolo muli amaliseche ndi amanyazi. iwo amene akukhala ku zanaani sadzatuluka. beti-ezeli akulira mwachisoni; chitetezo chake chakuchokerani. anthu amene amakhala ku maroti akubuwula ndi ululu, akuyembekezera thandizo, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wabweretsa tsoka, lafika mpaka pa chipata cha yerusalemu. inu anthu okhala ku lakisi mangani akavalo ku magaleta. inu amene munayamba kuchimwitsa mwana wamkazi wa ziyoni, pakuti zolakwa za isreali zinapezeka pakati panu. chifukwa chake perekani mphatso zolawirana ndi a ku moreseti gati. mzinda wa akizibu udzaonetsa kunama kwa mafumu a isreali. ndidzabweretsa mgonjetsi kudzalimbana ndi inu okhala mu maresa. ulemerero wa isreali udzafika ku adulamu. metani mipala mitu yanu kuonetsa kuti mukulirira ana anu amene mumawakonda; mudzichititse dazi ngati dembo, pakuti anawo adzatengedwa pakati panu kupita ku ukapolo.

2

tsoka kwa amene amakonzekera chiwembu, kwa amene amakonzekera kuchita zoyipa usiku pa mabedi awo! kukacha mmawa amakachitadi chifukwa ali ndi mphamvu zochitira zimenezo. amasirira minda ndi kuyilanda, amasirira nyumba ndi kuzilanda. amatenga nyumba ya munthu mwachinyengo, munthu mnzawo kumulanda cholowa chake. nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ine ndikukonzekera kubweretsa tsoka pa anthu awa, tsoka limene simudzatha kudzipulumutsa nokha. inu simudzayendanso monyada, pakuti idzakhala nthawi ya masautso. tsiku limenelo anthu adzakuchitani chipongwe; adzakunyogodolani ndi nyimbo iyi yamaliro: ‘tawonongeka kotheratu; dziko la anthu anga lagawidwa. iye wandilanda! wapereka minda yathu kwa anthu otiwukira.’ ” nʼchifukwa chake simudzakhala ndi munthu mu msonkhano wa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti agawe dziko pochita maere. aneneri awo amanena kuti, “usanenere! usanenere ndi pangʼono pomwe zimenezi; ife sitidzachititsidwa manyazi.” inu nyumba ya yaqobo, monga zimenezi ndi zoyenera kuzinena: “kodi mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wakwiya? kodi iye amachita zinthu zotere?” “kodi mawu ake sabweretsa zabwino kwa amene amayenda molungama? posachedwapa anthu anga andiwukira ngati mdani. mumawavula mkanjo wamtengowapatali anthu amene amadutsa mosaopa kanthu, monga anthu amene akubwera ku nkhondo. mumatulutsa akazi a anthu anga mʼnyumba zawo zabwino. mumalanda ana awo madalitso anga kosatha. nyamukani, chokani! pakuti ano si malo anu opumulirapo, chifukwa ayipitsidwa, awonongedwa, sangatheke kuwakonzanso. ngati munthu wabodza ndi wachinyengo abwera nʼkunena kuti, ‘ine ndidzanenera ndipo mudzakhala ndi vinyo ndi mowa wambiri, woteroyo adzakhala mneneri amene anthu awa angamukonde!’ “inu banja la yaqobo, ndidzakusonkhanitsani nonse; ndidzawasonkhanitsa pamodzi otsala a ku isreali. ndidzawabweretsa pamodzi ngati nkhosa mʼkhola, ngati ziweto pa msipu wake; malowo adzadzaza ndi chinamtindi cha anthu. amene adzawapulumutse adzayenda patsogolo pawo; iwo adzathyola chipata ndipo adzatuluka. mfumu yawo idzawatsogolera, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakhala patsogolo pawo.”

3

ndipo ine ndinati, “tamverani, inu atsogoleri a yaqobo, inu olamulira nyumba ya isreali. kodi sindinu oyenera kudziwa kuweruza molungama, inu amene mumadana ndi zabwino ndi kukonda zoyipa; inu amene mumasenda khungu la anthu anga, ndipo mumakungunula mnofu pa mafupa awo; inu amene mumadya anthu anga, mumasenda khungu lawo ndi kuphwanya mafupa awo; inu amene mumawadula nthulinthuli ngati nyama yokaphika?” pamenepo adzalira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma iye sadzawayankha. nthawi imeneyo iye adzawabisira nkhope yake chifukwa cha zoyipa zimene anazichita. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “aneneri amene amasocheretsa anthu anga, ngati munthu wina awapatsa chakudya amamufunira ‘mtendere;’ ngati munthu wina sawapatsa zakudya amamulosera zoyipa. nʼchifukwa chake kudzakuderani, simudzaonanso masomphenya, mdima udzakugwerani ndipo simudzawombezanso. dzuwa lidzawalowera aneneriwo, ndipo mdima udzawagwera. alosi adzachita manyazi ndipo owombeza mawula adzanyazitsidwa. onse adzaphimba nkhope zawo chifukwa allah sakuwayankha.” koma kunena za ine, ndadzazidwa ndi mphamvu, ndi mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi kulungama, ndi kulimba mtima, kuti ndilalikire za kugalukira kwa yaqobo, kwa isreali za tchimo lake. imvani izi, inu atsogoleri a nyumba ya yaqobo, inu olamulira nyumba ya isreali, inu amene mumadana ndi kuweruza kolungama; ndipo mumakhotetsa zinthu zonse zolondola; inu amene mukumanga ziyoni pokhetsa magazi, ndi yerusalemu ndi kuyipa kwanu. atsogoleri ake amalandira chiphuphu kuti aweruze, ansembe ake amalandira malipiro kuti alalikire, ndipo aneneri ake amanenera kuti alandire ndalama. komatu amatsamira pa mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼkumanena kuti, “kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh sali pakati pathu? palibe tsoka limene lidzatigwere.” choncho chifukwa cha inu, ziyoni adzatipulidwa ngati munda, yerusalemu adzasanduka bwinja, ndipo phiri la nyumba ya allah lidzasanduka nkhalango yowirira.

4

mʼmasiku otsiriza, phiri la nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalikhazikitsa kukhala lalitali kuposa mapiri ena onse. lidzaonekera pamwamba pa mapiri ena onse, ndipo anthu amitundu yonse adzathamangira kumeneko. mayiko ambiri adzabwera ndikunena kuti, “tiyeni, tikwere ku phiri la mavawelomakonsonanti-yeahoh, ku nyumba ya allah wa yaqobo. iye adzatiphunzitsa njira zake, ndipo tidzayenda mʼnjira zakezo.” malangizo adzachokera ku ziyoni, mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachokera ku yerusalemu. iye adzaweruza pakati pa anthu amitundu yambiri ndipo adzathetsa kusamvana pakati pa anthu amphamvu akutali ndi apafupi omwe. anthuwo adzasandutsa malupanga awo kukhala makasu ndiponso mikondo yawo kukhala zomwetera. mtundu wina sudzatenganso lupanga kumenyana ndi mtundu wina, kapena kuphunziranso za nkhondo. munthu aliyense adzakhala pansi pa tsinde pa mtengo wake wa mpesa ndi pa tsinde pa mtengo wake wamkuyu, ndipo palibe amene adzawachititse mantha, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse wayankhula. mitundu yonse ya anthu itha kutsatira milungu yawo; ife tidzayenda mʼnjira za mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu mpaka muyaya. “tsiku limenelo, mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ndidzasonkhanitsa olumala; ndidzasonkhanitsa pamodzi anthu ochotsedwa ndiponso amene ndinawalanga. anthu olumalawo ndidzawasandutsa anthu anga otsala. anthu amene ndinawachotsa ndidzawasandutsa mtundu wamphamvu. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawalamulira mʼphiri la mavawelomakonsonanti-yeahoh kuyambira tsiku limenelo mpaka muyaya. kunena za iwe, nsanja ya ziweto zanga, iwe linga la mwana wamkazi wa ziyoni, ulamuliro wako wakale udzabwezeretsedwa kwa iwe; ufumu udzabwera pa mwana wamkazi wa yerusalemu.” chifukwa chiyani tsopano ukulira mofuwula, kodi ulibe mfumu? kodi phungu wako wawonongedwa, kotero kuti ululu wako uli ngati wa mayi amene akubereka? gubuduka ndi ululu, iwe mwana wamkazi wa ziyoni, ngati mayi pa nthawi yake yobereka, pakuti tsopano muyenera kuchoka mu mzinda ndi kugona kunja kwa mzindawo. udzapita ku babuloni; kumeneko udzapulumutsidwa, kumeneko mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuwombola mʼmanja mwa adani ako. koma tsopano mitundu yambiri ya anthu yasonkhana kulimbana nawe. iwo akuti, “tiyeni timudetse, maso athu aone chiwonongeko cha ziyoni!” koma iwo sakudziwa maganizo a mavawelomakonsonanti-yeahoh; iwo sakuzindikira cholinga chake, iye amene amawatuta ngati mitolo ya tirigu ku malo opunthira tirigu. “imirira, puntha, iwe mwana wamkazi wa ziyoni, pakuti ndidzakupatsa nyanga zachitsulo; ndidzakupatsa ziboda zamkuwa ndipo udzaphwanya mitundu yambiri ya anthu.” phindu lawo lolipeza molakwikalo udzalipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, chuma chawo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wa dziko lonse lapansi.

5

iwe mzinda wa anthu ankhondo, sonkhanitsa anthu ako ankhondo, pakuti anthu atizungulira kuti alimbane nafe. adzakantha ndi ndodo pa chibwano cha wolamulira wa isreali. “koma iwe betelehemu efurata, ngakhale uli wonyozeka pakati pa mafuko a yuda, mwa iwe mudzatuluka munthu amene adzalamulira isreali, amene chiyambi chake nʼchakalekale, nʼchamasiku amakedzana.” nʼchifukwa chake isreali adzasiyidwa mpaka pa nthawi imene mayi amene ali woyembekezera adzachire. ndipo abale ake onse otsalira adzabwerera kudzakhala pamodzi ndi aisraeli. iye adzalimbika, ndipo adzaweta nkhosa zake mwa mphamvu ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, mu ulemerero wa dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake. ndipo iwo adzakhala mu mtendere, pakuti ukulu wake udzakhala ponseponse pa dziko lapansi. ndipo iye adzakhala mtendere wawo. asiriya akadzalowa mʼdziko lathu ndi kuyamba kuthira nkhondo malo athu otetezedwa, tidzawadzutsira abusa asanu ndi awiri, ngakhalenso atsogoleri asanu ndi atatu. iwo adzagonjetsa dziko la asiriya ndi lupanga, dziko la nimurodi adzalilamulira mwankhondo. adzatipulumutsa kwa asiriya akadzafika mʼmalire a mʼdziko lathu kudzatithira nkhondo. otsalira a yaqobo adzakhala pakati pa mitundu yambiri ya anthu ngati mame ochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ngati mvumbi pa udzu, omwe sulamulidwa ndi munthu kapena kudikira lamulo la anthu. otsala a yaqobo adzakhala pakati pa mitundu ya anthu, mʼgulu la anthu a mitundu yambiri, ngati mkango pakati pa nyama za mʼnkhalango. ngati mwana wa mkango pakati pa gulu la nkhosa, amene pozidutsa amazidya ndi kuzikhadzula, ndipo palibe angathe kuzilanditsa. mudzagonjetsa adani anu, ndipo adani anu onse adzawonongeka. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “tsiku limenelo ndidzawononga akavalo anu onse ndi kuphwasula magaleta anu. ndidzawononga mizinda ya mʼdziko mwanu ndi kugwetsa malinga anu onse. ndidzawononga ufiti wanu ndipo sikudzakhalanso anthu owombeza mawula. ndidzawononga mafano anu osema pamodzi ndi miyala yanu yopatulika imene ili pakati panu; simudzagwadiranso zinthu zopanga ndi manja anu. ndidzazula mitengo ya mafano a asera imene ili pakati panu, ndipo ndidzawononga mizinda yanu. ndidzayilanga mwaukali ndi mokwiya mitundu imene sinandimvere ine.”

6

tamverani zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena: “nyamukani, fotokozani mlandu wanu pamaso pa mapiri; zitunda zimve zimene inu muti muyankhule. imvani mlandu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu mapiri; tamverani, maziko amuyaya a dziko lapansi. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ndi mlandu ndi anthu ake; iye akutsutsa aisraeli. “anthu anga, kodi ndakuchitirani chiyani? kodi ndakutopetsani bwanji? ndiyankheni. ine ndinakutulutsani ku dziko la igupto ndi kukuwombolani ku nyumba ya ukapolo. ndinatuma mose kuti akutsogolereni, pamodzi ndi aaroni ndi miriamu. anthu anga, kumbukirani zimene balaki mfumu ya ku mowabu inafuna kukuchitirani ndiponso zimene balaamu mwana wa beori anayankha. kumbukirani zomwe zinachitika pa ulendo wochoka ku sitimu kupita ku giligala, kuti mudziwe machitidwe olungama a mavawelomakonsonanti-yeahoh.” kodi ndidzatenga chiyani kupita nacho pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kukagwada pamaso pa allah wakumwamba? kodi ndidzabwera pamaso pake ndi nsembe yopsereza, ndi ana angʼombe a chaka chimodzi? kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakondwera ndi nkhosa zazimuna 1,000, kapena ndi mitsinje yosalekeza ya mafuta? kodi ndipereke nsembe mwana wanga woyamba kubadwa chifukwa cha zolakwa zanga? chipatso cha thupi langa chifukwa cha tchimo la moyo wanga? munthu iwe, mavawelomakonsonanti-yeahoh wakuonetsa kale chimene chili chabwino. tsono kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh akuyembekezera chiyani kwa iwe? uzichita zolungama ndi kukonda chifundo ndiponso kuyenda modzichepetsa pamaso pa allah wako. tamverani! mavawelomakonsonanti-yeahoh akuyitana anthu okhala mu mzinda ndi nzeru kuopa dzina lanu. “mverani mfumu ndi iye amene anayikhazikitsa. inu anthu oyipa, kodi ine nʼkuyiwala chuma chanu chimene munachipeza mwachinyengo, ndiponso muyeso wanu woperewera umene ndi wotembereredwa? kodi ndimutenge ngati wosalakwa munthu amene ali ndi sikelo yachinyengo, ndiponso miyeso yabodza mʼthumba lake? anthu ake olemera amachita zachiwawa; anthu ake ndi abodza ndipo pakamwa pawo pamayankhula zachinyengo. choncho, ndayamba kukuwonongani, kukusakazani chifukwa cha machimo anu. mudzadya, koma simudzakhuta; mudzakhalabe ndi njala. mudzasunga zinthu, koma sizidzasungika, chifukwa zimene mudzasunga zidzawonongedwa ndi lupanga. mudzadzala, koma simudzakolola. mudzayenga mafuta a olivi, koma simudzawagwiritsa ntchito. mudzaponda mphesa, koma simudzamwa vinyo wake. inu mwatsatira malangizo a omuri ndiponso machitidwe onse a banja la ahabu, ndi khalidwe lawo lonse. choncho ine ndidzakuperekani kuti muwonongedwe ndiponso anthu anu kuti azunguzike mitu; mudzanyozedwa ndi anthu a mitundu ina.”

7

tsoka ine! ndili ngati munthu wokunkha zipatso nthawi yachilimwe, pa nthawi yokolola mphesa; palibe phava lamphesa loti nʼkudya, palibe nkhuyu zoyambirira zimene ndimazilakalaka kwambiri. anthu opembedza atha mʼdziko; palibe wolungama ndi mmodzi yemwe amene watsala. anthu onse akubisalirana kuti aphane; aliyense akusaka mʼbale wake ndi khoka. manja awo onse ndi aluso pochita zoyipa; wolamulira amafuna mphatso, woweruza amalandira ziphuphu, anthu amphamvu amalamula kuti zichitike zimene akuzifuna, onse amagwirizana zochita. munthu wabwino kwambiri pakati pawo ali ngati mtengo waminga, munthu wolungama kwambiri pakati pawo ndi woyipa kuposa mpanda waminga. tsiku limene alonda ako ananena lafika, tsiku limene allah akukuchezera. tsopano ndi nthawi ya chisokonezo chawo. usadalire mnansi; usakhulupirire bwenzi. usamale zoyankhula zako ngakhale kwa mkazi amene wamukumbatira. pakuti mwana wamwamuna akunyoza abambo ake, mwana wamkazi akuwukira amayi ake, mtengwa akukangana ndi apongozi ake, adani a munthu ndi amene amakhala nawo mʼbanja mwake momwe. koma ine ndikudikira mavawelomakonsonanti-yeahoh mwachiyembekezo, ndikudikira allah mpulumutsi wanga; allah wanga adzamvetsera. iwe mdani wanga, usandiseke! ngakhale ndagwa, ndidzauka. ngakhale ndikukhala mu mdima, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye kuwunika kwanga. ndidzapirira mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa ndinamuchimwira, mpaka ataweruza mlandu wanga ndi kukhazikitsa chilungamo changa. iye adzanditulutsa ndi kundilowetsa mʼkuwunika; ndidzaona chilungamo chake. ndipo mdani wanga adzaona zimenezi nadzagwidwa ndi manyazi, iye amene anandifunsa kuti, “ali kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako?” ndidzaona kugonjetsedwa kwake ndi maso anga; ngakhale tsopano adzaponderezedwa ngati matope mʼmisewu. idzafika nthawi yomanganso makoma anu, nthawi yokulitsanso malire anu. nthawi imeneyo anthu adzabwera kwa inu kuchokera ku asiriya ndi mizinda ya ku igupto, ngakhale kuchokera ku igupto mpaka ku yufurate ndiponso kuchokera ku nyanja ina mpaka ku nyanja inanso kuchokera ku phiri lina mpaka ku phiri linanso. dziko lapansi lidzasanduka chipululu chifukwa cha anthu okhala mʼdzikomo, potsatira zochita za anthuwo. wetani anthu anu ndi ndodo yanu yowateteza, nkhosa zimene ndi cholowa chanu, zimene zili zokha mʼnkhalango, mʼdziko la chonde. muzilole kuti zidye mu basani ndi mu giliyadi monga masiku akale. “ndidzawaonetsa zodabwitsa zanga, ngati masiku amene ndinawatulutsa mʼdziko la igupto.” mitundu ya anthu idzaona zimenezi ndipo idzachita manyazi, ngakhale ali ndi mphamvu zotani. adzagwira pakamwa pawo ndipo makutu awo adzagontha. adzabwira fumbi ngati njoka, ngati zolengedwa zomwe zimakwawa pansi. adzabwera akunjenjemera kuchokera mʼmaenje awo; mwamantha adzatembenukira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu ndipo adzachita nanu mantha. kodi alipo allah wofanana nanu, amene amakhululukira tchimo ndi kuyiwala zolakwa za anthu otsala amene ndi cholowa chake? inu simusunga mkwiyo mpaka muyaya koma kwanu nʼkuonetsa chikondi chosasinthika. inu mudzatichitiranso chifundo; mudzapondereza pansi machimo athu ndi kuponyera zolakwa zathu zonse pansi pa nyanja. mudzakhala wokhulupirika kwa yaqobo, ndi kuonetsa chifundo chanu kwa abrahamu, monga munalonjeza molumbira kwa makolo athu masiku amakedzana.

nahum

1

uthenga wonena za ninive. buku la masomphenya a nahumu wa ku elikosi. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi allah wansanje ndiponso wobwezera; mavawelomakonsonanti-yeahoh amabwezera ndipo ndi waukali. mavawelomakonsonanti-yeahoh amabwezera adani ake ndipo ukali wake umakhala nthawi zonse pa adani akewo. mavawelomakonsonanti-yeahoh sakwiya msanga koma ndi wa mphamvu yayikulu; ndipo sadzalola kuti munthu wolakwa asalangidwe. iye amayenda mʼkamvuluvulu ndi mʼnamondwe, ndipo mitambo ndi fumbi la ku mapazi ake. amalamulira nyanja ndipo imawuma; amawumitsa mitsinje yonse. zomera za ku basani ndi karimeli zimawuma ndipo maluwa a ku lebanoni amafota. mapiri amagwedera pamaso pake ndipo zitunda zimasungunuka. dziko lapansi limanjenjemera pamaso pake, dziko lonse ndi zonse zokhala mʼmenemo. ndani angathe kuyima pamaso pake iye akalusa? ndani angapirire mkwiyo wake woopsa? ukali wake ukuyaka ngati moto; matanthwe akunyeka pamaso pake. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wabwino, ndiye kothawirako nthawi ya masautso. amasamalira amene amamudalira, koma ndi madzi achigumula choopsa iye adzawononga adani ake (ninive); adzapirikitsira adani ake ku malo a mdima. chiwembu chilichonse chimene akukonzekera kumuchitira mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachiwononga kotheratu; msautso sudzabweranso kachiwiri. iwo adzakodwa mu ziyangoyango za minga ndipo adzaledzera ndi vinyo wawo; adzatenthedwa ngati ziputu zowuma. kwa iwe, ninive, kunachokera munthu wa cholinga choyipa, wofuna kuchitira mavawelomakonsonanti-yeahoh chiwembu, amene amapereka uphungu woyipa. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ngakhale asiriyawo ali ndi abwenzi, kaya iwowo ndi ambiri, koma adzawonongedwa ndi kutheratu. ngakhale ndinakuzunza iwe yuda, sindidzakuzunzanso. tsopano ndidzathyola goli lake pa khosi lako ndipo ndidzadula maunyolo ako.” mavawelomakonsonanti-yeahoh walamulira za iwe, ninive kuti, “sudzakhala ndi zidzukulu zimene zidzadziwike ndi dzina lako. ndidzawononga zifanizo zosema ndi mafano owumba amene ali mʼnyumba ya milungu yako. ine ndidzakukumbira manda chifukwa ndiwe woyipitsitsa.” taonani, pa phiripo, mapazi a munthu amene akubweretsa nkhani yabwino, amene akulengeza za mtendere! inu anthu a ku yuda, chitani madyerero anu ndipo kwaniritsani malumbiro anu. anthu oyipa sadzakuthiraninso nkhondo; iwo adzawonongedwa kotheratu.

2

wodzathira nkhondo akubwera kudzalimbana nawe, ninive. tetezani malinga anu, dziyangʼanani ku msewu, konzekerani nkhondo, valani dzilimbe. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzabwezeretsa ulemerero wa yaqobo ngati ulemerero wa isreali, ngakhale anthu owononga anawawononga kotheratu ndipo anawononganso mpesa wawo. zishango za ankhondo ake ndi zofiira; asilikali ake avala zovala zofiirira. zitsulo za pa magaleta zikunyezimira tsiku la kukonzekera kwake. akuonetsa mikondo ya mkungudza yonoledwa. magaleta akuthamanga mʼmisewu akungothamangathamanga pa mabwalo. akuoneka ngati miyuni yoyaka; akuthamanga ngati chingʼaningʼani. iye akuyitanitsa asilikali ake wolemekezeka, koma iwo akubwera napunthwa. akuthamangira ku linga la mzinda; akuyimika chodzitchinjirizira pamalo pake. atsekula zipata zotchinga madzi a mu mtsinje ndipo nyumba yaufumu yagwa. zatsimikizika kuti mzinda utengedwa ndi kupita ku ukapolo. akapolo aakazi akulira ngati nkhunda ndipo akudziguguda pachifuwa. ninive ali ngati dziwe, ndipo madzi ake akutayika. iwo akufuwula kuti, “imani! imani!” koma palibe amene akubwerera. funkhani siliva! funkhani golide! katundu wake ndi wochuluka kwambiri, chuma chochokera pa zinthu zake zamtengowapatali! iye wawonongedwa, wafunkhidwa ndipo wavulidwa! mitima yasweka, mawondo akuwombana, anthu akunjenjemera ndipo nkhope zasandulika ndi mantha. kodi tsopano dzenje la mikango lili kuti, malo amene mikango inkadyetserako ana ake, kumene mkango waumuna ndi waukazi unkapitako, ndipo ana a mkango sankaopa kanthu kalikonse? mkango waumuna unkapha nyama yokwanira ana ake ndiponso kuphera nyama mkango waukazi, kudzaza phanga lake ndi zimene wapha ndiponso dzenje lake ndi nyama imene waphayo. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ine ndikutsutsana nawe. ndidzatentha magaleta ako mpaka utsi tolotolo, ndipo lupanga lidzapha mikango yako yayingʼono; sindidzakusiyira chilichonse choti udye pa dziko lapansi. mawu a amithenga anu sadzamvekanso.”

3

tsoka kwa mzinda wopha anthu, mzinda wodzaza ndi mabodza, mzinda wodzaza ndi anthu olanda zinthu anzawo, mu mzinda mʼmene simusowa anthu osautsidwa nthawi zonse! kulira kwa zikwapu, mkokomo wa mikombero, kufuwula kwa akavalo ndiponso phokoso la magaleta! kuthamanga kwa anthu okwera pa akavalo, kungʼanima kwa malupanga ndi kunyezimira kwa mikondo! anthu ambiri ophedwa, milumilu ya anthu akufa, mitembo yosawerengeka, anthu akupunthwa pa mitemboyo. zonsezi ndi chifukwa cha zilakolako za mkazi wachiwerewere, wokopa anthu uja, mkazi wochita zamatsenga, amene anakopa mitundu ya anthu ndi zachiwerewere zake, ndiponso anthu a mitundu ina ndi zaufiti zake. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ine ndikutsutsana nawe. ndidzakuvula chovala chako. anthu a mitundu ina ndidzawaonetsa umaliseche wako ndipo udzachita manyazi pamaso pa maufumu onse. ndidzakuthira zonyansa, ndidzakuchititsa manyazi ndiponso kukusandutsa chinthu choseketsa. onse amene adzakuona adzakuthawa ndipo adzati, ‘ninive wasanduka bwinja, adzamulira ndani?’ kodi ndingamupeze kuti munthu woti nʼkukutonthoza?” kodi ndiwe wopambana tebesi, mzinda wokhala mʼmbali mwa nailo, wozunguliridwa ndi madzi? mtsinjewo unali chitetezo chake, madziwo anali linga lake. mphamvu zake zinali kusi ndi igupto, puti ndi libiya anali ena mwa abwenzi ake. komabe anthu a ku tebesi anagwidwa ndipo anapita ku ukapolo. ana ake anawaphwanyitsa pansi mʼmisewu yonse ya mu mzindamo. anachita maere ogawana anthu ake otchuka, ndipo anthu ake onse amphamvu anamangidwa ndi maunyolo. iwenso ninive udzaledzera; udzabisala ndipo udzafunafuna malo othawirako kuopa mdani. malo ako onse otetezedwa ali ngati mitengo ya mkuyu yokhala ndi zipatso zoyambirira kucha; pamene agwedeza mitengoyo, nkhuyuzo zimagwera mʼkamwa mwa wofuna kuzidya. tayangʼana ankhondo ako, onse ali ngati akazi! zipata za dziko lako zatsekukira adani ako; moto wapsereza mipiringidzo yake. tungani madzi woti mudzamwe nthawi ya kuzunguliridwa kwanu, limbitsani chitetezo chanu! pondani dothi, ikani mʼchikombole, konzani khoma la njerwa! kumeneko moto udzakupserezani; lupanga lidzakukanthani ndipo lidzakuwonongani ngati likuwononga ziwala. chulukanani ngati ziwala, chulukanani ngati dzombe! mwachulukitsa chiwerengero cha anthu a malonda anu mpaka kupambana nyenyezi za mlengalenga, koma iwo ngati dzombe akuwononga dziko ndipo kenaka akuwuluka nʼkuchoka. akalonga ako ali ngati dzombe, akuluakulu ako ali ngati gulu la dzombe limene lamatirira pa khoma nthawi yozizira, koma pamene dzuwa latuluka limawuluka, ndipo palibe amene amadziwa komwe lapita. iwe mfumu ya ku asiriya, abusa ako agona tulo; anthu ako olemekezeka amwalira. anthu ako amwazikira ku mapiri popanda ndi mmodzi yemwe wowasonkhanitsa. palibe chimene chingachize bala lako; chilonda chako sichingapole. aliyense amene amamva za iwe amawomba mʼmanja chifukwa cha kugwa kwako, kodi alipo amene sanazilawepo nkhanza zako zosatha?

habakkuk

1

uthenga umene mneneri habakuku analandira mʼmasomphenya. kodi inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndidzakhala ndikukupemphani thandizo kwa nthawi yayitali motani, koma wosayankha? kapena kufuwulira kwa inu kuti, “chiwawa kuno!” koma wosatipulumutsa? chifukwa chiyani mukundionetsa zinthu zoyipa? chifukwa chiyani mukundionetsa mavutowa? ndikuona chiwonongeko ndi chiwawa; pali ndewu ndi kukangana kwambiri. kotero malamulo anu atha mphamvu, ndipo chilungamo sichikugwira ntchito. anthu oyipa aposa olungama, kotero apotoza chilungamo. “yangʼanani pakati pa mitundu ya anthu, ndipo penyetsetsani, ndipo muthedwe nazo nzeru. pakuti ndidzachitadi zinthu pa nthawi yanu zimene inu simudzazikhulupirira, ngakhale wina atakufotokozerani. pakuti taonani, ine ndikuwutsa ababuloni, anthu ankhanza ndiponso amphamvu, amene amapita pa dziko lonse lapansi kukalanda malo amene si awo. iwowa ndi anthu ochititsa mantha, ndipo ndi owopsa; amadzipangira okha malamulo ndi kudzipezera okha ulemu. akavalo awo ndi aliwiro kwambiri kupambana akambuku ndi owopsa kupambana mimbulu yolusa nthawi ya madzulo. okwerapo awo akuthamanga molunjika; a pa akavalo awo ndi ochokera kutali, akuwuluka ngati chiwombankhanga chofuna kugwira nyama; onse akubwera atakonzekera zachiwawa. gulu la ankhondo likubwera ngati mphepo ya mʼchipululu ndi kugwira akapolo ochuluka ngati mchenga. akunyoza mafumu ndiponso kuchitira chipongwe olamulira. akupeputsa mizinda yonse yotetezedwa; akumanga mitumbira ndi kulanda mizindayo. kenaka amasesa mofulumira ngati mphepo nʼkumangopitirirabe, anthu ochimwa, amene mphamvu zawo ndiye mulungu wawo.” inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kodi sindinu wachikhalire? allah wanga, woyera wanga, ife sitidzafa. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, munawasankha anthuwo kuti abweretse chiweruzo; inu thanthwe, munawayika iwowo kuti atilange. maso anu ndi oyera kwambiri safuna kuona choyipa; inu simulekerera cholakwa. chifukwa chiyani nanga mukulekerera anthu ochita zachinyengowa? chifukwa chiyani muli chete pamene anthu oyipa akuwononga anthu olungama kupambana iwowo? mwasandutsa anthu kukhala ngati nsomba zamʼnyanja, ngati zolengedwa zamʼnyanja zimene zilibe wolamulira. mdani wawo woyipa amakoka anthu onse ndi mbedza, amawakola mu ukonde wake, amawasonkhanitsa mu khoka lake; kotero iyeyo amakondwa ndi kusangalala. choncho iye amaperekera nsembe ukonde wake ndiponso kufukizira lubani khoka lake, popeza ukonde wakewo ndiye umamubweretsera moyo wapamwamba ndipo amadya chakudya chabwino kwambiri. kodi iye azipitirabe kugwiritsa ntchito makoka akewo, kuwononga mitundu ya anthu mopanda chifundo?

2

ndidzakhala pa malo anga aulonda, ndi kuyima pa mitumbira ya nkhondo; ndidzadikira kuti ndimve zimene iye adzandiwuze, ndi yankho limene ndidzapatsidwe pa madandawulo anga. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankha, nati: “lemba masomphenyawa ndipo uwalembe mooneka bwino pa mapale kuti wowerenga awawerenge mosavuta. pakuti masomphenyawa akudikira nthawi yake; masomphenyawa akunena zamʼtsogolo ndipo sizidzalephera kuchitika. ngakhale achedwe kukwaniritsidwa, uwayembekezere; zidzachitika ndithu ndipo sadzachedwa. “taona, mdani wadzitukumula; zokhumba zake sizowongoka, koma wolungama adzakhala ndi moyo mwachikhulupiriro. ndithu, wasokonezeka ndi vinyo; ndi wodzitama ndiponso wosakhazikika. pakuti ngodzikonda ngati manda, ngosakhutitsidwa ngati imfa, wadzisonkhanitsira mitundu yonse ya anthu ndipo wagwira ukapolo anthu a mitundu yonse. “kodi onse ogwidwawo sadzamunyoza ndi kumunyogodola ponena kuti, “tsoka kwa amene amadzikundikira katundu amene si wake ndipo amadzilemeretsa ndi chuma cholanda! kodi izi zidzachitika mpaka liti? kodi angongole ako sadzakuwukira mwadzidzidzi? kodi sadzadzuka ndi kukuchititsa mantha? pamenepo iwe udzalandidwa kalikonse. pakuti unafunkha mitundu yambiri ya anthu, mitundu ina imene inatsala idzakufunkha iweyo. pakuti wakhetsa magazi a anthu; wawononga mayiko ndi mizinda ndi aliyense wokhala mʼmenemo. “tsoka kwa amene amalemera ndi chuma chochipeza mwachinyengo, kukweza malo ake okhalapo, kuthawa mavuto! wakonzekera kuwononga mitundu yambiri ya anthu, kuchititsa manyazi nyumba yako yomwe ndi kuwononga moyo wako. mwala pa khoma udzafuwula, ndipo mitanda ya matabwa idzavomereza zimenezi. “tsoka kwa amene amanga mzinda pokhetsa magazi ndi kukhazikitsa mzinda pochita zoyipa! kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse sanatsimikize kuti ntchito za anthu zili ngati nkhuni pa moto, ndi kuti mitundu ya anthu imadzitopetsa popanda phindu? pakuti dziko lapansi lidzadzaza ndi chidziwitso cha ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga momwe madzi amadzazira nyanja. “tsoka kwa amene amamwetsa anzake zakumwa zoledzeretsa, kutsanula mʼbotolo mpaka ataledzera, kuti aone umaliseche wawo. udzachita manyazi mʼmalo mokhala ndi ulemerero. tsopano ino ndi nthawi yako! imwa mpaka umaliseche wako uwonekere! chikho chochokera mʼdzanja lamanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh chikubwera kwa iwe, ndipo manyazi adzaphimba ulemerero wako. udzathedwa nzeru ndi chiwawa chimene unachita ku lebanoni, ndiponso udzachita mantha ndi nyama zimene unaziwononga. pakuti wakhetsa magazi a anthu; wawononga mayiko ndi mizinda ndi aliyense wokhala mʼmenemo. “kodi fano lili ndi phindu lanji, poti analisema ndi munthu, kapena chifanizo chimene chimaphunzitsa mabodza? pakuti munthu amene walipanga amakhulupirira ntchito ya manja ake; amapanga mafano amene samatha kuyankhula. tsoka kwa amene amawuza mtengo kuti, ‘khala wamoyo!’ kapena mwala wopanda moyo kuti, ‘dzuka!’ kodi zimenezi zingathe kulangiza? ndi zokutidwa ndi golide ndi siliva; mʼkati mwake mulibe mpweya. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ali mʼnyumba yake yopatulika; dziko lonse lapansi likhale chete pamaso pake.”

3

pemphero la mneneri habakuku potsata mayimbidwe a sigionoti. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndamva za kutchuka kwanu; inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ntchito zanu zandiopsa. muzichitenso masiku athu ano, masiku athu ano zidziwike; mu ukali wanu mukumbukire kuchita chifundo. allah anabwera kuchokera ku temani, woyerayo kuchokera ku phiri la parani. sela ulemerero wake unaphimba mlengalenga ndipo dziko lapansi linadzaza ndi matamando ake. kuwala kwa ulemerero wake kunali ngati kutuluka kwa dzuwa; kunyezimira kunkatuluka mʼdzanja lake, mʼmene anabisamo mphamvu zake. patsogolo pake pankagwa mliri; nthenda yoopsa inkagwa kumbuyo kwake. iye anayimirira ndi kugwedeza dziko lapansi; anayangʼana ndipo mitundu ya anthu inanjenjemera. mapiri okhazikika anagumuka ndipo zitunda zakalekale zinatitimira. njira zake ndi zachikhalire. ndinaona matenti a ku kusani ali pa mavuto, mokhala a ku midiyani muli ululu waukulu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kodi munakwiyira mitsinje? kodi munakalipira timitsinje? kodi munapsera mtima nyanja pamene munakwera pa akavalo anu ndiponso magaleta anu achipulumutso? munasolola uta wanu mʼchimake, munayitanitsa mivi yambiri. sela munagawa dziko lapansi ndi mitsinje; mapiri anakuonani ndipo anagwedezeka. madzi amphamvu anasefukira; nyanja yozama inakokoma ndipo mafunde ake anakwera kwambiri. dzuwa ndi mwezi zinayima chilili mlengalenga, pa kungʼanima kwa mivi yanu yowulukayo, pa kunyezimira kwa mkondo wanu. munayendayenda mʼdziko lapansi muli ndi ukali, ndipo munapondereza mitundu ya anthu muli ndi mkwiyo. munapita kukalanditsa anthu anu, kukapulumutsa wodzozedwa wanu. munakantha mtsogoleri wa dziko la anthu oyipa, munawononga anthu ake onse. sela ndi mkondo wake womwe munalasa mtsogoleri wake pamene ankhondo ake anabwera mwamphamvu kudzatibalalitsa, ankasangalala ngati kuti akudzawononga osauka amene akubisala. munapondaponda pa nyanja ndi akavalo anu, kuvundula madzi amphamvu. ndinamva ndipo mtima wanga unagunda kwambiri, milomo yanga inanjenjemera pakumva phokosolo; mafupa anga anaguluka, ndipo mawondo anga anawombana. komabe ndikuyembekezera mofatsa, tsiku la masautso limene lidzafike pa mtundu wa anthu umene ukutithira nkhondo. ngakhale mtengo wa mkuyu usachite maluwa, ndipo mipesa ikhale yopanda mphesa. ngakhale mitengo ya olivi isabereke zipatso, ndipo mʼminda musatuluke kanthu. ngakhale nkhosa ndi ngʼombe zithe mʼkhola, komabe ine ndidzakondwera mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndidzasangalala mwa allah mpulumutsi wanga. ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mphamvu yanga; amalimbitsa miyendo yanga ngati ya mbawala yayikazi, amandithandiza kukafika pamwamba pa phiri. kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. pa zoyimbira za nsambo.

zephaniah

1

mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi zefaniya mwana wa kusi, mwana wa gedaliya, mwana wa amariya, mwana wa hezekiya pa nthawi ya yosiya, mwana wa amoni, mfumu ya yuda. “ndidzawononga kotheratu zinthu zonse pa dziko lapansi,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzawononga anthu pamodzi ndi nyama zomwe; ndidzawononga mbalame zamlengalenga ndi nsomba za mʼnyanja. ndidzawononga anthu oyipa, ndipo ndidzafafaniza mtundu wa anthu pa dziko lonse lapansi,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzatambasula dzanja langa pa yuda ndi onse okhala mu yerusalemu. ndidzawononga pamalo pano otsalira opembedza baala, mayina a anthu osapembedza pamodzi ndi ansembe a mafano: amene amagwada pa madenga a nyumba zawo kupembedza zolengedwa zamumlengalenga, amene amagwada ndi kulumbira mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh, komanso mʼdzina la moleki, amene abwerera mʼmbuyo osatsata mavawelomakonsonanti-yeahoh, osafunafuna kapena kupempha nzeru kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. khalani chete pamaso pa ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh layandikira. mavawelomakonsonanti-yeahoh wakonzekera kupereka nsembe; wapatula iwo amene wawayitana. pa tsiku la nsembe ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndidzalanga akalonga ndi ana aamuna a mfumu ndi onse amene amavala zovala zachilendo. pa tsiku limenelo ndidzalanga onse amene safuna kuponda pa chiwundo, amene amadzaza nyumba ya ambuye awo ndi chiwawa ndi chinyengo. “pa tsiku limenelo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “kufuwula kwakukulu kudzamveka pa chipata cha nsomba, kulira kwa chisoni kuchokera mʼchigawo chatsopano, ndi phokoso la kugumuka kochokera ku mapiri. lirani mwachisoni, inu amene mumakhala kumene kuli msika; a malonda anu onse adzapululidwa, ndiponso onse amene ali ndi siliva adzawonongedwa. pa nthawi imeneyo ndidzafufuzafufuza mu yerusalemu ndi nyale ndi kulanga onse amene sakulabadira, amene ali ngati vinyo wosakhutchumulidwa, amene amaganiza kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh sadzachita chilichonse, chabwino kaya choyipa.’ chuma chawo chidzafunkhidwa, nyumba zawo zidzagwetsedwa. adzamanga nyumba, koma osakhalamo; adzadzala minda ya mpesa koma sadzamwako vinyo wake.” tsiku lalikulu la mavawelomakonsonanti-yeahoh layandikira, layandikira ndipo lifika msanga. tamverani! kulira kwa pa tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh kudzakhala kowawa, ngakhale munthu wolimba mtima adzalira kwambiri. tsiku limenelo lidzakhala la ukali, tsiku losautsa ndi lomvetsa chisoni, tsiku la mavuto ndi la chiwonongeko, tsiku la mdima ndi lachisoni, tsiku la mitambo ndi la mdima wandiweyani. tsiku loliza lipenga ndi la mfuwu wankhondo, tsiku la kugwa kwa mizinda yotetezedwa ndi nsanja za pa ngodya. ndidzabweretsa msautso pa anthu ndipo adzayenda ngati anthu osaona, chifukwa achimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh, magazi awo adzamwazika ngati fumbi ndi mnofu wawo ngati ndowe. ngakhale siliva wawo kapena golide wawo sadzatha kuwapulumutsa pa tsiku la ukali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. dziko lonse lapansi lidzanyeka mʼmoto wa nsanje yake chifukwa adzakantha modzidzimutsa onse okhala pa dziko lapansi.

2

sonkhanani pamodzi, sonkhanani pamodzi, inu mtundu wochititsa manyazi, isanafike nthawi yachiweruzo, nthawi yanu isanawuluke ngati mungu, usanakufikeni mkwiyo woopsa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, tsiku la ukali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh lisanafike pa inu. funafunani mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu nonse odzichepetsa a mʼdziko, inu amene mumachita zimene amakulamulani. funafunani chilungamo, funafunani kudzichepetsa; mwina mudzatetezedwa pa tsiku la mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. gaza adzasiyidwa ndipo asikeloni adzasanduka bwinja. nthawi yamasana asidodi adzakhala wopanda anthu ndipo ekroni adzazulidwa. tsoka inu okhala mʼmbali mwa nyanja, inu mtundu wa akereti; mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh akutsutsa iwe kanaani, dziko la afilisti. “ndidzakuwononga ndipo palibe amene adzatsale.” dziko la mʼmbali mwa nyanja, kumene kumakhala akereti, lidzakhala malo a abusa ndi la makola a nkhosa. malowa adzakhala a anthu otsala a nyumba ya yuda; adzapezako msipu. nthawi ya madzulo adzagona mʼnyumba za asikeloni. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo adzawasamalira; adzabwezeretsa mtendere wawo. “ndamva kunyoza kwa mowabu ndi chipongwe cha amoni, amene ananyoza anthu anga ndi kuopseza kuti alanda dziko lawo. choncho, pali ine wamoyo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa isreali, “ndithu, mowabu adzasanduka ngati sodomu, amoni adzasanduka ngati gomora; malo a zomeramera ndi maenje a mchere, dziko la bwinja mpaka muyaya. anthu anga otsala adzawafunkha; opulumuka a mtundu wanga adzalandira dziko lawo.” ichi ndi chimene adzalandire chifukwa cha kunyada kwawo, chifukwa chonyoza ndi kuchitira chipongwe anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawachititsa mantha kwambiri pamene adzawononga milungu yonse ya mʼdzikomo. ndipo mitundu ya anthu pa dziko lonse idzamulambira, uliwonse ku dziko la kwawo. “inunso anthu a ku kusi, mudzaphedwa ndi lupanga.” mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatambasulira dzanja lake kumpoto ndi kuwononga asiriya, kusiya ninive atawonongekeratu ndi owuma ngati chipululu. nkhosa ndi ngʼombe zidzagona pansi kumeneko, pamodzi ndi nyama zakuthengo za mtundu uliwonse. akadzidzi a mʼchipululu ndi akanungu adzakhala pa nsanamira zake. kulira kwawo kudzamveka mʼmazenera, mʼmakomo mwawo mudzakhala zinyalala zokhazokha, nsanamira za mkungudza zidzakhala poonekera. umenewu ndiye mzinda wosasamala umene kale unali wotetezedwa. unkanena kuti mu mtima mwake, “ine ndine, ndipo palibenso wina wondiposa.” taonani lero wasanduka bwinja, kokhala nyama zakutchire! onse owudutsa akuwunyoza ndi kupukusa mitu yawo.

3

tsoka kwa mzinda wa anthu opondereza, owukira ndi odetsedwa! sumvera aliyense, sulandira chidzudzulo. sumadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh, suyandikira pafupi ndi allah wake. akuluakulu ake ali ngati mikango yobuma, olamulira ake ndi olusa ngati mimbulu ya nthawi ya madzulo, zimene pofika mmawa sizisiya chilichonse. aneneri ake ndi odzikuza; anthu achinyengo. ansembe ake amadetsa malo opatulika ndipo amaphwanya lamulo. mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ali pakati pawo ndi wolungama; iye salakwa. tsiku ndi tsiku amaweruza molungama, ndipo tsiku lililonse salephera, komabe ochita zoyipa sachita manyazi nʼkomwe. “ndachotseratu mitundu ya anthu; ndagwetsa malinga awo. ndipo sindinasiye ndi mmodzi yemwe mʼmisewu mwawo, popanda aliyense wodutsa. mizinda yawo yawonongedwa; palibe aliyense adzatsalemo. ndinati, ‘ndithudi, anthu a mu mzindawu adzandiopa ndi kumvera kudzudzula kwanga!’ ndipo sindidzawononga nyumba zawo, kapena kuwalanganso. koma iwo anali okonzeka kuchita mwachinyengo zinthu zonse zimene amachita. choncho mundidikire,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “chifukwa cha tsiku limene ndidzaperekera umboni. ndatsimikiza kusonkhanitsa pamodzi mitundu ya anthu, kusonkhanitsa maufumu ndi kutsanulira ukali wanga pa iwo; mkwiyo wanga wonse woopsa. dziko lonse lidzatenthedwa ndi moto wa mkwiyo wa nsanje yanga. “pamenepo ndidzayeretsa milomo ya anthu a mitundu yonse kuti anthu onsewo ayitane dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumutumikira iye pamodzi. kuchokera kutsidya kwa mitsinje ya ku kusi anthu anga ondipembedza, omwazikana, adzandibweretsera zopereka. tsiku limenelo simudzachita manyazi chifukwa cha zoyipa zonse munandichitira, popeza ndidzachotsa onse mu mzinda uwu amene amakondwera chifukwa cha kunyada kwawo. simudzakhalanso odzikuza mʼphiri langa lopatulika. koma ndidzasiya pakati panu anthu ofatsa ndi odzichepetsa, amene amadalira dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. aisraeli otsala sadzachitanso zolakwika; sadzayankhulanso zonama, ngakhale chinyengo sichidzatuluka mʼkamwa mwawo. adzadya ndi kugona ndipo palibe amene adzawachititse mantha.” imba, iwe mwana wamkazi wa ziyoni; fuwula mokweza, iwe isreali! sangalala ndi kukondwera ndi mtima wako wonse, iwe mwana wamkazi wa yerusalemu! mavawelomakonsonanti-yeahoh wachotsa chilango chako, wabweza mdani wako. mavawelomakonsonanti-yeahoh, mfumu ya isreali, ali pakati pako; sudzaopanso chilichonse. pa tsiku limenelo adzanena kwa yerusalemu kuti, “usaope, iwe ziyoni; usafowoke. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako ali pakati pako, ali ndi mphamvu yopulumutsa. adzakondwera kwambiri mwa iwe, adzakukhalitsa chete ndi chikondi chake, adzayimba mokondwera chifukwa cha iwe.” “ndidzakuchotserani zowawa za pa zikondwerero zoyikika; nʼzolemetsa ndi zochititsa manyazi. taonani, nthawi imeneyo ndidzathana ndi onse amene anakuponderezani; ndidzapulumutsa olumala ndi kusonkhanitsa amene anamwazika. ndidzawayamikira ndi kuwachitira ulemu mʼdziko lililonse mmene anachititsidwa manyazi. pa nthawi imeneyo ndidzakusonkhanitsani; pa nthawi imeneyo ndidzakubweretsani ku mudzi kwanu. ndidzakuyamikirani ndi kukuchitirani ulemu pakati pa mitundu ya anthu a dziko lapansi pamene ndidzabwezeretsa mtendere wanu inu mukuona,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

haggai

1

chaka chachiwiri cha mfumu dariyo, tsiku loyamba la mwezi wachisanu ndi chimodzi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anapatsa mneneri hagai uthenga wopita kwa zerubabeli mwana wa sealatieli, bwanamkubwa wa yuda, ndiponso kwa mkulu wa ansembe yeahoswa mwana wa yehozadaki: mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “anthu awa amanena kuti, ‘nthawi sinafike yoti nʼkumanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ ” tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mneneri hagai kuti, “kodi ino ndi nthawi yoti inuyo muzikhala mʼnyumba zomanga bwino, pamene nyumba yangayi ikanali bwinja?” tsono zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akunena ndi izi, “ganizirani bwino njira zanu. mwadzala zambiri, koma mwakolola zochepa. mumadya, koma simukhuta. mumamwa, koma ludzu lanu silitha. mumavala, koma simumva kutentha. mumalandira malipiro, koma ndalama zanu zimatha ngati mwaziyika mʼthumba lobowoka.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ganizirani bwino njira zanu. pitani ku mapiri ndipo mukatenge matabwa oti mudzamangire nyumba yanga, kuti ndikondwere nayo ndi kulandiramo ulemu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “mumayembekezera zambiri, koma taonani mwapeza pangʼono pokha. zimene munazibweretsa ku nyumba, ine ndinazimwaza. nʼchifukwa chiyani?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “chifukwa nyumba yanga ikanali bwinja, pamene aliyense wa inu watanganidwa kumanga nyumba yake. choncho, chifukwa cha inu, mitambo yaleka kugwetsa mvula ndipo dziko lapansi laleka kutulutsa zomera. ndabweretsa chilala pa minda ndi pa mapiri, chilala chawumitsa tirigu, mphesa, mafuta a olivi ndi chilichonse chimene chimamera pa nthaka, pa anthu ndi pa ngʼombe, ndi pa ntchito zonse za manja anu.” pamenepo zerubabeli mwana wa sealatieli, mkulu wa ansembe yeahoswa mwana wa yehozadaki, ndi anthu onse otsala anamvera mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo ndi uthenga wa hagai, chifukwa anatumidwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo. ndipo anthuwo anaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono hagai, mthenga wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, anapereka kwa anthuwo uthenga uwu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh: “ine ndili nanu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anakhudza mtima wa zerubabeli mwana wa sealatieli, bwanamkubwa wa yuda, mtima wa yeahoswa mwana wa yehozadaki, mkulu wa ansembe, ndiponso mitima ya anthu onse otsala. iwo anabwera ndi kuyamba ntchito yomanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wawo, pa tsiku la 24 la mwezi wachisanu ndi chimodzi, wa chaka chachiwiri cha mfumu dariyo.

2

pa tsiku la 21 la mwezi wachisanu ndi chiwiri, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kudzera mwa mneneri hagai kuti: “yankhula kwa zerubabeli mwana wa sealatieli, bwanamkubwa wa yuda, kwa yeahoswa mwana wa yehozadaki, mkulu wa ansembe, ndi kwa anthu onse otsala. afunse kuti, ‘kodi alipo amene watsala pakati panu amene anaona ulemerero wakale wa nyumba iyi? nanga tsopano ikuoneka motani kwa inu? kodi sikuoneka ngati yopanda pake kwa inu? iwe zerubabeli, limba mtima tsopano,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ‘limba mtima, iwe yeahoswa mwana wa yehozadaki, mkulu wa ansembe. limbani mtima, anthu nonse a mʼdziko,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ‘ndipo gwirani ntchito. pakuti ine ndili nanu,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. ‘izi ndi zimene ndinapangana nanu pamene munkatuluka ku igupto. ndipo mzimu wanga uli pakati panu. musachite mantha.’ “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘pakapita nthawi pangʼono ndidzagwedezanso thambo ndi dziko lapansi, nyanja ndi mtunda. ndidzagwedeza mitundu yonse ya anthu, ndipo chimene mitundu yonse ya anthu imachifuna chidzabwera, ndipo ndidzaza nyumba ino ndi ulemerero,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. ‘siliva yense ndi wanga, golide yense ndi wanganso,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. ‘ulemerero wa nyumba iyi udzaposa ulemerero wa nyumba yoyamba ija,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. ‘ndipo pamalo pano ndidzakhazikitsapo mtendere,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse.” chaka chachiwiri cha dariyo, pa tsiku la 24 la mwezi wachisanu ndi chinayi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mneneri hagai kuti: “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘funsa ansembe za zimene lamulo likunena: ngati munthu wakulunga nyama yopatulika mu mkanjo wake, ndipo mkanjowo nʼkukhudza buledi kapena msuzi, kapena vinyo, mafuta kapena chakudya cha mtundu wina uliwonse, kodi zimenezo zimasanduka zopatulika?’ ” ansembe anayankha kuti, “ayi.” pamenepo hagai anati, “ngati munthu amene anayipitsidwa pokhudza mtembo akhudza chimodzi cha zinthu zimenezi, kodi chinthucho chimayipitsidwa?” ansembe anayankha kuti, “inde, chimayipitsidwa.” pamenepo hagai anati, “ ‘ndi mmene zilili ndi anthu awa ndi dziko ili pamaso panga,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. ‘chilichonse amachita ndiponso chilichonse chimene amapereka nʼchodetsedwa. “ ‘tsopano muganizire zimenezi kuyambira lero mpaka mʼtsogolo. ganizirani momwe zinthu zinalili asanayambe kumanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. pamene munthu ankayembekezera miyeso ya tirigu makumi awiri ankangopeza khumi yokha. munthu akapita kuti akatunge miyeso makumi asanu ya vinyo mu mtsuko, ankangopeza miyeso makumi awiri yokha. ndinawononga ntchito yonse ya manja anu ndi chinsikwi, chiwawu ndi matalala, komabe inu simunatembenukire kwa ine,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh ‘kuyambira lero tsiku la 24 la mwezi wachisanu ndi chinayi mpaka mʼtsogolo, chonde ganizirani bwino tsiku limene munayika maziko a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ganizirani bwino. kodi mʼnkhokwe mwatsala mbewu? mpaka lero, mpesa ndi mtengo wa mkuyu, makangadza ndi mtengo wa olivi sizinabereke zipatso. “ ‘kuyambira lero mpaka mʼtsogolo ndidzakudalitsani.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi hagai kachiwiri, pa tsiku la 24 la mwezi kuti: “uza zerubabeli, bwanamkubwa wa yuda, kuti ndidzagwedeza thambo ndi dziko lapansi. ndidzagwetsa mipando yaufumu ndi kuwononga mphamvu za maufumu achilendo. ndidzagubuduza magaleta ndi okwerapo ake; akavalo ndi okwerapo ake adzagwa, aliyense adzaphedwa ndi lupanga la mʼbale wake. “ ‘tsiku limenelo,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, ‘ndidzakutenga, iwe mtumiki wanga zerubabeli mwana wa sealatieli,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ‘ndipo ndidzakusandutsa kukhala mphete yanga yolamulira, pakuti ndasankha iwe,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse.”

zechariah

1

mwezi wachisanu ndi chitatu, mʼchaka chachiwiri cha ulamuliro wa dariyo, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi mneneri zekariya mwana wa berekiya, mwana wa ido, kuti: “mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiya kwambiri ndi makolo anu. choncho awuze anthuwa kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘bwererani kwa ine,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. ‘ndipo ine ndidzabwerera kwa inu,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. musakhale ngati makolo anu, amene aneneri akale anawalalikira kuti: mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘tsopano lekani njira zanu zoyipa ndi machitidwe anu oyipawo.’ koma iwo sanamvere kapena kulabadira za ine, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. kodi makolo anuwo ali kuti tsopano? nanga aneneri, kodi amakhalapo mpaka muyaya? kodi mawu anga ndi malangizo anga, amene ndinawawuza atumiki anga aneneri, suja anawachitira makolo anu? “tsono iwo analapa ndi kunena kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse watichitira zomwe zikuyenera njira zathu ndi machitidwe athu, monga anatsimikiza kuti adzachita.’ ” tsiku la 24 la mwezi wa 11, mwezi wa sebati, chaka chachiwiri cha ulamuliro wa dariyo, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi zekariya mwana wa berekiya, mwana wa ido. nthawi ya usiku ndinaona masomphenya. ndinaona munthu atakwera pa kavalo wofiira. iye anayima pakati pa mitengo ya mchisu mʼchigwa. kumbuyo kwake kunali akavalo ofiira, akhofi ndi oyera. ine ndinafunsa kuti, “mbuye wanga, kodi zimenezi ndi chiyani?” mngelo amene amayankhula nane anayankha kuti, “ndidzakuonetsa kuti zimenezi ndi chiyani.” pamenepo munthu amene anayima pakati pa mitengo ya mchisu anafotokoza kuti, “amenewa ndiwo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wawatuma kuti ayendere dziko lonse lapansi.” ndipo okwera pa akavalo enawo anafotokoza kwa mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene anayima pakati pa mitengo ya mchisu kuti, “ife tayendera dziko lonse lapansi ndipo tapeza kuti dziko lonselo lili pa bata ndi mtendere.” tsono mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, kodi mpaka liti mudzakhala osaonetsa chifundo chanu kwa yerusalemu ndi mizinda ya yuda, amene mwawakwiyira kwa zaka izi 70?” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula mawu abwino ndi achitonthozo kwa mngelo amene ankayankhula nane. pamenepo mngelo amene ankayankhula nane anati, “lengeza mawu awa: mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘ine ndikuchitira nsanje yerusalemu ndi ziyoni, koma ndakwiya kwambiri ndi anthu a mitundu ina amene akuganiza kuti ali pa mtendere. ndinakwiyira anthu anga pangʼono pokha, koma iwo anawonjeza kuzunza anthu angawo.’ “choncho, mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ndidzabwerera ku yerusalemu ndi mtima wachifundo, nyumba yanga adzayimanganso kumeneko. ndipo adzatenganso chingwe choyezera kuti amange yerusalemu,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “lengezanso kuti, mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘mizinda yanga idzakhalanso ndi zokoma zosefukira ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatonthoza ziyoni ndi kusankhanso yerusalemu.’ ” kenaka ndinayangʼananso, ndipo patsogolo panga panali nyanga zinayi. ndinamufunsa mngelo amene amayankhula nane kuti, “kodi zimenezi ndi chiyani?” iye anandiyankha kuti, “izi ndi nyanga zimene zinabalalitsa yuda, isreali ndi yerusalemu.” kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh anandionetsa amisiri azitsulo anayi. ndinafunsa kuti, “amisiri a zitsulowa akudzachita chiyani?” iye anayankha kuti, “izi ndi nyanga zimene zinabalalitsa yuda kotero kuti panalibe wina amene akanalimbana nazo, koma amisiri a zitsulowa abwera kudzaziopseza ndi kugwetsa nyanga zimenezi za mitundu ya anthu amene analimbana ndi dziko la yuda ndi kubalalitsa anthu ake.”

2

kenaka ndinayangʼananso, ndipo ndinaona munthu atanyamula chingwe choyezera mʼmanja mwake. ndipo ndinafunsa kuti, “kodi ukupita kuti?” anandiyankha kuti, “akukayeza yerusalemu kuti ndidziwe mulifupi mwake ndi mulitali mwake.” taonani, mngelo amene amayankhula nane uja akuchoka, mngelo wina anabwera kudzakumana naye ndipo anamuwuza kuti, “thamanga, kamuwuze mnyamatayo kuti, ‘yerusalemu udzakhala mzinda wopanda malinga chifukwa mudzakhala anthu ambiri ndiponso ziweto zochuluka. ndipo ine mwini ndidzakhala linga lamoto kuteteza mzindawo,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, ‘ndipo ndidzakhala ulemerero mʼkati mwake.’ “tulukani! tulukani! thawaniko ku dziko la kumpoto,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “pakuti ndinakumwazirani ku mphepo zinayi zamlengalenga,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “tuluka, iwe ziyoni! thawa, iwe amene umakhala mʼdziko la mwana wamkazi wa babuloni!” pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “atatha kundilemekeza wanditumiza kwa anthu a mitundu ina amene anakufunkhani; pakuti aliyense wokhudza inu wakhudza mwanadiso wanga. ndithu ine ndidzawamenya anthuwo ndi dzanja langa ndipo amene anali akapolo awo ndiye adzawalande zinthu. pamenepo mudzadziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ndiye wandituma. “iwe mwana wamkazi wa ziyoni, fuwula ndipo sangalala. pakuti taona ndikubwera, ndipo ndidzakhala pakati pako,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “nthawi imeneyo anthu a mitundu yambiri adzabwera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo adzasanduka anthu anga. ndidzakhala pakati pako ndipo iwe udzadziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse wandituma kwa iwe. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzachititsa kuti yuda akhale chuma chake mʼdziko lopatulika ndipo adzasankhanso yerusalemu. khalani chete pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh anthu nonse, chifukwa iye wavumbuluka kuchoka ku malo ake opatulika.”

3

pamenepo anandionetsa yeahoswa, mkulu wa ansembe, atayima pamaso pa mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo satana anayima ku dzanja lake lamanja kuti atsutsane naye. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawuza satana kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akukudzudzula iwe satana! mavawelomakonsonanti-yeahoh amene wasankha yerusalemu akukudzudzula! kodi munthu uyu sali ngati chikuni choyaka chofumula pa moto?” tsono yeahoswa anali atavala zovala zalitsiro pa nthawi imene anayima pamaso pa mngelo. mngelo uja anawuza anzake amene anali naye kuti, “muvuleni zovala zake zalitsirizo.” kenaka anawuza yeahoswa kuti, “taona, ndachotsa tchimo lako, ndipo ndikuveka zovala zokongola.” ndipo ine ndinati, “muvekeni nduwira yopatulika pamutu pake.” choncho anamuveka nduwira yopatulika pamutu pake, namuvekanso zovala zatsopano. nthawiyi nʼkuti mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh atayima pambali. mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh analimbikitsa yeahoswa kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘ngati uyenda mʼnjira zanga ndi kusunga malamulo anga, pamenepo udzalamulira nyumba yanga ndi kuyangʼanira mabwalo anga, ndipo ndidzakulolani kuti mudzakhale pamodzi ndi amene ali panowa. “ ‘mvera tsono, iwe yeahoswa mkulu wa ansembe, pamodzi ndi anzako amene wakhala nawowa, amene ndi chizindikiro cha zinthu zimene zikubwera: ine ndidzabweretsa mtumiki wanga, wotchedwa nthambi. taona, mwala wokongola umene ndayika patsogolo pa yeahoswa! pa mwala umenewu pali maso asanu ndi awiri, ndipo ine ndidzalembapo mawu,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, ‘ndipo ndidzachotsa tchimo la dziko lino tsiku limodzi. “ ‘tsiku limenelo aliyense adzayitana mnzake kuti akhale pansi pa mtengo wamphesa ndi wa mkuyu,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse.”

4

kenaka mngelo amene amayankhula nane anabwerera nandidzutsa, ngati mmene amadzutsira munthu amene ali mʼtulo. anandifunsa kuti, “kodi ukuona chiyani?” ndinayankha kuti, “ine ndikuona choyikapo nyale, chonse chagolide ndi mbale pamwamba pake ndi nyale zoyaka zisanu ndi ziwiri, iliyonse ili ndi zibowo zisanu ndi ziwiri zolowetsera zingwe zoyatsira. ndiponso pambali pake pali mitengo ya olivi iwiri, umodzi uli kumanja kwa mbaleyo ndipo winawo kumanzere.” ndinamufunsa mngelo amene amayankhula nane kuti, “kodi zimenezi nʼchiyani mbuye wanga?” iye anandiyankha kuti, “kodi iwe sukuzidziwa zimenezi?” ndinayankha kuti, “ayi mbuye wanga.” choncho iye anandiwuza kuti, “mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa zerubabeli ndi awa: ‘osati mwa nkhondo kapena ndi mphamvu, koma ndi mzimu wanga,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “kodi ndiwe yani, iwe phiri lamphamvu? pamaso pa zerubabeli udzasanduka dziko losalala. pamenepo adzabweretsa mwala wotsiriza. akamadzawuyika pamwamba anthu adzafuwula kuti, ‘allah adalitse nyumbayi! allah adalitse nyumbayi!’ ” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhulanso nane kuti, “manja a zerubabeli ndiwo ayika maziko a nyumbayi; adzatsiriza ndi manja ake omwewo. pamenepo iwe udzadziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ndiye anakutuma. “ndani wanyoza tsiku la zinthu zazingʼono? anthu adzasangalala akadzaona chingwe choyezera mʼmanja mwa zerubabeli. (“nyale zisanu ndi ziwirizi ndi maso a mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene amayangʼanayangʼana pa dziko lapansi.”) kenaka ndinafunsa mngelo uja kuti, “kodi mitengo ya olivi iwiri ili kumanja ndi kumanzere kwa choyikapo nyalechi ikutanthauza chiyani?” ndinamufunsanso kuti, “kodi nthambi ziwiri za mtengo wa olivi zomwe zili pambali pa mipopi yodzera mafuta iwiri yagolide zikutanthauza chiyani?” iye anandiyankha kuti, “kodi iwe sukuzidziwa zimenezi?” ine ndinati, “ayi mbuye wanga.” choncho iye anati, “amenewa ndi anthu awiri amene adzozedwa kuti atumikire ambuye pa dziko lonse lapansi.”

5

ndinayangʼananso ndipo taonani ndinaona chikalata chimene chimawuluka. mngelo uja anandifunsa kuti, “kodi ukuona chiyani?” ndinayankha kuti, “ndikuona chikalata chikuwuluka, mulitali mwake mamita asanu ndi anayi ndipo mulifupi mwake mamita anayi ndi theka.” ndipo mngeloyo anandiwuza kuti, “awa ndi matemberero amene akupita pa dziko lonse lapansi; potsata zimene zalembedwa mʼkati mwa chikalatamo, aliyense wakuba adzachotsedwa, ndipo potsata zomwe zalembedwa kunja kwake, aliyense wolumbira zabodza adzachotsedwanso. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akunena kuti, ‘temberero limeneli ndidzalitumiza, ndipo lidzalowa mʼnyumba ya munthu wakuba ndi munthu wolumbira zabodza mʼdzina langa. lidzakhala mʼnyumbamo mpaka kuyiwonongeratu, matabwa ake ndi miyala yake yomwe.’ ” kenaka mngelo amene amayankhula nane uja anabwera patsogolo panga ndipo anandiwuza kuti, “kweza maso ako tsopano kuti uwone kuti ndi chiyani chikubwerachi.” ndinafunsa kuti, “kodi chimenechi nʼchiyani?” mngeloyo anayankha kuti, “limeneli ndi dengu loyezera.” ndipo anawonjezera kunena kuti, “umenewu ndi uchimo wa anthu mʼdziko lonse.” pamenepo chovundikira chake chamtovu chinatukulidwa, ndipo mʼdengumo munali mutakhala mkazi. mngeloyo anati, “chimenechi ndi choyipa,” ndipo anamukankhira mkaziyo mʼdengu muja, nabwezera chovundikira chamtovu chija pamwamba pake. kenaka ndinayangʼananso, ndipo ndinaona akazi awiri akuwuluka kubwera kumene kunali ine; akuwuluzika ndi mphepo. iwo anali ndi mapiko ngati a kakowa, ndipo ananyamula dengu lija, kupita nalo pakati pa mlengalenga ndi dziko lapansi. ine ndinafunsa mngelo amene amayankhula nane kuti, “dengulo akupita nalo kuti?” iye anayankha kuti, “ku dziko la babuloni kuti akalimangire nyumba. nyumbayo ikadzatha, adzayikamo dengulo.”

6

ndinayangʼananso ndipo taonani ndinaona magaleta anayi akutuluka pakati pa mapiri awiri, mapiri amkuwa. galeta loyamba limakokedwa ndi akavalo ofiira, lachiwiri ndi akavalo akuda, lachitatu ndi akavalo oyera, ndipo lachinayi ndi akavalo otuwa a mawanga ofiirira, onsewa anali akavalo amphamvu kwambiri. ndinafunsa mngelo amene amayankhula nane uja kuti, “kodi mbuye wanga chimenechi nʼchiyani?” mngeloyo anandiyankha kuti, “imeneyi ndi mizimu inayi yakumwamba, imene ikuchokera pamaso pa ambuye wa dziko lonse. galeta la akavalo akuda likupita ku dziko la kumpoto, galeta la akavalo oyera likutsatira, ndipo galeta la akavalo amawanga ofiirira likupita ku dziko la kummwera.” pamene akavalo amphamvuwa ankapita, anali ndi changu chofuna kuyendera dziko lapansi. ndipo iye anati, “pitani, kayendereni dziko lapansi!” pamenepo anandiyitana, “taona, akavalo amene apita ku dziko la kumpoto apumulitsa mzimu wanga kumeneko.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nane kuti, “landira mphatso kuchokera kwa anthu amene abwera ku ukapolo, helidai, tobiya ndi yedaya, amene achokera ku babuloni. tsiku lomwelo pita ku nyumba ya yosiya mwana wa zefaniya. tenga siliva ndi golide upange chipewa chaufumu, ndipo uchiyike pamutu pa mkulu wa ansembe, yeahoswa mwana wa yehozadaki. muwuze kuti zimene akunena mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ndi izi: ‘taonani, munthu wotchedwa nthambi ndi ameneyu, ndipo adzaphuka pomwe alipo ndi kumanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndiye amene adzamange nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, adzalandira ulemerero waufumu ndipo adzalamulira pa mpando wake waufumu. adzakhalanso wansembe pa mpando wake waufumu. ndipo padzakhala mtendere.’ chipewa cha ufumucho adzachipereka kwa helemu, tobiya, yedaya, ndi kwa heni mwana wa zefaniya, kuti chikhale chikumbutso mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. anthu okhala kutali adzabwera kudzathandiza kumanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo iwe udzadziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse wandituma kwa iwe. zimenezi zidzachitika ngati mudzamvera mwachangu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.”

7

pa chaka chachinayi cha mfumu dariyo, pa tsiku lachinayi la kisilevi, mwezi wachisanu ndi chinayi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi zekariya. anthu a ku beteli anali atatuma sarezeri ndi regemu-meleki pamodzi ndi anthu awo, kuti akapemphe chifundo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pokafunsa kwa ansembe a ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ndi aneneri kuti, “kodi ine ndizilira ndi kusala zakudya pa mwezi wachisanu, monga mmene ndakhala ndikuchitira pa zaka zambiri?” pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse anayankhula nane kuti, “funsa anthu onse a mʼdziko ndi ansembe kuti, ‘pamene munkasala zakudya pa mwezi wachisanu ndi wachisanu ndi chiwiri pa zaka 70 zapitazi, kodi munkasala chifukwa cha ine? ndipo pamene munkadya ndi kumwa, kodi simunkachita zimenezi podzisangalatsa nokha? kodi awa si mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh ankanena kudzera mwa aneneri oyamba aja pamene yerusalemu ndi mizinda yake yozungulira anali pa mtendere ndi pa ulemerero, ndi pamene negevi ndi ku madera akumadzulo a mʼmbali mwa phiri munali anthu?’ ” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhulanso ndi zekariya kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘muziweruza molungama; muzichitirana chifundo ndi kumverana chisoni. musamazunze akazi amasiye kapena ana amasiye, alendo kapena osauka. musamaganizirane zoyipa mʼmitima mwanu.’ “koma makolo anu anakana kumvera uthenga umenewu; anawumitsa mtima nandifulatira, natseka makutu awo kuti asamve. anawumitsa mitima yawo ngati mwala wa sangalabwi ndipo sanamvere lamulo kapena mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse anawatumiza mwa mzimu wake kudzera mwa aneneri oyamba aja. kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse anakwiya kwambiri. “ ‘pamene ndinawayitana, iwo sanamvere; choncho pamene iwo anandiyitana, ine sindinamverenso,’ akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. ‘ndinawamwaza ndi kamvuluvulu pakati pa mitundu yonse ya anthu, kumene anali alendo. dziko lawo linatsala litasakazidwa kwambiri kotero kuti palibe amene amabwera kapena kupitamo. umu ndi mmene anasandutsira dziko labwino kukhala chipululu.’ ”

8

awa ndi mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ananena. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ine ndikuchitira nsanje yayikulu ziyoni. mtima wanga ukupweteka chifukwa cha nsanje pa iyeyo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ndidzabwerera ku ziyoni ndi kukakhala ku yerusalemu. pamenepo yerusalemu adzatchedwa mzinda wa choonadi ndipo phiri la mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse lidzatchedwa phiri lopatulika.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “abambo ndi amayi okalamba adzakhalanso mʼmisewu ya mu yerusalemu, aliyense ali ndi ndodo mʼmanja mwake chifukwa cha kuchuluka kwa masiku ake. ndipo misewu ya mu mzindamo idzadzaza ndi anyamata ndi atsikana akusewera.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ngati zikuoneka kuti nʼzosatheka kwa anthu otsala pa nthawi ino, kodi zidzakhala zosathekanso kwa ine?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “taonani ndidzapulumutsa anthu anga kuchokera ku mayiko a kummawa ndi kumadzulo. ndidzawabweretsa kuti adzakhale mu yerusalemu; adzakhala anthu anga, ndipo ine ndidzakhala allah wawo, wokhulupirika ndi wolungama pakati pawo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “inu amene tsopano mukumva mawu awa amene akuyankhula aneneri amene analipo pamene ankayika maziko a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, ‘limbani mtima kuti mumange nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ mpaka nthawi imeneyi panalibe munthu wolandira malipiro pa ntchito kapena ndalama zolipirira nyama zogwira ntchito. panalibe munthu amene ankadzigwirira ntchito mwamtendere chifukwa choopa adani ake, pakuti ine ndinkawayambanitsa. koma tsopano sindidzachitira otsala mwa anthu awa zomwe ndinachita kale,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “pakuti mbewu zidzamera bwino, mpesa udzabala zipatso zake, nthaka idzatulutsa zomera zake, ndi thambo lidzagwetsa mame. ndidzapereka zonse kukhala cholowa cha otsala mwa anthu awa. monga mwakhala muli chinthu chotembereredwa pakati pa mitundu ina ya anthu, inu yuda ndi isreali, choncho ndidzakupulumutsani, ndipo mudzakhala dalitso. musachite mantha, koma limbani mtima.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “monga ndinatsimikiza mtima kubweretsa choyipa pa inu, komanso osakuchitirani chisoni pamene makolo anu anandikwiyitsa,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “choncho tsopano ndatsimikiza mtima kuchitiranso zabwino yerusalemu ndi yuda. musachite mantha. zinthu zoti muchite ndi izi: muziwuzana zoona zokhazokha, muziweruza moona ndi mwachilungamo mʼmabwalo anu; musamachitire mnzanu chiwembu, musamakonde kulumbira zonama. zonsezi ine ndimadana nazo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse anayankhulanso nane. ndipo ananena kuti, “kusala zakudya kwa pa mwezi wachinayi, chisanu, chisanu ndi chiwiri ndi wakhumi, kudzakhala nthawi yachimwemwe, ya chisangalalo ndi nthawi ya madyerero chikondwerero kwa yuda. nʼchifukwa chake muzikonda choonadi ndi mtendere.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “anthu a mitundu yambiri ndi anthu okhala mʼmizinda yambiri adzabwerabe, ndipo nzika za mzinda wina zidzapita ku mzinda wina, kukanena kuti, ‘tiyeni mwamsanga tikapemphe madalitso kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kukapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. inenso ndikupita kumeneko.’ anthu ambiri ndiponso a ku mayiko amphamvu adzabwera ku yerusalemu kudzapembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ndi kudzapempha madalitso.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “masiku amenewo anthu khumi ochokera ku mitundu ya anthu a ziyankhulo zosiyana adzagwira mkanjo wa myuda ndi kunena kuti, ‘tipite nawo, chifukwa tamva kuti allah ali nanu.’ ”

9

mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh odzudzula dziko la hadiraki ndi mzinda wa damasiko pakuti maso a anthu ndiponso mafuko onse a isreali ali pa mavawelomakonsonanti-yeahoh— ndiponso mzinda wa hamati, umene ukuchita malire ndi dzikoli, komanso pa turo ndi sidoni, ngakhale kuti iwo ndi anzeru kwambiri. ndipo turo anadzimangira linga; wadziwunjikira siliva ngati fumbi, ndi golide ngati zinyalala za mʼmisewu. taonani ambuye adzamulanda chuma chakecho ndi kuwononga mphamvu zake mʼnyanja, ndipo adzapserera ndi moto. mzinda wa asikeloni udzaona zimenezi, nʼkuchita mantha; gaza adzanjenjemera ndi ululu, chimodzimodzinso ekroni, chifukwa chiyembekezo chake chidzatheratu. mfumu ya ku gaza idzaphedwa ndipo asikeloni adzakhala opanda anthu. mu asidodi mudzakhala mlendo, ndipo ndidzathetsa kunyada kwa afilisti. ndidzachotsa nyama ya magazi mʼkamwa mwawo, chakudya choletsedwa mʼmano mwawo. amene atsala adzakhala anthu a allah wathu, adzasanduka atsogoleri mu yuda, ndipo ekroni adzakhala ngati ayebusi. koma ine ndidzalondera nyumba yanga ndi kuyiteteza kwa ankhondo osakaza. palibenso mdani amene adzagonjetse anthu anga, pakuti tsopano ndikuwayangʼanira. sangalala kwambiri, iwe mwana wamkazi wa ziyoni! fuwula, mwana wamkazi wa yerusalemu! taona, mfumu yako ikubwera kwa iwe, yolungama ndi yogonjetsa adani, yodzichepetsa ndi yokwera pa bulu, pa mwana wamphongo wa bulu. ndidzachotsa magaleta ankhondo ku efereimu ndi akavalo ankhondo ku yerusalemu, ndipo uta wankhondo udzathyoka. mfumuyo idzabweretsa mtendere pakati pa mitundu ya anthu. ulamuliro wake udzayambira ku nyanja ina mpaka ku nyanja ina, ndipo kuchokera ku mtsinje (yufurate) mpaka ku malekezero a dziko lapansi. tsono kunena za iwe, chifukwa cha magazi a pangano lako ndi ine, ndidzamasula amʼndende ako, ndidzawatulutsa mʼdzenje lopanda madzi. bwererani ku malo anu otetezedwa, inu amʼndende achiyembekezo; ngakhale tsopano ndikulengeza kuti ndidzakubwezerani zabwino mowirikiza. ndidzakoka yuda monga ndimakokera uta wanga, ndipo efereimu ndiye muvi wake. ndidzadzutsa ana ako iwe ziyoni, kulimbana ndi ana ako iwe grisi, ndipo ndidzakusandutsa iwe lupanga la munthu wankhondo. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaonekera kwa anthu ake; mivi yake idzangʼanima ngati chingʼaningʼani. ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaliza lipenga; ndipo adzayenda mu mkuntho wochokera kummwera, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzawateteza. iwo adzawononga ndipo adzagonjetsa ndi miyala ya legeni. adzamwa magazi ndi kubangula ngati amwa vinyo; magazi adzayenderera ngati a mʼmbale yowazira magazi pa ngodya za guwa lansembe. tsiku limenelo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo adzawapulumutsa pakuti anthu ake ali ngati nkhosa. adzanyezimira mʼdziko lake ngati miyala yokongola pa chipewa chaufumu. taonani chikoka ndi kukongola kwawo! tirigu adzasangalatsa anyamata, ndi vinyo watsopano anamwali.

10

pemphani mvula kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa nthawi yamphukira; ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh amene amapanga mitambo ya mvula. iye amagwetsa mivumbi ya mvula kwa anthu, ndi kumeretsa mbewu za mʼmunda kwa aliyense. mafano amayankhula zachinyengo, owombeza mawula amaona masomphenya abodza; amafotokoza maloto onama, amapereka chitonthozo chopandapake. choncho anthu amangoyendayenda ngati nkhosa zozunzika chifukwa chosowa mʼbusa. “ine ndawakwiyira kwambiri abusa, ndipo ndidzalanga atsogoleri; pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse adzasamalira nkhosa zake, nyumba ya yuda, ndi kuwasandutsa ngati akavalo aulemerero ankhondo. mu yuda mudzachokera mwala wapangodya, mudzachokera chikhomo cha tenti, mudzachokera uta wankhondo, mudzachokera mtsogoleri aliyense. onse pamodzi adzakhala ngati ngwazi zankhondo zoponda mʼmatope a mʼmisewu nthawi yankhondo. chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakhala nawo, adzachita nkhondo ndi kugonjetsa okwera pa akavalo. “ndidzalimbitsa nyumba ya yuda ndi kupulumutsa nyumba ya yosefe. ndidzawabwezeretsa chifukwa ndawamvera chisoni. adzakhala ngati kuti sindinawakane, chifukwa ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo ndipo ndidzawayankha. aefereimu adzakhala ngati ankhondo amphamvu adzasangalala ngati anthu amene amwa vinyo. ana awo adzaziona zimenezi ndipo adzasangalala; mʼmitima mwawo adzakondwa mwa ambuye. ndidzaliza mluzu ndi kuwasonkhanitsa pamodzi. ndithu ndawawombola; adzachulukana ngati poyamba paja. ndinawamwaza pakati pa mitundu ina ya anthu, koma ku mayiko akutaliwo adzandikumbukira. iwo pamodzi ndi ana awo adzapulumuka, ndipo adzabwerera. ndidzawabweretsa kuchokera ku igupto ndipo ndidzawasonkhanitsa kuchokera ku asiriya. ndidzawabwezera ku giliyadi ndi ku lebanoni, mpaka malo woti nʼkukhalamo adzatheratu. adzawoloka nyanja ya masautso; nyanja yokokoma idzagonja ndipo madzi onse a mu nailo adzaphwa. kudzikuza kwa asiriya kudzatha ndipo ndodo yaufumu ya igupto idzathyoka. ndidzalimbitsa iwo mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo adzayenda mʼdzina lake,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh.

11

tsekula zitseko zako, iwe lebanoni, kuti moto unyeketse mikungudza yako! lira mwachisoni, iwe mtengo wa payini, pakuti mkungudza wagwa; mtengo wamphamvu wawonongeka! lirani mwachisoni, inu mitengo ya thundu ya basani; nkhalango yowirira yadulidwa! imvani kulira mwachisoni kwa abusa; msipu wawo wobiriwira wawonongeka! imvani kubangula kwa mikango; nkhalango yowirira ya ku yorodani yawonongeka! mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga akuti, “dyetsa nkhosa zimene zikukaphedwa. amene amagula nkhosazo amazipha ndipo salangidwa. amene amazigulitsa amanena kuti, ‘alemekezeke mavawelomakonsonanti-yeahoh, ine ndalemera!’ abusa ake omwe sazimvera chisoni nkhosazo. pakuti ine sindidzamveranso chisoni anthu okhala mʼdziko,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzapereka munthu aliyense mʼmanja mwa mnansi wake ndi mwa mfumu yake. iwo adzazunza dziko, ndipo ine sindidzawapulumutsa mʼmanja mwawo.” choncho ine ndinadyetsa nkhosa zokaphedwa, makamaka nkhosa zoponderezedwa. pamenepo ndinatenga ndodo ziwiri ndipo yoyamba ndinayitcha kukoma mtima ndipo yachiwiri ndinayitcha umodzi ndipo ndinadyetsa nkhosazo. pa mwezi umodzi ndinachotsa abusa atatu. abusawo anadana nane, ndipo ndinatopa nawo. ndinawuza gulu la nkhosalo kuti, “sindidzakhalanso mʼbusa wanu. imene ikufa, ife, ndipo imene ikuwonongeka, iwonongeke, zimene zatsala zizidyana.” kenaka ndinatenga ndodo yanga yotchedwa kukoma mtima ndi kuyithyola, kuphwanya pangano limene ndinachita ndi mitundu yonse ya anthu. linaphwanyidwa tsiku limenelo ndipo nkhosa zosautsidwa zimene zimandiyangʼanitsitsa zinadziwa kuti anali mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndinawawuza kuti, “ngati mukuganiza kuti zili bwino, patseni malipiro anga; koma ngati si choncho, sungani malipirowo.” kotero anandipatsa ndalama zasiliva makumi atatu. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiwuza kuti, “ziponye kwa wowumba mbiya,” mtengo woyenera umene anapereka pondigula ine! choncho ndinatenga ndalama zasiliva makumi atatu ndi kuziponya mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa wowumba mbiya. kenaka ndinathyola ndodo yanga yachiwiri yotchedwa umodzi, kuthetsa ubale pakati pa yuda ndi isreali. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula nane kuti, “tenganso zida za mʼbusa wopusa. pakuti ndidzawutsa mʼbusa mʼdzikomo amene sadzasamalira zotayika, kapena kufunafuna zazingʼono, kapena zovulala, kapena kudyetsa nkhosa zabwino, koma iye adzadya nyama ya nkhosa zonenepa, nʼkumakukuta ndi ziboda zomwe. “tsoka kwa mʼbusa wopandapake, amene amasiya nkhosa! lupanga limukanthe pa mkono wake ndi pa diso lake lakumanja! mkono wake ufote kotheratu, diso lake lamanja lisaonenso.”

12

uthenga wa mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa isreali. mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene amayala mlengalenga, amene amayika maziko a dziko lapansi, ndiponso amene amalenga mzimu wokhala mwa munthu, akunena kuti, “taonani, ndidzasandutsa yerusalemu kukhala chakumwa choledzeretsa chimene chidzasokoneza mitundu yonse ya anthu yomuzungulira. yuda adzazingidwa pamodzinso ndi yerusalemu. pa tsiku limenelo, pamene mitundu yonse ya anthu a dziko lapansi idzasonkhana kulimbana naye, ndidzasandutsa yerusalemu thanthwe losatheka kusunthidwa ndi mitundu yonse ya anthu. onse oyesa kumusuntha adzadzipweteka. pa tsiku limenelo kavalo aliyense ndidzamuchititsa mantha kuti asokonezeke, ndipo wokwerapo wake ndidzamuchititsa misala,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzayangʼanira nyumba ya yuda koma ndidzachititsa khungu akavalo onse a anthu a mitundu ina. pamenepo atsogoleri a yuda adzayankhula mʼmitima mwawo kuti, ‘anthu a ku yerusalemu ndi amphamvu, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ndiye allah wawo.’ “pa tsiku limenelo ndidzasandutsa atsogoleri a yuda kukhala ngati mbawula yotentha pakati pa nkhuni, ngati sakali yoyaka pa mitolo ya tirigu. adzatentha mitundu yonse ya anthu yowazungulira, kumanja ndi kumanzere, koma yerusalemu sadzasuntha pa malo ake. “mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapulumutsa malo okhala yuda poyamba, kuti ulemu wa nyumba ya davide ndi wa anthu okhala mu yerusalemu usapambane ulemu wa yuda. pa tsiku limenelo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatchinjiriza onse okhala mu yerusalemu, kotero kuti anthu ofowoka kwambiri pakati pawo adzakhala ngati davide, ndipo nyumba ya davide idzakhala ngati allah, ngati mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wowatsogolera. pa tsiku limenelo ndidzawononga mitundu yonse yofuna kuthira nkhondo yerusalemu. “ndipo pa nyumba ya davide ndi pa anthu okhala mu yerusalemu ndidzakhuthulirapo mzimu wachisomo ndi wopemphera. iwo adzandiyangʼana ine, amene anamubaya, ndipo adzamulirira kwambiri monga momwe munthu amalirira mwana wake mmodzi yekhayo, ndiponso adzamva chisoni kwambiri monga momwe amachitira ndi mwana woyamba kubadwa. pa tsiku limenelo mudzakhala kulira kwakukulu mu yerusalemu, monga kulira kwa ku hadadi-rimoni ku chigwa cha megido. dziko lidzalira kwambiri, fuko lililonse pa lokha, akazi awo pa okhanso: fuko la davide pamodzi ndi akazi awo, fuko la natani pamodzi ndi akazi awo, nyumba ya levi pamodzi ndi akazi awo, fuko la simei pamodzi ndi akazi awo, ndiponso mafuko onse pamodzi ndi akazi awo.

13

“pa tsiku limenelo nyumba ya davide adzayitsekulira kasupe wa madzi pamodzi ndi okhala mu yerusalemu, kuti awachotsere tchimo lawo ndi chodetsa chawo. “pa tsiku limenelo, ndidzafafaniziratu mayina a mafano mʼdziko, ndipo sadzawakumbukiranso,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “ndidzachotsa mʼdziko aneneri pamodzi ndi mzimu wonyansa. ndipo ngati wina aliyense adzafuna kunenera, abambo ndi amayi ake amene anamubereka, adzamuwuza kuti, ‘uyenera kufa, chifukwa wayankhula bodza mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ pamene anenera, makolo ake omwe adzamubaya. “pa tsiku limenelo mneneri aliyense adzachita manyazi chifukwa cha masomphenya ake. sadzavala chovala chake chaubweya ndi cholinga chonamiza anthu. iye adzati, ‘sindine mneneri. ndine mlimi; ndakhala ndi kulima munda kuyambira ubwana wanga.’ ngati wina adzamufunsa, ‘zilonda zili mʼthupi lakoli ndi chiyani?’ iye adzayankha kuti, ‘zilondazi ndinazilandira mʼnyumba ya abwenzi anga.’ “dzambatuka iwe lupanga, ukanthe mʼbusa wanga, ukanthe munthu amene ali pafupi ndi ine!” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. kantha mʼbusa ndipo nkhosa zidzabalalika, ndipo ndidzatambalitsa dzanja langa kuwononga zazingʼono. mʼdziko monse, akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, “zigawo ziwiri mwa zigawo zitatu za anthu zidzakanthidwa ndi kuwonongeka; koma chigawo chimodzi chidzatsala mʼdzikomo. chigawo chachitatuchi ndidzachiyika pa moto; ndidzawayeretsa monga momwe amayeretsera siliva ndi kuwayesa monga momwe amayesera golide. adzayitana pa dzina langa ndipo ine ndidzawayankha; ine ndidzanena kuti, ‘awa ndi anthu anga,’ ndipo iwo adzanena kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye allah wathu.’ ”

14

taonani tsiku la mavawelomakonsonanti-yeahoh likubwera pamene zinthu zimene adani ako anakulanda azidzagawana iwe ukuona. ndidzasonkhanitsa anthu a mitundu yonse kuti adzathire nkhondo yerusalemu; mzindawu udzalandidwa, nyumba zidzaphwasulidwa, ndipo akazi adzagwiriridwa. theka la anthu a mu mzindamu lidzapita ku ukapolo, koma ena onse otsala mu mzindamu sadzachotsedwa. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzabwera kudzamenyana ndi mitundu ya anthu imeneyi, ngati mmene amachitira pa nthawi ya nkhondo. tsiku limenelo adzayimirira pa phiri la olivi, kummawa kwa yerusalemu, ndipo phiri la olivilo lidzagawikana pawiri kuyambira kummawa mpaka kumadzulo, kupanga chigwa chachikulu, kuchititsa kuti theka la phiri lisunthire kumpoto ndi linalo kummwera. inu mudzathawa podzera mʼchigwa chapakati pa phirilo, pakuti chidzafika mpaka ku azeli. mudzathawa monga munachitira pa tsiku la chivomerezi nthawi ya uziya mfumu ya yuda. kenaka mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga adzabwera, pamodzi ndi oyera ake onse. tsiku limenelo sipadzakhala kuwala, kuzizira kapena chisanu. lidzakhala tsiku lapaderadera, silidzakhala usana kapena usiku; tsiku limeneli akulidziwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh yekha. ikadzafika nthawi ya madzulo, kudzakhala kukuwalabe. tsiku limenelo madzi amoyo adzatuluka mu yerusalemu, theka lidzapita ku nyanja ya kummawa ndipo theka lina ku nyanja ya kumadzulo, nthawi yachilimwe ndi nthawi yozizira yomwe. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakhala mfumu pa dziko lonse lapansi. tsiku limenelo padzakhala ambuye mmodzi yekha, ndipo dzina lidzakhala limodzi lomwelo. dziko lonse, kuyambira ku geba mpaka ku rimoni, kummwera kwa yerusalemu, lidzakhala ngati araba. koma yerusalemu adzakwezedwa ndipo adzakhala pamalo pakepo, kuyambira ku chipata cha benjamini mpaka ku malo amene ali ku chipata choyamba, ku chipata chapangodya, ndipo kuyambira ku nsanja ya hananeli mpaka ku malo opsinyira mphesa za mfumu. mʼmenemo mudzakhala anthu; sadzawonongedwanso. yerusalemu adzakhala pa mtendere. mliri umene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakanthire nawo mitundu yonse ya anthu imene inkamenyana ndi yerusalemu ndi uwu: matupi awo adzawola iwo eni akuyenda, maso awo adzawola ali mʼmalo mwake, ndipo malilime awo adzawola ali mʼkamwa mwawo. pa tsiku limenelo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzasokoneza anthu akuluakulu. munthu aliyense adzagwira dzanja la mnzake, ndi kuyamba kumenyana okhaokha. yuda nayenso adzachita nkhondo ku yerusalemu. chuma chonse cha anthu a mitundu yozungulira adzachisonkhanitsa pamodzi; golide, siliva ndi zovala zochuluka kwambiri. mliri womwewo udzapha akavalo ndi nyulu, ngamira ndi abulu, pamodzi ndi nyama zonse zokhala ku misasako. kenaka opulumuka ochokera mwa mitundu yonse ya anthu amene anathira nkhondo yerusalemu, azidzapita chaka ndi chaka kukapembedza mfumu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, ndiponso kukachita chikondwerero cha misasa. ngati mitundu ina ya anthu pa dziko lapansi sidzapita ku yerusalemu kukapembedza mfumu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, idzakhala wopanda mvula. ndipo ngati anthu a ku igupto sadzapita ndi kukakhala nawo kumeneko, adzakhala wopanda mvula. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzabweretsa pa iwo mliri umene analangira mitundu ina ya anthu imene sinapite ku chikondwerero cha misasa. chimenechi chidzakhala chilango cha igupto ndiponso mitundu ina yonse imene sidzapita ku chikondwerero cha misasa. pa tsiku limenelo pa maberu a akavalo padzalembedwa mawu oti wopatulikira mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo miphika ya mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh idzakhala yopatulika ngati mbale za ku guwa. mʼphika uliwonse ku yerusalemu ndi ku yuda udzakhala wopatulikira mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, ndipo onse amene adzabwera kudzapereka nsembe adzatenga miphika ina ndi kuphikiramo. ndipo nthawi imeneyo simudzakhalanso akanaani mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse.

malachi

1

uthenga: mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa isreali kudzera mwa malaki. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “ine ndakukondani. koma inu mukufunsa kuti, ‘kodi mwatikonda motani?’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “kodi esau sanali mʼbale wake wa yaqobo? komatu ine ndinakonda yaqobo, koma ndinamuda esau, ndipo dziko lake lamapiri ndalisandutsa chipululu ndipo cholowa chake ndasiyira ankhandwe a mʼchipululu.” mwina edomu nʼkunena kuti, “ngakhale taphwanyidwa, tidzamanganso mʼmabwinja.” koma mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “iwo angathe kumanganso, koma ine ndidzazigwetsanso. iwo adzatchedwa dziko loyipa, la anthu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wayipidwa nawo mpaka muyaya. inu mudzaziona zimenezi ndi maso anu ndipo mudzati, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wamkulu, ukulu wake umafika ngakhale kunja kwa malire a isreali!’ “mwana amalemekeza abambo ake, ndipo wantchito amaopa abwana ake. ngati ine ndine abambo anu, ulemu wanga uli kuti? ngati ndine mbuye wanu, nanga kundiopa kuli kuti?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “ndinu, inu ansembe, amene mumanyoza dzina langa. “komatu mukufunsa kuti, ‘kodi timanyoza dzina lanu bwanji?’ “inu mwanyoza dzina langa popereka chakudya chodetsedwa pa guwa langa lansembe. “komatu mukufunsa kuti, ‘kodi ife takunyozani bwanji?’ “mwandinyoza ponena kuti tebulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi lonyozeka. mukamapereka nsembe nyama zosaona, kodi sicholakwa? mukamapereka nsembe nyama zachilema kapena zodwala, kodi sicholakwa? kayeseni kuzipereka kwa bwanamkubwa wanu! kodi akasangalatsidwa nanu? kodi akazilandira? akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “tsopano tayesani kupempha allah kuti akuchitireni chifundo. kodi ndi zopereka zotere mʼmanja mwanu, iye angakulandireni?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “ndikulakalaka mmodzi wa inu akanatseka zitseko za nyumba ya allah, kuti musayatsemo moto pachabe pa guwa langa lansembe! ine sindikukondwera nanu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, “ndipo ine sindidzalandira zopereka za mʼmanja mwanu. dzina langa lidzalemekezedwa pakati pa mitundu ya anthu, kuchokera kummawa mpaka kumadzulo. mʼmalo monse adzapereka nsembe zofukiza ndi zopereka zangwiro mʼdzina langa, chifukwa dzina langa lidzakhala lalikulu pakati pa mitundu ya anthu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “koma inu mumalinyoza ponena kuti tebulo la ambuye, ‘ndi lodetsedwa,’ ndipo chakudya chake, ‘nʼchonyozeka!’ ndipo inu mumati, ‘ndi zotopetsa zimenezi!’ ndipo mumandinyogodola ine,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “pamene inu mubweretsa nyama zakuba, zolumala kapena zodwala ndi kupereka nsembe, kodi ine ndizilandire kuchokera mʼmanja mwanu?” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “atembereredwe munthu wachinyengo amene ali ndi nyama yayimuna yabwino mʼgulu la ziweto zake ndipo analumbira kuyipereka, koma mʼmalo mwake nʼkupereka nsembe kwa ambuye nyama yosayenera. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ‘pakuti ndine mfumu yayikulu, dzina langa liyenera kuopedwa pakati pa anthu a mitundu yonse.’ ”

2

“tsono chenjezo ili ndi la inu, inu ansembe.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ngati simumvera, ndipo ngati simulemekeza dzina langa mʼmitima mwanu, ndidzakutembererani ndipo madalitso onse munawalandira ndidzawatemberera. ndithu, ndawatemberera kale, chifukwa simunalemekeze ine mʼmitima mwanu.” “ine ndidzalanga zidzukulu zanu chifukwa cha inu; ndidzakupakani kumaso ndowe za nsembe zanu zachikondwerero, ndipo ndidzakutayani pamodzi ndi ndowezo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “apo mudzadziwa kuti ine ndatumiza chenjezoli kuti pangano langa ndi levi lipitirire. ine ndinali naye pa pangano, pangano lopatsa moyo ndi mtendere, ndipo ndinamupatsa zimenezi kuti azindiopa, ndipo anandiopadi ndi kulemekeza dzina langa. pakamwa pake pankatuluka malangizo woona, ndipo pa milomo yake sipanapezeke chinyengo. iye anayenda nane mwamtendere ndi molungama mtima, ndipo anabweza anthu ambiri mʼnjira zawo zauchimo. “pakuti wansembe ayenera kukhala ndi chidziwitso, ndipo anthu ayenera kufunafuna malangizo kuchokera kwa iye, popeza iye ndi mthenga wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. koma inu mwasiya njira yanga ndipo mwapunthwitsa anthu ambiri ndi ziphunzitso zanu; mwayipitsa pangano langa ndi levi,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “choncho ine ndachititsa kuti munyozedwe ndi kuchititsidwa manyazi pamaso pa anthu onse, chifukwa simunatsate njira zanga koma mwakhala mukuonetsa kukondera pa nkhani za malamulo.” kodi sitili naye atate mmodzi tonsefe? kodi anatilenga si allah mmodzi? chifukwa chiyani tikudetsa pangano la makolo athu posamakhulupirirana wina ndi mnzake? yuda waleka kukhulupirika. chinthu chonyansa chachitika mu isreali ndi mu yerusalemu: yuda wayipitsa malo opatulika amene mavawelomakonsonanti-yeahoh amawakonda, pokwatira mkazi wopembedza mulungu wachilendo. ndipo wina aliyense wochita zimenezi, kaya munthuyo ndi wotani, mavawelomakonsonanti-yeahoh amuchotse ku banja la yaqobo, ngakhale atabweretsa zopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. china chimene mumachita ndi ichi: mumakhathamiritsa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi misozi. mumalira ndi kufuwula kwambiri chifukwa iye amakana kuyangʼana nsembe zanu, kapena kulandira mokondwera nsembe za mʼmanja mwanu. inu mukufunsa kuti, “chifukwa chake nʼchiyani?” chifukwa chake nʼchakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mboni ya pangano limene unachita ndi mkazi wa unyamata wako, chifukwa sunakhulupirike kwa iye, ngakhale kuti iyeyo ndiye mnzako, ndi mkazi wako mwapangano. kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh sanawalenge iwo ngati munthu mmodzi? ndi ake mʼthupi ndi mu mzimu. nʼchifukwa chiyani ali mmodzi? chifukwa iye amafuna ana opembedza allah. motero samala moyo wako wauzimu, ndipo usakhale wosakhulupirika kwa mkazi wa unyamata wako. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, “ndimadana ndi kulekana ukwati. ndimadana ndi munthu wochita zankhanza zotere kwa mkazi wake,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. choncho tetezani mzimu wanu, ndipo musakhale osakhulupirika. mwamutopetsa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi zoyankhula zanu. inu mukufunsa kuti, “kodi tamutopetsa bwanji?” mwamutopetsa ponena kuti, “aliyense amene amachita zoyipa ndi wabwino pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo iye amakondwera naye” kapena pofunsa kuti, “ali kuti allah woweruza mwachilungamo?”

3

mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ine ndidzatuma mthenga wanga amene adzakonza njira pamaso panga. kenaka mwadzidzidzi ambuye amene mukumufunafuna adzafika ku nyumba yake. mthenga wapangano amene mukumuyembekezera adzabwera.” koma ndani adzatha kupirira pa tsiku la kubwera kwake? ndani adzatha kuyima pamene iye wafika? pakuti adzakhala ngati moto wa mmisiri wa pa ngʼanjo, kapenanso ngati sopo wa munthu wochapa. iye adzachita kukhalira pansi ngati mmisiri woyenga ndi woyeretsa siliva. iye adzayeretsa alevi ndi kuwayenga ngati golide ndi siliva. pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakhala ndi anthu amene azidzabweretsa zopereka mwachilungamo, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalandira zopereka za yuda ndi yerusalemu, ngati masiku akale, masiku amakedzana. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “tsono ndidzakuyandikirani kuti ndikuweruzeni. mosataya nthawi ndidzanena mawu otsutsa mfiti, achigololo, a umboni wonama, amene salipira bwino antchito awo, amene amazunza akazi ndi ana amasiye, amene saweruza alendo mwachilungamo, komanso amene sandiopa ine.” “ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo sindisintha. choncho inu zidzukulu za yaqobo, simunawonongedwe. kuyambira nthawi ya makolo anu mwakhala mukuphwanya malamulo anga ndipo simunawatsatire. bwererani kwa ine, ndipo ine ndidzabwerera kwa inu,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “koma inu mukufunsa kuti, ‘tibwerere motani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh?’ “kodi munthu angathe kuba za allah? komatu inu mumandibera. “koma inu mukufunsa kuti, ‘kodi timakuberani motani?’ “pa zakhumi ndi pa zopereka. mtundu wanu wonse ndinu otembereredwa, chifukwa mukundibera. bweretsani chakhumi chathunthu ku nyumba yosungira, kuti mukhale chakudya mʼnyumba mwanga.” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, “tandiyesani, ndipo muone ngati sindidzatsekula zipata zakumwamba, ndi kukugwetserani madalitso ochuluka amene mudzasowe malo owayikamo. ndidzaletsa tizirombo kuti tisawononge mbewu zanu, ndipo mpesa wa mʼminda mwanu zipatso zake sizidzayoyoka,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. “motero anthu amitundu yonse adzakutchulani odala, pakuti dziko lanu lidzakhala lokondweretsa,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, “mwayankhula mawu owawa onena za ine. “komabe inu mukufunsa kuti, ‘kodi tanena chiyani chotsutsana nanu?’ “mwanena kuti, ‘kutumikira allah nʼkosapindulitsa. kodi timapindulanji pochita zofuna zake, ndi kumayenda ngati anamfedwa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse? koma tsono ife timati anthu odzikuza ndiye odalitsika. kunena zoona anthu oyipa ndiye amapeza bwino, ngakhale amene amanyoza allah amapulumuka.’ ” ndipo woopa mavawelomakonsonanti-yeahoh anayamba kukambirana, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamvetsera. buku la chikumbutso linalembedwa pamaso pake, lonena za amene amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kulemekeza dzina lake. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “anthu amenewo adzakhala anga, tsiku limene ine ndidzachita izi, adzakhala angaanga. ndidzawaleka osawalanga monga mmene munthu amachitira chifundo mwana wake amene amamutumikira. pamenepo mudzaonanso kusiyana pakati pa anthu olungama ndi oyipa, pakati pa amene amatumikira allah ndi amene satumikira allah.”

4

mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, “ndithu tsiku likubwera; lidzayaka ngati ngʼanjo. anthu onse odzikuza, ndi aliyense ochita zoyipa adzapsa ngati chiputu, ndipo pa tsiku limene likubweralo adzapserera ndi moto. sipadzatsalira muzu kapena nthambi. koma inu amene mumaopa dzina langa, dzuwa lachilungamo lidzakutulukirani lili ndi kuwala kokuchiritsani. ndipo inu mudzatuluka ndi kulumphalumpha ngati ana angʼombe amene atulutsidwa mʼkhola. tsiku limenelo inu mudzapondereza anthu oyipa; adzakhala phulusa ku mapazi anu pa tsiku limene ine ndidzachite zinthu zimenezi,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. kumbukirani zophunzitsa za mtumiki wanga mose, malamulo ndi malangizo amene ndinamupatsa pa horebu kuti awuze aisraeli onse. “taonani, ndidzakutumizirani mneneri eliya lisanafike tsiku lalikulu ndi loopsa la mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye adzabweza mitima ya makolo kwa ana awo, ndi mitima ya ana kwa makolo awo. kupanda kutero ndidzabwera kudzakantha dziko lanu ndi temberero.”

psalms

1

wodala munthu amene satsatira uphungu wa anthu ochimwa, kapena kuyima mʼnjira ya anthu oyipa, kapena kukhala mʼmagulu a anthu onyoza. koma chikondwerero chake chili mʼmalamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mʼmalamulo akewo amalingaliramo usana ndi usiku. iye ali ngati mtengo wodzalidwa mʼmbali mwa mitsinje ya madzi, umene umabereka zipatso zake pa nyengo yake ndipo masamba ake safota. chilichonse chimene amachita amapindula nacho. sizitero ndi anthu oyipa! iwo ali ngati mungu umene umawuluzidwa ndi mphepo. kotero anthu oyipa sadzatha kuyima pa chiweruzo, kapena anthu ochimwa mu msonkhano wa anthu olungama. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amayangʼanira mayendedwe a anthu olungama, koma mayendedwe a anthu oyipa adzawonongeka.

2

nʼchifukwa chiyani anthu a mitundu ina akufuna kuchita chiwembu? akonzekeranji zopanda pake anthu? mafumu a dziko lapansi akugwirizana nazo; ndipo olamulira asonkhana pamodzi kulimbana ndi ambuye ndi wodzozedwa wakeyo. iwo akunena kuti, “tiyeni timasule magoli awo ndipo titaye zingwe zawo.” wokhala mmwamba akuseka; ambuye akuwanyoza iwowo. ndipo iye awadzudzula mu mkwiyo wake ndi kuwaopseza mu ukali wake, kunena kuti, “ine ndakhazikitsa mfumu yanga pa ziyoni, phiri langa loyera.” ine ndidzalengeza zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula: iye anati kwa ine, “iwe ndiwe mwana wanga; lero ine ndakhala atate ako. tandipempha, ndipo ndidzachititsa kuti mitundu ya anthu ikhale cholowa chako; malekezero a dziko lapansi kuti akhale chuma chako. iweyo udzawalamulira ndi ndodo yaufumu yachitsulo; udzawaphwanya zidutswazidutswa ngati zowumba zadothi.” kotero, inu mafumu, chenjerani; chenjezedwani, inu olamulira a dziko lapansi. tumikirani mavawelomakonsonanti-yeahoh mwa mantha ndi kukondwerera ulamuliro wake monjenjemera. mpsopsoneni mwanayo kuti angakwiye; kuti mungawonongedwe mʼnjira zanu, pakuti ukali wake utha kuuka mʼkanthawi kochepa. odala ndi onse amene amathawira kwa iye.

3

salimo la davide. atathawa mwana wake abisalomu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, achulukadi adani anga! achulukadi amene andiwukira! ambiri akunena za ine kuti, “allah sadzamupulumutsa.” sela koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndinu chishango chonditeteza, inu mwandiveka ulemerero ndipo mwanditukula. kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ine ndilira mofuwula ndipo iye amandiyankha kuchokera ku phiri lake loyera. sela ine ndimagona ndi kupeza tulo; ndimadzukanso chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh amandichirikiza. sindidzaopa adani anga osawerengeka amene abwera kulimbana nane kuchokera ku madera onse. dzukani, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh! pulumutseni, inu allah wanga. akantheni adani anga onse pa msagwada; gululani mano a anthu oyipa. chipulumutso chimachokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. madalitso akhale pa anthu anu. sela

4

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe wa zida za zingwe. salimo la davide. ndiyankheni pamene ndiyitana inu, inu allah wa chilungamo changa. pumulitseni ku zowawa zanga; chitireni chifundo ndi kumva pemphero langa. anthu inu, mpaka liti mudzakhala mukusandutsa ulemerero wanga kukhala manyazi? mpaka liti mudzakonda zachabe ndi kufuna milungu yabodza? sela. dziwani kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wadziyikira padera anthu okhulupirika; mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamva pamene ndidzamuyitana. kwiyani koma musachimwe; pamene muli pa mabedi anu, santhulani mitima yanu ndi kukhala chete. sela perekani nsembe zolungama ndipo dalirani mavawelomakonsonanti-yeahoh. ambiri akufunsa kuti, “ndani angationetse chabwino chilichonse?” kuwunika kwa nkhope yanu kutiwalire, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh. inu mwadzaza mtima wanga ndi chimwemwe chachikulu kuposa kuchuluka kwa tirigu wawo ndi vinyo watsopano. ine ndidzagona ndi kupeza tulo mwamtendere, pakuti inu nokha, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mumandisamalira bwino.

5

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe zoyimbira za zitoliro. salimo la davide. tcherani khutu ku mawu anga, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ganizirani za kusisima kwanga mverani kulira kwanga kofuna thandizo, mfumu yanga ndi allah wanga, pakuti kwa inu, ine ndikupemphera. mmawa, mavawelomakonsonanti-yeahoh mumamva mawu anga; mmawa ndimayala zopempha zanga pamaso panu ndi kudikira mwachiyembekezo. inu si allah amene mumasangalala ndi zoyipa; choyipa sichikhala pamaso panu. onyada sangathe kuyima pamaso panu; inu mumadana ndi onse ochita zoyipa. mumawononga iwo amene amanena mabodza; anthu akupha ndi achinyengo, mavawelomakonsonanti-yeahoh amanyansidwa nawo. koma ine, mwa chifundo chanu chachikulu, ndidzalowa mʼnyumba yanu; mwa ulemu ndidzaweramira pansi kuyangʼana ku nyumba yanu yoyera. tsogolereni inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mwa chilungamo chanu chifukwa cha adani anga ndipo wongolani njira yanu pamaso panga. palibe mawu ochokera mʼkamwa mwawo amene angadalirike; mtima wawo wadzaza ndi chiwonongeko. kummero kwawo kuli ngati manda apululu; ndi lilime lawo amayankhula zachinyengo. lengezani kuti ndi olakwa, inu allah! zochita zawo zoyipa zikhale kugwa kwawo. achotseni pamaso panu chifukwa cha machimo awo ambiri, pakuti awukira inu. koma lolani kuti onse amene apeza chitetezo mwa inu akondwere; lolani kuti aziyimba nthawi zonse chifukwa cha chimwemwe. aphimbeni ndi chitetezo chanu, iwo amene amakonda dzina lanu akondwere mwa inu. ndithu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mumadalitsa olungama; mumawazungulira ndi kukoma mtima kwanu ngati chishango.

6

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. pa zoyimbira za zingwe. molingana ndi seminiti. salimo la davide. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, musandidzudzule mu mkwiyo wanu, kapena kundilanga mu ukali wanu. ndichitireni chifundo inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti ndalefuka; inu mavawelomakonsonanti-yeahoh chiritseni, pakuti mafupa anga ali pa ululu waukulu. moyo wanga uli pa mazunzo aakulu. mpaka liti, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mpaka liti? tembenukani inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo mundilanditse; pulumutseni chifukwa cha chikondi chanu chosasinthika. palibe amene amakukumbukirani pamene wamwalira; amakutamandani ndani ali ku manda? ine ndatopa ndi kubuwula; usiku wonse pa bedi panga pamadzaza ndi misozi yanga; ndimanyowetsa pogona panga ndi misozi. maso anga atupa chifukwa cha chisoni; akulephera kuona chifukwa cha adani anga. chokani kwa ine inu nonse amene mumachita zoyipa, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamva kulira kwanga. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamva kupempha kwanga kofuna chifundo; mavawelomakonsonanti-yeahoh walandira pemphero langa. adani anga onse adzachita manyazi ndipo adzakhala ndi mantha; adzabwerera msangamsanga mwa manyazi.

7

sigioni wa davide, amene anayimbira mavawelomakonsonanti-yeahoh zokhudza kusi, wa fuko la benjamini. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, ine ndikuthawira kwa inu; pulumutseni ndi kundilanditsa kwa onse amene akundithamangitsa, mwina angandikadzule ngati mkango, ndi kundingʼamba popanda wondipulumutsa. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, ngati ndachita izi ndipo ndapezeka wolakwa, ngati ndachita zoyipa kwa iye amene ndili naye pa mtendere, kapena popanda chifukwa ndalanda mdani wanga, pamenepo lolani adani anga andithamangitse ndi kundipitirira, lolani kuti moyo wanga aupondereze pansi ndipo mundigoneke pa fumbi. sela nyamukani mavawelomakonsonanti-yeahoh, mu mkwiyo wanu; nyamukani kutsutsana ndi mkwiyo wa adani anga. dzukani allah wanga, lamulirani chilungamo chanu. lolani gulu la anthu a mitundu ina lisonkhane mokuzungulirani. alamulireni muli kumwambako; mavawelomakonsonanti-yeahoh aweruzeni anthu a mitundu inayo. ndiweruzeni mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga mwa chilungamo changa, monga mwa moyo wanga wangwiro, inu wammwambamwamba. inu allah wolungama, amene mumasanthula maganizo ndi mitima, thetsani chiwawa cha anthu oyipa ndipo wolungama akhale motetezedwa. chishango changa ndi allah wammwambamwamba, amene amapulumutsa olungama mtima. allah amaweruza molungama, allah amene amaonetsa ukali wake tsiku ndi tsiku. ngati munthu satembenuka, allah adzanola lupanga lake, iye adzawerama ndi kukoka uta. allah wakonza zida zake zoopsa; iye wakonzekera mivi yake yoyaka moto. taonani, munthu woyipa amalingalira zoyipa zokhazokha nthawi zonse. zochita zake ndi zosokoneza ndi zovutitsa anthu ena. iye amene akumba dzenje ndi kulizamitsa amagwera mʼdzenje limene wakumbalo. mavuto amene amayambitsa amamubwerera mwini; chiwawa chake chimatsikira pa mutu wake womwe. ine ndidzayamika mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha chilungamo chake; ndipo ndidzayimba nyimbo zamatamando pa dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh wammwambamwamba.

8

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. pa gititi. salimo la davide. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ambuye athu, dzina lanu ndi la lamphamvudi pa dziko lonse lapansi! inu mwakhazikitsa ulemerero wanu mʼmayiko onse akumwamba. kuchokera mʼkamwa mwa ana ndi makanda, inu mwakhazikitsa mphamvu chifukwa cha adani anu, kukhazikitsa bata adani ndi anthu obwezera zoyipa. pamene ndilingalira za mayiko anu akumwamba, ntchito ya zala zanu, mwezi ndi nyenyezi, zimene mwaziyika pa malo ake, munthu ndani kuti inu mumamukumbukira, ndi mwana wa munthu kuti inu mumacheza naye? inu munamupanga kukhala wocheperapo kusiyana ndi zolengedwa zakumwamba ndipo mwamuveka ulemerero ndi ulemu. inu munamuyika wolamulira ntchito ya manja anu; munayika zinthu zonse pansi pa mapazi ake; nkhosa, mbuzi ndi ngʼombe pamodzi ndi nyama zakuthengo, mbalame zamlengalenga ndi nsomba zamʼnyanja zonse zimene zimayenda pansi pa nyanja. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ambuye athu, dzina lanu ndi lamphamvudi pa dziko lonse lapansi!

9

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. monga mwa mayimbidwe a nyimbo ya “imfa ya mwana.” salimo la davide. ine ndidzakutamandani, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi mtima wanga wonse; ndidzafotokoza za zodabwitsa zanu zonse. ndidzakondwa ndi kusangalala mwa inu; ndidzayimba nyimbo zamatamando pa dzina lanu, inu wammwambamwamba. adani anga amathawa, iwo amapunthwa ndi kuwonongedwa pamaso panu. pakuti inu mwatsimikiza za kulungama kwanga ndi mlandu wanga; inu mwakhala pa mpando wanu waufumu, kuweruza mwachilungamo. mwadzudzula mitundu ya anthu ndipo mwawononga anthu oyipa; inu mwafafaniza dzina lawo kwamuyaya. chiwonongeko chosatha chagwera adani, mwafafaniza mizinda yawo; ngakhale chikumbutso chawo chawonongedwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh akulamulira kwamuyaya; wakhazikitsa mpando wake waufumu woweruzira. iye adzaweruza dziko mwachilungamo; adzalamulira mitundu ya anthu mosakondera. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye kothawirako kwa opsinjika mtima, linga pa nthawi ya mavuto. iwo amene amadziwa dzina lanu adzadalira inu, pakuti inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, simunawatayepo amene amafunafuna inu. imbani nyimbo zamatamando kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ali pa mpando waufumu mu ziyoni; lengezani pakati pa mitundu ya anthu zimene wachita. pakuti iye amene amabwezera chilango akupha anzawo wakumbukira; iye salekerera kulira kwa ozunzika. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, onani momwe adani anga akundizunzira! chitireni chifundo ndipo ndichotseni pa zipata za imfa, kuti ndilengeze za matamando anu pa zipata za ana aakazi a ziyoni, kuti pamenepo ndikondwere ndi chipulumutso chanu. mitundu ya anthu yagwa mʼdzenje limene yakumba; mapazi awo akodwa mu ukonde umene anawubisa. mavawelomakonsonanti-yeahoh amadziwika ndi chilungamo chake; oyipa akodwa ndi ntchito za manja awo. higayoni. sela oyipa amabwerera ku manda, mitundu yonse imene imayiwala allah. koma osowa sadzayiwalika nthawi zonse, kapena chiyembekezo cha ozunzika kutayika nthawi zonse. dzukani inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, musalole munthu kuti apambane; mitundu yonse iweruzidwe pamaso panu. akantheni ndi mantha aakulu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; mitundu idziwe kuti iwo ndi anthu wamba. sela

10

nʼchifukwa chiyani mavawelomakonsonanti-yeahoh mwayima patali? chifukwa chiyani mukudzibisa nokha pa nthawi ya mavuto? mwa kunyada kwake munthu woyipa asaka wofowoka, amene akodwa mʼnjira zimene iye wakonza. iye amatamandira zokhumba za mu mtima wake; amadalitsa aumbombo ndi kuchitira chipongwe mavawelomakonsonanti-yeahoh. mwa kunyada kwake woyipa safunafuna allah; mʼmaganizo ake wonse mulibe malo a allah. zinthu zake zimamuyendera bwino; iye ndi wamwano ndipo malamulo anu ali nawo kutali; amanyogodola adani ake onse. iye amadziyankhulira kuti, “palibe chimene chidzandigwedeze. ndidzakhala wokondwa nthawi zonse ndipo sindidzakhala pa mavuto.” mʼkamwa mwake mwadzaza matemberero, mabodza ndi zoopseza; zovutitsa ndi zoyipa zili pansi pa lilime lake. iye amabisalira anthu pafupi ndi midzi, kuchokera pobisalapo amapha anthu osalakwa, amayangʼanayangʼana mwachinsinsi anthu oti awawononge. amabisalira anthu ngati mkango pa zitsamba. amabisalira kuti agwire anthu opanda mphamvu; amagwira anthu opanda mphamvu ndi kuwakokera mu ukonde wake. anthuwo amawapondaponda ndipo amakomoka; amakhala pansi pa mphamvu zake. iye amati mu mtima mwake, “allah wayiwala, wabisa nkhope yake ndipo sakuonanso.” dzukani mavawelomakonsonanti-yeahoh! onetsani dzanja lanu inu allah. musayiwale anthu opanda mphamvu. nʼchifukwa chiyani munthu woyipa amachitira chipongwe allah? chifukwa chiyani amati mu mtima mwake, “iye sandiyimba mlandu?” komatu inu allah, mumazindikira mavuto ndi zosautsa, mumaganizira zochitapo kanthu. wovutikayo amadzipereka yekha kwa inu pakuti inu ndi mthandizi wa ana amasiye. thyolani dzanja la woyipitsitsa ndi la munthu woyipa; muzengeni mlandu chifukwa cha zoyipa zake zimene sizikanadziwika. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mfumu kwamuyaya; mitundu ya anthu idzawonongeka kuchoka mʼdziko lake. mumamva inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, zokhumba za osautsidwa; mumawalimbikitsa ndipo mumamva kulira kwawo. kuteteza ana amasiye ndi oponderezedwa, ndi cholinga chakuti munthu amene ali wa dziko lapansi asaopsenso.

11

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ine ndimathawiramo. nanga mungathe bwanji kunena kwa ine kuti, “thawira ku phiri lako ngati mbalame. pakuti taona oyipa akunga mauta awo; ayika bwino mivi yawo pa zingwe za uta, pobisala pawo kuti alase olungama mtima. tsono ngati maziko awonongeka, olungama angachite chiyani?” mavawelomakonsonanti-yeahoh ali mʼnyumba yake yoyera; mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pa mpando wake waufumu kumwamba. iye amayangʼanitsitsa ana a anthu; maso ake amawayesa. mavawelomakonsonanti-yeahoh amayesa olungama, koma moyo wake umadana ndi oyipa, amene amakonda zachiwawa. iye adzakhuthulira pa oyipa makala amoto ndi sulufule woyaka; mphepo yotentha idzakhala yowayenera. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wolungama, iye amakonda chilungamo; ndipo anthu olungama adzaona nkhope yake.

12

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. monga mwa mayimbidwe seminiti. salimo la davide. thandizeni mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti palibe munthu wokhulupirika; okhulupirika akusowa pakati pa anthu. aliyense amanamiza mʼbale wake; ndi pakamwa pawo pabodza amayankhula zachinyengo. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh tsekani milomo yonse yachinyengo ndi pakamwa paliponse podzikuza. pakamwa pamene pamati, “ife tidzapambana ndi kuyankhula kwathu; pakamwapa ndi pathupathu, tsono mbuye wathu ndani?” “chifukwa cha kuponderezedwa kwa anthu opanda mphamvu ndi kubuwula kwa anthu osowa, ine ndidzauka tsopano,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ndidzawateteza kwa owazunza.” ndipo mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi angwiro monga siliva oyengedwa mʼngʼanjo yadothi, oyengedwa kasanu nʼkawiri. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mudzatitchinjiriza ndipo mudzatiteteza kwa anthu otere kwamuyaya. oyipa amangoyendayenda ponseponse anthu akamayamikira zochita zawo.

13

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. mpaka liti mavawelomakonsonanti-yeahoh? kodi mudzandiyiwala mpaka kalekale? mpaka liti mudzandibisira nkhope yanu? ndidzalimbana ndi maganizo anga ndi kukhala ndi chisoni mu mtima mwanga tsiku lililonse mpaka liti? mpaka liti adani anga adzandipambana? ndiyangʼaneni ndi kundiyankha, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga. walitsani maso anga kuti ndingafe; mdani wanga adzati, “ndamugonjetsa,” ndipo adani anga adzakondwera pamene ine ndagwa. koma ndikudalira chikondi chanu chosasinthika; mtima wanga umakondwera ndi chipulumutso chanu. ine ndidzayimbira mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti wandichitira zokoma.

14

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. chitsiru chimati mu mtima mwake, “kulibe allah.” oterewa ndi oyipa ndipo ntchito zawo ndi zonyansa; palibe amene amachita zabwino. mavawelomakonsonanti-yeahoh kumwamba wayangʼana pansi, kuyangʼana anthu onse kuti aone ngati alipo wina wanzeru, amene amafunafuna allah. onse atembenukira kumbali, onse pamodzi asanduka oyipa; palibe amene amachita zabwino, palibiretu ndi mmodzi yemwe. kodi anthu ochita zoyipawa sadziwa chilichonse? akudya anthu anga ngati chakudya chawo ndipo satamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh? awo ali apowo, agwidwa ndi mantha aakulu, pakuti allah ali mʼgulu la olungama. inu ochita zoyipa mumalepheretsa chikonzero cha anthu osauka, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye pothawirapo pawo. ndithu, chipulumutso cha isreali chidzachokera ku ziyoni! pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh abwezeretsa ufulu wa anthu ake, yaqobo akondwere ndipo isreali asangalale!

15

salimo la davide. mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndani angathe kukhala mʼmalo anu opatulika? kodi ndani angathe kukhala mʼphiri lanu loyera? munthu wa makhalidwe abwino, amene amachita zolungama, woyankhula choonadi chochokera mu mtima mwake, ndipo mʼkamwa mwake simutuluka mawu osinjirira, amene sachitira choyipa mnansi wake kapena kufalitsa mbiri yoyipa ya munthu mnzake, amene sapereka ulemu kwa munthu woyipa. koma amalemekeza amene amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene amakwaniritsa zomwe walonjeza ngakhale pamene zikumupweteka, amene amakongoletsa ndalama zake popanda chiwongoladzanja ndipo salandira chiphuphu pofuna kutsutsa anthu osalakwa. iye amene amachita zinthu zimenezi sadzagwedezeka konse.

16

mikitamu ya davide. ndisungeni inu allah, pakuti ine ndimathawira kwa inu. ndinati kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “inu ndinu ambuye anga; popanda inu, ine ndilibe chinthu chinanso chabwino.” kunena za oyera mtima amene ali pa dziko, amenewa ndi olemekezeka, amene ndimakondwera nawo. anthu amene amathamangira kwa milungu ina mavuto awo adzachulukadi. ine sindidzathira nawo nsembe zawo zamagazi kapena kutchula mayina awo ndi pakamwa panga. mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu mwandipatsa cholowa changa ndi chikho changa; mwateteza kolimba gawo langa. malire a malo anga akhala pabwino; ndithudi, ine ndili cholowa chokondweretsa kwambiri. ine ndidzatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh amene amandipatsa uphungu; ngakhale usiku mtima wanga umandilangiza. ndayika mavawelomakonsonanti-yeahoh patsogolo panga nthawi zonse. popeza iyeyo ali kudzanja langa lamanja, sindidzagwedezeka. choncho mtima wanga ndi wosangalala ndipo pakamwa panga pakukondwera; thupi langanso lidzakhala pabwino, chifukwa inu simudzandisiya ku manda, simudzalola kuti woyera wanu avunde. inu mwandidziwitsa njira ya moyo; mudzandidzaza ndi chimwemwe pamaso panu, ndidzasangalala mpaka muyaya pa dzanja lanu lamanja.

17

pemphero la davide. imvani inu mavawelomakonsonanti-yeahoh pempho langa lachilungamo; mverani kulira kwanga. tcherani khutu kuti mumve pemphero langa popeza silikuchokera pakamwa pachinyengo. kusalakwa kwanga kuchokera kwa inu; maso anu aone chimene ndi cholungama. ngakhale inu mutafufuza mtima wanga ndi kundisanthula usiku, ngakhale mutandiyesa, simudzapeza kanthu; ine ndatsimikiza kuti pakamwa panga sipadzachimwa. kunena za ntchito za anthu, monga mwa mawu a pakamwa panu, ine ndadzisunga ndekha posatsata njira zachiwawa. mayendedwe anga akhazikika pa njira zanu; mapazi anga sanaterereke. ine ndikuyitana inu, allah wanga, pakuti mudzandiyankha; tcherani khutu lanu kwa ine ndipo mumve pemphero langa. onetsani kudabwitsa kwa chikondi chanu chachikulu, inu amene mumapulumutsa ndi dzanja lanu lamanja iwo amene amathawira kwa inu kuchoka kwa adani awo. mundisunge ine ngati mwanadiso; mundibise mu mthunzi wa mapiko anu, kuchoka kwa oyipa amene amandizinga ine, kuchoka kwa anthu amene ndi adani anga, amene andizungulira ine. iwo amatseka mitima yawo yopanda chifundo, ndi pakamwa pawo amayankhula modzitamandira. andisaka, tsopano andizungulira ndi maso awo atcheru, kuti andigwetse pansi. iwo ali ngati mkango wofuna nyama; ngati mkango waukulu wokhala mobisala. dzukani mavawelomakonsonanti-yeahoh, mulimbane nawo ndipo muwagwetse pansi; landitseni kuchoka kwa oyipa ndi lupanga lanu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, pulumutseni ndi dzanja lanu kwa anthu otere, kwa anthu a dziko lino amene mphotho yawo ili mʼmoyo uno. inu mumaletsa njala kwa amene asangalatsidwa nanu; ana awo aamuna ali ndi zinthu zambiri, ndipo iwo amasunga chuma cha ana awo. ndipo ine mʼchilungamo ndidzaona nkhope yanu; pamene ndidzadzuka, ndidzakondwera kwambiri poonana nanu.

18

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anayimbira mavawelomakonsonanti-yeahoh nyimbo iyi pamene mavawelomakonsonanti-yeahohyo anamupulumutsa mʼdzanja la adani ake onse ndiponso mʼdzanja la sauli. davide anati: ine ndimakukondani inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mphamvu zanga. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye thanthwe langa, chitetezo changa ndi mpulumutsi wanga; allah wanga ndi thanthwe langa mʼmene ndimathawiramo. chishango changa ndi ndodo yachipulumutso changa, ndi linga langa. ndimayitana mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ndi woyenera matamando, ndipo ndapulumutsidwa kwa adani anga. zingwe za imfa zinandizinga; mitsinje yothamanga yachiwonongeko inandiopsa kwambiri. anandimanga ndi zingwe za ku manda; misampha ya imfa inalimbana nane. mʼmasautso anga ndinapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndinalirira kwa allah wanga kuti andithandize. ali mʼnyumba yake, anamva mawu anga; kulira kwanga kunafika pamaso pake ndi mʼmakutu mwake. dziko lapansi linanjenjemera ndi kuchita chivomerezi, ndipo maziko a mapiri anagwedezeka; ananjenjemera chifukwa iye anakwiya. mʼmphuno mwake munatuluka utsi; moto wonyeketsa unatuluka mʼkamwa mwake, makala amoto anali lawilawi mʼkamwa mwake. iye anangʼamba thambo natsika pansi; pansi pa mapazi ake panali mitambo yakuda. iye anakwera pa kerubi ndi kuwuluka; nawuluka ndi mphepo mwaliwiro. iye anapanga mdima kukhala chofunda chake, chophimba chake chomuzungulira chinali mitambo yakuda ya mlengalenga. mʼkuwala kumene kunali pamaso pake munkachokera matalala, makala amoto ndi ziphaliwali zongʼanima. mavawelomakonsonanti-yeahoh anabangula kumwamba ngati bingu, mawu a wammwambamwamba anamveka ponseponse. iye anaponya mivi yake nabalalitsa adani ake, ndi zingʼaningʼani zake anawagonjetsa. zigwa za mʼnyanja zinaonekera poyera; maziko a dziko lapansi anakhala poyera, mavawelomakonsonanti-yeahoh atabangula mwaukali, pamene mpweya wamphamvu unatuluka mʼmphuno mwanu. ali kumwamba, iye anatambalitsa dzanja lake ndipo anandigwira; anandivuwula mʼmadzi ozama. anandipulumutsa kwa mdani wanga wamphamvu, adani anga, amene anali amphamvu kuposa ine. adaniwo analimbana nane pamene ndinali pa mavuto, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anali thandizo langa. iye anandipititsa kumalo otakasuka; anandipulumutsa chifukwa amakondwera nane. mavawelomakonsonanti-yeahoh wandithandiza molingana ndi chilungamo changa; molingana ndi makhalidwe anga abwino, iye wandipulumutsa. pakuti ine ndinatsata njira za mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndilibe mlandu wochoka pamaso allah wanga. malamulo ake onse ali pamaso panga; sindinasiye malangizo ake. ndakhala moyo wosalakwa pamaso pake ndipo ndakhala ndi kupewa tchimo. mavawelomakonsonanti-yeahoh wandipatsa mphotho molingana ndi chilungamo changa, molingana ndi kuyera kwa manja anga pamaso pake. kwa wokhulupirika, inu mumaonetsa kukhulupirika kwanu; kwa anthu amakhalidwe abwino, inu mumaonetsanso makhalidwe abwino, kwa woyera mtima, inu mumaonetsa kuyera mtima kwanu, koma kwa achinyengo mumaonetsanso kunyansidwa nawo. inu mumapulumutsa anthu odzichepetsa, koma anthu amtima odzikuza mumawatsitsa. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, sungani nyale yanga kuti iziyakabe; allah wanga wasandutsa mdima wanga kukhala kuwunika. ndi thandizo lanu nditha kulimbana ndi gulu la ankhondo; ndi allah wanga nditha kuchita zosatheka ndi munthu. kunena za allah, zochita zake ndi zangwiro; mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh alibe cholakwika. iye ndi chishango kwa onse amene amathawira kwa iye. allah wina ndi uti wofanana nanu mavawelomakonsonanti-yeahoh? ndipo ndani amene ndi thanthwe kupatula allah wathu? ndi allah amene anandipatsa mphamvu ndi kulungamitsa njira yanga. iye amasandutsa mapazi anga kukhala ngati ambawala yayikazi; iye amandithandiza kuyimirira pamwamba pa mapiri. iye amaphunzitsa manja anga kuchita nkhondo; manja anga amatha kuthyola uta wachitsulo. inu mumandipatsa chishango chachipambano, ndipo dzanja lanu lamanja limandichirikiza; mumawerama pansi kundikuza. munakulitsa njira yoyendamo ine, kuti mapazi anga asaguluke. ndinathamangitsa adani anga ndi kuwapitirira; sindinabwerere mpaka atawonongedwa. ndinakantha adaniwo kotero kuti sanathenso kudzuka; anagwera pa mapazi anga. inu munandiveka ndi mphamvu yokachitira nkhondo, munachititsa kuti ndigonjetse adani anga. inu munachititsa adani anga kutembenuka, kuonetsa misana yawo pothawa, ndipo ine ndinawononga adani angawo. iwo anafuwula kupempha thandizo, koma panalibe ndi mmodzi yemwe owapulumutsa. analirira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh koma sanawayankhe. ine ndinawaperesa ngati fumbi lowuluka ndi mphepo. ndinawapondaponda ngati matope a mʼmisewu. inu mwandipulumutsa mʼmanja mwa anthu; mwandisandutsa kukhala mtsogoleri wa anthu a mitundu ina. anthu amene sindikuwadziwa ali pansi pa ulamuliro wanga. alendo amadzipereka okha pamaso panga; akangomva za ine amandigonjera. iwo onse anataya mtima; anatuluka mʼmalinga awo akunjenjemera. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wamoyo! litamandidwe thanthwe langa! akuzike allah mpulumutsi wanga! iye ndi allah amene amabwezera chilango, amene amagonjetsa anthu a mitundu yonse amene ali pansi pa ulamuliro wanga, amene amandipulumutsa mʼmanja mwa adani anga. inu munandikuza kuposa adani anga; munandilanditsa mʼmanja mwa anthu ankhanza. choncho ine ndidzakutamandani pakati pa anthu a mitundu ina, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndidzayimba nyimbo zotamanda dzina lanu. iye amapereka chipambano chachikulu kwa mfumu yake; amaonetsa chikondi chosasinthika kwa wodzozedwa wake, kwa davide ndi zidzukulu zake kwamuyaya.

19

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. zakumwamba zimalengeza za ulemerero wa allah; thambo limalalikira ntchito za manja ake. tsiku ndi tsiku zimayankhula mawu ambiri, usiku ndi usiku zimaonetsa poyera nzeru. palibe kuyankhula, palibe mawu aliwonse; liwu lawo silimveka. koma uthenga wawo umapita pa dziko lonse lapansi, mawuwo amafika mpaka kumalekezero a dziko lapansi. dzuwa lili ngati mkwatibwi wobwera kuchokera ku nsanja yake, ngati katswiri wokondwerera kuthamanga pa mpikisano. limatuluka kuyambira mbali ina ya thambo ndi kuzungulira mpaka mbali inanso; palibe chinthu chotha kupewa kutentha kwake. lamulo la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi langwiro, kutsitsimutsa moyo. maumboni a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi odalirika, amapereka nzeru kwa wopanda nzeru. malangizo a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi olungama, amapereka chimwemwe mu mtima. malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi onyezimira, amapereka kuwala. kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye chinthu changwiro, chimakhala mpaka muyaya. maweruzo a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi owona ndipo onse ndi olungama; ndi a mtengowapatali kuposa golide, kuposa golide weniweni; ndi otsekemera kuposa uchi, kuposa uchi wochokera pa chisa chake. mtumiki wanu amachenjezedwa nawo; powasunga pali mphotho yayikulu. ndani angathe kudziwa zolakwa zake? mundikhululukire zolakwa zanga zobisika. muteteze mtumiki wanunso ku machimo ochita akudziwa; iwo asandilamulire. kotero ndidzakhala wosalakwa, wopanda mlandu wa tchimo lalikulu. mawu a mʼkamwa mwanga ndi zolingalira za mu mtima mwanga zikhale zokondweretsa pamaso panu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, thanthwe langa ndi mpulumutsi wanga.

20

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuyankhe pamene uli pa msautso; dzina la allah wa yaqobo likuteteze. iye atumize thandizo kuchokera ku malo ake opatulika; akugwirizize kuchokera ku ziyoni. iye akumbukire nsembe zako zonse ndipo alandire nsembe zako zopsereza. sela akupatse chokhumba cha mtima wako ndipo akuthandize kuti zonse wakonza zichitike. ife tidzafuwula ndi chimwemwe pamene iwe wapambana ndipo tidzanyamula mbendera zathu mʼdzina la allah wathu, mavawelomakonsonanti-yeahoh ayankhe zopempha zako zonse. tsopano ndadziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amapulumutsa wodzozedwa wake; iye amamuyankha kuchokera kumwamba ku malo ake opatulika ndi mphamvu yopulumutsa ya dzanja lake lamanja. ena amadalira magaleta ndipo ena akavalo koma ife tidzadalira dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu. iwo amagonjetsedwa ndi kugwa, koma ife timadzuka ndi kuyima chilili. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, pulumutsani mfumu! tiyankheni pamene tikuyitanani!

21

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mfumu ikusangalala mu mphamvu yanu, chimwemwe chake nʼchachikuludi pa kupambana kumene mumapereka! inu mwayipatsa zokhumba za mtima wake ndipo simunayimane zopempha za pa milomo yake. sela inu munayilandira ndi madalitso ochuluka ndipo munayiveka chipewa chaufumu chagolide weniweni pa mutu wake. iye anakupemphani moyo, ndipo munamupatsa masiku ochuluka kwamuyaya. kudzera mʼzigonjetso zimene munapereka, ulemerero wake ndi waukulu; inu mwapereka pa iyo ulemerero ndi ufumu. zoonadi inu mwayipatsa madalitso amuyaya, inu mwayipatsa chisangalalo ndi chimwemwe chimene chili pamaso panu. pakuti mfumu imadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh; kudzera mʼchikondi chake chosatha cha wammwambamwamba, iyo sidzagwedezeka. dzanja lanu lidzayimitsa adani anu onse; dzanja lanu lamanja lidzagwira adani anu. pa nthawi ya kuonekera kwanu mudzawasandutsa ngʼanjo yamoto yotentha. mu ukali wake mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawameza, ndipo moto wake udzawatha. inu mudzawononga ana awo pa dziko lapansi, zidzukulu zawo pakati pa anthu. ngakhale iwo akukonzereni chiwembu mwa kuchenjera kwawo sadzapambana; pakuti mudzawapirikitsa ndipo adzaonetsa misana yawo pamene mudzawaloza ndi mivi yanu. mukwezeke inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmphamvu yanu, ife tidzayimba nyimbo ndi kutamanda mphamvu yanu.

22

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. monga mwa “mbawala yayikazi ya mmawa.” salimo la davide. allah wanga, allah wanga, nʼchifukwa chiyani mwandisiya? chifuwa chiyani simukundithandiza ndi pangʼono pomwe? nʼchifukwa chiyani simukumva mawu a kudandaula kwanga? inu allah wanga, ine ndimalira masana, koma simuyankha, usikunso, ndipo sindikhala chete. inu ndinu woyera, wokhala pa mpando waufumu; ndinu matamando a isreali. pa inu makolo athu anadalira; iwo anadalira ndipo inu munawapulumutsa. analirira kwa inu ndipo munawapulumutsa. iwo anakhulupirira inu ndipo simunawakhumudwitse. koma ine ndine nyongolotsi osati munthu, wosekedwa ndi wonyozedwa ndi anthu onse. onse amene amandiona amandiseka; amandiyankhulira mawu achipongwe akupukusa mitu yawo kunena kuti “iyeyu amadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh, musiyeni mavawelomakonsonanti-yeahohyo amulanditse. musiyeni mavawelomakonsonanti-yeahoh amupulumutse popeza amakondwera mwa mavawelomakonsonanti-yeahohyo.” komabe inu ndinu amene munandibadwitsa, munanditulutsa mʼmimba mwa amayi anga. munachititsa kuti ndizikudalirani ngakhale pa nthawi imene ndinkayamwa. chibadwire ine ndinaperekedwa kwa inu; kuchokera mʼmimba mwa amayi anga inu mwakhala muli allah wanga. musakhale kutali ndi ine, pakuti mavuto ali pafupi ndipo palibe wina wondipulumutsa. ngʼombe zazimuna zandizungulira; ngʼombe zazimuna zamphamvu za ku basani zandizinga. mikango yobangula pokadzula nyama, yatsekula kwambiri pakamwa pawo kulimbana nane. ine ndatayika pansi ngati madzi ndipo mafupa anga onse achoka mʼmalo mwake. mtima wanga wasanduka phula; wasungunuka mʼkati mwanga. mphamvu zanga zauma ngati phale, ndipo lilime langa lamamatira ku nsagwada; mwandigoneka mʼfumbi la imfa. agalu andizungulira; gulu la anthu oyipa landizinga. alasa manja ndi mapazi anga. ine nditha kuwerenga mafupa anga onse; anthu amandiyangʼanitsitsa ndi kundidzuma. iwo agawana zovala zanga pakati pawo ndi kuchita maere pa zovala zangazo. koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, musakhale kutali; inu mphamvu yanga, bwerani msanga kuti mudzandithandize. pulumutsani moyo wanga ku lupanga, moyo wanga wopambanawu ku mphamvu ya agalu. ndilanditseni mʼkamwa mwa mikango; pulumutseni ku nyanga za njati. ine ndidzalengeza dzina lanu kwa abale anga; ndidzakutamandani mu msonkhano. inu amene mumaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh mutamandeni! inu zidzukulu zonse za yaqobo, mulemekezeni! muopeni mwaulemu, inu zidzukulu zonse za isreali! pakuti iye sanapeputse kapena kunyoza kuvutika kwa wosautsidwayo; iye sanabise nkhope yake kwa iye. koma anamvera kulira kwake kofuna thandizo. ndidzakutamandani pa msonkhano waukulu chifukwa cha zimene mwandichitira. ndidzakwaniritsa lonjezo langa pamaso pa amene amaopa inu. osauka adzadya ndipo adzakhuta; iwo amene amafunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamutamanda. mitima yanu ikhale ndi moyo mpaka muyaya! malekezero onse a dziko lapansi adzakumbukira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kutembenukira kwa iye, ndipo mabanja a mitundu ya anthu adzawerama pamaso pake, pakuti ulamuliro ndi wake wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo iye amalamulira anthu a mitundu yonse. anthu olemera onse a dziko lapansi adzachita phwando ndi kulambira; onse amene amapita ku fumbi adzagwada pamaso pake; iwo amene sangathe kudzisunga okha ndi moyo. zidzukulu zamʼtsogolo zidzamutumikira iye; mibado ya mʼtsogolo idzawuzidwa za ambuye. iwo adzalengeza za chilungamo chake kwa anthu amene pano sanabadwe pakuti iye wachita zimenezi.

23

salimo la davide. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mʼbusa wanga, sindidzasowa kanthu. amandigoneka pa msipu wobiriwira, amanditsogolera ku madzi akumwa abwino, amatsitsimutsa moyo wanga. amanditsogolera mʼnjira zachilungamo chifukwa cha dzina lake. ngakhale ndiyende mʼchigwa cha mdima wakuda bii, sindidzaopa choyipa, pakuti inu muli ndi ine; chibonga chanu ndi ndodo yanu zimanditonthoza. mumandikonzera chakudya adani anga akuona. mumadzoza mutu wanga ndi mafuta; chikho changa chimasefukira. zoonadi, zokoma ndi chikondi chosasinthika zidzanditsata masiku onse a moyo wanga, ndipo ndidzakhala mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kwamuyaya.

24

salimo la davide. dziko lapansi ndi la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi zonse zimene zili mʼmenemo, dziko ndi onse amene amakhala mʼmenemo; pakuti iye ndiye anayika maziko ake pa nyanja ndi kulikhazika pamwamba pa madzi. ndani angakwere phiri la mavawelomakonsonanti-yeahoh? ndani angathe kuyima pa malo ake opatulika? iye amene ali ndi mʼmanja moyera ndi mtima woyera, amene sapereka moyo wake kwa fano kapena kulumbira mwachinyengo. iyeyo adzalandira madalitso kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo allah mpulumutsi wake adzagamula kuti alibe mlandu. umenewo ndiwo mʼbado wa amene amafunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh; amene amafunafuna nkhope yanu, inu allah wa yaqobo. sela tukulani mitu yanu inu zipata; tsekukani, inu zitseko zakalekalenu, kuti mfumu yaulemerero ilowe. kodi mfumu yaulemereroyo ndani? mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye wamphamvu pa nkhondo. tukulani mitu yanu, inu zipata; tsekukani, inu zitseko zakalekalenu, kuti mfumu yaulemerero ilowe. kodi mfumu yaulemereroyo ndani? mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, iye ndiye mfumu yaulemerero. sela

25

salimo la davide. kwa inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipereka moyo wanga. ndimadalira inu allah wanga. musalole kuti ndichite manyazi kapena kuti adani anga andipambane. aliyense amene amayembekezera kwa ambuye sadzachititsidwa manyazi koma achinyengo ndiwo adzachititsidwe manyazi ndipo sadzakhala ndi chodzitetezera. ndidziwitseni njira zanu inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, phunzitseni mayendedwe anu; tsogolereni mʼchoonadi chanu ndi kundiphunzitsa, pakuti inu ndinu allah mpulumutsi wanga, ndipo chiyembekezo changa chili mwa inu tsiku lonse. kumbukirani inu mavawelomakonsonanti-yeahoh chifundo ndi chikondi chanu chachikulu, pakuti ndi zakalekale. musakumbukire machimo a ubwana wanga ndi makhalidwe anga owukira; molingana ndi chikondi chanu ndikumbukireni ine, pakuti inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinu wabwino. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wabwino ndi wolungama; choncho iye akulangiza ochimwa mʼnjira yake. amatsogolera odzichepetsa kuti achite zolungama ndipo amawaphunzitsa njira zake. njira zonse za mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi zachikondi ndi zokhulupirika kwa iwo amene amasunga zofuna za pangano lake. chifukwa cha dzina lanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, khululukireni mphulupulu zanga, ngakhale kuti ndi zochuluka. tsono ndani munthu amene amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh? mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamulangiza njira yoti ayitsate. iye adzakhala pa ulemerero masiku ake onse, ndipo zidzukulu zake zidzalandira dziko ngati cholowa chawo. mavawelomakonsonanti-yeahoh amawulula chinsinsi chake kwa iwo amene amamuopa; amawulula pangano lake kwa iwowo. maso anga ali pa mavawelomakonsonanti-yeahoh nthawi zonse, pakuti ndi iye yekha amene adzawonjola mapazi anga mu msampha. tembenukirani kwa ine ndipo mundikomere mtima, pakuti ndili ndekhandekha ndipo ndikuzunzika. masautso a mu mtima mwanga achulukirachulukira; masuleni ku zowawa zanga. penyani mazunzo anga ndi zovuta zanga ndipo mufafanize machimo anga onse. onani mmene adani anga achulukira ndi momwe chidani chawo ndi ine chakulira. tetezani moyo wanga ndi kundilanditsa; musalole kuti ndichite manyazi, pakuti ndimathawira kwa inu. kukhulupirika ndi kulungama kwanga kunditeteze, chifukwa chiyembekezo changa chili mwa inu. wombolani isreali inu allah, ku mavuto ake onse!

26

salimo la davide. weruzeni inu mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti ndakhala moyo wosalakwa. ndadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh popanda kugwedezeka. patseni mayeso, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo ndiyeseni, santhulani mtima wanga ndi maganizo anga; pakuti chikondi chanu chili pamaso panga nthawi zonse, ndipo ndimayenda mʼchoonadi chanu nthawi zonse. ine sindikhala pansi pamodzi ndi anthu achinyengo, kapena kufunsa nzeru kwa achiphamaso. ndimanyansidwa ndi msonkhano wa anthu ochita zoyipa ndipo ndimakana kukhala pansi pamodzi ndi oyipa. ndimasamba mʼmanja mwanga kuonetsa kusalakwa kwanga ndi kupita kukatumikira pa guwa lanu la nsembe, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kulengeza mofuwula za matamando anu ndi kuwuza onse za ntchito zanu zodabwitsa. ndimakonda nyumba imene inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mumakhalamo, malo amene ulemerero wanu umapezekako. musachotse moyo wanga pamodzi ndi ochimwa, moyo wanga pamodzi ndi anthu akupha anzawo, amene mʼmanja mwawo muli ndondomeko zoyipa, dzanja lawo lamanja ladzaza ndi ziphuphu. koma ine ndimakhala moyo wosalakwa; mu msonkhano wa anthu anu ndidzatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndayima pa malo wopanda zovuta ndipo ndidzatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh mu msonkhano waukulu.

27

salimo la davide. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye kuwunika kwanga ndi chipulumutso changa; ndidzaopa yani? mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi linga la moyo wanga; ndidzachita mantha ndi yani? pamene anthu oyipa abwera kudzalimbana nane kudzadya mnofu wanga, pamene adani anga ndi achiwembu andithira nkhondo, iwo adzapunthwa ndi kugwa. ngakhale gulu lankhondo lindizinge, mtima wanga sudzaopa. ngakhale nkhondo itayambika kulimbana nane, ngakhale nthawi imeneyo, ine ndidzalimbika mtima. chinthu chimodzi chokha chimene ndipempha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ichi ndi chimene ndidzachifunafuna: kuti ndikhale mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh masiku onse a moyo wanga, ndi kuyangʼana kukongola kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi kumufunafuna iye mʼnyumba yake. pakuti pa tsiku la msautso iye adzanditeteza mʼmalo ake okhalamo; adzandibisa mʼkati mwa nyumba yake ndi kukhazika ine pamwamba pa thanthwe. kotero mutu wanga udzakwezedwa kuposa adani anga amene andizungulira; pa nyumba yake ndidzapereka nsembe ndi mfuwu wachimwemwe; ndidzayimba nyimbo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. imvani mawu anga pamene ndiyitana inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mundichitire chifundo ndipo mundiyankhe. mtima wanga ukuti kwa inu, “funafuna nkhope yake!” nkhope yanu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndidzayifunafuna. musandibisire nkhope yanu, musamubweze mtumiki wanu mwamkwiyo; mwakhala muli thandizo langa. musandikane kapena kunditaya, inu allah mpulumutsi wanga. ngakhale abambo ndi amayi anga anditaya mavawelomakonsonanti-yeahoh adzandisamala. phunzitseni njira yanu inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, munditsogolere mʼnjira yowongoka chifukwa cha ondizunza. musandipereke ku zokhumba za adani anga, pakuti mboni zambiri zauka kutsutsana nane ndipo zikundiopseza. ine ndikutsimikiza mtima za zimenezi; ndidzaona ubwino wa mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼdziko la anthu amoyo. dikirani pa mavawelomakonsonanti-yeahoh; khalani anyonga ndipo limbani mtima nimudikire mavawelomakonsonanti-yeahoh.

28

salimo la davide. kwa inu ine ndiyitana, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinu thanthwe langa; musakhale osamva kwa ine. pakuti mukapitirira kukhala chete, ndidzakhala ngati iwo amene atsikira ku dzenje. imvani kupempha chifundo kwanga pomwe ndikuyitana kwa inu kuti mundithandize, pomwe ndikukweza manja anga kuloza ku malo anu oyeretsetsa. musandikokere kutali pamodzi ndi anthu oyipa, pamodzi ndi iwo amene amachita zoyipa, amene amayankhula mwachikondi ndi anzawo koma akusunga chiwembu mʼmitima mwawo. muwabwezere chifukwa cha zochita zawo ndi ntchito zawo zoyipa; abwezereni chifuwa cha zimene manja awo achita ndipo mubweretse pa iwo zimene zowayenera. popeza iwowo sakhudzidwa ndi ntchito za mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi zimene manja ake anazichita, iye adzawakhadzula ndipo sadzawathandizanso. matamando apite kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, popeza iye wamva kupempha chifundo kwanga. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mphamvu yanga ndi chishango changa; mtima wanga umadalira iye, ndipo ine ndathandizidwa. mtima wanga umalumphalumpha chifukwa cha chimwemwe ndipo ndidzayamika iye mʼnyimbo. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mphamvu ya anthu ake, linga la chipulumutso kwa wodzozedwa wake. pulumutsani anthu anu ndipo mudalitse cholowa chanu; mukhale mʼbusa wawo ndipo muwakweze kwamuyaya.

29

salimo la davide. perekani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu anthu amphamvu, perekani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ulemerero ndi mphamvu. perekani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ulemerero woyenera dzina lake, pembedzani mavawelomakonsonanti-yeahoh mwa kukongola kwa chiyero chake. liwu la mavawelomakonsonanti-yeahoh lili pamwamba pa madzi; allah waulemerero abangula, mavawelomakonsonanti-yeahoh abangula pamwamba pa madzi amphamvu. liwu la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi lamphamvu; liwu la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi laulemerero. liwu la mavawelomakonsonanti-yeahoh limathyola mikungudza; mavawelomakonsonanti-yeahoh amathyolathyola mikungudza ya ku lebanoni. iye amachititsa lebanoni kulumphalumpha ngati mwana wangʼombe, siriyoni ngati mwana wa njati: liwu la mavawelomakonsonanti-yeahoh limakantha ngati kungʼanima kwa mphenzi. liwu la mavawelomakonsonanti-yeahoh limagwedeza chipululu; mavawelomakonsonanti-yeahoh amagwedeza chipululu cha kadesi. liwu la mavawelomakonsonanti-yeahoh limapindapinda mibawa ndi kuyeretsa nkhalango. ndipo mʼnyumba mwake onse amafuwula kuti, “ulemerero!” mavawelomakonsonanti-yeahoh amakhala pamwamba pa madzi osefukira, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mfumu kwamuyaya. mavawelomakonsonanti-yeahoh amapereka mphamvu kwa anthu ake; mavawelomakonsonanti-yeahoh amadalitsa anthu ake ndi mtendere.

30

salimo la davide. nyimbo yoyimba popereka nyumba ya allah. ndidzakukwezani mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa mwanditulutsa kwakuya, ndipo simunalole kuti adani anga akondwere pa ine. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga ndinapempha kwa inu thandizo ndipo inu munandichiritsa. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, munanditulutsa ku manda, munandisunga kuti ndisatsalire mʼdzenje. imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh inu anthu ake okhulupirika; tamandani dzina lake loyera. pakuti mkwiyo wake umakhala kwa kanthawi koma kukoma mtima kwake ndi kwa moyo wonse; utha kuchezera kulira usiku wonse, koma chimwemwe chimabwera mmawa. pamene ndinaona kuti ndili otetezedwa ndinati, “sindidzagwedezekanso.” inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamene munandikomera mtima, munachititsa phiri langa kuyima chilili; koma pamene munabisa nkhope yanu, ndinataya mtima. kwa inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinayitana; kwa ambuye ndinapempha chifundo; “kodi pali phindu lanji powonongeka kwanga ngati nditsikira ku dzenje? kodi fumbi lidzakutamandani inu? kodi lidzalengeza za kukhulupirika kwanu? imvani mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mundichitire chifundo; mavawelomakonsonanti-yeahoh mukhale thandizo langa.” inu munasandutsa kulira kwanga kukhala kuvina; munachotsa chiguduli changa ndi kundiveka ndi chimwemwe, kuti mtima wanga uthe kuyimbira inu usakhale chete. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, ndidzapereka kwa inu mayamiko kwamuyaya.

31

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. mwa inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ine ndimathawiramo; musalole nʼkomwe kuti ndichititsidwe manyazi; mundipulumutse chifukwa cha chilungamo chanu. tcherani khutu lanu kwa ine, bwerani msanga kudzandilanditsa; mukhale thanthwe langa lothawirapo, linga lolimba kundipulumutsa ine. popeza inu ndinu thanthwe langa ndi linga langa, chifukwa cha dzina lanu tsogolereni ndi kundiwongolera. ndimasuleni mu msampha umene anditchera pakuti ndinu pothawirapo panga. mʼmanja mwanu ndipereka mzimu wanga; womboleni mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wachoonadi. koma ine ndimadana nawo amene amamamatira mafano achabechabe; ine ndimadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzakondwa ndi kusangalala mʼchikondi chanu popeza inu munaona masautso anga ndipo mumadziwa kuwawa kwa moyo wanga. inu simunandipereke kwa mdani koma mwayika mapazi anga pa malo otakasuka. mundichitire chifundo inu mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti ndili pa mavuto; maso anga akulefuka ndi chisoni, mʼmoyo mwanga ndi mʼthupi mwanga momwe mukupweteka. moyo wanga ukunyeka chifukwa cha kuwawidwa mtima ndi zaka zanga chifukwa cha kubuwula; mphamvu zanga zatha chifuwa cha masautso, ndipo mafupa anga akulefuka. chifukwa cha adani anga onse, ndine wonyozeka kwambiri ndi anansi anga; ndine chochititsa manyazi kwa abwenzi anga. iwo amene amandiona mu msewu amandithawa. ine ndinayiwalika kwa iwo ngati kuti ndinamwalira; ndakhala ngati mʼphika wosweka. pakuti ine ndamva zonena zoyipa za anthu ambiri; zoopsa zandizungulira mbali zonse; iwo akukonza chiwembu kuti alimbane nane, kuti atenge moyo wanga. koma ndikudalira inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndikunena kuti, “ndinu allah wanga.” masiku anga ali mʼmanja mwanu; ndipulumutseni kwa adani anga ndi kwa iwo amene akundithamangitsa. walitsani nkhope yanu pa mtumiki wanu; pulumutseni mwa chikondi chanu chosatha. mavawelomakonsonanti-yeahoh musalole kuti ndichite manyazi, pakuti ndalirira kwa inu; koma oyipa achititsidwe manyazi ndipo agone chete mʼmanda. milomo yawo yabodzayo ikhale chete, pakuti chifukwa cha kunyada ayankhula modzikuza kutsutsana ndi wolungama. ndi waukulu ubwino wanu umene mwawasungira amene amakuopani, umene mumapereka anthu akuona kwa iwo amene amathawira kwa inu. mu mthunzi wa pamalo popezeka panu muwabisa, kuwateteza ku ziwembu za anthu; mʼmalo anu okhalamo mumawateteza kwa anthu owatsutsa. matamando akhale kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti anaonetsa chikondi chake chodabwitsa kwa ine pamene ndinali mu mzinda wozingidwa. ndili mʼnkhawa zanga ndinati, “ine ndachotsedwa pamaso panu!” komabe inu munamva kupempha chifundo kwanga pamene ndinapempha thandizo kwa inu. kondani mavawelomakonsonanti-yeahoh oyera mtima ake onse! mavawelomakonsonanti-yeahoh amasunga wokhulupirika koma amalanga kwathunthu anthu odzikuza. khalani ndi nyonga ndipo limbani mtima, inu nonse amene mumayembekezera mavawelomakonsonanti-yeahoh.

32

salimo la davide. malangizo. ngodala munthu amene zolakwa zake zakhululukidwa; amene machimo ake aphimbidwa. ngodala munthu amene machimo ake mavawelomakonsonanti-yeahoh sawawerengeranso pa iye ndipo mu mzimu mwake mulibe chinyengo. pamene ndinali chete, mafupa anga anakalamba chifukwa cha kubuwula kwanga tsiku lonse. pakuti usana ndi usiku dzanja lanu linandipsinja; mphamvu zanga zinatha monga nthawi yotentha yachilimwe. sela kotero ine ndinavomereza tchimo langa kwa inu, sindinabise mphulupulu zanga. ndinati, “ine ndidzawulula zolakwa zanga kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo inu munandikhululukira mlandu wa machimo anga.” sela choncho aliyense okhulupirika apemphere kwa inuyo pomwe mukupezeka; ndithu pamene madzi amphamvu auka, sadzamupeza. inu ndi malo anga obisala; muzinditeteza ku mavuto ndipo muzindizinga ndi nyimbo zachipulumutso. sela ndidzakulangiza ndi kukuphunzitsa njira imene udzayendamo; ndidzakupatsa uphungu ndi kukuyangʼanira. usakhale ngati kavalo kapena bulu, zimene zilibe nzeru, koma ziyenera kuwongoleredwa ndi zitsulo za mʼkamwa ndi pamutu, ukapanda kutero sizibwera kwa iwe. zowawa ndi zambiri za anthu oyipa koma chikondi chosatha cha mavawelomakonsonanti-yeahoh chimamuzinga munthu amene amadalira iye. kondwerani mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh inu olungama; imbani, inu nonse amene muli owongoka mtima!

33

imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh mokondwera inu olungama, nʼkoyenera kuti owongoka mtima azitamanda iyeyo. mutamandeni mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi pangwe; muyimbireni iye nyimbo pa zeze wa zingwe khumi. muyimbireni nyimbo yatsopano; imbani mwaluso, ndipo fuwulani mwachimwemwe. pakuti mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi olungama ndi owona; iye ndi wokhulupirika pa zonse zimene amachita. mavawelomakonsonanti-yeahoh amakonda chilungamo ndipo amaweruza molungama; dziko lapansi ladzaza ndi chikondi chake chosatha. ndi mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh mayiko akumwamba anapangidwa, zolengedwa zake ndi mpweya wa mʼkamwa mwake. iye amasonkhanitsa pamodzi madzi a mʼnyanja mʼmitsuko; amayika zozama mʼnyumba zosungiramo. dziko lonse lapansi liope mavawelomakonsonanti-yeahoh; anthu onse amulemekeze iye. pakuti iye anayankhula ndipo zinakhalapo; iye analamulira ndipo zinakhazikika. mavawelomakonsonanti-yeahoh amalepheretsa chikonzero cha anthu a mitundu ina; iye amaphwanya zolinga za anthu ambiri. koma chikonzero cha mavawelomakonsonanti-yeahoh chimakhala mpaka muyaya, zolinga za mu mtima mwake pa mibado yonse. wodala mtundu wa anthu umene allah wake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, anthu amene iye anawasankha kukhala cholowa chake. kuchokera kumwamba mavawelomakonsonanti-yeahoh amayangʼana pansi ndi kuona anthu onse; kuchokera ku malo ake okhalako iye amayangʼanira onse amene amakhala pa dziko lapansi. iye amene amapanga mitima ya onse, amaona zonse zimene akuchita. palibe mfumu imene imapulumutsidwa chifukwa cha kukula kwa gulu lake lankhondo; palibe msilikali amene amathawa ndi mphamvu zake zazikulu. kavalo ndi chiyembekezo cha chabechabe cha chipulumutso, ngakhale ali ndi mphamvu yayikulu sangathe kupulumutsa. koma maso a mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pa iwo amene amaopa iye; amene chiyembekezo chawo chili mʼchikondi chake chosatha, kuwawombola iwo ku imfa ndi kuwasunga ndi moyo nthawi ya njala. ife timadikira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mwachiyembekezo; iye ndiye thandizo lathu ndi chishango chathu. mwa iye mitima yathu imakondwera, pakuti ife timadalira dzina lake loyera. chikondi chanu chosatha chikhale pa ife inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamene tikuyembekeza kwa inu.

34

salimo la davide. pamene iye ananyengezera misala pamaso pa abimeleki, amene anamupirikitsa, iyeyo nʼkuchoka. ndidzayamika mavawelomakonsonanti-yeahoh nthawi zonse; matamando ake adzakhala pa milomo yanga nthawi zonse. moyo wanga udzanyadira mavawelomakonsonanti-yeahoh; anthu osautsidwa amve ndi kukondwera. lemekezani mavawelomakonsonanti-yeahoh pamodzi ndi ine; tiyeni pamodzi tikuze dzina lake. ine ndinafunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo iye anandiyankha; anandilanditsa ku mantha anga onse. iwo amene amayangʼana kwa iye, nkhope zawo zimanyezimira; nkhope zawo sizikhala zophimbidwa ndi manyazi. munthu wosauka uno anayitana, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamumva; mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupulumutsa ku mavuto ake onse. mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh amatchinjiriza amene amakonda iye ndi kuwalanditsa. lawani ndipo onani kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wabwino; wodala munthu amene amathawira kwa iye. wopani mavawelomakonsonanti-yeahoh inu oyera mtima ake, pakuti iwo amene amaopa iye sasowa kanthu. mikango itha kulefuka ndi kumva njala koma iwo amene amafunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh sasowa kanthu kalikonse kabwino. bwerani ana anga, mundimvere; ndidzakuphunzitsani kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh. aliyense wa inu amene amakonda moyo wake ndi kukhumba kuti aone masiku abwino ambiri, asunge lilime lake ku zoyipa ndi milomo yake kuti isayankhule zonama. tembenuka kuchoka ku zoyipa ndipo chita zabwino; funafuna mtendere ndi kuwulondola. maso a mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pa olungama ndipo makutu ake ali tcheru kumva kulira kwawo; nkhope ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ikutsutsana ndi amene amachita zoyipa, kuwachotsa kuti asawakumbukirenso pa dziko lapansi. olungama amafuwula, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh amawamva; iye amawalanditsa ku mavuto awo onse. mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pafupi kwa osweka mtima ndipo amapulumutsa iwo amene asweka mu mzimu. munthu wolungama atha kukhala ndi mavuto ambiri, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh amamulanditsa ku mavuto onsewo, iye amateteza mafupa ake onse, palibe limodzi la mafupawo limene lidzathyoledwa. choyipa chidzapha anthu oyipa; adani a olungama adzapezeka olakwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh amawombola atumiki ake; aliyense amene amathawira kwa iye sadzapezeka wolakwa.

35

salimo la davide. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mulimbane nawo amene akulimbana nane; mumenyane nawo amene akumenyana nane. tengani chishango ndi lihawo; dzukani ndipo bwerani mundithandize. tengani mkondo ndi nthungo, kulimbana ndi iwo amene akundithamangitsa. uzani moyo wanga kuti, “ine ndine chipulumutso chako.” iwo amene akufunafuna moyo wanga anyozedwe ndi kuchita manyazi; iwo amene akukonza kuti moyo wanga uwonongeke abwerere mʼmbuyo mochititsa mantha. akhale ngati mankhusu owuluka ndi mphepo pamene mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwapirikitsa. njira yawo ikhale ya mdima ndi yoterera pamene mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwathamangitsa. popeza ananditchera ukonde popanda chifukwa ndipo popanda chifukwa andikumbira dzenje, chiwonongeko chiwapeza modzidzimutsa ukonde umene iwo abisa uwakole, agwere mʼdzenje kuti awonongedwe. pamenepo moyo wanga udzakondwera mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kusangalala ndi chipulumutso chake. thupi langa lidzafuwula mokondwera, “ndani angafanane nanu mavawelomakonsonanti-yeahoh? mumalanditsa osauka kwa amene ali ndi mphamvu zambiri, osauka ndi osowa kwa iwo amene amawalanda.” mboni zopanda chisoni zinayimirira, zinandifunsa zinthu zimene sindikuzidziwa. iwo anandibwezera zoyipa pa zabwino ndipo anasiya moyo wanga pa chisoni. koma pamene iwo ankadwala, ine ndinavala chiguduli ndi kudzichepetsa ndekha posala zakudya. pamene mapemphero anga anabwerera kwa ine osayankhidwa, ndinayendayenda ndi kulira maliro, kumulira ngati bwenzi langa kapena mʼbale wanga. ndinaweramitsa mutu wanga mosweka mtima kukhala ngati ndikulira amayi anga. koma pamene ndinaphunthwa, iwo anasonkhana mosangalala; ondithira nkhondo anasonkhana kutsutsana nane, ineyo osadziwa. iwo sanasiye kundiyankhulira mawu onyoza. monga anthu osapembedza, iwo anandinyoza mwachipongwe; anandikukutira mano awo. ambuye, mpaka liti mudzakhala mukungoyangʼana? landitsani moyo wanga ku chiwonongeko chawo, moyo wanga wopambana ku mikango. ndidzakuyamikani mu msonkhano waukulu; pakati pa gulu lalikulu la anthu ndidzakutamandani. musalole adani anga onyenga akondwere chifukwa cha masautso anga; musalole kuti amene amadana nane popanda chifukwa andiyangʼane chamʼmbali mondinyoza. iwowo sayankhula mwamtendere, koma amaganizira zonamizira iwo amene amakhala mwabata mʼdziko. iwo amandiseka mofuwula ndipo amati, “haa! haa! ndipo ndi maso athuwa ife taziona.” mavawelomakonsonanti-yeahoh mwaona zimenezi; musakhale chete. ambuye musakhale kutali ndi ine. dzukani, ndipo nyamukani kunditeteza! mulimbane nawo chifukwa cha ine, allah wanga ndi ambuye anga. onetsani kusalakwa kwanga mwa chilungamo chanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga. musalole kuti akondwere chifukwa cha mavuto anga. musalole kuti aganize kuti, “amati atani, zachitika monga momwe timafunira!” kapena kunena kuti, “tamutha ameneyu basi.” onse amene amakondwera ndi masautso anga achite manyazi ndi kusokonezeka. onse amene amadzikweza kufuna kundipambana, avekedwe manyazi ndi mnyozo ngati zovala. koma amene amakondwera chifukwa chakuti ndine wosalakwa, afuwule mwachimwemwe ndi chisangalalo. nthawi zonse azinena kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akwezeke, iye amene amakondwera ndi kupeza bwino kwa mtumiki wake.” pakamwa panga padzayankhula za chilungamo chanu ndi za matamando anu tsiku lonse.

36

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide, mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. uthenga uli mu mtima mwanga wonena za kuchimwa kwa munthu woyipa: mu mtima mwake mulibe kuopa allah. pakuti iye mʼkuona kwake amadzinyenga yekha kwambiri, sazindikira kapena kudana ndi tchimo lake. mawu a pakamwa pake ndi oyipa ndi achinyengo; iyeyo waleka kukhala wanzeru ndi kuchita zabwino. ngakhale ali pa bedi pake amakonzekera zoyipa; iye amadzipereka yekha ku njira ya uchimo ndipo sakana cholakwa chilichonse. chikondi chanu mavawelomakonsonanti-yeahoh, chimafika ku mayiko a kumwamba, kukhulupirika kwanu mpaka ku mitambo. chilungamo chanu allah chili ngati mapiri aakulu, chiweruzo chanu chili ngati kuzama kwakukulu. mavawelomakonsonanti-yeahoh mumasunga munthu pamodzi ndi chinyama. chikondi chanu chosatha ndi chamtengowapatali! otchuka pamodzi ndi anthu wamba pakati pa anthu amapeza pothawirapo mu mthunzi wa mapiko anu. iwo amadyerera zinthu zambiri za mʼnyumba yanu; inu mumawapatsa chakumwa kuchokera mu mtsinje wanu wachikondwerero. pakuti kwa inu kuli kasupe wamoyo; mʼkuwala kwanu ifenso timaona kuwala. pitirizani chikondi chanu pa iwo amene amakudziwani, chilungamo chanu kwa olungama mtima. musalole kuti phazi la wodzikuza libwere kulimbana nane, kapena dzanja la oyipa kundithamangitsa. onani momwe ochita zoyipa agonera atagwa, aponyeni pansi, kuti asathe kudzukanso!

37

salimo la davide. usamavutike chifukwa cha anthu oyipa kapena kuchitira nsanje amene akuchita cholakwa; pakuti monga udzu iwo adzafota msanga, ngati mbewu zobiriwira adzanyala msanga. khulupirira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo uzichita zabwino; khazikika mʼdziko ndi kutsata zokhulupirika. udzikondweretse wekha mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo iye adzakupatsa zokhumba za mtima wako. pereka njira yako kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh; dalira iye ndipo iyeyo adzachita izi: iye adzachititsa chilungamo chako kuwala ngati mʼbandakucha, chiweruzo chako ngati dzuwa la masana. khala chete pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo umudikire mofatsa; usavutike pamene anthu apambana mʼnjira zawo, pamene iwo achita zinthu zawo zoyipa. pewa kupsa mtima ndipo tembenuka kuchoka ku ukali, usavutike chifukwa zimenezi zimatsogolera ku zoyipa. pakuti anthu oyipa adzachotsedwa, koma iwo amene amayembekeza mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalandira dziko. kwa kanthawi oyipa sadzapezekanso; ngakhale muwafunefune, sadzapezekanso. koma ofatsa adzalandira dziko ndipo adzasangalala ndi mtendere waukulu. oyipa amakonza chiwembu kutsutsana ndi olungama ndipo amawakukutira mano; koma ambuye amaseka oyipa pakuti iye amadziwa kuti tsiku lawo likubwera. oyipa amasolola lupanga ndi kupinda uta kugwetsa osauka ndi osowa, kupha iwo amene njira zawo ndi zolungama. koma malupanga awo analasa mitima yawo yomwe, ndipo mauta awo anathyoka. zabwino zochepa zimene olungama ali nazo ziposa chuma cha anthu oyipa ambiri; pakuti mphamvu ya oyipa idzasweka, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh amasunga olungama. masiku a anthu osalakwa amadziwika ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo cholowa chawo chidzakhala mpaka muyaya. pa nthawi ya mavuto iwo sadzafota; mʼmasiku a njala adzakhala ndi zinthu zambiri. koma oyipa adzawonongeka; adani a mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakhala ngati kukongola kwa kuthengo, iwo adzazimirira ngati utsi. oyipa amabwereka ndipo sabweza koma olungama amapereka mowolowamanja. iwo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh amawadalitsa adzalandira dziko, koma amene iye amawatemberera adzachotsedwa. ngati mavawelomakonsonanti-yeahoh akondwera ndi njira ya munthu, amakhazikitsa mayendedwe ake; ngakhale atapunthwa sadzagwa, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amamutchinjiriza ndi dzanja lake. ine ndinali wamngʼono ndipo tsopano ndakalamba koma sindinaonepo olungama akusiyidwa kapena ana awo akupempha chakudya. iwo ndi owolowamanja nthawi zonse ndipo amabwereketsa mwaufulu; ana awo adzadalitsika. tembenuka kuchoka ku zoyipa ndipo chita zabwino; pamenepo udzakhazikika mʼdziko kwamuyaya. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amakonda wolungama ndipo sadzasiya okhulupirika ake. iwo adzatetezedwa kwamuyaya, koma zidzukulu za oyipa zidzachotsedwa; olungama adzalandira dziko ndipo adzakhazikikamo kwamuyaya. pakamwa pa munthu wolungama pamayankhula za nzeru, ndipo lilime lake limayankhula zolungama. lamulo la allah wake lili mu mtima mwake; mapazi ake saterereka. oyipa amabisala kudikira olungama; kufunafuna miyoyo yawoyo; koma mavawelomakonsonanti-yeahoh sadzawasiya pansi pa mphamvu yawo kapena kuti atsutsidwe pamene abweretsedwa pa milandu. khulupirira mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo sunga njira yake; iye adzakukweza ndipo udzalandira dziko kuti likhale lako; udzaona anthu oyipa akuwonongeka. ine ndinaona munthu woyipa ndi munthu wopanda chifundo akupeza bwino ngati mtengo wobiriwira pa nthaka ya makolo ake. koma sanachedwe kumwalira ndipo sanaonekenso; ngakhale ndinamuyangʼanayangʼana, sanapezekenso. ganizira za munthu wosalakwa, yangʼanitsitsa munthu wolungama; udzaona kuti ali ndi tsogolo labwino ndipo ali ndi zidzukulu zambiri. koma anthu ochimwa adzawonongeka; iwowo pamodzi ndi zidzukulu zawo zomwe. chipulumutso cha olungama chimachokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh; iye ndiye linga lawo pa nthawi ya masautso. mavawelomakonsonanti-yeahoh amawathandiza ndi kuwalanditsa; iye amawalanditsa kwa oyipa ndi kuwapulumutsa, pakuti amathawira kwa iye.

38

salimo la davide. kupempha. mavawelomakonsonanti-yeahoh musandidzudzule mutapsa mtima kapena kundilanga muli ndi ukali. pakuti mivi yanu yandilasa, ndipo dzanja lanu latsika ndipo landifikira. chifukwa cha ukali wanu mulibe thanzi mʼthupi langa; mafupa anga alibe mphamvu chifukwa cha tchimo langa. kulakwa kwanga kwandipsinja ngati katundu wolemera kwambiri kuposa mphamvu zanga. mabala anga akuwola ndipo akununkha chifukwa cha uchitsiru wa moyo wanga wauchimo. ine ndapindika msana ndipo ndawerama kwambiri; tsiku lonse ndimangolira. msana wanga wagwidwa ndi ululu wosasimbika, mulibe thanzi mʼthupi langa. ndilibe mphamvu ndipo ndakunthidwa kwathunthu; ndikubuwula ndi ululu wa mumtima. zokhumba zanga zonse zili poonekera pamaso panu ambuye, kusisima kwanga sikunabisike kwa inu. mtima wanga ukugunda, mphamvu zanga zikutha; ngakhale kuwala kwachoka mʼmaso mwanga. abwenzi anga ndi anzanga akundipewa chifukwa cha mabala anga; anansi anga akhala kutali nane. iwo amene akufunafuna moyo wanga atchera misampha yawo, oti andipwetekewo amayankhula za kuwonongeka kwanga; tsiku lonse amakonza zachinyengo. ine ndili ngati munthu wosamva amene sangamve, monga wosayankhula, amene sangathe kutsekula pakamwa pake; ndakhala ngati munthu amene samva, amene pakamwa pake sipangathe kuyankha. ndikudikira inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; mudzayankha, inu ambuye allah wanga. pakuti ine ndinati, “musawalole kuti akondwere kapena kudzikweza okha pa ine pamene phazi langa laterereka.” pakuti ndili pafupi kugwa, ndipo ndikumva kuwawa nthawi zonse. ndikuvomereza mphulupulu zanga; ndipo ndavutika ndi tchimo langa. ambiri ndi adani anga amphamvu; amene amandida popanda chifukwa alipo ochuluka kwambiri. iwo amene amandibwezera zoyipa mʼmalo mwa zabwino amandinyoza pamene nditsatira zabwino. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, musanditaye; musakhale kutali ndi ine allah wanga. bwerani msanga kudzandithandiza, inu ambuye mpulumutsi wanga.

39

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. kwa yedutuni. salimo la davide. ndinati, “ndidzasamalira njira zanga ndipo ndidzasunga lilime langa kuti ndisachimwe; ndidzatseka pakamwa panga ndi chitsekerero nthawi yonse imene woyipa ali pamaso panga.” koma pamene ndinali chete osanena ngakhale kanthu kalikonse kabwino mavuto anga anachulukirabe. mtima wanga unatentha mʼkati mwanga, ndipo pamene ndinkalingalira, moto unayaka; kenaka ndinayankhula ndi lilime langa: “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndionetseni mathero a moyo wanga ndi chiwerengero cha masiku anga; mundidziwitse kuti moyo wanga ndi wosakhalitsa motani. inu mwachititsa kuti masiku anga akhale ochepa kwambiri, kutalika kwa zaka zanga ndi kopanda phindu pamaso panu; moyo wa munthu aliyense ndi waufupi. sela munthu ali ngati chithunzithunzi chake pamene akuyenda uku ndi uku: iye amangovutika koma popanda phindu; amadzikundikira chuma, osadziwa kuti chidzakhala chayani. “koma tsopano ambuye kodi ndifunanso chiyani? chiyembekezo changa chili mwa inu. pulumutseni ku zolakwa zanga zonse; musandisandutse chonyozeka kwa opusa. ine ndinali chete; sindinatsekule pakamwa panga pakuti inu ndinu amene mwachita zimenezi. chotsani mkwapulo wanu pa ine; ndagonjetsedwa ndi nkhonya ya dzanja lanu. inu mumadzudzula ndi kulanga anthu chifukwa cha tchimo lawo; mumawononga chuma chawo monga njenjete; munthu aliyense ali ngati mpweya. sela “imvani pemphero langa inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mverani kulira kwanga kopempha thandizo; musakhale chete pamene ndikulirira kwa inu, popeza ndine mlendo wanu wosakhalitsa; monga anachitira makolo anga onse. musandiyangʼane mwaukali, choncho ndidzatha kusangalala ndisanafe ndi kuyiwalika.”

40

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. mofatsa ndinadikira mavawelomakonsonanti-yeahoh iye anatembenukira kwa ine ndipo anamva kulira kwanga. ananditulutsa mʼdzenje lachitayiko, mʼthope ndi mʼchithaphwi; iye anakhazikitsa mapazi anga pa thanthwe ndipo anandipatsa malo oyimapo olimba. iye anayika nyimbo yatsopano mʼkamwa mwanga, nyimbo yamatamando kwa allah wanga. ambiri adzaona, nadzaopa ndipo adzakhulupirira mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndi wodala munthu amakhulupirira mavawelomakonsonanti-yeahoh; amene sayembekezera kwa odzikuza, kapena kwa amene amatembenukira kwa milungu yabodza. zambiri, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, ndi zodabwitsa zimene inu mwachita. zinthu zimene munazikonzera ife palibe amene angathe kukuwerengerani. nditati ndiyankhule ndi kufotokozera, zidzakhala zambiri kuzifotokoza. nsembe ndi zopereka inu simuzifuna, koma makutu anga mwawatsekula; zopereka zopsereza ndi zopereka chifukwa cha tchimo inu simunazipemphe. kotero ndinati, “ndili pano, ndabwera. mʼbuku mwalembedwa za ine. ndikufuna kuchita chifuniro chanu, inu allah wanga; lamulo lanu lili mu mtima mwanga.” ndikulalikira uthenga wa chilungamo chanu mu msonkhano waukulu; sinditseka milomo yanga monga mukudziwa inu mavawelomakonsonanti-yeahoh. sindibisa chilungamo chanu mu mtima mwanga; ndinayankhula za kukhulupirika kwanu ndi chipulumutso chanu. ine sindiphimba chikondi chanu ndi choonadi chanu pa msonkhano waukulu. musandichotsere chifundo chanu mavawelomakonsonanti-yeahoh; chikondi chanu ndi choonadi chanu zinditeteze nthawi zonse. pakuti mavuto osawerengeka andizungulira; machimo anga andigonjetsa, ndipo sindingathe kuona. alipo ambiri kuposa tsitsi la mʼmutu mwanga, ndipo mtima wanga ukufowoka mʼkati mwanga. pulumutseni mavawelomakonsonanti-yeahoh; bwerani msanga mavawelomakonsonanti-yeahoh kudzandithandiza. onse amene akufunafuna kuchotsa moyo wanga achititsidwe manyazi ndi kusokonezedwa; onse amene amakhumba chiwonongeko changa abwezedwe mwamanyazi. iwo amene amanena kwa ine kuti, “hee! hee!” abwerere akuchita manyazi. koma iwo amene amafunafuna inu akondwere ndi kusangalala mwa inu; iwo amene amakonda chipulumutso chanu nthawi zonse anene kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akwezeke!” komabe ine ndine wosauka ndi wosowa; ambuye andiganizire. inu ndinu thandizo langa ndi wondiwombola wanga; inu allah wanga, musachedwe.

41

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. wodala ndi munthu amene amaganizira anthu osauka; mavawelomakonsonanti-yeahoh amamuwombola pa nthawi yamsautso. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamuteteza ndi kusunga moyo wake; mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamudalitsa iye mʼdziko ndipo sadzamupereka ku zofuna za adani ake. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamuthandiza pamene akudwala ndipo adzamuchiritsa pa bedi lake la matenda. ndinati, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mundichitire chifundo; chiritseni pakuti ndakuchimwirani.” adani anga mwankhwidzi amanena za ine kuti, “kodi munthu ameneyu adzafa liti kuti ayiwalike?” pamene wina abwera kudzandiona, amayankhula mwachinyengo, pomwe mtima wake ukusonkhanitsa zachipongwe; kenaka iye amatuluka ndi kukalengeza kunja. adani anga onse amanongʼonezana pamodzi kulimbana nane, iwo amalingalira zoyipa kwambiri za ine, ponena kuti, “matenda owopsa amugwira; sadzaukapo pamalo pamene wagona.” ngakhale bwenzi langa la pamtima amene ndinamudalira, iye amene amadya pamodzi ndi ine watukula chidendene chake kulimbana nane. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh mundichititre chifundo, dzutseni kuti ndiwabwezere. ine ndikudziwa kuti mukukondwera nane, pakuti mdani wanga sandigonjetsa. mu ungwiro wanga inu mumandisunga ndi kundiyimika pamaso panu kwamuyaya. atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali kuchokera muyaya mpaka muyaya. ameni ndi ameni.

42

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. ndakatulo ya ana a kora. monga mbawala ipuma wefuwefu kufunafuna mitsinje yamadzi, kotero moyo wanga upuma wefuwefu kufunafuna inu allah. moyo wanga uli ndi ludzu lofuna allah, lofuna allah wamoyo. kodi ndipite liti kukakumana ndi allah? misozi yanga yakhala chakudya changa usana ndi usiku, pamene anthu akunena kwa ine tsiku lonse kuti, “allah wako ali kuti?” zinthu izi ndimazikumbukira pamene ndikukhuthula moyo wanga: momwe ndinkapitira ndi gulu lalikulu, kutsogolera mayendedwe a ku nyumba ya allah ndi mfuwu yachimwemwe ndi mayamiko pakati pa anthu a pa chikondwerero. nʼchifukwa chiyani uli ndi chisoni, iwe moyo wanga? nʼchifukwa chiyani wakhumudwa iwe mʼkati mwanga? yembekezera allah, pakuti ndidzamulambirabe, mpulumutsi wanga ndi allah wanga. moyo wanga uli ndi chisoni mʼkati mwanga kotero ndidzakumbukira inu kuchokera ku dziko la yorodani, ku mitunda ya herimoni kuchokera ku phiri la mizara. madzi akuya akuyitana madzi akuya mu mkokomo wa mathithi anu; mafunde anu onse obwera mwamphamvu andimiza. koma usana mavawelomakonsonanti-yeahoh amalamulira chikondi chake, nthawi ya usiku nyimbo yake ili nane; pemphero kwa allah wa moyo wanga. ine ndikuti kwa allah thanthwe langa, “nʼchifukwa chiyani mwandiyiwala? nʼchifukwa chiyani ndiyenera kuyenda ndikulira, woponderezedwa ndi mdani?” mafupa anga ali ndi ululu wakufa nawo pamene adani anga akundinyoza, tsiku lonse akunena kuti, “allah wako ali kuti?” bwanji ukumva chisoni, iwe mtima wanga? chifukwa chiyani ukuvutika chonchi mʼkati mwanga? khulupirira allah, pakuti ndidzamutamandanso, iye amene ali thandizo langa ndi allah wanga.

43

onetsani kusalakwa kwanga inu allah; ndipo mundinenere mlandu wanga kutsutsana ndi mtundu wosapembedza; mundilanditse mʼmanja mwa achinyengo ndi anthu oyipa. pajatu inu allah ndinu mphamvu zanga. nʼchifukwa chiyani mwandikana ine? nʼchifukwa chiyani ndiyenera kuyenda ndikulira, woponderezedwa ndi mdani? tumizani kuwunika kwanu ndi choonadi chanu kuti zinditsogolere; mulole kuti zindifikitse ku phiri lanu loyera, kumalo kumene inu mumakhala. ndipo ndidzapita ku guwa lansembe la allah, kwa allah, chimwemwe changa ndi chikondwerero changa. ndidzakutamandani ndi zeze, inu allah wanga. nʼchifukwa chiyani uli ndi chisoni iwe moyo wanga? nʼchifukwa chiyani wakhumudwa iwe mʼkati mwanga? khulupirira allah, pakuti ndidzamutamandabe iye, mpulumutsi wanga ndi allah wanga.

44

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. ndakatulo ya ana a kora. ife tamva ndi makutu athu, inu allah; makolo athu atiwuza zimene munachita mʼmasiku awo, masiku akalekalewo. ndi dzanja lanu munathamangitsa mitundu ya anthu ena ndi kudzala makolo athu; inu munakantha mitundu ya anthu, koma makolo athuwo inu munawapatsa ufulu. sanalande dziko ndi lupanga lawo, si mkono wawo umene unawabweretsera chigonjetso, koma ndi dzanja lanu lamanja, mkono wanu ndi kuwala kwa nkhope yanu, pakuti munawakonda. inu ndinu mfumu yanga ndi allah wanga amene mumalamulira chigonjetso cha yaqobo. kudzera kwa inu ife timabweza adani athu; kudzera mʼdzina lanu timapondereza otiwukirawo. sindidalira uta wanga, lupanga langa silindibweretsera chigonjetso; koma inu mumatigonjetsera adani athu, mumachititsa manyazi amene amadana nafe. timanyadira mwa allah wathu tsiku lonse, ndipo tidzatamanda dzina lanu kwamuyaya. koma tsopano mwatikana ndi kutichepetsa; inu simupitanso ndi ankhondo athu. munachititsa ife kubwerera mʼmbuyo pamaso pa mdani ndipo amene amadana nafe atilanda katundu. inu munatipereka kuti tiwonongedwe monga nkhosa ndipo mwatibalalitsa pakati pa anthu a mitundu ina. inu munagulitsa anthu anu pa mtengo wotsika, osapindulapo kanthu pa malondawo. mwachititsa kuti tikhale chochititsa manyazi kwa anthu a mitundu ina, chonyozeka ndi chothetsa nzeru kwa iwo amene atizungulira. mwachititsa kuti tikhale onyozeka pakati pa anthu a mitundu ina; anthu amapukusa mitu yawo akationa. manyazi anga ali pamaso panga tsiku lonse ndipo nkhope yanga yaphimbidwa ndi manyazi chifukwa cha mawu otonza a iwo amene amandinyoza ndi kundichita chipongwe, chifukwa cha mdani amene watsimikiza kubwezera. zonsezi zinatichitikira ngakhale kuti ifeyo sitinayiwale inu kapena kuonetsa kusakhulupirika pa pangano lanu. mitima yathu sinabwerere mʼmbuyo; mapazi athu sanatayike pa njira yanu. koma inu mwatiphwanya ndi kuchititsa kuti tikhale ozunzidwa ndi ankhandwe ndipo mwatiphimba ndi mdima waukulu. tikanayiwala dzina la allah wathu kapena kutambasulira manja athu kwa mulungu wachilendo, kodi allah wathu sakanazidziwa zimenezi, pakuti iye amadziwa zinsinsi zamumtima? komabe chifukwa cha inu timakumana ndi imfa tsiku lonse, tili ngati nkhosa zoyenera kuti ziphedwe. dzukani ambuye! nʼchifukwa chiyani mukugona! dziwutseni nokha! musatikane kwamuyaya. nʼchifukwa chiyani mukubisa nkhope yanu, ndi kuyiwala mavuto athu ndi kuponderezedwa kwathu? tatsitsidwa pansi mpaka pa fumbi; matupi athu amatirira pa dothi. imirirani ndi kutithandiza, tiwomboleni chifukwa cha chikondi chanu chosasinthika.

45

kwa mtsogoleri wamayimbidwe. monga mwa mayimbidwe a “maluwa a kakombo.” salimo la ana a kora. nyimbo ya pa ukwati. mtima wanga watakasika ndi nkhani yokoma pamene ndikulakatula mawu anga kwa mfumu; lilime langa ndi cholembera cha wolemba waluso. inu ndinu abwino kwambiri kuposa anthu onse ndipo milomo yanu inadzozedwa ndi chikondi cha allah chosasinthika, popeza allah wakudalitsani kwamuyaya. mangirirani lupanga lanu mʼchiwuno mwanu, inu munthu wamphamvu; mudziveke nokha ndi ulemerero ndi ukulu wanu. mu ukulu wanu mupite mutakwera mwachigonjetso mʼmalo mwa choonadi, kudzichepetsa ndi chilungamo; dzanja lanu lamanja lionetsere ntchito zanu zoopsa. mivi yanu yakuthwa ilase mitima ya adani a mfumu, mitundu ya anthu igwe pansi pa mapazi anu. mpando wanu waufumu, inu allah, udzakhala ku nthawi za nthawi; ndodo yaufumu yachilungamo idzakhala ndodo yaufumu ya ufumu wanu. inu mumakonda chilungamo ndi kudana ndi zoyipa; choncho allah, allah wanu, wakukhazikani pamwamba pa anzanu pokudzozani ndi mafuta a chimwemwe. mikanjo yanu yonse ndi yonunkhira ndi mure ndi aloe ndi kasiya; kuchokera ku nyumba zaufumu zokongoletsedwa ndi mnyanga wanjovu nyimbo za zoyimbira zazingwe zimakusangalatsani. ana aakazi a mafumu ali pakati pa akazi anu olemekezeka; ku dzanja lanu lamanja kuli mkwatibwi waufumu ali mu golide wa ku ofiri. tamvera, iwe mwana wa mkazi ganizira ndipo tchera khutu; iwala anthu ako ndi nyumba ya abambo ako. mfumu yathedwa nzeru chifukwa cha kukongola kwako; mulemekeze pakuti iyeyo ndiye mbuye wako. mwana wa mkazi wa ku turo adzabwera ndi mphatso, amuna a chuma adzafunafuna kukoma mtima kwako. wokongola kwambiri ndi mwana wa mfumu ali mʼchipinda mwake, chovala chake ndi cholukidwa ndi thonje ndi golide. atavala zovala zamaluwamaluwa akupita naye kwa mfumu; anamwali okhala naye akumutsatira ndipo abweretsedwa kwa inu. iwo akuwaperekeza ndi chimwemwe ndi chisangalalo; akulowa mʼnyumba yaufumu. ana ako aamuna adzatenga malo a makolo ako; udzachititsa kuti akhale ana a mfumu mʼdziko lonse. ndidzabukitsa mbiri yako mʼmibado yonse; choncho mitundu yonse idzakutamanda ku nthawi za nthawi.

46

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. ndakatulo ya ana a kora. nyimbo ya anamwali. allah ndiye kothawira kwathu ndi mphamvu yathu, thandizo lopezekeratu pa nthawi ya mavuto. nʼchifukwa chake sitidzaopa ngakhale dziko lapansi lisunthike, ngakhale mapiri agwe pakati pa nyanja, ngakhale madzi ake atakokoma ndi kuchita thovu, ngakhale mapiri agwedezeke ndi kukokoma kwake. kuli mtsinje umene njira zake za madzi zimasangalatsa mzinda wa allah, malo oyera kumene wammwambamwamba amakhalako. allah ali mʼkati mwake, iwo sudzagwa; allah adzawuthandiza mmawa. mitundu ikupokosera, mafumu akugwa; iye wakweza mawu ake, dziko lapansi likusungunuka. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ali ndi ife, allah wa yaqobo ndi linga lathu. bwerani kuti mudzaone ntchito za mavawelomakonsonanti-yeahoh, chiwonongeko chimene wachibweretsa pa dziko lapansi. iye amathetsa nkhondo ku malekezero a dziko lapansi; iye amathyola uta ndi kupindapinda mkondo; amatentha zishango ndi moto. iye akuti, “khala chete, ndipo dziwa kuti ndine allah; ndidzakwezedwa pakati pa mitundu ya anthu; ine ndidzakwezedwa mʼdziko lapansi.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse ali ndi ife, allah wa yaqobo ndi linga lathu.

47

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la ana a kora. ombani mʼmanja, inu anthu onse; fuwulani kwa allah ndi mawu achimwemwe. ndi woopsadi mavawelomakonsonanti-yeahoh wammwambamwamba; mfumu yayikulu ya dziko lonse lapansi! iye anatigonjetsera mitundu yambirimbiri ya anthu; anayika anthu pansi pa mapazi athu. iye anatisankhira cholowa chathu, chonyaditsa cha yaqobo, amene anamukonda. sela allah wakwera, anthu akumufuwulira mwachimwemwe, mavawelomakonsonanti-yeahoh wakwera, akumuyimbira malipenga. imbani matamando kwa allah, imbani matamando; imbani matamando kwa mfumu yathu, imbani matamando. pakuti allah ndi mfumu ya dziko lonse lapansi; imbirani iye salimo la matamando. allah akulamulira mitundu ya anthu; allah wakhala pa mpando wake waufumu woyera. anthu otchuka mwa anthu a mitundu ina asonkhana monga anthu a allah wa abrahamu, pakuti mafumu a dziko lapansi ndi ake a allah; iye wakwezedwa kwakukulu.

48

nyimbo. salimo la ana a kora. wamkulu ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi woyenera kwambiri matamando mu mzinda wa allah wathu, phiri lake loyera. lokongola mu utali mwake, chimwemwe cha dziko lonse lapansi. malo aatali kwambiri a zafoni ndiye phiri la ziyoni, mzinda wa mfumu yayikulu. allah ali mu malinga ake; iye wadzionetsa yekha kuti ndiye malinga akewo. pamene mafumu anasonkhana pamodzi, pamene anayendera pamodzi kudzalimbana nafe, iwo anaona mzindawo ndipo anadabwa kwambiri; anathawa ndi mantha aakulu. pomwepo anagwidwa nako kunjenjemera, ululu wonga wa mkazi woyembekezera pa nthawi yochira. inu munawawononga monga sitima zapamadzi za ku tarisisi zitawonongeka ndi mphepo ya kummawa. monga momwe tinamvera, kotero ife tinaona mu mzinda wa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, mu mzinda wa allah wathu. allah adzawuteteza kwamuyaya. mʼkati mwa nyumba yanu allah, ife timalingaliramo zachikondi chanu chosasinthika. monga dzina lanu, inu allah, matamando anu amafika ku malekezero a dziko lapansi dzanja lanu lamanja ladzaza ndi chilungamo. phiri la ziyoni likukondwera, midzi ya yuda ndi yosangalala chifukwa cha maweruzo anu. yendayendani mu ziyoni, uzungulireni mzindawo, werengani nsanja zake. yangʼanitsitsani bwino mipanda yake, penyetsetsani malinga ake, kuti mudzafotokoze za izo ku mʼbado wotsatira. pakuti allah uyu ndi allah wathu ku nthawi zosatha; iye adzakhala mtsogoleri wathu mpaka ku mapeto.

49

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la ana a kora. imvani izi anthu a mitundu yonse; mvetserani, nonse amene mumakhala pa dziko lonse, anthu wamba pamodzi ndi anthu odziwika, olemera pamodzinso ndi osauka: pakamwa panga padzayankhula mawu anzeru; mawu ochokera mu mtima mwanga adzapereka nzeru. ndidzatchera khutu langa ku mwambo, ndi pangwe ndidzafotokoza momveka mwambi wanga. ine ndichitirenji mantha pamene masiku oyipa afika, pamene achinyengo oyipa andizungulira. iwo amene adalira kulemera kwawo ndi kutamandira kuchuluka kwa chuma chawo? palibe munthu amene angawombole moyo wa mnzake kapena kuperekera mnzake dipo kwa allah. dipo la moyo ndi la mtengowapatali, palibe malipiro amene angakwanire, kuti iye akhale ndi moyo mpaka muyaya ndi kusapita ku manda. pakuti onse amaona kuti anthu anzeru amamwalira; opusa ndi opanda nzeru chimodzimodzinso amawonongeka ndipo amasiyira chuma chawo anthu ena. manda awo adzakhala nyumba zawo mpaka muyaya, malo awo okhalako kwa nthawi yonse ya mibado yawo, ngakhale anatchula malo mayina awo. ngakhale munthu akhale wachuma chotani, adzafa ngati nyama. izi ndi zimene zimachitikira iwo amene amadzidalira okha, ndi owatsatira awo amene amavomereza zimene amayankhula. sela monga nkhosa iwo ayenera kupita ku manda, ndipo imfa idzawadya. olungama adzawalamulira mmawa; matupi awo adzavunda mʼmanda, kutali ndi nyumba zawo zaufumu. koma allah adzawombola moyo wanga kuchoka ku manda; ndithu iye adzanditengera kwa iye mwini. usavutike mu mtima pamene munthu akulemera, pamene ulemerero wa nyumba yake ukuchulukirachulukira; pakuti sadzatenga kanthu pamodzi naye pamene wamwalira, ulemerero wake sudzapita pamodzi naye. ngakhale pamene munthuyo ali moyo amadziyesa wodala, ndipo ngakhale atamandidwe pamene zinthu zikumuyendera bwino, iyeyo adzakakhala pamodzi ndi mʼbado wa makolo ake, amene sadzaonanso kuwala. munthu amene ali ndi chuma koma wopanda nzeru adzafa ngati nyama yakuthengo.

50

salimo la asafu. wamphamvuyo, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah, akuyankhula ndi kuyitanitsa dziko lapansi kuyambira kotulukira dzuwa mpaka kumene limalowera. kuchokera ku ziyoni, mokongola kwambiri allah akuwala. allah wathu akubwera ndipo sadzakhala chete; moto ukunyeketsa patsogolo pake, ndipo pomuzungulira pali mphepo yamkuntho iye akuyitanitsa zamumlengalenga ndi za pa dziko lapansi kuti aweruze anthu ake. mundisonkhanitsire okhulupirika anga, amene anachita pangano ndi ine pochita nsembe. ndipo mayiko akumwamba akulengeza chilungamo chake, pakuti allah mwini ndi woweruza. imvani inu anthu anga, ndipo ine ndidzayankhula, iwe isreali, ndipo ine ndidzayankhula mokutsutsa; ndine allah, allah wako. sindikudzudzula chifukwa cha nsembe zako, kapena nsembe zako zopsereza zimene zili pamaso panga nthawi zonse. ine sindikufuna ngʼombe yayimuna kuchokera mʼkhola lako kapena mbuzi za mʼkhola lako, pakuti nyama iliyonse yakunkhalango ndi yanga ndiponso ngʼombe za ku mapiri ochuluka. ine ndimadziwa mbalame iliyonse mʼmapiri ndiponso zolengedwa zonse zakutchire ndi zanga. ndikanakhala ndi njala sindikanakuwuzani, pakuti dziko lonse ndi zonse zimene zili mʼmenemo ndi zanga. kodi ndimadya nyama ya ngʼombe zazimuna kapena kumwa magazi a mbuzi? “pereka nsembe zachiyamiko kwa allah, kwaniritsa malonjezo ako kwa wammwambamwamba. ndipo undiyitane pa tsiku lako la masautso; ine ndidzakulanditsa, ndipo udzandilemekeza.” koma kwa woyipa, allah akuti, “kodi uli ndi mphamvu yanji kuti uzinena malamulo anga kapena kutenga pangano langa pa milomo yako? iwe umadana ndi malangizo anga ndipo umaponyera kumbuyo kwako mawu anga. ukaona wakuba umamutsatira, umachita maere ako pamodzi ndi achigololo umagwiritsa ntchito pakamwa pako pa zinthu zoyipa ndipo umakonza lilime lako kuchita chinyengo. nthawi zonse umayankhula motsutsana ndi mʼbale wako ndipo umasinjirira mwana wa amayi ako enieni. wachita zimenezi ndipo ine ndinali chete; umaganiza kuti ndine wofanana nawe koma ndidzakudzudzula ndipo ndidzakutsutsa pamaso pako. “ganizira izi, iwe amene umayiwala allah kuti ndingakukadzule popanda wokupulumutsa: iye amene amapereka nsembe yamayamiko amandilemekeza, ndipo amakonza njira zake kuti ndimuonetse chipulumutso cha allah.”

51

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. pamene mneneri natani anabwera kwa iye atachita chigololo ndi batiseba. mundichitire chifundo, inu allah, molingana ndi chikondi chanu chosasinthika; molingana ndi chifundo chanu chachikulu mufafanize mphulupulu zanga. munditsuke zolakwa zanga zonse ndipo mundiyeretse kuchotsa tchimo langa. pakuti ndikudziwa mphulupulu zanga, ndipo tchimo langa lili pamaso panga nthawi zonse. motsutsana ndi inu, inu nokha, ndachimwa ndipo ndachita zoyipa pamaso panu, kotero kuti inu mwapezeka kuti ndinu wolungama pamene muyankhula ndi pamene muweruza. zoonadi ine ndinali wochimwa pomwe ndimabadwa, wochimwa kuyambira pa nthawi imene amayi anga anakhala woyembekezera ine. zoonadi inu mumafuna choonadi mu ziwalo zamʼkati mwanga; mumandiphunzitsa nzeru mʼkati mwanga mwenimweni. mundiyeretse ndi hisope ndipo ndidzayera, munditsuke ndipo ndidzayera kuposa matalala mundilole ndimve chimwemwe ndi chisangalalo, mulole kuti mafupa amene mwawamphwanya akondwere. mufulatire machimo anga ndi kufafaniza zolakwa zanga zonse. mulenge mʼkati mwanga mtima woyera inu allah ndi kukonzanso mzimu wokhazikika mwa ine. musandichotse pamaso panu kapena kuchotsa mzimu wanu woyera mwa ine. bwezeretsani mwa ine chimwemwe cha chipulumutso chanu ndipo mundipatse mzimu wofuna kumvera kuti undilimbitse. pamenepo ndidzaphunzitsa anthu amphulupulu njira zanu kuti ochimwa adzabwerere kwa inu. mundipulumutse ku tchimo lokhetsa magazi, inu allah, allah wa chipulumutso changa, ndipo lilime langa lidzayimba zachilungamo chanu. inu ambuye tsekulani milomo yanga, ndipo pakamwa panga padzalengeza matamando anu. inu simusangalatsidwa ndi nsembe wamba. ndikanapereka nsembe yopsereza, inu simukondwera nayo. nsembe za allah ndi mzimu wosweka; mtima wosweka ndi wachisoni inu allah simudzawunyoza. mwa kukoma mtima kwanu mupange ziyoni kuti alemere; mumange makoma a yerusalemu. kotero kudzakhala nsembe zachilungamo, nsembe yonse yopsereza yokondweretsa inu; ndipo ngʼombe zazimuna zidzaperekedwa pa guwa lanu la nsembe.

52

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe, ndakatulo ya davide; pamene doegi mwedomu anapita kwa sauli ndi kunena kuti “davide wapita ku nyumba ya ahimeleki.” nʼchifukwa chiyani ukudzitamandira ndi zoyipa, iwe munthu wamphamvu? nʼchifukwa chiyani ukudzitamandira tsiku lonse, iwe munthu wochititsa manyazi pamaso pa allah? tsiku lonse umakhalira kuganizira za kuwononga ena; lilime lako lili ngati lumo lakuthwa, ntchito yako nʼkunyenga. iwe umakonda choyipa mʼmalo mwa kuyankhula choonadi. umakonda kunama kupambana kuyankhula zoona. sela umakonda mawu onse opweteka, iwe lilime lachinyengo! zoonadi allah adzakutsitsa kupita ku chiwonongeko chamuyaya: iye adzakukwatula ndi kukuchotsa mʼtenti yako; iye adzakuzula kuchoka mʼdziko la amoyo. olungama adzaona zimenezi ndi kuchita mantha; adzamuseka nʼkumanena kuti, “pano tsopano pali munthu amene sanayese allah linga lake, koma anakhulupirira chuma chake chambiri nalimbika kuchita zoyipa!” koma ine ndili ngati mtengo wa olivi wobiriwira bwino mʼnyumba ya allah; ndimadalira chikondi chosatha cha allah kwa nthawi za nthawi. ine ndidzakutamandani kwamuyaya chifukwa cha zimene mwachita; chifukwa cha zimene mwachita; mʼdzina lanu ndidzayembekezera pakuti dzina lanulo ndi labwino. ndidzakutamandani pamaso pa oyera mtima anu.

53

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. potsata mayimbidwe a mahalati. ndakatulo ya davide. chitsiru chimati mu mtima mwake, “kulibe allah.” iwo ndi oyipa ndipo njira zawo ndi zonyansa; palibe ndi mmodzi yemwe amene amachita chabwino. allah kumwamba amayangʼana pansi pano pa ana a anthu kuti aone ngati alipo wina wanzeru, wofunafuna allah. aliyense wabwerera, iwo onse pamodzi akhala oyipa; palibe ndi mmodzi yemwe amene amachita chabwino, ngakhale mmodzi. kodi anthu ochita zoyipawa adzaphunziradi; anthu amene amadya anthu anga monga mmene anthu amadyera buledi, ndipo sapemphera kwa allah? iwo anali pamenepo atathedwa nzeru ndi mantha aakulu pamene panalibe kanthu kochititsa mantha. allah anamwazamwaza mafupa a anthu amene anakuthirani nkhondo; inuyo munawachititsa manyazi, pakuti allah anawanyoza. ndithu, chipulumutso cha isreali nʼchochokera ku ziyoni! pamene allah adzabwezeretsanso ulemerero wa anthu ake, lolani yaqobo akondwere ndi isreali asangalale!

54

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. pa zoyimbira za zingwe. ndakatulo ya davide. pamene anthu a ku zifi anapita kwa sauli ndipo anati, “kodi davide sakubisala pakati pathu.” pulumutseni inu allah, mwa dzina lanu; onetsani kuti ndine wosalakwa mwamphamvu yanu. imvani pemphero langa, inu allah mvetserani mawu a pakamwa panga. alendo akundithira nkhondo; anthu ankhanza akufunafuna moyo wanga, anthu amene salabadira za allah. zoonadi allah ndi thandizo langa; ambuye ndiye amene amandichirikiza ine. lolani kuti choyipa chifike pa iwo amene amandichita chipongwe; mwa kukhulupirika kwanu awonongeni. ine ndidzapereka nsembe yaufulu kwa inu; ndidzatamanda dzina lanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti ndi labwino. pakuti iyeyo wandipulumutsa ku masautso anga onse, ndipo maso anga apenya kupambana kwa pa adani anga.

55

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. ndakatulo ya davide. pa zoyimbira za zingwe. mvetserani pemphero langa, inu allah, musakufulatire kupempha kwanga, mverani ndipo mundiyankhe. maganizo anga akundisautsa ndipo ndathedwa nzeru chifukwa cha mawu a adani anga, chifukwa cha kupondereza kwa anthu oyipa; pakuti andidzetsera masautso ndipo akundizunza mu mkwiyo wawo. mtima wanga ukupweteka mʼkati mwanga; mantha a imfa andigwera. mantha ndi kunjenjemera zandizinga; mantha aakulu andithetsa nzeru. ndinati, “ndithu, ndikanakhala ndi mapiko ankhunda! ndikanawulukira kutali ndi kukapuma. ndikanathawira kutali ndi kukakhala mʼchipululu. ndikanathamangira kumalo anga a chitetezo; kutali ndi mphepo yaukali ndi yamkuntho.” sokonezani maganizo a oyipa, inu ambuye, tsutsani mawu awo; pakuti ine ndikuona chiwawa ndi mkangano mu mzinda. usana ndi usiku iwo akuzungulirazungulira pa makoma ake; nkhwidzi ndi kuzunza kuli mʼkati mwake. mphamvu zowononga zili pa ntchito mu mzinda; kuopseza ndi mabodza sizichoka mʼmisewu yake. akanakhala mdani akundinyoza, ine ndikanapirira; akanakhala mdani akudzikweza yekha kutsutsana nane, ndikanakabisala. koma iweyo mnzanga, mnzanga woyenda naye, bwenzi langa la pondaapanʼpondepo, ndi amene ukuchita zimenezi. mnzanga amene nthawi ina tinkasangalala pa chiyanjano chokoma ku nyumba ya allah. mulole imfa itenge adani anga mwadzidzidzi; alowe mʼmanda ali amoyo pakuti choyipa chili pakati pawo. koma ine ndinafuwulira kwa allah, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anandipulumutsa. madzulo, mmawa ndi masana ndimalira mowawidwa mtima, ndipo iye amamva mawu anga. iye amandiwombola ine osavulazidwa pa nkhondo imene yafika kulimbana nane, ngakhale kuti ndi ambiri amene akunditsutsa. allah amene ali pa mpando wake kwamuyaya, adzandimenyera nkhondo; adzawatsitsa adani anga, chifukwa safuna kusintha njira zawo zoyipa ndipo saopa allah. mnzanga woyenda naye wathira nkhondo abwenzi ake; iye akuphwanya pangano ake. mawu ake ndi osalala kuposa batala komabe nkhondo ili mu mtima mwake; mawu ake ndi osalala kwambiri kuposa mafuta, komatu mawuwo ndi malupanga osololoka. tulani nkhawa zanu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo iye adzakulimbitsani; iye sadzalola kuti wolungama agwe. koma inu allah mudzawatsitsa anthu oyipa kulowa mʼdzenje lachiwonongeko; anthu okhetsa magazi ndi anthu achinyengo sadzakhala moyo theka la masiku awo, koma ine ndimadalira inu.

56

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. potsata mayimbidwe a “njiwa pa mtengo wa thundu wa kutali.” mikitamu ya davide, pamene afilisti anamugwira ku gati. mundichitire chifundo inu allah, pakuti anthu akundithamangitsa kwambiri; tsiku lonse akundithira nkhondo. ondinyoza akundithamangitsa tsiku lonse, ambiri akumenyana nane monyada. ndikachita mantha ndimadalira inu. mwa allah, amene mawu ake ine ndimatamanda, mwa allah ine ndimadaliramo; sindidzachita mantha. kodi munthu amene amafa angandichite chiyani? tsiku lonse amatembenuza mawu anga; nthawi zonse amakonza zondivulaza. iwo amakambirana, amandibisalira, amayangʼanitsitsa mayendedwe anga ndipo amakhala ndi chidwi chofuna kuchotsa moyo wanga. musalole konse kuti athawe; mu mkwiyo wanu allah mugwetse mitundu ya anthu. mulembe za kulira kwanga, mulembe chiwerengero cha misozi yanga mʼbuku lanu. kodi zimenezi sizinalembedwe mʼbuku lanulo? adani anga adzabwerera mʼmbuyo pamene ndidzalirira kwa inu. pamenepo ndidzadziwa kuti allah ali ku mbali yanga. mwa allah amene mawu ake ndimawatamanda, mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh amene mawu ake ndimawatamanda, mwa allah ine ndimadalira ndipo sindidzachita mantha. kodi munthu angandichite chiyani? ndiyenera kuchita zomwe ndinalumbira kwa allah; ndidzapereka nsembe zanga zachiyamiko kwa inu. pakuti mwawombola moyo wanga ku imfa ndi mapazi anga kuti ndingagwe, kuti ndiyende pamaso pa allah mʼkuwala kwa moyo.

57

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. potsata mayimbidwe a “musawononge.” ndakatulo ya davide, pamene anathawa sauli kupita ku phanga. mundichitire chifundo, inu allah mundichitire chifundo, pakuti mwa inu moyo wanga umathawiramo. ndidzathawira mu mthunzi wa mapiko anu mpaka chiwonongeko chitapita. ine ndikufuwulira kwa allah wammwambamwamba, kwa allah amene amakwaniritsa cholinga chake pa ine. allah amanditumizira kuchokera kumwamba ndi kundipulumutsa, kudzudzula iwo amene akundithamangitsa kwambiri. allah amatumiza chikondi chake ndi kukhulupirika kwake. ine ndili pakati pa mikango, ndagona pakati pa zirombo zolusa; anthu amene mano awo ndi milomo yawo ndi mivi, malilime awo ndi malupanga akuthwa. mukwezekedwe inu allah, kuposa mayiko onse akumwamba; mulole kuti ulemerero wanu ukhale pa dziko lonse lapansi. iwo anatchera mapazi anga ukonde ndipo ndinawerama pansi mosautsidwa. anakumba dzenje mʼnjira yanga koma agweramo okha mʼmenemo. mtima wanga ndi wokhazikika, inu allah mtima wanga ndi wokhazikika. ndidzayimba nyimbo, nyimbo yake yamatamando. dzuka moyo wanga! dzukani zeze ndi pangwe! ndidzadzuka mʼbandakucha. ndidzakutamandani ambuye, pakati pa mitundu ya anthu, ndidzayimba za inu pakati pa mayiko. pakuti chikondi chanu nʼchachikulu, kufikira ku mayiko akumwamba; kukhulupirika kwanu kwafika ku mitambo. mukwezekedwe inu allah kuposa mayiko akumwamba, mulole kuti ulemerero wanu ukhale pa dziko lonse lapansi.

58

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. potsata mayimbidwe a “musawononge.” ndakatulo ya davide. kodi inu olamulira mumayankhuladi molungama? kodi mumaweruza mwachilungamo pakati pa anthu? ayi, mʼmitima mwanu mumakonzekera zosalungama, ndipo manja anu amatulutsa zachiwawa pa dziko lapansi. ngakhale kuchokera tsiku lawo lobadwa oyipa amasochera; kuchokera mʼmimba ya amayi awo, iwo ndi otayika ndipo amayankhula mabodza. ululu wawo uli ngati ululu wa njoka, ngati uja wa mphiri imene yatseka mʼmakutu mwake. imene simva liwu la munthu wamatsenga, ngakhale akhale wa luso lotani munthu wamatsengayo. gululani mano mʼkamwa mwawo, inu allah, mavawelomakonsonanti-yeahoh khadzulani mano a mikango! mulole kuti asowe ngati madzi oyenda pamene iwo akoka uta mulole kuti mivi yawo ikhale yosathwa. akhale ngati nkhono imene imasungunuka pamene ikuyenda; ngati mwana wakufa asanabadwe, iwo asaone dzuwa. miphika yanu isanagwire moto waminga ya mkandankhuku, kaya iyo ndi yobiriwira kapena yowuma, oyipa adzachotsedwa. olungama adzasangalala poona kubwezera chilango, pamene adzasambitsa mapazi awo mʼmagazi a anthu oyipa. ndipo anthu adzanena kuti, “zoonadi, olungama amalandirabe mphotho; zoonadi kuli allah amene amaweruza dziko lapansi.”

59

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. potsata mayimbidwe a “musawononge.” ndakatulo ya davide. pamene sauli anatumiza anthu kuti akalondere nyumba ya davide ndi cholinga choti amuphe. landitseni kwa adani anga, inu allah; munditeteze kwa anthu amene auka kutsutsana nane. landitseni kwa anthu ochita zoyipa ndipo mundipulumutse kwa anthu okhetsa magazi. onani momwe iwo akundibisalira! anthu owopsa agwirizana zolimbana nane; osati chifukwa cha mlandu kapena tchimo langa, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh. ine sindinachite cholakwa, koma iwo ndi okonzeka kundithira nkhondo. dzukani kuti mundithandize; penyani mavuto anga! inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse, allah wa isreali, dzidzutseni nokha kuti mulange anthu a mitundu ina yonse; musaonetse chifundo chanu kwa anthu oyipa achinyengowa. iwo amabweranso madzulo akuchita phokoso ngati agalu ndi kumangoyendayenda mu mzinda. onani zomwe amalavula mʼkamwa mwawo; iwo amalavula malupanga kuchokera pa milomo yawo, ndipo amanena kuti, “ndani angatimve?” koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mumawaseka, mumayinyoza mitundu yonseyo. inu mphamvu yanga, ine ndiyangʼana kwa inu; inu allah, ndinu linga langa. allah wanga wachikondi. allah adzapita patsogolo panga ndipo adzandilola kunyada pa iwo amene amandinyoza. koma musawaphe, inu ambuye chishango chathu, kuopa kuti anthu anga angayiwale. mwa mphamvu zanu, lolani kuti azingoyendayenda ndipo muwatsitse. chifukwa cha machimo a pakamwa pawo chifukwa cha mawu a milomo yawo, iwo akodwe mʼkunyada kwawo. chifukwa cha matemberero ndi mabodza amene ayankhula muwawononge mu ukali (wanu) muwawononge mpaka atheretu. pamenepo zidzadziwika ku malekezero a dziko lapansi kuti allah amalamulira yaqobo. iwo amabweranso madzulo, akuchita phokoso ngati agalu ndi kumangoyenda mu mzinda. iwo amayendayenda kufuna chakudya ndipo amawuwa ngati sanakhute. koma ine ndidzayimba za mphamvu yanu, mmawa ndidzayimba zachikondi chanu; pakuti ndinu linga langa, pothawirapo panga mʼnthawi ya mavuto. inu mphamvu yanga, ndiyimba matamando kwa inu; inu allah, ndinu linga langa, allah wanga wachikondi.

60

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. potsata mayimbidwe a “kakombo wa pangano.” mikitamu ya davide yophunzitsira. pamene anamenyana ndi mesopotamiya ndi aramu-zoba, ndi pamene yowabu anabwerera ndi kukantha aedomu 12,000 mʼchigwa cha mchere. inu allah mwatikanatu ife, ndipo mwatiwonongera otiteteza. inu mwatikwiyira, tsopano tibwezeretseni mwakale! inu mwagwedeza dziko ndipo mwalingʼamba, konzani mingʼalu yake pakuti ikugwedezeka kwambiri. inu mwaonetsa anthu anu nthawi za mavuto; inu mwatipatsa vinyo amene watichititsa kudzandira. koma kwa iwo amene amaopa inu, inu mwakweza mbendera kuti tisonkhanireko pothawa uta. tipulumutseni ndi kutithandiza ndi dzanja lanu lamanja, kuti iwo amene mumawakonda apulumutsidwe. allah wayankhula kuchokera ku malo ake opatulika: “mwakupambana ndidzagawa sekemu ndipo ndidzayeza malire a chigwa cha sukoti. giliyadi ndi wanga, manase ndi wanganso; efereimu ndi chipewa changa chodzitetezera, yuda ndi ndodo yanga yaufumu mowabu ndi mbale yanga yosambira, pa edomu ndidzaponyapo nsapato yanga, pa filisitiya ndidzafuwula mwakupambana.” adzandifikitse ndani ku mzinda wotetezedwa? ndani adzanditsogolera ku edomu? kodi si inu allah, inu amene mwatikana ife ndipo simutuluka pamodzi ndi magulu athu ankhondo. tipatseni chithandizo kuti tilimbane ndi mdani wathu, pakuti thandizo lochokera kwa munthu ndi lopanda phindu. chifukwa cha allah, ife tidzapeza chipambano ndipo tidzapondaponda adani athu.

61

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. loyimbidwa ndi zipangizo za zingwe. imvani kulira kwanga, inu allah; mvetserani pemphero langa. kuchokera ku malekezero a dziko lapansi ine ndimayitana inu ndimayitana pomwe mtima wanga ukufowoka; tsogolereni ku thanthwe lalitali kuposa ineyo. pakuti inu mwakhala pothawirapo panga, nsanja yolimba polimbana ndi adani anga. ine ndikulakalaka kukhala mʼtenti yanu kwamuyaya ndi kupeza chitetezo mu mthunzi wa mapiko anu. pakuti inu allah mwamva malumbiro anga; mwandipatsa cholowa cha iwo amene amaopa dzina lanu. wonjezerani masiku a moyo wa mfumu, zaka zake kwa mibado yochuluka. iye akhale pa mpando waufumu pamaso pa allah kwamuyaya; ikani chikondi chanu ndi kukhulupirika kwanu kuti zimuteteze. kotero ndidzayimba matamando kwamuyaya pa dzina lanu ndi kukwaniritsa malumbiro anga tsiku ndi tsiku.

62

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. kutsata mayimbidwe a yedutuni. salimo la davide. moyo wanga umapeza mpumulo mwa allah yekha; chipulumutso changa chimachokera kwa iye. iye yekhayo ndiye thanthwe langa ndi chipulumutso changa; iye ndi linga langa, choncho sindidzagwedezeka. kodi nonsenu mudzalimbana naye munthu mpaka liti? kodi mudzamugwetsa pansi ngati khoma losalimba, ngati mpanda wogwedezeka? iwo akufunitsitsa kumugwetsa kuti achoke pa malo ake apamwamba. iwo amakondweretsedwa ndi mabodza. ndi pakamwa pawo amadalitsa koma mʼmitima yawo amatemberera. peza mpumulo mwa allah yekhayo iwe moyo wanga; chiyembekezo changa chichokera mwa iye. iye yekhayo ndiye thanthwe langa ndi chipulumutso changa; iyeyo ndi linga langa; sindidzagwedezeka. chipulumutso changa ndi ulemu wanga zimachokera kwa allah: iye ndiye thanthwe langa lamphamvu; allah ndiye pothawira panga. dalirani iye nthawi zonse, inu anthu; khuthulani mitima yanu kwa iye, pakuti allah ndiye pothawirapo pathu. sela anthu wamba ndi mpweya chabe; anthu apamwamba ndi bodza chabe; ngati atayezedwa pa sikelo iwo ndi chabe; iwowo pamodzi ndi mpweya ndi chabe musadalire kulanda mwachinyengo kapena katundu wobedwa; ngakhale chuma chanu chichuluke, musayike mtima wanu pa icho. allah wayankhula kamodzi, ine ndamvapo zinthu ziwiri; choyamba nʼchakuti inu allah ndinu wamphamvu, komanso inu ambuye, chikondi chanu nʼchosasinthika. chachiwiri nʼchakuti mumamuchitira munthu molingana ndi ntchito zake.

63

salimo la davide. pamene anali mʼchipululu cha yuda. inu allah, ndinu allah wanga, moona mtima ine ndimakufunafunani; moyo wanga uli ndi ludzu lofuna inu, thupi langa likulakalaka inu, mʼdziko lowuma ndi lotopetsa kumene kulibe madzi. inu ndinakuonani ku malo anu opatulika ndipo ndinapenya mphamvu zanu ndi ulemerero wanu. chifukwa chikondi chanu ndi choposa moyo, milomo yanga idzakulemekezani. ndidzakutamandani masiku onse a moyo wanga, ndipo mʼdzina lanu ndidzakweza manja anga. mudzakhutitsa moyo wanga ndi zonona. ine ndidzakutamandani ndi mawu anthetemya. pa bedi panga ndimakumbukira inu; ndimaganiza za inu nthawi yonse ya usiku. chifukwa ndinu thandizo langa, ine ndimayimba mu mthunzi wa mapiko anu. moyo wanga umakangamira inu; dzanja lanu lamanja limandigwiriziza. iwo amene akufunafuna moyo wanga adzawonongedwa; adzatsikira kunsi kozama kwa dziko lapansi. iwo adzaperekedwa ku lupanga ndi kukhala chakudya cha ankhandwe. koma mfumu idzakondwera mwa allah; onse amene amalumbira mʼdzina la allah adzalemekeza allahyo, koma pakamwa pa anthu onama padzatsekedwa.

64

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. ndimvereni allah pomwe ndikunena madandawulo anga; tetezani moyo wanga ku chiopsezo cha mdani. ndibiseni ku chiwembu cha anthu oyipa, ku gulu laphokoso la anthu ochita zoyipa. iwo amanola malilime awo ngati malupanga, amaponya mawu awo olasa ngati mivi. iwo amaponya mivi yawo ali pa malo wobisala kwa munthu wosalakwa; amamulasa modzidzimutsa ndi mopanda mantha. iwo amalimbikitsana wina ndi mnzake pa chikonzero chawo choyipa, amayankhula zobisa misampha yawo; ndipo amati, “adzayiona ndani?” iwo amakonzekera zosalungama ndipo amati, “takonza ndondomeko yabwino kwambiri!” ndithu maganizo ndi mtima wa munthu ndi zachinyengo. koma allah adzawalasa ndi mivi; mwadzidzidzi adzakanthidwa. iye adzatembenuza milomo yawoyo kuwatsutsa ndi kuwasandutsa bwinja; onse amene adzawaona adzagwedeza mitu yawo mowanyoza. anthu onse adzachita mantha; adzalengeza ntchito za allah ndi kulingalira mozama zomwe iye wazichita. lolani wolungama akondwere mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kubisala mwa iye, owongoka mtima onse atamande iye!

65

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. nyimbo. matamando akudikira inu allah mu ziyoni; kwa inu malumbiro athu adzakwaniritsidwa. inu amene mumamva pemphero, kwa inu anthu onse adzafika. pamene tinathedwa nzeru ndi machimo, inu munakhululukira mphulupulu zathu. odala iwo amene inu muwasankha ndi kuwabweretsa pafupi kukhala mʼmabwalo anu! ife tadzazidwa ndi zinthu zabwino za mʼnyumba mwanu, za mʼnyumba yanu yoyera. mumatiyankha ife ndi ntchito zodabwitsa zachilungamo, inu allah mpulumutsi wathu, chiyembekezo cha mathero onse a dziko lapansi ndi cha nyanja zomwe zili kutali kwambiri, amene munapanga mapiri ndi mphamvu zanu, mutadziveka nokha ndi mphamvu. amene munakhalitsa bata nyanja kukokoma kwa mafunde ake, ndi phokoso la anthu a mitundu ina. iwo amene akukhala kutali amaopa zizindikiro zozizwitsa zanu; kumene dzuwa limatulukira ndi kumene dzuwa limalowera. inu mumafuna nyimbo zachimwemwe. inu mumasamalira dziko lapansi ndi kulithirira; inuyo mumalilemeretsa kwambiri. mtsinje wa allah ndi wodzaza ndi madzi kuti upereke tirigu kwa anthu, pakuti inu munakhazikitsa zimenezi. mwadzaza nthaka yake ndi madzi ndi kusalaza migula yake, mwayifewetsa ndi mvula yamawawa ndi kudalitsa mbewu zake. inu mumaveka chaka ndi zinthu zochuluka, ndipo ngolo zanu zimasefukira ndi zinthu zochuluka. malo a udzu a mʼchipululu amasefukira; mapiri avekedwa ndi chisangalalo. madambo akutidwa ndi zoweta ndi zigwa zavekedwa ndi tirigu; izo pamodzi zikufuwula ndi kuyimba mwachimwemwe.

66

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo. fuwulani kwa allah ndi chimwemwe, dziko lonse lapansi! imbani ulemerero wa dzina lake; kumutamanda kwake kukhale kwaulemerero. nenani kwa allah, “ntchito zanu ndi zoopsa ndithu! mphamvu yanu ndi yayikulu kwambiri kotero kuti adani anu amawerama pamaso panu. dziko lonse lapansi limaweramira inu; limayimba matamando kwa inu; limayimba matamando pa dzina lanu.” sela. bwerani mudzaone zimene allah wachita, ntchito zanu ndi zoopsa ndithu pakati pa anthu. iye anasandutsa nyanja kukhala malo owuma, iwo anawoloka pa madzi ndi mapazi. bwerani, tiyeni tikondwere mwa iye. iye amalamulira ndi mphamvu zake mpaka muyaya, maso ake amayangʼanira anthu a mitundu ina. anthu owukira asadzitukumule. tamandani allah wathu, inu mitundu ya anthu, mulole kuti mawu a matamando ake amveke; iye watchinjiriza miyoyo yathu ndi kusunga mapazi athu kuti angaterereke. pakuti inu allah munatiyesa; munatiyenga ngati siliva. inu mwatilowetsa mʼndende ndi kutisenzetsa zolemera pa misana yathu. inu munalola kuti anthu akwere pa mitu yathu; ife tinadutsa mʼmoto ndi mʼmadzi, koma inu munatibweretsa ku malo a zinthu zochuluka. ine ndidzabwera ku nyumba yanu ndi nsembe zopsereza ndi kukwaniritsa malumbiro anga. malumbiro amene milomo yanga inalonjeza ndi pakamwa panga panayankhula pamene ndinali pa mavuto. ndidzapereka nsembe nyama zonenepa kwa inu ndi chopereka cha nkhosa zazimuna; ndidzapereka ngʼombe zamphongo ndi mbuzi. sela bwerani ndipo mudzamve inu nonse amene mumaopa allah. ndidzakuwuzani zimene iyeyo wandichitira. ndinafuwula kwa iye ndi pakamwa panga, matamando ake anali pa lilime panga. ndikanasekerera tchimo mu mtima mwanga ambuye sakanamvera; koma ndithu allah wamvetsera ndipo watchera khutu ku mawu a kupempha kwanga. matamando akhale kwa allah amene sanakane pemphero langa kapena kuletsa chikondi chake pa ine!

67

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. pa zoyimbira za zingwe. salimo. mavawelomakonsonanti-yeahoh atikomere mtima ndi kutidalitsa, achititse kuti nkhope yake itiwalire. kuti njira zanu zidziwike pa dziko lapansi, chipulumutso chanu pakati pa mitundu yonse. mitundu ya anthu ikutamandeni inu allah; mitundu yonse ya anthu ikutamandeni. mitundu yonse ya anthu isangalale ndi kuyimba mwachimwemwe, pakuti inu mumaweruza mitundu ya anthu mwachilungamo ndi kutsogolera mitundu ya anthu a dziko lapansi. mitundu ya anthu ikutamandeni inu allah; mitundu yonse ya anthu ikutamandeni. nthaka yabereka zokolola zake; tidalitseni allah wathu. allah atidalitse kuti pamenepo malekezero onse a dziko lapansi apembedze iyeyo.

68

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. adzuke allah, adani ake amwazikane; adani ake athawe pamaso pake. monga momwe mphepo imachotsera utsi; inu muwawulutsire kutali. monga phula limasungunukira pa moto, oyipa awonongeke pamaso pa allah. koma olungama asangalale ndi kukondwera pamaso pa allah; iwo akondwere ndi kusangalala. imbirani allah imbirani dzina lake matamando, mukwezeni iye amene amakwera pa mitambo; dzina lake ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo sangalalani pamaso pake. atate wa ana amasiye, mtetezi wa akazi amasiye, ndiye allah amene amakhala mʼmalo oyera. allah amakhazikitsa mtima pansi osungulumwa mʼmabanja, amatsogolera amʼndende ndi kuyimba; koma anthu osamvera amakhala ku malo owuma a dziko lapansi. pamene munatuluka kutsogolera anthu anu, inu allah, pamene munayenda kudutsa chipululu, dziko lapansi linagwedezeka, miyamba inakhuthula pansi mvula, pamaso pa allah, mmodzi uja wa ku sinai. pamaso pa allah, allah wa isreali. munapereka mivumbi yochuluka, inu allah; munatsitsimutsa cholowa chanu cholefuka. anthu anu anakhala mʼmenemo ndipo munapatsa anthu osauka zimene zinkawasowa chifukwa cha ubwino wanu allah. ambuye analengeza mawu, ndipo gulu linali lalikulu la iwo amene anapita kukawafalitsa; “mafumu ndi ankhondo anathawa mwaliwiro; mʼmisasa anthu anagawana zolanda pa nkhondo. ngakhale mukugona pakati pa makola a ziweto, mapiko a nkhunda akutidwa ndi siliva, nthenga zake ndi golide wonyezimira.” pamene wamphamvuzonse anabalalitsa mafumu mʼdziko, zinali ngati matalala akugwa pa zalimoni. mapiri a basani ndi mapiri aulemerero; mapiri a basani, ndi mapiri a msonga zambiri. muyangʼaniranji mwansanje inu mapiri a msonga zambiri, pa phiri limene allah analisankha kuti azilamulira, kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh mwini adzakhalako kwamuyaya? magaleta a allah ndi osawerengeka, ndi miyandamiyanda; ambuye wabwera kuchokera ku sinai, walowa mʼmalo ake opatulika. pamene inu munakwera mmwamba, munatsogolera a mʼndende ambiri; munalandira mphatso kuchokera kwa anthu, ngakhale kuchokera kwa owukira, kuti inu allah, mukhale kumeneko. matamando akhale kwa ambuye, kwa allah mpulumutsi wathu amene tsiku ndi tsiku amasenza zolemetsa zathu. allah wathu ndi allah amene amapulumutsa; ambuye wamphamvuzonse ndiye amene amatipulumutsa ku imfa. ndithu allah adzaphwanya mitu ya adani ake, zipewa za ubweya za iwo amene amapitiriza kuchita machimo awo. ambuye akunena kuti, “ndidzawabweretsa kuchokera ku basani; ndidzawabweretsa kuchokera ku nyanja zozama. kuti muviyike mapazi anu mʼmagazi a adani anu, pamene malilime a agalu anu akudyapo gawo lawo.” mayendedwe aulemu a anthu anu aonekera poyera, inu allah; mayendedwe olemekeza allah wanga ndi mfumu yanga yokalowa mʼmalo opatulika. patsogolo pali oyimba nyimbo pakamwa, pambuyo pawo oyimba nyimbo ndi zipangizo; pamodzi ndi iwo pali atsikana akuyimba matambolini. tamandani allah mu msonkhano waukulu; tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh mu msonkhano wa isreali. pali fuko lalingʼono la benjamini, kuwatsogolera, pali gulu lalikulu la ana a mafumu a yuda, ndiponso pali ana a mafumu a zebuloni ndi nafutali. kungani mphamvu zanu allah; tionetseni nyonga zanu, inu allah, monga munachitira poyamba. chifukwa cha nyumba yanu ku yerusalemu, mafumu adzabweretsa kwa inu mphatso. dzudzulani chirombo pakati pa mabango, gulu la ngʼombe zazimuna pakati pa ana angʼombe a mitundu ya anthu. mochititsidwa manyazi, abweretse mitanda ya siliva. balalitsani anthu a mitundu ina amene amasangalatsidwa ndi nkhondo. nthumwi zidzachokera ku igupto; kusi adzadzipereka yekha kwa allah. imbirani allah inu mafumu a dziko lapansi imbirani ambuye matamando. sela kwa iye amene amakwera pa mitambo yakalekale ya mmwamba amene amabangula ndi mawu amphamvu. lengezani za mphamvu za allah, amene ulemerero wake uli pa isreali amene mphamvu zake zili mʼmitambo. ndinu woopsa, inu allah mʼmalo anu opatulika; allah wa isreali amapereka mphamvu ndi nyonga kwa anthu ake. matamando akhale kwa allah!

69

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. potsata mayimbidwe a “akakombo.” pulumutseni inu allah, pakuti madzi afika mʼkhosi ine ndikumira mʼthope lozama mʼmene mulibe popondapo. ndalowa mʼmadzi ozama; mafunde andimiza. ndafowoka ndikupempha chithandizo; kummero kwanga kwawuma gwaa, mʼmaso mwanga mwada kuyembekezera allah wanga. iwo amene amadana nane popanda chifukwa ndi ochuluka kuposa tsitsi la kumutu kwanga; ambiri ndi adani anga popanda chifukwa, iwo amene akufunafuna kundiwononga. ndikukakamizidwa kubwezera zomwe sindinabe. mukudziwa uchitsiru wanga, inu allah, kulakwa kwanga sikuli kobisika kwa inu. iwo amene amadalira inu asanyozedwe chifukwa cha ine, inu ambuye wamphamvuzonse. iwo amene amafunafuna inu asachititsidwe manyazi chifukwa cha ine, inu allah wa isreali. pakuti ndimapirira kunyozedwa chifukwa cha inu, ndipo manyazi amaphimba nkhope yanga. ndine mlendo kwa abale anga, munthu wakudza kwa ana aamuna a amayi anga; pakuti changu chochitira nyumba yanu chandiphetsa ndipo chipongwe cha iwo amene amanyoza inu chandigwera. pamene ndikulira ndi kusala kudya, ndiyenera kupirira kunyozedwa; pomwe ndavala chiguduli, anthu amandiseweretsa. iwo amene amakhala pa chipata amandinena, ndipo ine ndine nyimbo ya zidakwa. koma ndikupempha kwa inu ambuye, pa nthawi yanu yondikomera mtima; mwa chikondi chanu chachikulu inu allah, mundiyankhe pondipulumutsa. mundilanditse kuchoka mʼmatope, musalole kuti ndimire, pulumutseni ine kwa iwo amene amadana nane, kuchoka mʼmadzi ozama. musalole kuti chigumula chindimeze, kuya kusandimeze ndipo dzenje lisatseke pakamwa pake kundimiza. ndiyankheni inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mwa ubwino wanu wa chikondi chanu; mwa chifundo chanu chachikulu tembenukirani kwa ine. musabisire nkhope yanu mtumiki wanu, ndiyankheni msanga, pakuti ndili pa mavuto. bwerani pafupi ndi kundilanditsa; ndiwomboleni chifukwa cha adani anga. inu mukudziwa momwe ndanyozedwera, kunyozedwa ndi kuchititsidwa manyazi; adani anga onse ali pamaso panu. mnyozo waswa mtima wanga ndipo wandisiya wopanda thandizo lililonse; ndinafunafuna ena woti andichitire chisoni, koma panalibe ndi mmodzi yemwe woti anditonthoze, sindinapeze ndi mmodzi yemwe. iwo anayika ndulu mʼchakudya changa ndi kundipatsa vinyo wosasa chifukwa cha ludzu. chakudya chomwe chayikidwa patsogolo pawo chikhale msampha; chikhale chobwezera chilango ndiponso khwekhwe. maso awo adetsedwe kotero kuti asaonenso ndipo misana yawo ipindike mpaka kalekale. khuthulirani ukali wanu pa iwo; mkwiyo wanu woyaka moto uwathe mphamvu. malo awo akhale wopanda anthu pasapezeke ndi mmodzi yemwe wokhala mʼmatenti awo. pakuti iwo amazunza amene inu munamuvulaza ndi kuyankhula zowawa kwa amene munawapweteka. awonjezereni kulakwa pa kulakwa kwawo, musalole kuti akhale ndi gawo pa chipulumutso chanu. iwo afufutidwe mʼbuku la amoyo ndipo asalembedwe pamodzi ndi olungama. ndikumva zowawa ndi kuzunzika; lolani chipulumutso chanu, inu allah, chinditeteze. ine ndidzatamanda dzina la allah mʼnyimbo, ndidzalemekeza iye ndi chiyamiko. izi zidzakondweretsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kupambana ngʼombe, kupambananso ngʼombe yayimuna, pamodzi ndi nyanga ndi ziboda zake. wosauka adzaona ndipo adzasangalala, inu amene mumafunafuna allah, mitima yanu ikhale ndi moyo! mavawelomakonsonanti-yeahoh amamvera anthu osowa ndipo sanyoza anthu ake omangidwa. kumwamba ndi dziko lapansi zitamanda iye, nyanja ndi zonse zomwe zimayenda mʼmenemo, pakuti allah adzapulumutsa ziyoni ndi kumanganso mizinda ya yuda, anthu adzakhala kumeneko ndipo dzikolo lidzakhala lawo; ana atumiki ake adzalitenga kukhala cholowa chawo, ndipo iwo amene amakonda dzina lake adzakhala kumeneko.

70

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. pempho. fulumirani allah kundipulumutsa; mavawelomakonsonanti-yeahoh bwerani msanga kudzandithandiza. iwo amene akufunafuna moyo wanga achititsidwe manyazi ndi kusokonezedwa; onse amene akukhumba chiwonongeko changa abwezedwe mopanda ulemu. onse amene akunena kwa ine kuti, “aha, aha,” abwerere chifukwa cha manyazi awo. koma onse amene akufunafuna inu akondwere ndi kusangalala mwa inu; iwo amene amakonda chipulumutso chanu nthawi zonse anene kuti, “allah akuzike!” koma ine ndine wosauka ndi wosowa; bwerani msanga kwa ine inu allah. inu ndinu thandizo langa ndi momboli wanga; inu mavawelomakonsonanti-yeahoh musachedwe.

71

mwa inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ine ndathawiramo; musalole kuti ndichititsidwe manyazi. mundilanditse ndi kundipulumutsa mwa chilungamo chanu, mutchere khutu lanu ndi kundipulumutsa. mukhale thanthwe langa lothawirapo, kumene ine nditha kupita nthawi zonse; lamulani kuti ndipulumuke, pakuti inu ndinu thanthwe langa ndi linga langa. landitseni inu allah wanga, kuchoka mʼdzanja la oyipa, kuchoka mʼdzanja la oyipa ndi anthu ankhanza. pakuti inu mwakhala chiyembekezo changa, inu ambuye wamphamvuzonse, chilimbikitso changa kuyambira ndili mwana. kuyambira pamene ndinabadwa, ndakhala ndikudalira inu; inu munanditulutsa mʼmimba mwa amayi anga, ndipo ndidzakupembedzani nthawi zonse. ine ndakhala chinthu chodabwitsa kwa anthu ambiri koma inu ndinu wonditchinjiriza wamphamvu. pakamwa panga padzaza ndi matamando anu, kulengeza ulemerero wanu tsiku lonse. musanditaye pamene ndakalamba; musandisiye pamene mphamvu zanga zatha. pakuti adani anga ayankhula motsutsana nane; iwo amene amadikira kuti andiphe amapangana pamodzi. iwo amati, “allah wamusiya; mutsatireni ndi kumugwira, pakuti palibe amene adzamupulumutse.” musakhale kutali ndi ine inu allah, bwerani msanga, inu allah wanga; thandizeni. ondineneza anga awonongeke mwa manyazi, iwo amene akufuna kundipweteka avale chitonzo ndi manyazi. koma ine ndidzakhala ndi chiyembekezo mwa inu nthawi zonse, ndidzakutamandani mowirikizawirikiza. pakamwa panga padzafotokoza za chilungamo chanu, za chipulumutso chanu tsiku lonse, ngakhale sindikudziwa muyeso wake. ndidzabwera ndi kulengeza za machitidwe amphamvu zanu inu ambuye wamphamvuzonse. ndidzalengeza chilungamo chanu, chanu chokha. kuyambira ubwana wanga, inu allah mwakhala mukundiphunzitsa, ndipo mpaka lero ine ndikulengeza za ntchito zanu zodabwitsa ngakhale pamene ndakalamba ndipo imvi zili mbuu musanditaye inu allah, mpaka nditalengeza mphamvu zanu kwa mibado yonse yakutsogolo. mphamvu zanu ndi kulungama kwanu zimafika mpaka kumwambamwamba. ndani wofanana nanu inu allah, amene mwachita zazikulu? ngakhale mwandionetsa mavuto ambiri owawa, mudzabwezeretsanso moyo wanga; kuchokera kunsi kwa dziko lapansi, mudzandiukitsanso. inu mudzachulukitsa ulemu wanga ndi kunditonthozanso. ndidzakutamandani ndi zeze chifukwa cha kukhulupirika kwanu allah, ndidzayimba matamando kwa inu ndi pangwe, inu woyera wa isreali. milomo yanga idzafuwula ndi chimwemwe pamene ndidzayimba matamando kwa inu amene mwandiwombola. lilime langa lidzafotokoza za ntchito zanu zachilungamo tsiku lonse, pakuti iwo amene amafuna kundipweteka achititsidwa manyazi ndi kusokonezedwa.

72

salimo la solomoni. patsani mwana wa mfumu nzeru zanu zoweruzira mwa chilungamo, inu allah mupatseni mwana wa mfumu chilungamo chanu. iye adzaweruza anthu anu mwachilungamo, anthu anu ozunzika mosakondera. mapiri adzabweretsa chuma kwa anthu anu, timapiri tidzabweretsa zipatso zachilungamo. iye adzateteza ozunzika pakati pa anthu ndi kupulumutsa ana a anthu osowa; adzaphwanya ozunza anzawo. adzakhala ndi moyo pa mibado yonse, nthawi zonse pamene dzuwa ndi mwezi zikuwala. iye adzakhala kugwa kwa mvula pa minda yolimidwa ngati mivumbi yothirira dziko lapansi. mʼmasiku a munthu wolungama adzakhazikika; chuma chidzachuluka mpaka mwezi utaleka kuwala. iye adzalamulira kuchokera ku nyanja ina mpaka ku nyanja ina ndiponso kuchokera ku mtsinje mpaka ku malekezero a dziko lapansi. mafuko a mʼchipululu adzawerama pamaso pake ndipo adani ake adzanyambita fumbi. mafumu a ku tarisisi ndi a ku zilumba zakutali adzabweretsa mitulo kwa iye, mafumu a ku seba ndi seba adzapereka mphatso kwa iyeyo. mafumu onse adzamuweramira ndipo mitundu yonse idzamutumikira. pakuti iye adzawombola wosowa amene akulira, wozunzika amene alibe wina womuthandiza. iye adzachitira chifundo anthu ofowoka ndi anthu osowa ndi kupulumutsa osowa ku imfa. iye adzalanditsa iwo ku mazunzo ndi chiwawa pakuti magazi awo ndi amtengo wapatali pamaso pake. iye akhale ndi moyo wautali; golide ochokera ku seba apatsidwe kwa iye. anthu amupempherere nthawi zonse ndi kumudalitsa tsiku lonse. mulole kuti tirigu achuluke mʼdziko lonse; pamwamba pa mapiri pakhale tirigu. zipatso zake zichuluke ngati za ku lebanoni; zichuluke ngati udzu wakuthengo dzina lake likhazikike kwamuyaya, lipitirire kukhala monga momwe limakhalira dzuwa. mitundu yonse idzadalitsika kudzera mwa iye ndipo iwo adzamutcha iye wodala. matamando akhale kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah, allah wa isreali amene iye yekha amachita ntchito zodabwitsa. matamando akhale ku dzina lake laulemerero kwamuyaya dziko lonse lapansi lidzaze ndi ulemerero wake. ameni ndi ameni. uku ndiko kumaliza kwa mapemphero a davide mwana wa yese.

73

salimo la asafu. allah ndi wabwino ndithu kwa isreali, kwa iwo amene ndi oyera mtima. koma kunena za ine, mapazi anga anali pafupi kuterereka; ndinatsala pangʼono kugwa. pakuti ndinkachitira nsanje odzitamandira, pamene ndinaona mtendere wa anthu oyipa. iwo alibe zosautsa; matupi awo ndi athanzi ndi amphamvu. saona mavuto monga anthu ena; sazunzika ngati anthu ena onse. nʼchifukwa chake kunyada kuli monga mkanda wa mʼkhosi mwawo; amadziveka chiwawa. mʼmitima yawo yokhota mumachokera zolakwa; zoyipa zochokera mʼmaganizo awo sizidziwa malire. iwowo amanyogodola ndi kumayankhula zoyipa; mwa kudzikuza kwawo amaopseza ena nʼkumati, “tikuponderezani.” pakamwa pawo pamayankhula monyoza allah kumwamba ndipo lilime lawo limayenda pa dziko lapansi. nʼchifukwa chake anthu awo amapita kwa iwowo ndi kumwa madzi mochuluka. iwo amati, “kodi allah angadziwe bwanji? kodi wammwambamwamba angadziwe kalikonse?” umu ndi mmene oyipa alili; nthawi zonse ali pabwino ndipo chuma chawo chimachulukirachulukira. ndithudi ine ndawusunga pachabe mtima wanga woyera; pachabe ndasamba mʼmanja mwanga mwa kusalakwa kwanga. tsiku lonse ndapeza mavuto; ndakhala ndi kulangidwa mmawa uliwonse. ndikanati, “ndidzayankhula motere,” ndikanachita chosakhulupirika kwa ana anu. pamene ndinayesa kuti ndimvetse zonsezi, zinandisautsa kwambiri kufikira nditalowa mʼmalo opatulika a allah; pamenepo ndinamvetsa mathero awo. zoonadi inu munawayika pa malo woterera; mumawagwetsa pansi kuti awonongeke. mwamsangamsanga iwo amawonongedwa, amasesedwa kwathunthu ndi mantha! monga loto pamene wina adzuka, kotero pamene inu muuka, inu ambuye, mudzawanyoza ngati maloto chabe. pamene mtima wanga unasautsidwa ndi kuwawidwa mu mzimu mwanga, ndinali wopusa ndi wosadziwa; ndinali chirombo chopanda nzeru pamaso panu. komabe ineyo ndili ndi inu nthawi zonse; mumandigwira dzanja langa lamanja. inu mumanditsogolera ndi malangizo anu ndipo pambuyo pake mudzanditenga ku ulemerero. kodi kumwamba ndili ndi yani kupatula inu? ndipo dziko lapansi lilibe chilichonse chimene ndimachilakalaka koposa inuyo. thupi ndi mtima wanga zitha kufowoka, koma allah ndiye mphamvu ya mtima wanga ndi cholandira changa kwamuyaya. iwo amene ali kutali ndi inu adzawonongeka; inu mumawononga onse osakhulupirika pamaso panu. koma kunena za ine ndi kwabwino kukhala pafupi ndi allah. ndatsimikiza kuti ambuye mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiwo pothawirapo panga ndipo ndidzalalika ntchito zanu zonse.

74

ndakatulo ya asafu. nʼchifukwa chiyani mwatitaya ife kwamuyaya, inu allah? chifukwa chiyani mkwiyo wanu ukutukutira pa nkhosa za busa lanu? kumbukirani anthu amene munawagula kalekale, fuko la cholowa chanu, limene inu munaliwombola, phiri la ziyoni, kumene inuyo mumakhala. tembenuzani mapazi kuloza ku mabwinja awa amuyaya chiwonongeko ichi chonse mdani wabweretsa pa malo opatulika. adani anu anabangula pa malo pamene inu munkakumana nafe; anayimika mbendera zawo monga zizindikiro zachigonjetso. iwo anachita ngati anthu oti anyamula mbendera zawo kuti adule mitengo mʼnkhalango. kenaka anaphwanya ndi nkhwangwa ndi akasemasema awo zonse zimene tinapachika. iwo anatentha malo anu opatulika mpaka kuwagwetsa pansi; anadetsa malo okhalamo dzina lanu. ndipo anati mʼmitima yawo, “tawatha kwathunthu.” anatentha malo aliwonse amene allah amapembedzedwerako mʼdzikomo. ife sitinapatsidwe chizindikiro chodabwitsa; palibe aneneri amene atsala ndipo palibe aliyense wa ife akudziwa kuti izi zidzatenga nthawi yayitali bwanji. kodi mpaka liti, mdani adzanyoze inu allah? kodi amaliwongowa adzapeputsa dzina lanu kwamuyaya? chifukwa chiyani mukubweza dzanja lanu lamanja? litulutseni kuchoka pachifuwa chanu ndipo muwawononge! koma inu allah, ndinu mfumu yanga kuyambira kalekale; mumabweretsa chipulumutso pa dziko lapansi. ndinu amene munagawa nyanja ndi mphamvu yanu; munathyola mitu ya zirombo za mʼmadzi. ndinu amene munaphwanya mitu ya leviyatani ndi kuyipereka ngati chakudya cha zirombo za mʼchipululu. ndinu amene munatsekula akasupe ndi mitsinje, munawumitsa mitsinje imene siphwa nthawi zonse. masana ndi anu ndipo usiku ndi wanunso; inuyo munakhazikitsa dzuwa ndi mwezi. ndinu amene munakhazikitsa malire onse a dziko lapansi; munakhazikitsa chilimwe ndi dzinja. kumbukirani momwe mdani wakunyozerani inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, momwe anthu opusa apeputsira dzina lanu. musapereke moyo wa nkhunda yanu ku zirombo zakuthengo; nthawi zonse musayiwale miyoyo ya anthu anu osautsidwa. mukumbukire pangano lanu, pakuti malo obisika a mʼdziko asanduka mochitira zachiwawa zochuluka. musalole kuti osautsidwa abwerere mwamanyazi; osauka ndi osowa atamande dzina lanu. dzukani inu allah ndipo dzitetezeni pa mlandu; kumbukirani momwe opusa akukunyozerani tsiku lonse. musalekerere phokoso la otsutsana nanu, chiwawa cha adani anu, chimene chikumveka kosalekeza.

75

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe, potsata mayimbidwe a “musawononge.” salimo la asafu. nyimbo. tikuthokoza inu allah, tikuthokoza, pakuti dzina lanu lili pafupi nafe, anthutu amafotokoza za ntchito zanu zodabwitsa. mumati, “ine ndimayika nthawi yoyenera, ndine amene ndimaweruza mwachilungamo. pamene dziko lapansi ndi anthu ake onse anjenjemera, ndine amene ndimagwiriziza mizati yake molimba. sela kwa odzitama ndikuti, ‘musadzitamenso,’ ndipo kwa oyipa, ‘musatukulenso nyanga zanu. musatukule nyanga zanu motsutsana ndi kumwamba; musayankhule ndi khosi losololoka.’ ” kugamula milandu sikuchokera kummawa kapena kumadzulo kapena ku chipululu. koma ndi allah amene amaweruza: iyeyo amatsitsa wina, nakwezanso wina. mʼdzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh muli chikho chodzaza ndi vinyo wochita thovu, wosakanizidwa ndi zokometsera; iye amamutsanulira pansi ndipo onse oyipa a dziko lapansi amamwa ndi senga zake zonse. kunena za ine, ndidzalengeza izi kwamuyaya; ndidzayimba matamando kwa allah wa yaqobo. ndidzadula nyanga za onse oyipa koma nyanga za olungama zidzakwezedwa.

76

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. pa zoyimbira za zingwe. salimo la asafu. allah amadziwika mu yuda; dzina lake ndi lotchuka mu isreali. tenti yake ili mu salemu, malo ake okhalamo mu ziyoni. kumeneko iye anathyola mivi yowuluka, zishango ndi malupanga, zida zankhondo. sela wolemekezeka ndinu, wamphamvu kuposa mapiri amene ali ndi nyama zambiri. anthu owuma mtima amagona atalandidwa chuma, iwowo amagona tulo tawo totsiriza; palibe mmodzi wamphamvu amene angatukule manja ake. pa kudzudzula kwanu, inu allah wa yaqobo, kavalo pamodzi ndi galeta zimakhala chete zitagona pansi. inu nokha ndiye muyenera kuopedwa. angathe kuyima pamaso panu ndani mukakwiya? kuchokera kumwamba inu munalengeza chiweruzo, ndipo dziko linaopa ndi kukhala chete, pamene inu allah munadzuka kuti muweruze, kupulumutsa onse osautsidwa mʼdziko. sela zoonadi, ukali wanu pa anthu umakubweretserani matamando ndipo opulumuka ku ukali wanu mumawasunga pafupi nanu. chitani malumbiro kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndipo muwakwaniritse; anthu onse omuzungulira abweretse mphatso kwa iye amene ayenera kuopedwa. iye amaswa mzimu wa olamulira; amaopedwa ndi mafumu a dziko lapansi.

77

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. potsata mayimbidwe a yedutuni. salimo la asafu. ndinafuwulira allah kupempha thandizo; ndinafuwula mokweza kwa allah kuti anditcherere khutu. pamene ndinali pa masautso ndinafunafuna ambuye; usiku ndinatambasula manja mosalekeza ndipo moyo wanga unakana kutonthozedwa. ndinakumbukira inu allah, ndipo ndinabuwula; ndinasinkhasinkha ndipo mzimu wanga unalefuka. sela munagwira zikope zanga kuti ndisagone ndipo ndinavutika kwambiri kuti ndiyankhule. ndinaganizira za masiku akale, zaka zamakedzana; ndinakumbukira nyimbo zanga usiku. mtima wanga unasinkhasinkha ndipo mzimu wanga unafunsa kuti, “kodi ambuye adzatikana mpaka muyaya? kodi iwo sadzaonetsanso kukoma mtima kwawo? kodi chikondi chake chosatha chija chatheratu? kodi malonjezo ake alephera nthawi yonse? kodi allah wayiwala kukhala wokoma mtima? kodi mu mkwiyo wake waleka chifundo chake?” ndipo ndinaganiza, “pa izi ine ndidzapemphanso: zaka za dzanja lamanja la wammwambamwamba. ine ndidzakumbukira ntchito za mavawelomakonsonanti-yeahoh; ine ndidzakumbukira zodabwitsa zanu za kalekale. ndidzakumbukira ntchito zanu ndi kulingalira zodabwitsa zanu.” njira zanu allah ndi zoyera. kodi ndi mulungu uti ali wamkulu kuposa allah wathu? inu ndinu allah wochita zodabwitsa; mumaonetsera mphamvu yanu pakati pa mitundu ya anthu. ndi dzanja lanu lamphamvu munawombola anthu anu, zidzukulu za yaqobo ndi yosefe. sela madzi anakuonani allah, madzi anakuonani ndipo anachita mantha; nyanja yozama inakomoka. mitambo inakhuthula madzi ake pansi, mu mlengalenga munamveka mabingu; mivi yanu inawuluka uku ndi uku. bingu lanu linamveka mʼmphepo ya kamvuluvulu, mphenzi yanu inawalitsa dziko lonse; dziko lapansi linanjenjemera ndi kugwedezeka. njira yanu inadutsa pa nyanja, njira yanu inadutsa pa madzi amphamvu, ngakhale zidindo za mapazi anu sizinaoneke. inu munatsogolera anthu anu ngati gulu la nkhosa mwa dzanja la mose ndi aaroni.

78

ndakatulo ya asafu. inu anthu anga imvani chiphunzitso changa; mvetserani mawu a pakamwa panga. ndidzatsekula pakamwa panga mʼmafanizo, ndidzayankhula zinthu zobisika, zinthu zakalekale zimene tinazimva ndi kuzidziwa, zimene makolo athu anatiwuza. sitidzabisira ana awo, tidzafotokozera mʼbado wotsatira ntchito zotamandika za mavawelomakonsonanti-yeahoh, mphamvu zake, ndi zozizwitsa zimene iye wachita. iye anapereka mawu wodzichitira umboni kwa yaqobo ndi kukhazikitsa lamulo mu isreali, zimene analamulira makolo athu kuphunzitsa ana awo, kotero kuti mʼbado wotsatira uthe kuzidziwa, ngakhale ana amene sanabadwe, ndi kuti iwo akafotokozere ana awonso. choncho iwo adzakhulupirira allah ndipo sadzayiwala ntchito zake koma adzasunga malamulo ake. iwo asadzakhale monga makolo awo, mʼbado wosamvera ndi wowukira, umene mitima yake inali yosamvera allah, umene mizimu yake inali yosakhulupirika kwa iye. anthu a ku efereimu, ngakhale ananyamula mauta, anathawabe pa nthawi ya nkhondo; iwo sanasunge pangano la allah ndipo anakana kukhala mʼmoyo wotsatira lamulo lake. anayiwala zimene iye anachita, zozizwitsa zimene anawaonetsa. iyeyo anachita zodabwitsa makolo athu akuona, mʼdziko la igupto, mʼchigawo cha zowani. anagawa nyanja pakati ndi kudutsitsapo iwowo, iye anachititsa madzi kuyima chilili ngati khoma. anawatsogolera ndi mtambo masana ndi kuwala kwa moto usiku wonse. iye anangʼamba miyala mʼchipululu ndi kuwapatsa madzi ochuluka ngati a mʼnyanja zambiri; anatulutsa mitsinje kuchokera mʼmingʼalu ya miyala ndi kuyenda madzi ngati mitsinje. komabe iwowo anapitiriza kumuchimwira iye, kuwukira wammwambamwamba mʼchipululu. ananyoza allah mwadala pomuwumiriza kuti awapatse chakudya chimene anachilakalaka. iwo anayankhula motsutsana naye ponena kuti, “kodi allah angatipatse chakudya mʼchipululu? iye atamenya thanthwe madzi anatuluka, ndipo mitsinje inadzaza ndi madzi. koma iye angatipatsenso ife chakudya? kodi angapereke nyama kwa anthu akewa?” mavawelomakonsonanti-yeahoh atawamva anakwiya kwambiri; moto wake unayaka kutsutsana ndi yaqobo, ndipo mkwiyo wake unauka kutsutsana ndi isreali, pakuti iwo sanakhulupirire allah kapena kudalira chipulumutso chake. komabe iye anapereka lamulo kwa mitambo mmwamba ndi kutsekula makomo a mayiko akumwamba; anagwetsa mana kuti anthu adye, anawapatsa tirigu wakumwamba. anthu anadya buledi wa angelo, iye anawatumizira chakudya chonse chimene akanatha kudya. anamasula mphepo ya kummwera kuchokera kumwamba, ndi kutsogolera mphepo ya kummwera mwa mphamvu zake. iye anawagwetsera nyama ngati fumbi, mbalame zowuluka ngati mchenga wa mʼmbali mwa nyanja. anazibweretsa kwa iwo mʼkati mwa misasa yawo, kuzungulira matenti awo onse. iwo anadya mpaka anatsala nazo zochuluka pakuti iye anawapatsa zimene anazilakalaka. koma iwowo anasiya kudya chakudya anachilakalakacho, chakudya chili mʼkamwa mwawobe, mkwiyo wa allah unawayakira; iye anapha amphamvu onse pakati pawo, kugwetsa anyamata abwino kwambiri mu isreali. ngakhale zinali chomwechi, iwo anapitirira kuchimwa; ngakhale anaona zozizwitsa zakezo iwowo sanakhulupirirebe. kotero allah anachepetsa masiku awo kuti azimirire ngati mpweya. iye anachepetsa zaka zawo kuti zithere mʼmasautso. allah atawapha, iwo amamufunafuna iyeyo; iwo ankatembenukiranso kwa iye mwachangu. ankakumbukira kuti allah ndiye thanthwe lawo, kuti allah wammwambamwamba ndiye mpulumutsi wawo. komabe ankamuthyasika ndi pakamwa pawo, kumunamiza ndi malilime awo; mitima yawo sinali yokhazikika pa iye, iwo sanakhulupirike ku pangano lake. komabe iye anali wachifundo; anakhululukira mphulupulu zawo ndipo sanawawononge. nthawi ndi nthawi iye anabweza mkwiyo wake ndipo sanawutse ukali wake wonse. iye anakumbukira kuti iwo anali anthu chabe, mphepo yopita imene sibwereranso. nthawi zambiri iwo ankamuwukira iye mʼchipululu ndi kumumvetsa chisoni mʼdziko lopanda kanthu! kawirikawiri iwo ankamuyesa allah; ankamuputa woyera wa isreali. sanakumbukire mphamvu zake, tsiku limene iye anawawombola kwa ozunza, tsiku limene iyeyo anaonetsa poyera zizindikiro zozizwitsa zake mu igupto, zozizwitsa zake mʼchigawo cha zowani. iye anasandutsa mitsinje yawo kukhala magazi; iwo sanathe kumwa madzi ochokera mʼmitsinje yawo. iye anawatumizira magulu a ntchentche zimene zinawawononga, ndiponso achule amene anawasakaza. iye anapereka mbewu zawo kwa ziwala, zokolola zawo kwa dzombe. iye anawononga mphesa zawo ndi matalala ndiponso mitengo yawo yankhuyu ndi chisanu. iye anapereka ngʼombe zawo ku matalala, zoweta zawo ku zingʼaningʼani. anakhuthula moto wa ukali wake pa iwo, anawapsera mtima nawakwiyira nʼkuwabweretsera masautso. zimenezi zinali ngati gulu la angelo osakaza. analolera kukwiya, sanawapulumutse ku imfa koma anawapereka ku mliri. anakantha ana oyamba kubadwa a igupto, zipatso zoyamba kucha za mphamvu zawo mʼmatenti a hamu koma iye anatulutsa anthu ake ngati ziweto; anawatsogolera ngati nkhosa kudutsa mʼchipululu. anawatsogolera bwinobwino kotero kuti analibe mantha koma nyanja inamiza adani awo. kotero anawafikitsa ku malire a dziko lake loyera, ku dziko lamapiri limene dzanja lake lamanja linawatengera. iye anathamangitsa mitundu ya anthu patsogolo pawo ndipo anapereka mayiko awo kwa aisraeli kuti akhale awo; iye anakhazikitsa mafuko a isreali mʼnyumba zawo. koma iwo anayesa allah ndi kuwukira wammwambamwamba; sanasunge malamulo ake. anakhala okanika ndi osakhulupirika monga makolo awo, anapotoka monga uta wosakhulupirika. anakwiyitsa iyeyo ndi malo awo opembedzera mafano; anawutsa nsanje yake ndi mafano awo. pamene allah anamva zimenezi, anakwiya kwambiri; iye anakana isreali kwathunthu. anasiya nyumba ya ku silo, tenti imene iyeyo anayimanga pakati pa anthu. anatumiza mphamvu zake ku ukapolo, ulemerero wake mʼmanja mwa adani. anapereka anthu ake ku lupanga; anakwiya kwambiri ndi cholowa chake. moto unanyeketsa anyamata awo, ndipo anamwali awo analibe nyimbo za ukwati; ansembe awo anaphedwa ndi lupanga, ndipo amayi awo amasiye sanathe kulira. kenaka ambuye anakhala ngati akudzuka kutulo, ngati munthu wamphamvu wofuwula chifukwa cha vinyo. iye anathamangitsa adani ake; anawachititsa manyazi ku nthawi zonse. kenaka iye anakana matenti a yosefe, sanasankhe fuko la efereimu; koma anasankha fuko la yuda, phiri la ziyoni limene analikonda. iye anamanga malo ake opatulika ngati zitunda, dziko limene analikhazikitsa kwamuyaya. anasankha davide mtumiki wake ndi kumuchotsa pakati pa makola ankhosa; kuchokera koyangʼanira nkhosa anamubweretsa kuti akhale mʼbusa wa anthu ake, yaqobo, wa isreali cholowa chake. ndipo davide anawaweta ndi mtima wolungama; ndi manja aluso anawatsogolera.

79

salimo la asafu. inu allah, anthu a mitundu ina alowerera mʼcholowa chanu; ayipitsa nyumba yanu yoyera, asandutsa yerusalemu kukhala bwinja. iwo anapereka mitembo ya atumiki anu kwa mbalame zamlengalenga ngati chakudya, matupi a oyera mtima anu kwa zirombo za dziko lapansi. akhetsa magazi monga madzi kuzungulira yerusalemu yense, ndipo palibe wina woti ayike mʼmanda anthu akufa. ife ndife chinthu chonyozeka kwa anansi athu, choseketsa ndi cholalatiridwa kwa iwo amene atizungulira. mpaka liti inu mavawelomakonsonanti-yeahoh? kodi mudzakwiya mpaka muyaya? kodi mpaka liti nsanje yanu idzayaka ngati moto? khuthulirani ukali wanu pa anthu a mitundu ina amene sakudziwani inu, pa maufumu amene sayitana pa dzina lanu; pakuti iwo ameza yaqobo ndi kuwononga dziko lawo. musatilange chifukwa cha machimo a makolo athu chifundo chanu chibwere msanga kukumana nafe, pakuti tili ndi chosowa chachikulu. tithandizeni inu allah mpulumutsi wathu, chifukwa cha ulemerero wa dzina lanu; tipulumutseni ndi kutikhululukira machimo athu chifukwa cha dzina lanu. chifukwa chiyani anthu a mitundu ina akuti, “ali kuti allah wawo?” ife tikuona, zidziwike pakati pa anthu a mitundu ina kuti mumabwezera chilango chifukwa cha magazi amene anakhetsedwa a atumiki anu. kubuwula kwa anthu a mʼndende kufike pamaso panu; ndi mphamvu ya dzanja lanu muwasunge amene aweruzidwa kuti aphedwe. mubwezere kwa anansi athu kasanu nʼkawiri kunyoza kumene ananyoza inu ambuye. pamenepo ife anthu anu, nkhosa za pabusa panu, tidzakutamandani kwamuyaya, kuchokera mʼbado ndi mʼbado tidzafotokoza za matamando anu.

80

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. potsata mayimbidwe a “kakombo wa pangano.” salimo la asafu. tcherani khutu inu mʼbusa wa isreali, inu amene mumatsogolera yosefe monga nkhosa; inu amene mumakhala pa mpando waufumu pakati pa akerubi, walani kwa efereimu, benjamini ndi manase. utsani mphamvu yanu; bwerani ndi kutipulumutsa. tibwezereni mwakale inu allah; nkhope yanu itiwalire kuti tipulumutsidwe. inu allah wamphamvuzonse, mpaka liti mkwiyo wanu udzanyeka kutsutsana ndi mapemphero a anthu anu? mwawadyetsa buledi wa misozi; mwachitisa iwo kumwa misozi yodzaza mbale. mwachititsa kuti tikhale gwero la mikangano pakati pa anansi athu, ndipo adani athu akutinyoza. tibwezereni mwakale inu allah wamphamvuzonse, nkhope yanu itiwalire kuti tipulumutsidwe. munatulutsa mpesa kuchoka ku igupto; munathamangitsa anthu a mitundu ina ndi kuwudzala mpesawo. munawulimira munda wamphesawo, ndipo unamera ndi kudzaza dziko. mapiri anaphimbidwa ndi mthunzi wake, mikungudza yamphamvu ndi nthambi zake. unatambalitsa nthambi zake mpaka ku nyanja, mphukira zake mpaka ku mtsinje. chifukwa chiyani mwagwetsa makoma ake kuti onse amene akudutsa athyole mphesa zake? nguluwe zochokera mʼnkhalango zikuwononga ndipo zirombo za mthengo zimawudya. bweraninso kwa ife inu allah wamphamvuzonse! yangʼanani pansi muli kumwambako ndipo muone! uyangʼanireni mpesa umenewu, muzu umene dzanja lanu lamanja ladzala, mwana amene inu munamukuza nokha. mpesa wanu wadulidwa ndi kutenthedwa ndi moto; pakudzudzula kwanu anthu anu awonongeka. dzanja lanu likhale pa munthu amene ali ku dzanja lanu lamanja, mwana wa munthu amene mwalera nokha. ndipo ife sitidzatembenukira kumbali kuchoka kwa inu; titsitsimutseni ndipo tidzayitana pa dzina lanu. tibwezereni mwakale inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse nkhope yanu itiwalire kuti tipulumutsidwe.

81

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. potsata mayimbidwe a gititi. salimo la asafu. imbani mwachimwemwe kwa allah mphamvu yathu; fuwulani mokweza kwa allah wa yaqobo! yambani nyimbo, imbani tambolini imbani pangwe wolira bwino ndi zeze. imbani lipenga la nyanga ya nkhosa yayimuna pa mwezi watsopano, ndi pamene mwezi waoneka wonse, pa tsiku la phwando; ili ndi lamulo kwa isreali, langizo la allah wa yaqobo. iye anapereka lamulolo kwa zidzukulu za yosefe pamene anatuluka kulimbana ndi igupto, kumene tinamva chiyankhulo chimene sitinachidziwe. iye akunena kuti, “ine ndinachotsa zolemetsa pa mapewa awo; manja awo anamasulidwa mʼdengu. pa mavuto anu munayitana ndipo ndinakulanditsani, ndinakuyankhani kuchokera mʼmitambo ya mabingu; ndinakuyesani pa madzi a ku meriba. sela “imvani anthu anga, ndipo ndidzakuchenjezani ngati mungathe kumvetsera, inu isreali! musadzakhale ndi mulungu wachilendo pakati panu; musadzagwadire mulungu wina. ine ndine mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene ndinakutulutsani mʼdziko la igupto. yasamani kukamwa kwanu ndipo ndidzakudyetsani. “koma anthu anga sanandimvere; isreali sanandigonjere. kotero ndinawasiya ndi mitima yawo yosamverayo kuti atsate zimene ankafuna. “anthu anga akanangondimvera, isreali akanatsatira njira zanga, nʼkanafulumira motani kuti ndigonjetse adani awo ndi kutembenuza mkono wanga kulimbana ndi amaliwongo! iwo amene amadana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh akanakhwinyata pamaso pake, ndipo chilango chawo chinakakhala mpaka kalekale. koma inu mukanadyetsedwa tirigu wabwino kwambiri; ndikanakukhutitsani ndi uchi wochokera pa thanthwe.”

82

salimo la asafu. allah akutsogolera msonkhano waukulu; iye akuweruza pakati pa “milungu.” “mudzateteza osalungama mpaka liti, ndi kukondera anthu oyipa? tetezani anthu ofowoka ndi amasiye; mukhazikitse ufulu wa anthu osauka ndi ozunzika. landitsani anthu ofowoka ndi osowa; apulumutseni mʼdzanja la anthu oyipa. “iwo sadziwa kanthu, sazindikira kalikonse. amayendayenda mu mdima; maziko onse a dziko lapansi agwedezeka. “ndinati, ‘inu ndinu allah, nonsenu ndinu ana a wammwambamwamba.’ koma mudzafa ngati anthu wamba; mudzagwa ngati wolamula wina aliyense.” dzukani inu allah, weruzani dziko lapansi, pakuti mayiko onse ndi cholowa chanu.

83

nyimbo. salimo la asafu. inu allah musakhale chete; musangoti phee, allah musangoti duu. onani adani anu akuchita chiwawa, amene amadana nanu autsa mitu yawo. mochenjera iwo akukambirana za chiwembu kutsutsana ndi anthu anu; iwo akukonzekera kutsutsana ndi omwe mumawakonda. iwo akunena kuti, “bwerani” akutero, “tiyeni tiwononge mtundu wonsewu kuti dzina la isreali lisakumbukikenso.” ndi mtima umodzi akukonzekera chiwembu; iwo achita mgwirizano kutsutsana nanu: matenti a edomu ndi aismaeli, mowabu ndi ahagiri, agebala, aamoni ndi aamaleki, afilisti, pamodzi ndi anthu a ku turo. ngakhalenso aasiriya aphatikizana nawo kupereka mphamvu kwa ana a loti. sela muwachitire zomwe munachitira amidiyani, monga munachitira sisera ndi yabini ku mtsinje wa kisoni. amene anawonongedwa ku endori ndi kukhala ngati zinyalala. anthu awo otchuka muwachite zomwe munachita orebu ndi zeebu ana a mafumu muwachite zomwe munachita zeba ndi zalimuna, amene anati, “tiyeni tilande dziko la msipu la allah.” muwasandutse fumbi lowuluka, inu allah wanga, ngati mankhusu owuluka ndi mphepo. monga moto umatentha nkhalango, kapena malawi a moto kuyatsa phiri, kotero muwathamangitse ndi mphepo yamkuntho, ndi kuwachititsa mantha ndi namondwe. muphimbe nkhope zawo ndi manyazi kuti adzafunefune dzina lanu mavawelomakonsonanti-yeahoh. achite manyazi ndi mantha nthawi zonse; awonongeke mwa manyazi. adziwe kuti inu amene dzina lanu ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndinu nokha wammwambamwamba pa dziko lonse lapansi.

84

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. potsata mayimbidwe a gititi. salimo la ana a kora. malo anu okhalamo ndi okomadi, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse! moyo wanga ukulakalaka, mpaka kukomoka, kufuna mabwalo a mavawelomakonsonanti-yeahoh; mtima wanga ndi thupi langa zikufuwulira allah wamoyo. ngakhale timba wapeza nyumba yokhalamo, ndiponso namzeze wadzipezera yekha chisa, kumene amagonekako ana ake pafupi ndi guwa lanu la nsembe, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, mfumu yanga ndi allah wanga. odala amene amakhala mʼnyumba yanu; nthawi zonse amakutamandani. sela odala amene mphamvu yawo ili mwa inu, mitima yawo ikufunitsitsa kuyenda mʼmisewu yopita ku ziyoni. pamene akudutsa chigwa cha baka, amachisandutsa malo a akasupe; mvula ya chizimalupsa imadzazanso mayiwe ake. iwo amanka nakulirakulira mphamvu mpaka aliyense ataonekera pamaso pa allah mu ziyoni. imvani pemphero langa, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse; mvereni inu allah wa yaqobo. sela yangʼanani chishango chathu, inu allah; yangʼanani mokoma mtima pa wodzozedwa wanu. nʼkwabwino kukhala mʼmabwalo anu tsiku limodzi kuposa kukhala kwina kwake kwa zaka 1,000; ine ndingakonde kukhala mlonda wa pa khomo la nyumba ya allah wanga kuposa kukhala mʼmatenti a anthu oyipa. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah ndi dzuwa ndi chishango; mavawelomakonsonanti-yeahoh amapereka chisomo ndi ulemu; iye sawamana zinthu zabwino iwo amene amayenda mwangwiro. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, wodala ndi munthu amene amakhulupirira inu.

85

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la ana a kora. mavawelomakonsonanti-yeahoh munakomera mtima dziko lanu; munabwezeretsa ulemerero wa yaqobo. munakhululukira mphulupulu za anthu anu ndi kuphimba machimo awo onse. sela munayika pambali ukali wanu wonse ndi kutembenuka kuchoka ku mkwiyo wanu woopsa. tibwezeretseninso mwakale inu allah mpulumutsi wathu, ndipo mutichotsere mkwiyo wanu. kodi mudzatikwiyira mpaka liti? kodi mudzapitiriza kukwiya pa mibado yathu yonse? kodi simudzatitsitsimutsanso, kuti anthu anu asangalale mwa inu? tionetseni chikondi chanu chosatha, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo tipatseni chipulumutso chanu. ndidzamvetsera zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah adzanena; iye amalonjeza mtendere kwa anthu ake, oyera mtima ake, koma musawalole kuti abwerere ku zopusa. ndithu chipulumutso chake chili pafupi ndi iwo amene amaopa iye, kuti ulemerero wake ukhale mʼdziko lathu. chikondi ndi kukhulupirika zimakumana pamodzi; chilungamo ndi mtendere zimapsompsonana. kukhulupirika kumatumphuka kuchokera ku dziko lapansi, ndipo chilungamo chimayangʼana pansi kuchokera kumwamba. ndithu mavawelomakonsonanti-yeahoh adzapereka chimene chili chabwino, ndipo dziko lathu lidzapereka zokolola zake. wolungama amapita patsogolo pake ndi kukonza njira za mapazi ake.

86

pemphero la davide. ndimvereni mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mundiyankhe, pakuti ndine wosauka ndi wosowa. yangʼanirani moyo wanga, pakuti ndine wodzipereka kwa inu. inu ndinu allah wanga; pulumutsani mtumiki wanu amene amadalira inu. inu ndinu allah wanga. mundichitire chifundo, inu ambuye, pakuti ndikuyitana inu tsiku lonse. bweretsani chimwemwe kwa mtumiki wanu, ambuye, pakuti ndimadalira inu. inu ambuye, ndinu wokhululuka ndi wabwino, wodzaza ndi chikondi kwa onse amene amayitana inu. mavawelomakonsonanti-yeahoh imvani pemphero langa; mvetserani kulira kwanga kofuna chifundo. pa tsiku la mavuto anga ndidzayitana inu, pakuti inu mudzandiyankha. pakati pa milungu palibe wina wofanana nanu ambuye; palibe ntchito zolingana ndi ntchito zanu. mitundu yonse ya anthu imene munayipanga idzabwera ndi kudzalambira pamaso panu ambuye; iwo adzabweretsa ulemerero pa dzina lanu. pakuti ndinu wamkulu ndipo mumachita zodabwitsa; inu nokha ndiye allah. ndiphunzitseni njira yanu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndidzayenda mʼchoonadi chanu; patseni mtima wosagawikana kuti ndilemekeze dzina lanu. ndidzakutamandani ambuye allah wanga, ndi mtima wanga wonse; ndidzalemekeza dzina lanu kwamuyaya. pakuti chikondi chanu nʼchachikulu kwa ine; mwandipulumutsa ku malo ozama a manda. inu allah wanga, anthu odzikuza akundithira nkhondo; anthu ankhanza akufuna kundipha, amene salabadira za inu. koma ambuye ndinu allah wachifundo ndi wokoma mtima, wosakwiya msanga, wodzaza ndi chikondi ndi wokhulupirika. tembenukirani kwa ine ndipo ndichitireni chifundo; perekani mphamvu zanu kwa mtumiki wanu ndipo pulumutsani mwana wa mdzakazi wanu. mundionetse chizindikiro cha ubwino wanu kuti adani achione ndi kuchititsidwa manyazi, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh mwandithandiza ndi kunditonthoza.

87

salimo la ana a kora. iye wakhazikitsa maziko ake pa phiri loyera; mavawelomakonsonanti-yeahoh amakonda zipata za ziyoni kupambana malo onse okhalamo a yaqobo. za ulemerero wako zimakambidwa, iwe mzinda wa allah: sela “ndidzanena za rahabe ndi babuloni pakati pa iwo amene amandidziwa. dzikonso la filisitiya, turo pamodzi ndi kusi, ndipo ndidzati, ‘uyu anabadwira mʼziyoni.’ ” ndithudi, za ziyoni adzanena kuti, “uyu ndi uyo anabadwira mwa iye, ndipo wammwambamwamba adzakhazikitsa iyeyo.” mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalemba mʼbuku la kawundula wa anthu a mitundu ina: “uyu anabadwira mʼziyoni.” sela oyimba ndi ovina omwe adzati, “akasupe anga onse ali mwa iwe.”

88

salimo la ana a kora. kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. potsata mayimbidwe a nyimbo yoti: “pa matenda ndi pa mazunzo.” ndakatulo ya hemani, wa banja la ezara. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah amene mumandipulumutsa, usana ndi usiku ndimalira pamaso panu. pemphero langa lifike pamaso panu; tcherani khutu lanu kuti mumve kulira kwanga. pakuti ndili ndi mavuto ambiri ndipo moyo wanga ukuyandikira ku manda. ndikuwerengedwa pamodzi ndi iwo amene akutsikira ku dzenje; ndine munthu wopanda mphamvu. ndayikidwa pambali pamodzi ndi anthu akufa, monga ophedwa amene agona mʼmanda, amene inu simuwakumbukiranso, amene achotsedwa pa chisamaliro chanu. mwandiyika pansi pa dzenje penipeni, mʼmalo akuya a mdima waukulu. ukali wanu ukundipsinja kwambiri, mwandiopseza kwambiri ndi mafunde anu onse. sela mwandichotsa pakati pa abwenzi anga enieni ndipo mwachititsa kuti ndikhale chonyansa kwa iwo. ndatsekerezedwa ndipo sindingathe kuthawa; maso anga ada ndi chisoni. ndimayitana inu mavawelomakonsonanti-yeahoh tsiku lililonse; ndimakweza manja anga kwa inu. kodi mumaonetsa zozizwitsa zanu kwa anthu akufa? kodi iwo amene afa amaukanso ndi kutamanda inu? sela kodi chikondi chanu chimalalikidwa mʼmanda, za kukhulupirika kwanu ku malo a chiwonongeko? kodi zozizwitsa zanu zimadziwika ku malo a mdima, kapena ntchito zanu zolungama ku dziko la anthu oyiwalika? inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ine ndimalirira thandizo; mmawa mapemphero anga amafika pamaso panu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼchifukwa chiyani mukundikana ndi kundibisira nkhope yanu? kuyambira ubwana wanga ndakhala ndikuzunzika pafupi kufa; ndakhala ndikuchita mantha ndipo ndine wothedwa nzeru. ukali wanu wandimiza; zoopsa zanu zandiwononga. tsiku lonse zimandizungulira ngati chigumula; zandimiza kwathunthu. inu mwatenga anzanga ndi okondedwa anga kuwachotsa pamaso panga; mdima ndiye bwenzi langa lenileni.

89

ndakatulo ya etani, wa banja la ezara. ndidzayimba za chikondi chachikulu cha mavawelomakonsonanti-yeahoh kwamuyaya; ndi pakamwa panga ndidzachititsa kuti kukhulupirika kwanu kudziwike ku mibado yonse. ndidzalalikira kuti chikondi chanu chidzakhazikika mpaka muyaya, kuti inu munakhazikitsa kukhulupirika kwanu kumwamba kwenikweniko. inu munati, “ndachita pangano ndi wosankhidwa wanga, ndalumbira kwa davide mtumiki wanga kuti, ‘ndidzakhazikitsa zidzukulu zako mpaka muyaya. ndidzachititsa kuti mpando wako waufumu ukhazikike ku mibado yonse,’ ” sela. mayiko akumwamba amatamanda zozizwitsa zanu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kukhulupirika kwanunso, mu msonkhano wa oyera mtima anu. pakuti ndani mu mlengalenga angalingane ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh? ndani wofanana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh pakati pa zolengedwa zakumwamba? mu msonkhano wa oyera mtima allah amaopedwa kwambiri; iye ndiye wochititsa mantha kupambana onse amene amuzungulira. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wamphamvuzonse, ndani wofanana nanu? mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinu wamphamvu ndipo kukhulupirika kwanu kwakuzungulirani. mumalamula nyanja ya mafunde awukali; pamene mafunde ake awundana inu mumawakhalitsa bata. munaphwanya rahabe monga munthu wophedwa; ndi dzanja lanu lamphamvu munabalalitsa adani anu. mayiko akumwamba ndi anu ndiponso dziko lapansi ndi lanu; munapanga dziko lonse ndi zonse zili mʼmenemo. munalenga kumpoto ndi kummwera; tabori ndi herimoni akuyimba ndi chimwemwe pa dzina lanu. mkono wanu ndi wamphamvu; dzanja lanu ndi lamphamvu, dzanja lanu lamanja ndi lopambana. chilungamo ndi chiweruzo cholungama ndiye maziko a mpando wanu waufumu; chikondi ndi kukhulupirika zimayenda patsogolo panu. ndi odala amene aphunzira kuyamika inu, amene amayenda mʼkuwunika kwa nkhope yanu mavawelomakonsonanti-yeahoh. amakondwera mʼdzina lanu tsiku lonse lathunthu; amasangalala koposa mʼchilungamo chanu. pakuti inu ndiye ulemerero wawo ndi mphamvu yawo ndipo mwa kukoma mtima kwanu inu mumakweza nyanga yathu. ndithudi, chishango chathu ndi cha mavawelomakonsonanti-yeahoh, mfumu yathu kwa woyerayo wa isreali. kale munayankhula mʼmasomphenya, kwa anthu anu okhulupirika munati, “ndapatsa mphamvu wankhondo; ndakweza mnyamata wochokera pakati pa anthu. ndamupeza mtumiki wanga davide; ndamudzoza ndi mafuta opatulika. dzanja langa lidzamuchirikiza; zoonadi, mkono wanga udzamupatsa mphamvu. adani sadzamulamula kuti apereke msonkho; anthu oyipa sadzamusautsa. ndidzaphwanya adani ake pamaso pake ndi kukantha otsutsana naye. chikondi changa chokhulupirika chidzakhala naye, ndipo kudzera mʼdzina langa nyanga yake idzakwezedwa. ndidzayika dzanja lake pa nyanja, dzanja lake lamanja pa mitsinje. iyeyo adzafuwula kwa ine kuti, ‘ndinu atate anga, allah wanga, thanthwe ndi chipulumutso changa.’ ndidzamuyika kuti akhale mwana wanga woyamba kubadwa; wokwezedwa kwambiri pakati pa mafumu a dziko lapansi. ndidzamusungira chifundo changa kwamuyaya, ndipo pangano langa ndi iye silidzatha. ine ndidzakhazikitsa zidzukulu zake mpaka muyaya, mpando wake waufumu ngati masiku a miyamba. “ngati ana ake adzataya lamulo langa ndi kusatsatira malangizo anga, ngati adzaswa malamulo anga ndi kulephera kusunga ziphunzitso zanga, ine ndidzalanga tchimo lawo ndi ndodo, mphulupulu zawo powakwapula. koma sindidzachotsa chikondi changa pa iye, kapena kukhala wosakhulupirika kwa iyeyo. sindidzaswa pangano langa kapena kusintha zimene milomo yanga yayankhula. ndinalumbira kamodzi mwa kuyera kwanga ndipo sindidzanama kwa davide, kuti zidzukulu zake zidzakhale kwamuyaya ndipo mpando wake waufumu udzakhazikika pamaso panga ngati dzuwa; udzakhazikika kwamuyaya monga mwezi, mboni yokhulupirika mʼmitambo. sela “koma tsopano inu mwamukana, mwamutaya, mwamukwiyira kwambiri wodzozedwa wanu. mwakana pangano ndi mtumiki wanu ndipo mwadetsa mʼfumbi chipewa chake chaufumu. inu mwagumula makoma ake onse ndipo mwasandutsa bwinja malinga ake. onse amene amadutsa amalanda zinthu zake; iye wakhala chotonzedwa cha anansi ake. mwakweza dzanja lamanja la adani ake; mwachititsa kuti adani ake akondwere. mwabunthitsa lupanga lake, simunamuthandize pa nkhondo. inu mwathetsa kukongola kwa ulemerero wake ndipo mwagwetsa pansi mpando wake waufumu. mwachepetsa masiku a unyamata wake; mwamuphimba ndi chofunda chochititsa manyazi. sela “mpaka liti mavawelomakonsonanti-yeahoh? kodi mudzadzibisa mpaka kalekale? mpaka liti ukali wanu udzayaka ngati moto? kumbukirani kuti masiku a moyo wanga ndi ochepa pakuti munalenga kwachabe anthu onse! kodi ndi munthu uti angakhale ndi moyo ndi kusaona imfa? kapena kudzipulumutsa yekha ku mphamvu ya manda? sela inu ambuye kodi chili kuti chikondi chanu chachikulu choyamba chija, chimene mwa kukhulupirika kwanu munalumbira kwa davide? kumbukirani, ambuye momwe mtumiki wanu wanyozedwera, momwe ndakhalira ndi kusunga mu mtima mwanga mawu a pangano a anthu a mitundu yonse, mawu achipongwe amene adani anu akhala akunyoza, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi mawu amene akhala akunyoza mayendedwe onse a wodzozedwa wanu. “matamando akhale kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mpaka muyaya!”

90

pemphero la mose munthu wa allah. ambuye, mwakhala muli malo athu okhalamo pa mibado yonse. mapiri asanabadwe, musanalenge nʼkomwe dziko lapansi ndi dziko lonse, kuyambira muyaya mpaka muyaya inu ndinu allah. inu mumabwezera anthu ku fumbi, mumati, “bwerera ku fumbi iwe mwana wa munthu.” pakuti zaka 1,000 pamaso panu zili ngati tsiku limene lapita kapena ngati kamphindi ka usiku. inu mumasesa anthu mʼtulo ta imfa, iwo ali ngati udzu watsopano wa mmawa, ngakhale kuti mmawa umaphuka watsopano, pofika madzulo wauma ndi kufota. ife tathedwa ndi mkwiyo wanu; ndipo taopsezedwa ndi kuyipidwa kwanu. mwayika mphulupulu zathu pamaso panu, machimo athu obisika poonekera pamaso panu. masiku athu onse amatha ali pansi pa ukali wanu; timatsiriza zaka zathu ndi kubuwula. kuchuluka kwa masiku athu ndi 70, kapena 80 ngati tili ndi mphamvu; komabe zaka zonsezi ndi za mavuto ndi nkhawa, zimatha mofulumira ndipo ife timawulukira kutali. kodi ndani amadziwa mphamvu ya mkwiyo wanu? pakuti ukali wanu ndi waukulu ngati ulemu umene uyenera inu. tiphunzitseni kuwerenga masiku athu molondola, kuti tikhale ndi mtima wanzeru. lezani mtima inu mavawelomakonsonanti-yeahoh! kodi mudzatikwiyira mpaka liti? achitireni chifundo atumiki anu. mutikhutitse mmawa ndi chikondi chanu chosatha, kuti tiyimbe ndi chimwemwe ndi kukhala okondwa masiku athu onse. tisangalatseni masiku ambiri monga masiku amene mwatisautsa, kwa zaka zambiri monga momwe tinaonera mavuto. ntchito zanu zionetsedwe kwa atumiki anu, kukongola kwanu kwa ana awo. kukoma mtima kwa ambuye allah wathu kukhale pa ife; tikhazikitsireni ntchito ya manja athu; inde, khazikitsani ntchito ya manja athu.

91

iye amene amakhala mu mthunzi wa wammwambamwamba adzapuma mu mthunzi wa wamphamvuzonse. ndidzanena za mavawelomakonsonanti-yeahoh, “iye ndiye pothawira panga ndi linga langa, allah wanga amene ndimadalira.” ndithu, iye adzakupulumutsa ku msampha wa mlenje ndi ku mliri woopsa; adzakuphimba ndi nthenga zake, ndipo udzapeza malo othawira mʼmapikomo; kukhulupirika kwake kudzakhala chishango chako ndi lihawo. sudzachita mantha ndi zoopsa za usiku, kapena muvi wowuluka masana, kapena mliri umene umayenda mu mdima, kapena zowononga za pa nthawi ya masana. anthu 1,000 atha kufa pambali pako, anthu 10,000 kudzanja lako lamanja, koma zoopsazo sizidzafika pafupi ndi iwe. udzapenya ndi maso ako ndipo udzaona mmene anthu oyipa amalangidwira. pakuti wasankha wammwambamwamba kukhala malo ako okhalamo; wavomera mavawelomakonsonanti-yeahoh kukhala kothawira kwako. choncho palibe choyipa chimene chidzakugwera, zoopsa sizidzafika pafupi ndi tenti yako. pakuti adzalamulira angelo ake za iwe, kuti akutchinjirize mosamala pa njira zako zonse; ndipo adzakunyamula ndi manja awo, kuti phazi lako lisagunde pa mwala. udzapondaponda mkango ndi njoka, udzapondereza mkango wamphamvu ndiponso chinjoka. “chifukwa iye amandikonda,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “ndidzamulanditsa; ndidzamuteteza pakuti wavomereza dzina langa. adzandiyitana, ndipo ndidzamuyankha; ndidzakhala naye pa mavuto, ndidzamupulumutsa ndi kumulemekeza. ndidzamupatsa moyo wautali ndi kumupulumutsa.”

92

salimo. nyimbo ya pa tsiku la sabata. nʼkwabwino kutamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuyimbira nyimbo dzina lanu, inu wammwambamwamba, kulengeza chikondi chanu mmawa, ndi kukhulupirika kwanu nthawi ya usiku, kuyimbira nyimbo choyimbira cha zingwe khumi ndi mayimbidwe abwino a zeze. pakuti inu mumandisangalatsa ndi ntchito zanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; ine ndikuyimba mwachimwemwe pa ntchito ya manja anu. ndi yayikuludi ntchito yanu mavawelomakonsonanti-yeahoh, maganizo anu ndi ozamadi! munthu wopanda nzeru sadziwa, zitsiru sizizindikira, kuti ngakhale anthu oyipa aphuka ngati udzu ndipo anthu onse ochita zoyipa apindula, adzawonongedwa kwamuyaya. koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndinu wokwezedwa kwamuyaya. zoonadi adani anu mavawelomakonsonanti-yeahoh, zoonadi adani anu adzawonongeka; onse ochita zoyipa adzabalalitsidwa. inu mwakweza nyanga yanga ngati nyanga ya njati; mafuta abwino akhuthulidwa pamutu wanga. maso anga aona kugonjetsedwa kwa olimbana nane, makutu anga amva za kugwa kwa amaliwongo anga oyipa. anthu olungama adzaphuka ngati mtengo wa mgwalangwa, adzakula ngati mkungudza wa ku lebanoni; odzalidwa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, adzakula bwino mʼmabwalo a allah wathu. iwo adzaberekabe zipatso mu ukalamba wawo, adzakhala anthete ndi obiriwira, kulengeza kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wolungama; iye ndiye thanthwe langa, ndipo mwa iye mulibe choyipa.”

93

mavawelomakonsonanti-yeahoh akulamulira, wavala ulemerero; mavawelomakonsonanti-yeahoh wavala ulemerero ndipo wadzimangirira mphamvu, dziko lonse lakhazikika kolimba; silingasunthidwe. mpando wanu waufumu unakhazikika kalekale; inu ndinu wamuyaya. nyanja zakweza inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, nyanja zakweza mawu ake; nyanja zakweza mafunde ake ochita mkokomo. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wamphamvu kupambana mkokomo wa madzi ambiri, ndi wamphamvu kupambana mafunde a nyanja, mavawelomakonsonanti-yeahoh mmwamba ndi wamphamvu. malamulo anu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi osasinthika; chiyero chimakongoletsa nyumba yanu mpaka muyaya.

94

inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndinu allah wobwezera chilango, inu allah amene mumabwezera chilango, wonetsani kuwala kwanu. nyamukani, inu woweruza wa dziko lapansi; bwezerani kwa odzikuza zowayenera. kodi mpaka liti anthu oyipa inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mpaka liti anthu oyipa adzalumpha ndi chimwemwe? amakhuthula mawu onyada; onse ochita zoyipa ndi odzaza ndi kudzikuza. amaphwanya anthu anu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; amapondereza cholowa chanu. amaphanso amayi a masiye ndi alendo okhala nawo mʼdziko; amapha ana amasiye. iwo amati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh sakuona; allah wa yaqobo salabadirako.” samalani, inu anthu opanda nzeru pakati pa anthu; zitsiru inu, kodi mudzakhala liti anzeru? kodi iye amene anapanga khutu sangathe kumva? kodi iye amene anapanga diso sangathe kuona? kodi iye amene amalangiza mitundu ya anthu sangathenso kulanga? kodi iye amene amaphunzitsa munthu angasowe nzeru? mavawelomakonsonanti-yeahoh amadziwa maganizo a munthu; iye amadziwa kuti maganizowo ndi achabechabe. wodala munthu amene inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mumamulangiza, munthu amene mumamuphunzitsa kuchokera mulamulo lanu; mumamupumitsa pa nthawi ya mavuto, mpaka woyipa atakumbiridwa dzenje. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh sadzawakana anthu ake; iye sadzasiya cholowa chake. chiweruzo chidzakhazikikanso pa chilungamo, ndipo onse olungama mtima adzachitsata. ndani adzadzuka chifukwa cha ine kulimbana ndi anthu oyipa? ndani adzayimirira mʼmalo mwanga kulimbana ndi anthu ochita zoyipa? mavawelomakonsonanti-yeahoh akanapanda kundithandiza, bwenzi nditakakhala msanga ku malo achete a imfa. ndikanena kuti, “phazi langa likuterereka,” chikondi chanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, chimandichirikiza. pamene nkhawa inakula mʼkati mwanga, chitonthozo chanu chinabweretsa chimwemwe mʼmoyo mwanga. kodi mpando waufumu woyipa ungathe kugwirizana nanu umene umabweretsa masautso chifukwa cha malamulo ake? iwo amasonkhana pamodzi kulimbana ndi wolungama ndi kugamula kuti wosalakwa aphedwe. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh wakhala linga langa, ndipo allah ndiye thanthwe limene ndimathawirako. iye adzawabwezera chifukwa cha machimo awo ndi kuwawononga chifukwa cha kuyipa kwawo; mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu adzawawononga.

95

bwerani, tiyeni timuyimbire mavawelomakonsonanti-yeahoh mwachimwemwe, tiyeni tifuwule kwa thanthwe la chipulumutso chathu tiyeni tibwere pamaso pake ndi chiyamiko ndipo mupembedzeni iyeyo ndi zida zoyimbira ndi nyimbo. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi allah wamkulu, mfumu yayikulu pamwamba pa milungu yonse. mʼmanja mwake muli maziko ozama a dziko lapansi, ndipo msonga za mapiri ndi zake. nyanja ndi yake, pakuti anayilenga ndi iye, ndipo manja ake anawumba mtunda wowuma. bwerani, tiyeni tiwerame pomulambira, tiyeni tigwade pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mlengi wathu; pakuti iye ndiye allah wathu ndipo ife ndife anthu a pabusa pake, ndi nkhosa za mʼdzanja lake. lero ngati inu mumva mawu ake, musawumitse mitima yanu monga momwe munachitira pa meriba, monga munachitira tsiku lija pa masa mʼchipululu. kumene makolo anu anandiyesa ndi kundiputa, ngakhale anaona zimene ine ndinazichita. kwa zaka makumi anayi ndinali wokwiya ndi mʼbado umenewo; ndipo ndinati, “iwo ndi anthu amene mitima yawo imasochera ndipo sanadziwe njira zanga.” choncho ndili chikwiyire, ndinalumbira kuti, “iwowa sadzalowa ku malo anga a mpumulo.”

96

imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh nyimbo yatsopano; imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh dziko lonse lapansi. imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh, tamandani dzina lake; lalikirani chipulumutso chake tsiku ndi tsiku. lengezani ulemerero wake pakati pa mayiko, ntchito zake zodabwitsa pakati pa mitundu yonse ya anthu. pakuti wamkulu ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo ndi woyenera kwambiri kumutamanda; ayenera kuopedwa kupambana milungu yonse. pakuti milungu yonse ya anthu a mitundu ina ndi mafano, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh analenga mayiko akumwamba. ulemu ndi ufumu zili pamaso pake, mphamvu ndi ulemerero zili mʼmalo ake opatulika. perekani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu mabanja a anthu a mitundu ina, perekani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ulemerero ndi mphamvu. perekani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ulemerero woyenera dzina lake; bweretsani chopereka ndipo mulowe mʼmabwalo ake. lambirani mavawelomakonsonanti-yeahoh mu ulemerero wa chiyero chake; njenjemerani pamaso pake, dziko lonse lapansi. nenani pakati pa mitundu ya anthu, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akulamulira.” dziko lonse lakhazikika molimba, silingasunthidwe; iye adzaweruza mitundu ya anthu molungama. mayiko akumwamba asangalale, dziko lapansi likondwere; nyanja ikokome, ndi zonse zili mʼmenemo; minda ikondwere pamodzi ndi chilichonse chili mʼmenemo. pamenepo mitengo yonse ya mʼnkhalango idzayimba ndi chimwemwe; idzayimba pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti iye akubwera kudzaweruza dziko lapansi; adzaweruza dziko lonse mwachilungamo ndi mitundu ya anthu onse mʼchoonadi.

97

mavawelomakonsonanti-yeahoh akulamulira, dziko lapansi lisangalale; magombe akutali akondwere. mitambo ndi mdima waukulu zamuzungulira; chilungamo ndi kuweruza molungama ndiwo maziko a mpando wake waufumu. moto umapita patsogolo pake ndi kunyeketsa amaliwongo kumbali zonse. zingʼaningʼani zake zimawalitsa dziko lonse; dziko lapansi limaona ndipo limanjenjemera. mapiri amasungunuka ngati phula pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamaso pa ambuye a dziko lonse lapansi. mayiko akumwamba amalengeza za chilungamo chake, ndipo mitundu yonse ya anthu imaona ulemerero wake. onse amene amalambira mafano osema amachititsidwa manyazi, iwo amene amanyadira mafano; mulambireni, inu milungu yonse! ziyoni akumva ndipo akukondwera, midzi ya yuda ikusangalala chifukwa cha maweruzo anu mavawelomakonsonanti-yeahoh. pakuti inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wammwambamwamba pa dziko lonse lapansi; ndinu wokwezeka kupambana milungu yonse. iwo amene amakonda mavawelomakonsonanti-yeahoh adane ndi zoyipa pakuti iye amayangʼanira miyoyo ya amene amamukhulupirira ndipo amawapulumutsa mʼdzanja la anthu oyipa kuwala kumafika pa anthu olungama, ndi chimwemwe kwa olungama mtima. kondwerani mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh inu olungama ndipo tamandani dzina lake loyera.

98

salimo. imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh nyimbo yatsopano, pakuti iyeyo wachita zinthu zodabwitsa; dzanja lake lamanja ndi mkono wake woyera zamuchitira chipulumutso. mavawelomakonsonanti-yeahoh waonetsa chipulumutso chake ndipo waulula chilungamo chake kwa anthu a mitundu ina. iye wakumbukira chikondi chake ndi kukhulupirika kwake pa aisraeli; malekezero onse a dziko lapansi aona chipulumutso cha allah wathu. fuwulani mwachimwemwe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, dziko lonse lapansi, muyimbireni nyimbo mofuwula ndi mokondwera. imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh nyimbo ndi zeze, ndi zeze ndi mawu a kuyimba, ndi malipenga ndi kuliza kwa nyanga ya nkhosa yayimuna fuwulani mwachimwemwe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mfumu. nyanja ikokome pamodzi ndi zonse zili mʼmenemo, dziko lonse ndi onse amene amakhala mʼmenemo. mitsinje iwombe mʼmanja mwawo, mapiri ayimbe pamodzi mwachimwemwe; izo ziyimbe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti iye akubwera kudzaweruza dziko lapansi. adzaweruza dziko lonse mwachilungamo, ndi mitundu ya anthu mosakondera.

99

mavawelomakonsonanti-yeahoh akulamulira, mitundu ya anthu injenjemere; iye wakhala pa mpando wake waufumu, pakati pa akerubi, dziko lapansi ligwedezeke. mʼziyoni wamkulu ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh; iye ndi wokwezeka pamwamba pa mitundu yonse ya anthu. anthu atamande dzina lanu lalikulu ndi loopsa kwambiri, iye ndi woyera. mfumu yamphamvu, iyo imakonda chilungamo inu mwakhazikitsa khalidwe losakondera; mwachita zolungama ndi zoyenera mwa yaqobo. kwezani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu ndipo mulambireni pa mapazi ake; iye ndi woyera. mose ndi aaroni anali ena mwa ansembe ake, samueli anali pamodzi ndi iwo amene anayitana pa dzina lake; iwo anayitana mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo iyeyo anawayankha. iye anayankhula nawo kuchokera mʼchipilala cha mtambo; iwo anasunga malamulo ake ndi zophunzitsa zomwe anawapatsa. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, munawayankha iwo; inu kwa isreali munali allah wokhululuka, ngakhale munawalanga pa zochita zawo zoyipa. kwezani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu ndipo mumulambire pa phiri lake loyera, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu ndi woyera.

100

salimo. nyimbo yothokoza. fuwulani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mwachimwemwe, inu dziko lonse lapansi. mulambireni mavawelomakonsonanti-yeahoh mosangalala; bwerani pamaso pake ndi nyimbo zachikondwerero. dziwani kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi allah. iye ndiye amene anatipanga ndipo ife ndife ake; ndife anthu ake, nkhosa za pabusa pake. lowani ku zipata zake ndi chiyamiko ndi ku mabwalo ake ndi matamando; muyamikeni ndi kutamanda dzina lake. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wabwino ndipo chikondi chake ndi chamuyaya; kukhulupirika kwake nʼkokhazikika pa mibado ndi mibado.

101

salimo la davide. ndidzayimba za chikondi ndi chiweruzo chanu cholungama; kwa inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndidzayimba matamando. ndidzatsata njira yolungama; nanga mudzabwera liti kwa ine? ndidzayenda mʼnyumba mwanga ndi mtima wosalakwa. sindidzayika chinthu chilichonse choyipa pamaso panga. ine ndimadana ndi zochita za anthu opanda chikhulupiriro; iwo sadzadziphatika kwa ine. anthu a mtima wokhota adzakhala kutali ndi ine; ine sindidzalola choyipa chilichonse kulowa mwa ine. aliyense wosinjirira mnansi wake mseri ameneyo ndidzamuletsa; aliyense amene ali ndi maso amwano ndi mtima wodzikuza, ameneyo sindidzamulekerera. maso anga adzakhala pa okhulupirika mʼdziko, kuti akhale pamodzi ndi ine; iye amene mayendedwe ake ndi wosalakwa adzanditumikira. aliyense wochita chinyengo sadzakhala mʼnyumba mwanga. aliyense woyankhula mwachinyengo sadzayima pamaso panga. mmawa uliwonse ndidzatontholetsa anthu onse oyipa mʼdziko; ndidzachotsa aliyense wochita zoyipa mu mzinda wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.

102

pemphero la munthu wosautsidwa, pamene walefuka, nakhuthulira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kulira kwakeko. mavawelomakonsonanti-yeahoh imvani pemphero langa; kulira kwanga kopempha thandizo kufike kwa inu. musandibisire nkhope yanu pamene ndili pa msautso. munditcherere khutu; pamene ndiyitana ndiyankheni msanga. pakuti masiku anga akupita ngati utsi; mafupa anga akunyeka ngati nkhuni zoyaka. mtima wanga wakanthidwa ndipo ukufota ngati udzu; ndipo ndimayiwala kudya chakudya changa. chifukwa cha kubuwula kwanga kofuwula ndatsala chikopa ndi mafupa okhaokha. ndili ngati kadzidzi wa ku chipululu, monga kadzidzi pakati pa mabwinja. ndimagona osapeza tulo; ndakhala ngati mbalame yokhala yokha pa denga. tsiku lonse adani anga amandichita chipongwe; iwo amene amandinyoza, amagwiritsa ntchito dzina langa ngati temberero. pakuti ndimadya phulusa ngati chakudya changa ndi kusakaniza chakumwa changa ndi misozi chifukwa cha ukali wanu waukulu, popeza inu mwandinyamula ndi kunditayira kumbali. masiku anga ali ngati mthunzi wa kumadzulo; ine ndikufota ngati udzu. koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, muli pa mpando wanu waufumu kwamuyaya; kudziwika kwanu ndi kokhazikika ku mibado yonse. inu mudzadzuka ndi kuchitira chifundo ziyoni pakuti ndi nthawi yoti muonetse kukoma mtima kwanu pa iyeyo; nthawi yoyikika yafika. pakuti miyala yake ndi yokondedwa kwa atumiki anu; fumbi lake lokha limawachititsa kuti amve chisoni. mitundu ya anthu idzaopa dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh, mafumu onse a dziko lapansi adzalemekeza ulemerero wanu. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzamanganso ziyoni ndi kuonekera mu ulemerero wake. iye adzayankha pemphero la anthu otayika; sadzanyoza kupempha kwawo. zimenezi zilembedwe chifukwa cha mibado ya mʼtsogolo, kuti anthu amene sanabadwe adzatamande mavawelomakonsonanti-yeahoh: “mavawelomakonsonanti-yeahoh anayangʼana pansi kuchokera ku malo ake opatulika mmwamba, kuchokera kumwamba anayangʼana dziko lapansi, kuti amve kubuwula kwa anthu a mʼndende, kuti apulumutse amene anayenera kuphedwa.” kotero dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh lidzalengezedwa mu ziyoni ndi matamando ake mu yerusalemu, pamene mitundu ya anthu ndi maufumu adzasonkhana kuti alambire mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anathyola mphamvu zanga pa nthawi ya moyo wanga; iyeyo anafupikitsa masiku anga. choncho ine ndinati: “musandichotse, inu allah wanga, pakati pa masiku a moyo wanga; zaka zanu zimakhalabe pa mibado yonse. pachiyambi inu munakhazikitsa maziko a dziko lapansi ndipo mayiko akumwamba ndi ntchito ya manja anu. izi zidzatha, koma inu mudzakhalapo; zidzatha ngati chovala. mudzazisintha ngati chovala ndipo zidzatayidwa. koma inu simusintha, ndipo zaka zanu sizidzatha. ana a atumiki anu adzakhala pamaso panu; zidzukulu zawo zidzakhazikika pamaso panu.”

103

salimo la davide. tamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwe moyo wanga; ndi zonse zamʼkati mwanga zitamande dzina lake loyera. tamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwe moyo wanga, ndipo usayiwale zabwino zake zonse. amene amakhululuka machimo ako onse ndi kuchiritsa nthenda zako zonse, amene awombola moyo wako ku dzenje ndi kukuveka chikondi ndi chifundo chake ngati chipewa chaufumu, amene akwaniritsa zokhumba zako ndi zinthu zabwino, kotero kuti umakhala wamphamvu zatsopano ngati mphungu. mavawelomakonsonanti-yeahoh amachita chilungamo ndipo amaweruza molungama onse opsinjika. iye anadziwitsa mose njira zake, ntchito zake kwa aisraeli. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wachifundo ndi wokoma mtima, wosakwiya msanga ndi wachikondi chochuluka. iye sadzatsutsa nthawi zonse, kapena kusunga mkwiyo wake kwamuyaya; satichitira molingana ndi machimo athu, kapena kutibwezera molingana ndi mphulupulu zathu. pakuti monga kumwamba kuli kutali ndi dziko lapansi, koteronso chikondi chake nʼchachikulu kwa iwo amene amamuopa; monga kummawa kutalikirana ndi kumadzulo, koteronso iye watichotsera mphulupulu zathu kuti zikhale kutali nafe. monga bambo amachitira chifundo ana ake, choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ndi chifundo ndi iwo amene amamuopa; pakuti iye amadziwa momwe tinawumbidwira, amakumbukira kuti ndife fumbi. kunena za munthu, masiku ake ali ngati udzu, amaphuka ngati duwa la mʼmunda; koma mphepo imawombapo ndipo silionekanso ndipo malo ake sakumbukirikanso. koma kuchokera muyaya mpaka muyaya chikondi cha mavawelomakonsonanti-yeahoh chili ndi iwo amene amamuopa, ndi chilungamo chake chili ndi ana a ana awo; iwo amene amasunga pangano lake ndi kukumbukira kumvera malangizo ake. mavawelomakonsonanti-yeahoh wakhazikitsa mpando wake waufumu mmwamba ndipo ufumu wake umalamulira onse. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu angelo ake, amphamvu inu amene mumachita zimene amalamula, amene mumamvera mawu ake. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh, zolengedwa zonse zakumwamba, inu atumiki ake amene mumachita chifuniro chake. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh, ntchito yake yonse kulikonse mu ulamuliro wake. tamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwe moyo wanga.

104

tamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwe moyo wanga. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, ndinu wamkulu kwambiri; mwavala ulemerero ndi ufumu. iye wadzifunditsa kuwala ngati chovala; watambasula miyamba ngati tenti ndipo wayika pa madzi mitanda ya chipinda chake. iye amasandutsa mitambo kukhala galeta lake, ndi kuwuluka pa mapiko a mphepo. amapanga mphepo kukhala amithenga ake, malawi amoto kukhala atumiki ake. anakhazikitsa dziko lapansi pa maziko ake; silingasunthike. munaliphimba ndi nyanja yozama ngati chovala; madzi anayimirira pamwamba pa mapiri. koma pakudzudzula kwanu madzi anathawa, pa mkokomo wa bingu lanu iwo anamwazika; inu munamiza mapiri, iwo anatsikira ku zigwa kumalo kumene munawakonzera. inu munayika malire ndipo sangathe kudutsa, iwo sadzamizanso dziko lapansi. iye achititsa akasupe kutulutsa madzi kupita ku zigwa; madziwo amayenda pakati pa mapiri. iwo amapereka madzi kwa zirombo zonse zakuthengo; abulu akuthengo amapha ludzu lawo. mbalame zamlengalenga zimayika zisa mʼmbali mwa madzi; zimayimba pakati pa thambo. iye amathirira mapiri kuchokera ku zipinda zake zapamwamba; dziko lapansi limakhutitsidwa ndi chipatso cha ntchito yake. amameretsa udzu kuti ngʼombe zidye, ndi zomera, kuti munthu azilima kubweretsa chakudya kuchokera mʼdziko lapansi: vinyo amene amasangalatsa mtima wa munthu, mafuta amene amachititsa nkhope yake kuwala, ndi buledi amene amapereka mphamvu. mitengo ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi yothiriridwa bwino, mikungudza ya ku lebanoni imene iye anadzala. mbalame zimamanga zisa zawo; kakowa ali ndi malo ake mʼmikungudzamo. mapiri ataliatali ndi a mbalale; mʼmingʼalu ya miyala ndi mobisalamo mbira. mwezi umasiyanitsa nyengo ndipo dzuwa limadziwa nthawi yake yolowera. inu mumabweretsa mdima nukhala usiku, ndipo zirombo zonse za ku nkhalango zimatuluka. mikango imabangula kufuna nyama, ndi kufunafuna chakudya chawo kuchokera kwa allah. dzuwa limatuluka ndipo iyo imapita kukabisala; imabwerera kukagona pansi mʼmapanga awo. pamenepo munthu amapita ku ntchito yake, kukagwira ntchito yake mpaka madzulo. ntchito zanu ndi zochulukadi inu mavawelomakonsonanti-yeahoh! munazipanga zonse mwanzeru, dziko lapansi ladzaza ndi zolengedwa zanu. kuli nyanja yayikulu ndi yotambalala, yodzaza ndi zolengedwa zosawerengeka, zamoyo zanu zazikulu ndi zazingʼono zomwe. kumeneko sitima zapamadzi zimayenda uku ndi uku, ndiponso leviyatani amene munamulenga kuti asewere kumeneko. zonsezi zimayangʼana kwa inu kuti muzipatse chakudya chawo pa nthawi yake yoyenera. mukazipatsa, zimachisonkhanitsa pamodzi; mukatsekula dzanja lanu, izo zimakhutitsidwa ndi zinthu zabwino. mukabisa nkhope yanu, izo zimachita mantha aakulu; mukachotsa mpweya wawo, zimafa ndi kubwerera ku fumbi. mukatumiza mzimu wanu, izo zimalengedwa ndipo mumakozanso maonekedwe a dziko lapansi. ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ukhalebe mpaka muyaya; mavawelomakonsonanti-yeahoh akondwere ndi ntchito ya manja ake; iye amene amayangʼana dziko lapansi ndipo limanjenjemera, amene amakhudza mapiri ndipo amatuluka utsi. ine ndidzayimbira mavawelomakonsonanti-yeahoh moyo wanga wonse; ndidzayimbira matamando allah wanga nthawi yonse imene ndili ndi moyo. zolingalira zanga zikhale zomukomera iye, pamene ndikusangalala mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma anthu ochimwa awonongeke pa dziko lapansi ndipo anthu oyipa asapezekenso. tamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwe moyo wanga. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

105

yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh, itanani dzina lake; lalikirani pakati pa anthu a mitundu ina zimene iye wachita. imbirani iye, imbani matamando kwa iyeyo; fotokozani za machitidwe ake onse odabwitsa. munyadire dzina lake loyera; mitima ya iwo amene amafunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh ikondwere. dalirani mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mphamvu zake; funafunani nkhope yake nthawi yonse. kumbukirani zodabwitsa zimene iye anazichita, zozizwitsa zake ndi maweruzo amene anapereka, inu zidzukulu za abrahamu mtumiki wake, inu ana a yaqobo, osankhika ake. iye ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu; maweruzo ake ali pa dziko lonse lapansi. iyeyo amakumbukira pangano lake kwamuyaya, mawu amene analamula kwa mibado yonse, pangano limene iye anapanga ndi abrahamu, lumbiro limene analumbira kwa isake. iye analitsimikiza kwa yaqobo monga zophunzitsa, kwa isreali monga pangano lamuyaya: “ndidzapereka kwa iwe dziko la kanaani ngati gawo la cholowa chako.” pamene iwo anali ngati anthu ochepa mʼchiwerengero, ochepa ndithu, ndiponso alendo mʼdzikolo, ankayendayenda kuchoka ku mtundu wina wa anthu ndi kupita ku mtundu wina, kuchoka mu ufumu wina kupita ku wina. iye sanalole wina aliyense kuwapondereza; anadzudzula mafumu chifukwa cha iwo: “musakhudze odzozedwa anga; musachitire choyipa aneneri anga.” iye anabweretsa njala pa dziko ndipo anawononga chakudya chonse; iyeyo anatumiza munthu patsogolo pawo, yosefe anagulitsidwa ngati kapolo. iwo anavulaza mapazi ake ndi matangadza, khosi lake analiyika mʼzitsulo, mpaka zimene iye ananeneratu zitakwaniritsidwa, mpaka mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ataonetsa kuti iye ananena zoona. mfumu inatuma munthu kukamumasula, wolamulira wa mitundu ya anthu anamasula iyeyo. anamuyika kukhala wolamulira nyumba yake, wolamulira zonse zimene iye anali nazo, kulangiza ana a mfumu monga ankafunira ndi kuphunzitsa nzeru akuluakulu. tsono isreali analowa mu igupto; yaqobo anakhala monga mlendo mʼdziko la hamu. mavawelomakonsonanti-yeahoh anachulukitsa anthu ake; ndipo anachititsa kuti akhale ochuluka kwambiri kuposa adani awo; amene mitima yawo anayitembenuza kuti idane ndi anthu ake, kukonzera chiwembu atumiki ake. mavawelomakonsonanti-yeahoh anatuma mose mtumiki wake, ndi aaroni amene iye anamusankha. iwo anachita zizindikiro zozizwitsa pakati pawo, zodabwitsa zake mʼdziko la hamu. mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza mdima nasandutsa dziko kuti likhale la mdima. koma anthuwo anakaniratu mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh anasandutsa madzi awo kukhala magazi, kuchititsa kuti nsomba zawo zife. dziko lawo linadzaza ndi achule amene analowa mʼzipinda zogona za olamulira awo. iye anayankhula, ndipo kunabwera ntchentche zochuluka ndi nsabwe mʼdziko lawo lonse. iyeyo anatembenuza mvula yawo kukhala matalala, ndi zingʼaningʼani mʼdziko lawo lonse; anagwetsa mitengo yawo ya mpesa ndi mitengo yawo ya mkuyu, nawononganso mitengo ina ya mʼdziko lawolo. iye anayankhula, ndipo dzombe linabwera, ziwala zosawerengeka; zinadya chilichonse chobiriwira cha mʼdziko lawo, zinadya zonse zotuluka mʼnthaka yawo. kenaka anakantha ana onse oyamba kubadwa a mʼdziko lawo, zipatso zoyamba za umunthu wawo wonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh anatulutsa isreali, atatenga siliva ndi golide wambiri, ndipo pakati pa mafuko awo palibe mmodzi amene anafowoka. dziko la igupto linakondwa pamene iwo anachoka, pakuti kuopsa kwa isreali kunawagwera iwo. iye anatambasula mitambo ngati chofunda chawo, ndi moto owawunikira usiku. iwo anapempha, ndipo iye anawabweretsera zinziri ndipo anawakhutitsa ndi chakudya chochokera kumwamba. iye anatsekula thanthwe, ndipo madzi anatuluka; ngati mtsinje anayenda mʼchipululu. pakuti anakumbukira lonjezo lake loyera limene linaperekedwa kwa abrahamu mtumiki wake. iye anatulutsa anthu ake akukondwera, osankhika ake akufuwula mwachimwemwe; iye anawapatsa mayiko a anthu a mitundu ina ndipo anakhala olowamʼmalo a zimene ena anazivutikira, kuti iwo asunge malangizo ake ndi kutsatira malamulo ake. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

106

tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa ndi wabwino; pakuti chikondi chake ndi chosatha. ndani angathe kufotokoza za ntchito zamphamvu za mavawelomakonsonanti-yeahoh kapena kumutamanda mokwanira? odala ndi amene amasunga chilungamo, amene amachita zolungama nthawi zonse. mundikumbukire mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamene mukuonetsa kukoma mtima kwanu kwa anthu anu, bwerani mudzandithandize pamene mukuwapulumutsa iwo, kuti ndidzasangalale ndi chuma cha anthu anu osankhika, kuti ndidzakhale nacho chimwemwe cha anthu anu ndi kukhala pamodzi ndi cholowa chanu pa kukutamandani. ife tachimwa monga momwe anachitira makolo athu; tachita zolakwa ndipo tachita moyipa. pamene makolo athu anali mu igupto, sanalingalire za zozizwitsa zanu; iwo sanakumbukire kukoma mtima kwanu kochuluka, ndipo anawukira inu pa nyanja yofiira. komabe iye anawapulumutsa chifukwa cha dzina lake, kuti aonetse mphamvu zake zazikulu. anadzudzula nyanja yofiira, ndipo inawuma; anawatsogolera mʼnyanja yakuya ngati akuyenda mʼchipululu. anawapulumutsa mʼdzanja la amaliwongo; anawawombola mʼdzanja la mdani. madzi anamiza adani awo, palibe mmodzi wa iwo anapulumuka. kenaka iwo anakhulupirira malonjezo ake ndi kuyimba nyimbo zamatamando. koma posachedwa anayiwala zimene iye anachita, ndipo sanayembekezere uphungu wake. mʼchipululu, anadzipereka ku zilakolako zawo; mʼdziko lopanda kanthu anayesa allah. choncho iye anawapatsa chimene anapempha, koma anatumiza nthenda yowondetsa. mʼmisasa, anachitira nsanje mose ndi aaroni, amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anadzipatulira. nthaka inatsekuka ndipo inameza datani; inakwirira gulu la abiramu. moto unayaka pakati pa otsatira awo; lawi lamoto linapsereza anthu oyipa. iwo anapanga mwana wangʼombe pa horebu ndi kulambira fano loyengedwa kuchokera ku chitsulo. anasinthanitsa ulemerero wawo ndi fano la ngʼombe yayimuna imene imadya udzu. anayiwala allah amene anawapulumutsa, amene anachita zinthu zazikulu mu igupto, zozizwitsa mʼdziko la hamu ndi machitidwe ake woopsa pa nyanja yofiira. choncho iye anawawuza kuti adzawawononga, pakanapanda mose, mtumiki wake wosankhidwa, kuyima pamaso pake, ndi kuletsa mkwiyo wake kuti usawawononge. motero iwo ananyoza dziko lokoma; sanakhulupirire malonjezo ake. anangʼungʼudza mʼmatenti mwawo ndipo sanamvere mavawelomakonsonanti-yeahoh. kotero iye analumbira atakweza dzanja lake, kuti adzachititsa kuti iwowo afere mʼchipululu, kuchititsa kuti zidzukulu zawo zifere pakati pa anthu a mitundu ina ndi kuwabalalitsa mʼdziko lonse. iwo anayamba kupembedza baala-peori ndi kudya nsembe zoperekedwa kwa milungu yopanda moyo; anaputa mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa machitidwe awo oyipa, ndipo mliri unabuka pakati pawo. koma finehasi anayimirira ndi kulowererapo, ndipo mliri unaleka. chimenechi ndicho chinayesedwa chilungamo chake, kwa mibado yosatha imene ikubwera. pa madzi a ku meriba iwo anakwiyitsa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo mavuto anabwera kwa mose chifukwa cha anthuwo, pakuti iwowo anawukira mzimu wa allah, ndipo pa milomo ya mose panatuluka mawu osayenera. aisraeliwo sanawononge mitundu ya anthu monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh anawalamulira. koma anasakanizana ndi anthu a mitundu inayo ndi kuphunzira miyambo yawo. ndipo anapembedza mafano awo, amene anakhala msampha kwa iwowo. anapereka nsembe ana awo aamuna ndi ana awo aakazi kwa ziwanda. anakhetsa magazi a anthu osalakwa, magazi a ana awo aamuna ndi a ana awo aakazi, amene anawapereka nsembe kwa mafano a ku kanaani, ndipo dziko linayipitsidwa ndi magazi awo. iwo anadzidetsa okha ndi zimene anachita; ndi machitidwe awo amakhala ngati munthu wachigololo. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiya ndi anthu ake ndipo ananyansidwa ndi cholowa chake. iye anawapereka kwa anthu a mitundu ina, ndipo adani awo anawalamulira. adani awo anawazunza ndi kuwakhazika pansi pa mphamvu yawo. iye ankawapulumutsa nthawi zambiri, koma iwo ankatsimikiza za kuwukira ndipo anawonongeka mʼmachimo awo. koma iye anaona kuzunzika kwawo pamene anamva kulira kwawo; chifukwa cha iwo iye anakumbukira pangano lake ndipo anawalezera mtima chifukwa cha kukula kwa chikondi chake. iye anachititsa kuti amene anawagwira iwo ukapolo awamvere chisoni. tipulumutseni inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, ndipo mutisonkhanitse kuchoka kwa anthu a mitundu ina kuti tithe kuyamika dzina lanu loyera ndi kunyadira mʼmatamando anu. atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, kuyambira muyaya mpaka muyaya. anthu onse anene kuti, “ameni!” tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

107

yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa ndi wabwino; pakuti chikondi chake ndi chosatha. owomboledwa a mavawelomakonsonanti-yeahoh anene zimenezi amene iyeyo anawawombola mʼdzanja la mdani, iwo amene anawasonkhanitsa kuchokera ku mayiko, kuchokera kumadzulo ndi kummawa, kuchokera kumpoto ndi kummwera. ena anayendayenda mʼchipululu mopanda kanthu, osapeza njira yopitira ku mzinda kumene akanakakhazikikako. iwo anamva njala ndi ludzu, ndipo miyoyo yawo inafowokeratu. pamenepo analirira mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmavuto awo ndipo iye anawapulumutsa ku masautso awo. iye anawatsogolera mʼnjira yowongoka kupita ku mzinda umene anakakhazikikako. ayamike mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha chikondi chake chosatha ndi chifukwa cha machitidwe ake odabwitsa kwa anthu onse, pakuti iye wapha ludzu la munthu womva ludzu ndipo wakhutitsa wanjala ndi zinthu zabwino. ena anakhala mu mdima ndi mʼchisoni chachikulu, amʼndende ovutika mʼmaunyolo achitsulo, pakuti iwowo anawukira mawu a allah ndi kunyoza uphungu wa wammwambamwamba. kotero iye anawapereka kuti agwire ntchito yakalavulagaga; anagwa pansi ndipo panalibe woti awathandize. pamenepo analirira mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmasautso awo ndipo iye anawapulumutsa ku masautso awo. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawatulutsa mu mdima ndi mʼchisoni chachikulu ndipo anadula maunyolo awo. ayamike mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha chikondi chake chosatha ndi machitidwe ake odabwitsa kwa anthu onse, pakuti iye amathyola zipata zamkuwa ndi kudula pakati mipiringidzo yachitsulo. ena anakhala zitsiru chifukwa cha njira zawo zowukira, ndipo anamva zowawa chifukwa cha mphulupulu zawo. iwo ananyansidwa ndi chakudya chilichonse ndipo anafika pafupi ndi zipata za imfa. pamenepo analirira mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmasautso awo ndipo iye anawapulumutsa ku masautso awowo. iye anatumiza mawu ake ndi kuwachiritsa; anawalanditsa ku manda. ayamike mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha chikondi chake chosatha ndi machitidwe ake odabwitsa kwa anthu. apereke nsembe yachiyamiko ndi kufotokoza za ntchito zake ndi nyimbo zachimwemwe. ena anayenda pa nyanja mʼsitima zapamadzi; iwo anali anthu amalonda pa nyanja yayikulu. anaona ntchito za mavawelomakonsonanti-yeahoh, machitidwe ake odabwitsa mʼnyanja yakuya. pakuti iye anayankhula ndi kuwutsa mphepo yamkuntho imene inabweretsa mafunde ataliatali. sitima za pamadzizo zinatukulidwa mmwamba ndi kutsikira pansi pakuya; pamene amawonongeka, kulimba mtima kwawo kunasungunuka. anachita chizungulire ndi kudzandira ngati anthu oledzera; anali pa mapeto a moyo wawo. pamenepo analirira mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmasautso awo ndipo iyeyo anawapulumutsa ku masautso awo. mavawelomakonsonanti-yeahoh analetsa namondwe, mafunde a mʼnyanja anatontholetsedwa. anali osangalala pamene kunakhala bata, ndipo iye anawatsogolera ku dooko limene amalifuna. ayamike mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha chikondi chake chosatha ndi machitidwe ake odabwitsa kwa anthu. akuze iye mu msonkhano wa anthu ndi kumutamanda pabwalo la akuluakulu. iye anasandutsa mitsinje kukhala chipululu, akasupe otuluka madzi kukhala nthaka yowuma, ndiponso nthaka yachonde kukhala nthaka yamchere, chifukwa cha kuyipa kwa amene amakhala kumeneko. anasandutsa chipululu kukhala mayiwe a madzi ndi nthaka yowuma kukhala akasupe a madzi oyenda; kumeneko iye anabweretsa anthu anjala kuti azikhalako, ndipo iwo anamanga mzinda woti akhazikikeko. anafesa mbewu mʼminda ndi kudzala mipesa ndipo anakolola zipatso zochuluka; mavawelomakonsonanti-yeahoh anawadalitsa, ndipo chiwerengero chawo chinachuluka kwambiri, ndipo iye sanalole kuti ziweto zawo zithe. kenaka chiwerengero chawo chinachepa ndipo iwo anatsitsidwa chifukwa cha mazunzo, mavuto ndi chisoni; iye amene amakhuthulira mʼnyozo pa olemekezeka anawachititsa kuyendayenda mʼmalo owumawo wopanda njira. koma iyeyo anakweza anthu osowa kuchoka ku masautso awo ngati magulu a nkhosa. anthu olungama mtima amaona ndi kusangalala, koma anthu onse oyipa amatseka pakamwa pawo. aliyense wanzeru asamalitse zinthu zimenezi ndi kuganizira za chikondi chachikulu cha mavawelomakonsonanti-yeahoh.

108

nyimbo. salimo la davide. mtima wanga ndi wokhazikika, inu allah; ndidzayimba nyimbo, inde ndidzayimba nyimbo zotamanda ndi moyo wanga wonse. dzukani, zeze ndi pangwe! ine ndidzadzutsa mʼbandakucha. ndidzakutamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakati pa anthu a mitundu ina; ndidzayimba za inu pakati pa anthu a mitundu ina. pakuti chikondi chanu nʼchachikulu, kutalika kwake kuposa kumwamba; kukhulupirika kwanu kumafika mlengalenga. kwezekani inu allah, kuposa mayiko akumwamba, ndipo ulemerero wanu uphimbe dziko lonse lapansi. tipulumutseni ndi kutithandiza ndi dzanja lanu lamanja kuti iwo amene mumawakonda apulumutsidwe. allah wayankhula kuchokera ku malo ake opatulika: “mwachipambano ine ndidzagawa sekemu ndipo ndidzayesa chigwa cha sukoti. giliyadi ndi wanga, manase ndi wanganso; efereimu ndi chipewa changa chodzitetezera, yuda ndi ndodo yanga yaufumu. mowabu ndi mbale yanga yosambiramo ndidzaponya nsapato zanga pa edomu; ndidzafuwula mopambana pa filisitiya.” ndani adzandifikitsa ku mzinda wotetezedwa? ndani adzanditsogolera ku edomu? kodi sindinu allah, inu amene mwatikana ndipo simuperekezanso magulu athu ankhondo? tithandizeni ife kulimbana ndi mdani, pakuti thandizo la munthu ndi lopanda pake. chifukwa cha allah wathu, ife tidzapeza chipambano, ndipo adzapondereza pansi adani athu.

109

kwa mtsogoleri wamayimbidwe. salimo la davide. allah amene ndimakutamandani, musakhale chete, pakuti anthu oyipa ndi achinyengo atsekula pakamwa pawo kutsutsana nane; iwo ayankhula motsutsana nane ndi malilime abodza. andizungulira ndi mawu audani, amandinena popanda chifukwa. mʼmalo mwa chikondi changa amandineneza, koma ine ndine munthu wapemphero. iwo amandibwezera zoyipa mʼmalo mwa zabwino, ndi udani mʼmalo mwa chikondi changa. sankhani munthu woyipa kuti amutsutse iye; lolani wotsutsa ayime ku dzanja lake lamanja. pamene aweruzidwa, apezeke kuti ndi wolakwa, ndipo mapemphero ake amutsutse. masiku ake akhale owerengeka; munthu wina atenge malo ake a utsogoleri. ana ake akhale amasiye ndipo mkazi wake akhale wopanda mwamuna. ana ake akhale oyendayenda ndi opemphapempha; apirikitsidwe kuchoka pa mabwinja a nyumba zawo. wokongoza alande zonse zimene ali nazo; alendo afunkhe ntchito za manja ake. pasapezeke ndi mmodzi yemwe womukomera mtima kapena kumvera chisoni ana ake amasiye. zidzukulu zake zithe nʼkufa, mayina awo afafanizidwe mu mʼbado wotsatirawo. mphulupulu za makolo ake zikumbukiridwe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh; tchimo la amayi ake lisadzafafanizidwe. machimo awo akhale pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh nthawi zonse, kuti iye achotse chikumbutso chawo pa dziko lapansi. pakuti iye sanaganizirepo zochita chifundo, koma anazunza mpaka kuwapha anthu osauka ndi osweka mtima. anakonda kutemberera, matembererowo abwerere kwa iye; sanakondwe nʼkudalitsa anthu ena, choncho madalitso akhale kutali naye. anavala kutemberera ngati chovala; kutemberera kunalowa mʼthupi lake ngati madzi, kulowa mʼmafupa ake ngati mafuta. matemberero akhale ngati chofunda chodzikutira nacho, ngati lamba wovala tsiku ndi tsiku. awa akhale malipiro ochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa onditsutsa anga, kwa iwo amene amayankhula zoyipa za ine. koma inu ambuye wamphamvuzonse, muchite nane molingana ndi dzina lanu, chifukwa cha ubwino wa chikondi chanu, pulumutseni. pakuti ndine wosauka ndi wosowa, ndipo mtima wanga ukuwawa mʼkati mwanga. ndikuzimirira ngati mthunzi wa kumadzulo, ndapirikitsidwa ngati dzombe. mawondo anga afowoka chifukwa cha kusala zakudya, thupi langa lawonda ndi mutu wanga womwe. ndine chinthu chotonzedwa kwa otsutsana nane; akandiona, amapukusa mitu yawo. thandizeni inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga; pulumutseni molingana ndi chikondi chanu. adaniwo adziwe kuti limeneli ndi dzanja lanu, kuti inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mwachita zimenezi. angathe kutemberera, koma inu mudzadalitsa; pamene iwo andiputa adzachititsidwa manyazi, koma mtumiki wanu adzasangalala. onditsutsa adzavekedwa mnyozo, ndipo adzadzifunditsa manyazi ngati chovala. ndi pakamwa panga ndidzathokoza mavawelomakonsonanti-yeahoh kwambiri; ndidzamutamanda mʼgulu lalikulu la anthu. popeza iye amayima ku dzanja lamanja la munthu wosowayo, kupulumutsa moyo wake kwa iwo amene agamula molakwa.

110

salimo la davide. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwuza mbuye wanga kuti, “khala ku dzanja langa lamanja mpaka nditasandutsa adani ako kukhala chopondapo mapazi ako.” mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuza ndodo yamphamvu ya ufumu wako kuchokera mʼziyoni; udzalamulira pakati pa adani ako. ankhondo ako adzakhala odzipereka pa tsiku lako la nkhondo. atavala chiyero chaulemerero, kuchokera mʼmimba ya mʼbandakucha, udzalandira mame a unyamata wako. mavawelomakonsonanti-yeahoh walumbira ndipo sadzasintha maganizo ake: “ndiwe wansembe mpaka muyaya monga mwa unsembe wa melikizedeki.” ambuye ali kudzanja lako lamanja; iye adzaponda mafumu pa tsiku la ukali wake. adzaweruza anthu a mitundu ina, adzadzaza dziko lapansi ndi mitembo ndipo adzaphwanya olamulira a pa dziko lonse lapansi. iye adzamwa mu mtsinje wa mʼmbali mwa njira; choncho adzaweramutsa mutu wake.

111

tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzathokoza mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mtima wanga wonse mʼbwalo la anthu olungama mtima ndi pa msonkhano. ntchito za mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼzazikulu; onse amene amakondwera nazo amazilingalira. zochita zake ndi za ulemerero ndi zaufumu, ndipo chilungamo chake ndi chosatha. iye wachititsa kuti zodabwitsa zake zikumbukirike; mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wokoma mtima ndi wachifundo. amapereka chakudya kwa amene amamuopa iye; amakumbukira pangano lake kwamuyaya. waonetsa anthu ake mphamvu ya ntchito zake, kuwapatsa mayiko a anthu a mitundu ina. ntchito za manja ake ndi zokhulupirika ndi zolungama; malangizo ake onse ndi odalirika. malamulo ndi okhazikika ku nthawi za nthawi, ochitidwa mokhulupirika ndi molungama. iyeyo amawombola anthu ake; anakhazikitsa pangano lake kwamuyaya dzina lake ndi loyera ndi loopsa. kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndicho chiyambi cha nzeru; onse amene amatsatira malangizo ake amamvetsa bwino zinthu. iye ndi wotamandika mpaka muyaya.

112

tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. wodala munthu amene amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene amakondwera kwambiri ndi malamulo ake. ana ake adzakhala amphamvu mʼdziko; mʼbado wa olungama mtima udzadalitsidwa. kulemera ndi chuma zili mʼnyumba yake, ndipo chilungamo chake ndi chosatha. ngakhale mu mdima kuwala kumatulukira olungama mtima; wokoma mtima, wachifundo ndi wowongoka mtima. zinthu zabwino zidzabwera kwa iye amene amapereka mowolowamanja ndi wokongoletsa mwaufulu, amene amachita ntchito yake mwachilungamo. ndithu sadzagwedezeka; munthu wolungama sadzayiwalika mpaka muyaya. saopa akamva zoyipa zimene zachitika; mtima wake ndi wokhazikika ndipo amadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh. mtima wake ndi wotetezedwa, sadzakhala ndi mantha; potsiriza pake adzayangʼana adani ake mwachipambano. wopereka mphatso zake mowolowamanja kwa osauka, chilungamo chake chimanka mpaka muyaya; nyanga yake idzakwezedwa mwaulemu. munthu woyipa adzaona zimenezi ndipo adzapsa mtima; adzakukuta mano ake ndipo adzasungunuka. zolakalaka za anthu oyipa sizidzachitika konse.

113

tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. mutamandeni, inu atumiki a mavawelomakonsonanti-yeahoh, tamandani dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh atamandidwe, kuyambira tsopano mpaka muyaya. kuyambira ku matulukiro a dzuwa mpaka ku malowero ake, dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh liyenera kutamandidwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh wakwezeka pa anthu a mitundu yonse, ulemerero wake ndi woposa mayiko akumwamba. ndani wofanana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, iye amene amakhala mwaufumu mmwamba? amene amawerama pansi kuyangʼana miyamba ndi dziko lapansi? iye amakweza munthu wosauka kuchoka pa fumbi ndi kutukula munthu wosowa kuchoka pa dzala; amawakhazika pamodzi ndi mafumu, pamodzi ndi mafumu a anthu ake. amakhazikitsa mayi wosabereka mʼnyumba yake monga mayi wa ana wosangalala. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

114

pamene isreali anatuluka mu igupto, nyumba ya yaqobo kuchoka ku mtundu wa anthu a chiyankhulo chachilendo, yuda anasanduka malo opatulika a allah, isreali anasanduka ufumu wake. nyanja inaona ndi kuthawa, mtsinje wa yorodani unabwerera mʼmbuyo; mapiri analumphalumpha ngati nkhosa zazimuna, timapiri ngati ana ankhosa. nʼchifukwa chiyani iwe unathawa? iwe mtsinje wa yorodani unabwereranji mʼmbuyo? inu mapiri, munalumphalumphiranji ngati nkhosa zazimuna, inu timapiri, ngati ana ankhosa? njenjemera pamaso pa ambuye iwe dziko lapansi, pamaso pa allah wa yaqobo, amene anasandutsa thanthwe kukhala chitsime, thanthwe lolimba kukhala akasupe a madzi.

115

kwa ife ayi mavawelomakonsonanti-yeahoh, kwa ife ayi koma ulemerero ukhale pa dzina lanu, chifukwa cha chikondi chanu chosasinthika ndiponso chifukwa cha kukhulupirika kwanu. chifukwa chiyani anthu a mitundu ina akunena kuti, “allah wawo ali kuti?” allah wathu ali kumwamba; iye amachita chilichonse chimene chimamukondweretsa. koma mafano awo ndi siliva ndi golide, opangidwa ndi manja a anthu. pakamwa ali napo koma sayankhula, maso ali nawo koma sapenya; makutu ali nawo koma samva, mphuno ali nazo koma sanunkhiza; manja ali nawo koma akakhudza samva kanthu; mapazi ali nawo koma sayenda; kapena pakhosi pawo kutulutsa mawu. anthu amene amapanga mafanowo adzafanana nawo, chimodzimodzinso onse amene amadalira mafanowo. inu aisraeli, dalirani mavawelomakonsonanti-yeahoh; iye ndiye thandizo lanu ndi chishango chanu. iwe nyumba ya aaroni, dalira mavawelomakonsonanti-yeahoh; iye ndiye thandizo lako ndi chishango chako. inu amene mumaopa iye, dalirani mavawelomakonsonanti-yeahoh; iye ndiye thandizo lanu ndi chishango chanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh watikumbukira ndipo adzatidalitsa: adzadalitsa nyumba ya isreali, adzadalitsa nyumba ya aaroni, adzadalitsa iwo amene amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh; aangʼono ndi aakulu omwe. mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwonjezereni madalitso; inuyo pamodzi ndi ana anu. mudalitsidwe ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, wolenga kumwamba ndi dziko lapansi. kumwamba ndi kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma dziko lapansi iye walipereka kwa anthu. si anthu akufa amene amatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene amatsikira kuli chete; ndi ife amene timatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuyambira tsopano mpaka muyaya. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

116

ndimakonda mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti iyeyo amamva mawu anga; iye amamva kulira kwanga kopempha chifundo. pakuti ananditchera khutu, ndidzayitana iye masiku onse a moyo wanga. zingwe za imfa zinandizinga, zoopsa za ku dziko la anthu akufa zinandigwera; ndinapeza mavuto ndi chisoni. pamenepo ndinayitana dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh: “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, pulumutseni!” mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wokoma mtima ndi wolungama allah wathu ndi wodzaza ndi chifundo. mavawelomakonsonanti-yeahoh amateteza munthu wodzichepetsa mtima; pamene ndinali ndi chosowa chachikulu, iye anandipulumutsa. pumula iwe moyo wanga, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wakuchitira zokoma. pakuti inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mwapulumutsa moyo wanga ku imfa, maso anga ku misozi, mapazi anga kuti angapunthwe, kuti ine ndiyende pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼdziko la anthu amoyo. ine ndinakhulupirira; choncho ndinati, “ndasautsidwa kwambiri.” ndipo ndili mʼnkhawa yanga ndinati, “anthu onse ndi abodza.” ndingamubwezere chiyani mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa cha zokoma zake zonse zimene wandichitira? ndidzakweza chikho cha chipulumutso ndipo ndidzayitana dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzakwaniritsa malonjezo anga kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pamaso pa anthu ake onse. imfa ya anthu oyera mtima ndi yamtengowapatali pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, zoonadi ndine mtumiki wanu: ndine mtumiki wanu, mwana wa mdzakazi wanu; inu mwamasula maunyolo anga. ndidzapereka nsembe yachiyamiko kwa inu ndipo ndidzayitanira pa dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndidzakwaniritsa malonjezo anga kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pamaso pa anthu ake onse, mʼmabwalo a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, mʼkati mwako iwe yerusalemu. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

117

tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu anthu a mitundu yonse; mulemekezeni iye, inu mitundu ya anthu. pakuti chikondi chake pa ife ndi chachikulu, ndipo kukhulupirika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼkosatha. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

118

yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa ndi wabwino; pakuti chikondi chake chosasinthika ndi chosatha. isreali anene kuti: “chikondi chake ndi chosatha.” banja la aaroni linene kuti, “chikondi chake ndi chosatha.” iwo amene amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh anene kuti: “chikondi chake ndi chosatha.” ndili mʼmasautso anga ndinalirira mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo iye anayankha pondichotsa mʼmasautsowo. mavawelomakonsonanti-yeahoh ali nane; sindidzachita mantha. munthu angandichite chiyani? mavawelomakonsonanti-yeahoh ali nane; iye ndiye thandizo langa. ndidzayangʼana adani anga mwachipambano. nʼkwabwino kuthawira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kusiyana ndi kudalira munthu. nʼkwabwino kuthawira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kusiyana ndi kudalira mafumu. anthu a mitundu yonse anandizinga, koma mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinawawononga. anandizinga mbali zonse, koma mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinawawononga. anandizinga ngati njuchi, koma anatha msanga ngati moto wapaminga; mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinawawononga. anandikankha uku ndi uko ndipo ndinali pafupi kugwa, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anandithandiza. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mphamvu yanga ndi nyimbo yanga; iye wakhala chipulumutso changa. mfuwu wachimwemwe ndi chipambano ukumveka mʼmatenti a anthu olungama mtima kuti: “dzanja lamanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh lachita zamphamvu! dzanja lamanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh latukulidwa mmwamba dzanja lamanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh lachita zamphamvu!” sindidzafa koma ndidzakhala ndi moyo ndipo ndidzalalika za ntchito ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh wandilanga koopsa, koma sanandipereke ku imfa. tsekulireni zipata zachilungamo, kuti ndifike kudzayamika mavawelomakonsonanti-yeahoh. ichi ndicho chipata cha mavawelomakonsonanti-yeahoh chimene olungama mtima okha adzalowerapo. ndidzakuyamikani chifukwa inu munandiyankha; mwakhala chipulumutso changa. mwala umene amisiri omanga nyumba anawukana wasanduka wapangodya; mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye wachita zimenezi ndipo nʼzodabwitsa pamaso pathu. lero ndiye tsiku limene mavawelomakonsonanti-yeahoh walipanga; tiyeni tikondwere ndi kusangalala nalo. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, tipulumutseni; mavawelomakonsonanti-yeahoh, tipambanitseni. wodala amene akubwera mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. tikukudalitsani kuchokera ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi allah, ndipo kuwala kwake kwatiwunikira ife. lowani nawo pa mʼdipiti wa ku chikondwerero mutanyamula nthambi mʼdzanja lanu, mpaka ku nyanga za guwa. inu ndinu allah wanga, ndipo ndidzakuyamikani; inu ndinu allah wanga, ndipo ndidzakukwezani. yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa ndi wabwino; pakuti chikondi chake chosasinthika ndi chosatha.

119

odala ndi amene moyo wawo ulibe cholakwa, amene amayenda monga mwa malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh. odala ndi amene amasunga malamulo ake, amene amafunafuna iyeyo ndi mtima wawo wonse. sachita cholakwa chilichonse; amayenda mʼnjira zake. inu mwapereka malangizo ndipo ayenera kutsatidwa kwathunthu. aa! ndikanakonda njira zanga zikanakhala zokhazikika pa kumvera zophunzitsa zanu! pamenepo ine sindikanachititsidwa manyazi, poganizira malamulo anu onse. ndidzakutamandani ndi mtima wolungama, pamene ndikuphunzira malamulo anu olungama. ndidzamvera zophunzitsa zanu; musanditaye kwathunthu. kodi mnyamata angathe bwanji kuyeretsa mayendedwe ake? akawasamala potsata mawu anu. ndimakufunafunani ndi mtima wanga wonse; musalole kuti ndisochere kuchoka pa malamulo anu. ndasunga mawu anu mu mtima mwanga kuti ndisakuchimwireni. mutamandike inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; phunzitseni malamulo anu. ndi milomo yanga ndimafotokoza malamulo anu onse amene amachokera pakamwa panu. ndimakondwera potsatira malamulo anu monga momwe munthu amakondwera akakhala ndi chuma chambiri. ndimalingalira malangizo anu ndipo ndimaganizira njira zanu. ndimakondwera ndi malamulo anu; sindidzayiwala konse mawu anu. chitirani zokoma mtumiki wanu, ndipo ndidzakhala ndi moyo; kuti tsono ndisunge mawu anu. tsekulani maso anga kuti ndithe kuona zinthu zodabwitsa mʼmalamulo anu. ine ndine mlendo pa dziko lapansi; musandibisire malamulo anu. moyo wanga wafowoka polakalaka malamulo anu nthawi zonse. inu mumadzudzula onyada, otembereredwa, amene achoka pa malamulo anu. mundichotsere chitonzo ndi mnyozo pakuti ndimasunga malamulo anu. ngakhale mafumu akhale pamodzi kundinyoza, mtumiki wanu adzalingalirabe zophunzitsa zanu. malamulo anu amandikondweretsa; ndiwo amene amandilangiza. moyo wanga wakangamira fumbi; tsitsimutseni molingana ndi mawu anu. ndinafotokoza njira zanga ndipo inu munandiyankha; phunzitseni malamulo anu. mundidziwitse chiphunzitso cha malangizo anu; pamenepo ndidzalingalira zodabwitsa zanu. moyo wanga wafowoka ndi chisoni; limbikitseni monga mwa mawu anu. mundichotse mʼnjira zachinyengo; mundikomere mtima pondiphunzitsa malamulo anu. ndasankha njira ya choonadi; ndayika malamulo anu pa mtima panga. ndagwiritsitsa umboni wanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; musalole kuti ndichititsidwe manyazi. ndimathamanga mʼnjira ya malamulo anu, pakuti inu mwamasula mtima wanga. mavawelomakonsonanti-yeahoh, phunzitseni kutsatira zophunzitsa zanu; ndipo ndidzazisunga mpaka kumapeto. mundipatse mtima womvetsa zinthu ndipo ndidzasunga malamulo anu ndi kuwamvera ndi mtima wanga wonse. munditsogolere mʼnjira ya malamulo anu, pakuti mʼmenemo ndimapezamo chikondwerero changa. tembenuzani mtima wanga kuti uzikonda malamulo anu, osati chuma. tembenuzani maso anga kuchoka ku zinthu zachabechabe; sungani moyo wanga monga mwa mawu anu. kwaniritsani lonjezo lanu kwa mtumiki wanu, kuti inu muopedwe. mundichotsere chipongwe chimene ndikuchiopa, pakuti malamulo anu ndi abwino. taonani, ndimalakalakatu malangizo anu! sungani moyo wanga mʼchilungamo chanu. chikondi chanu chosasinthika chibwere kwa ine, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, chipulumutso chanu monga mwa lonjezo lanu; ndipo ndidzayankha amene amandinyoza, popeza ndimadalira mawu anu. musakwatule mawu a choonadi mʼkamwa mwanga, pakuti ndakhazikitsa chiyembekezo changa mʼmalamulo anu. ndidzasunga malamulo anu nthawi zonse, ku nthawi za nthawi. ndidzayendayenda mwaufulu, chifukwa ndinafunafuna malangizo anu. ndidzayankhula za umboni wanu pamaso pa mfumu ndipo sindidzachititsidwa manyazi, popeza ndimakondwera ndi malamulo anu chifukwa ndimawakonda. ndikweza manja anga ku malamulo anu, ku malamulo amene ndimawakonda, ndipo ndimalingalira malangizo anu. kumbukirani mawu anu kwa mtumiki wanu, popeza mwandipatsa chiyembekezo. chitonthozo changa pa masautso anga ndi ichi: lonjezo lanu limasunga moyo wanga. odzikuza amandinyoza popanda chowaletsa, koma sindichoka pa malamulo anu. ndimakumbukira malamulo anu mavawelomakonsonanti-yeahoh akalekale, ndipo mwa iwo ndimapeza chitonthozo. ndayipidwa kwambiri chifukwa cha oyipa amene ataya malamulo anu. zophunzitsa zanu ndi mitu ya nyimbo yanga kulikonse kumene ndigonako. usiku ndimakumbukira dzina lanu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndidzasunga malamulo anu. ichi ndicho ndakhala ndikuchita: ndimasunga malangizo anu. mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu ndiye gawo langa; ndalonjeza kumvera mawu anu. ndimafunafuna nkhope yanu ndi mtima wanga wonse; mundikomere mtima monga mwa lonjezo lanu. ndinalingalira za njira zanga ndipo ndatembenuza mayendedwe anga kutsatira umboni wanu. ndidzafulumira ndipo sindidzazengereza kumvera malamulo anu. ngakhale oyipa andimange ndi zingwe, sindidzayiwala lamulo lanu. ndimadzuka pakati pa usiku kuyamika inu chifukwa cha malamulo anu olungama. ine ndine bwenzi la onse amene amakukondani, kwa onse amene amatsatira malangizo anu. dziko lapansi ladzaza ndi chikondi chanu chosasinthika, phunzitseni malamulo anu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, chitirani chabwino mtumiki wanu molingana ndi mawu anu. phunzitseni nzeru ndi chiweruzo chabwino, pakuti ndimakhulupirira malamulo anu. ndisanayambe kuzunzika ndinasochera, koma tsopano ndimamvera mawu anu. inu ndinu abwino ndipo zimene mumachita ndi zabwino; phunzitseni malamulo anu. ngakhale odzikuza andipaka mabodza, ine ndimasunga malangizo anu ndi mtima wanga wonse. mitima yawo ndi yowuma ndi yosakhudzidwa, koma ine ndimakondwera ndi malamulo anu. ndi bwino kuti ndinasautsidwa kuti ndithe kuphunzira malamulo anu. lamulo lochokera mʼkamwa mwanu limandikomera kwambiri kuposa ndalama zambirimbiri za siliva ndi golide. manja anu anandilenga ndi kundiwumba; patseni nzeru zomvetsa zinthu kuti ndiphunzire malamulo anu. iwo amene amakuopani akondwere akandiona, chifukwa chiyembekezo changa chili mʼmawu anu. ine ndikudziwa, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuti malamulo anu ndi olungama ndipo mwandizunza chifukwa cha kukhulupirika kwanu. chikondi chanu chosasinthika chikhale chitonthozo changa, molingana ndi lonjezo lanu kwa mtumiki wanu. chifundo chanu chindifikire kuti ndikhale ndi moyo, popeza malamulo anu ndiye chikondwerero changa. odzikuza achititsidwe manyazi chifukwa cha kundilakwira popanda chifukwa; koma ine ndidzalingalira malangizo anu. iwo amene amakuopani atembenukire kwa ine, iwo amene amamvetsetsa umboni wanu. mtima wanga ukhale wopanda cholakwa pa chiphunzitso chanu kuti ndisachititsidwe manyazi. moyo wanga wafowoka ndi kufunafuna chipulumutso chanu, koma chiyembekezo changa chili mʼmawu anu. maso anga alefuka pofunafuna lonjezo lanu; ine ndikuti, “kodi mudzanditonthoza liti?” ngakhale ndili ngati thumba lachikopa la vinyo pa utsi sindiyiwala zophunzitsa zanu. kodi mtumiki wanu ayenera kudikira mpaka liti? kodi mudzawalanga liti amene amandizunza? anthu osalabadira za allah, odzikuza amandikumbira dzenje motsutsana ndi malamulo anu. malamulo anu onse ndi odalirika; thandizeni, pakuti anthu akundizunza popanda chifukwa. iwo anatsala pangʼono kundichotsa pa dziko lapansi koma sindinataye malangizo anu. sungani moyo wanga molingana ndi chikondi chanu chosasinthika, ndipo ndidzamvera umboni wa pakamwa panu. mawu anu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi amuyaya; akhazikika kumwambako. kukhulupirika kwanu kumakhala mpaka ku mibado yonse; inu munakhazikitsa dziko lapansi ndipo lilipobe. malamulo anu alipobe mpaka lero lino, pakuti zinthu zonse zimatumikira inu. malamulo anu akanapanda kukhala chikondwerero changa, ndikanawonongeka mʼmasautso anga. ine sindidzayiwala konse malangizo anu, pakuti ndi malangizo anuwo munasunga moyo wanga. ndine wanu, ndipulumutseni; pakuti ndasamala malangizo anu. anthu oyipa akudikira kuti andiwononge, koma ndidzalingalira umboni wanu. ndadziwa kuti zinthu zonse zili ndi malire, koma malamulo anu alibe malire konse. ndithu, ine ndimakonda malamulo anu! ndimalingaliramo tsiku lonse. malamulo anu amachititsa kuti ndikhale wanzeru kuposa adani anga, popeza malamulowo ali ndi ine nthawi zonse. ndimamvetsa zinthu kwambiri kuposa aphunzitsi anga onse popeza ndimalingalira umboni wanu. ndili ndi nzeru zochuluka zomvetsera zinthu kuposa anthu okalamba, popeza ndimamvera malangizo anu. ndimaletsa miyendo yanga kuyenda mʼnjira iliyonse yoyipa kuti ndithe kumvera mawu anu. sindinapatuke kuchoka pa malamulo anu, pakuti inu mwini munandiphunzitsa. mawu anu ndi otsekemera ndikawalawa, otsekemera kuposa uchi mʼkamwa mwanga! ndimapeza nzeru zodziwira zinthu kuchokera mʼmalangizo anu; kotero ndimadana ndi njira iliyonse yoyipa. mawu anu ndi nyale ya kumapazi kwanga ndi kuwunika kwa pa njira yanga. ndalumbira ndipo ndatsimikiza, kuti ndidzatsatira malamulo anu olungama. ndazunzika kwambiri; inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, sungani moyo wanga molingana ndi mawu anu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, landirani matamando aufulu ochokera pakamwa panga, ndipo ndiphunzitseni malamulo anu. ngakhale moyo wanga umakhala mʼzoopsa nthawi ndi nthawi, sindidzayiwala malamulo anu. anthu oyipa anditchera msampha, koma sindinasochere kuchoka pa malangizo anu. umboni wanu ndiye cholowa changa kwamuyaya; iwo ndiye chimwemwe cha mtima wanga. mtima wanga wakhazikika pa kusunga zophunzitsa zanu mpaka kumapeto kwenikweni. ndimadana ndi anthu apawiripawiri, koma ndimakonda malamulo anu. inu ndinu pothawirapo panga ndi chishango changa; chiyembekezo changa chili mʼmawu anu. chokani kwa ine, inu anthu ochita zoyipa, kuti ndisunge malamulo a allah wanga! mundichirikize molingana ndi lonjezo lanu, ndipo ndidzakhala ndi moyo; musalole kuti chiyembekezo changa chipite pachabe. gwirizizeni, ndipo ndidzapulumutsidwa; nthawi zonse ndidzasamalira zophunzitsa zanu. inu mumakana onse amene amasochera kuchoka pa zophunzitsa zanu, pakuti chinyengo chawo ndi chopanda phindu. anthu onse oyipa a pa dziko lapansi mumawayesa ngati zinthu zakudzala; nʼchifukwa chake ndimakonda umboni wanu. thupi langa limanjenjemera chifukwa cha kuopa inu; ndimachita mantha ndi malamulo anu. ndachita zolungama ndi zabwino; musandisiye mʼmanja mwa ondizunza. onetsetsani kuti mtumiki wanu akukhala bwino, musalole kuti anthu odzikuza andipondereze. maso anga alefuka, kufunafuna chipulumutso chanu, kufunafuna lonjezo lanu lolungama. muchite naye mtumiki wanu molingana ndi chikondi chanu chosasinthika, ndipo mundiphunzitse malamulo anu. ine ndine mtumiki wanu; patseni mzimu wondizindikiritsa, kuti ndimvetsetse umboni wanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi nthawi yoti muchitepo kanthu; malamulo anu akuswedwa. chifukwa choti ndimakonda malamulo anu kuposa golide, kuposa golide woyengeka bwino, ndiponso chifukwa choti ndimaona kuti malangizo anu onse ndi wowongoka, ndimadana ndi njira iliyonse yoyipa. maumboni anu ndi odabwitsa nʼchifukwa chake ndimawamvera. mawu anu akamaphunzitsidwa amapereka kuwunika; ngakhale anthu wamba amamvetsetsa. ndimatsekula pakamwa panga ndi kupuma wefuwefu, kufunafuna malamulo anu. tembenukirani kwa ine ndipo mundichitire chifundo, monga mumachitira nthawi zonse kwa iwo amene amakonda dzina lanu. tsogolerani mayendedwe anga molingana ndi mawu anu; musalole kuti tchimo lizindilamulira. ndiwomboleni mʼdzanja la anthu ondizunza, kuti ndithe kumvera malangizo anu. nkhope yanu iwalire mtumiki wanu ndipo mundiphunzitse malamulo anu. mitsinje ya misozi ikuyenda kuchoka mʼmaso mwanga, chifukwa anthu sakumvera malamulo anu. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinu wolungama, ndipo malamulo anu ndi abwino. maumboni amene munatipatsa ndi olungama; ndi odalirika ndithu. ndikusautsidwa kwambiri mʼkati mwanga chifukwa adani anu amanyalanyaza mawu anu. mawu anu ndi woyera kwambiri nʼchifukwa chake mtumiki wanune ndimawakonda. ngakhale ndili wamngʼono ndi wonyozeka, sindiyiwala malangizo anu. chilungamo chanu nʼchamuyaya, ndipo malamulo anu nʼchoona. mavuto ndi masautso zandigwera, koma ndimakondwera ndi malamulo anu. umboni wanu ndi wabwino nthawi zonse; patseni nzeru zomvetsa zinthu kuti ine ndikhale ndi moyo. ndimayitana ndi mtima wanga wonse; ndiyankheni inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndidzamvera zophunzitsa zanu. ndikuyitana kwa inu; pulumutseni ndipo ndidzasunga umboni wanu. ndimadzuka tambala asanalire kuti ndipemphe thandizo; chiyembekezo changa chili mʼmawu anu. maso anga amakhala chipenyere nthawi yonse ya usiku, kuti ndithe kulingalira malonjezo anu. imvani mawu anga molingana ndi chikondi chanu chosasinthika; mavawelomakonsonanti-yeahoh sungani moyo wanga, molingana ndi malamulo anu. iwo amene amakonza njira zoyipa andiyandikira, koma ali kutali ndi malamulo anu. koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh muli pafupi, malamulo anu onse ndi woona. ndinaphunzira kalekale kuchokera mʼmaumboni anu kuti maumboni amene munakhazikitsawo ndi amuyaya. yangʼanani masautso anga ndipo mundipulumutse, pakuti sindinayiwale malamulo anu. mundiyimirire pa mlandu wanga ndi kundiwombola; sungani moyo wanga molingana ndi lonjezo lanu. chipulumutso chili kutali ndi anthu oyipa, pakuti iwowo safunafuna zophunzitsa zanu. chifundo chanu mavawelomakonsonanti-yeahoh nʼchachikulu; sungani moyo wanga molingana ndi malamulo anu. adani amene akundizunza ndi ambiri, koma ine sindinatembenuke kuchoka pa umboni wanu. ndimawayangʼana monyansidwa anthu opanda chikhulupiriro, popeza samvera mawu anu. onani momwe ndimakondera malangizo anu; sungani moyo wanga, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, molingana ndi chikondi chanu chosanthika. mawu anu onse ndi owona; malamulo anu onse olungama ndi amuyaya. olamulira amandizunza popanda chifukwa, koma mtima wanga umanjenjemera ndi mawu anu. ine ndimakondwa ndi lonjezo lanu, ngati munthu amene wapeza chuma chambiri. ndimadana ndi chinyengo, kwambiri ndimanyansidwa nacho, koma ndimakonda malamulo anu. ndimakutamandani kasanu ndi kawiri pa tsiku pakuti malamulo anu ndi olungama. amene amakonda malamulo anu ali ndi mtendere waukulu, ndipo palibe chimene chingawapunthwitse ndikudikira chipulumutso chanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndimatsatira malamulo anu. ndimamvera umboni wanu pakuti ndimawukonda kwambiri. ndimamvera malangizo anu ndi umboni wanu, pakuti njira zanga zonse ndi zodziwika pamaso panu. kulira kwanga kufike pamaso panu mavawelomakonsonanti-yeahoh; patseni nzeru zomvetsa zinthu molingana ndi mawu anu. kupempha kwanga kufike pamaso panu; pulumutseni molingana ndi lonjezo lanu. matamando asefukire pa milomo yanga, pakuti inu mumandiphunzitsa malamulo anu. lilime langa liyimbe mawu anu, popeza malamulo anu onse ndi olungama. dzanja lanu likhale lokonzeka kundithandiza pakuti ndasankha malangizo anu. ndikufunitsitsa chipulumutso chanu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo ndimakondwera ndi malamulo anu. loleni kuti ndikhale ndi moyo kuti ndikutamandeni, ndipo malamulo anu andichirikize. ndasochera ngati nkhosa yotayika, funafunani mtumiki wanu, pakuti sindinayiwale malamulo anu.

120

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. ndimafuwulira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmasautso anga, ndipo iye amandiyankha. pulumutseni mavawelomakonsonanti-yeahoh ku milomo yabodza, ndi kwa anthu achinyengo. kodi adzakuchitani chiyani, ndipo adzawonjezerapo zotani, inu anthu achinyengo? adzakulangani ndi mivi yakuthwa ya munthu wankhondo, ndi makala oyaka a mtengo wa tsanya. tsoka ine kuti ndimakhala ku mesaki, kuti ndimakhala pakati pa matenti a ku kedara! kwa nthawi yayitali ndakhala pakati pa iwo amene amadana ndi mtendere. ine ndine munthu wamtendere; koma ndikamayankhula, iwo amafuna nkhondo.

121

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. ndikweza maso anga ku mapiri; kodi thandizo langa limachokera kuti? thandizo langa limachokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, wolenga kumwamba ndi dziko lapansi. sadzalola kuti phazi lako literereke; iye amene amakusunga sadzawodzera. taonani, iye amene amasunga isreali sadzawodzera kapena kugona. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amene amakusunga; mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mthunzi wako ku dzanja lako lamanja. dzuwa silidzakupweteka nthawi ya masana, kapena mwezi nthawi ya usiku. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakuteteza ku zoyipa zonse; adzasunga moyo wako. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzayangʼanira kutuluka kwako ndi kulowa kwako; kuyambira tsopano mpaka muyaya.

122

salimo la davide. nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. ndinakondwera atandiwuza kuti, “tiyeni ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mapazi athu akuyima mʼzipata zako, iwe yerusalemu. yerusalemu anamangidwa ngati mzinda umene uli wothithikana pamodzi. kumeneko ndiye kumene kumapita mafuko, mafuko a mavawelomakonsonanti-yeahoh, umboni wa kwa isreali, kuti atamande dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. kumeneko anayikako mipando yaufumu yachiweruzo, mipando yaufumu ya nyumba ya davide. pemphererani mtendere wa yerusalemu: “iwo amene amakukonda iwe zinthu ziwayendere bwino. mukhale mtendere mʼkati mwa makoma ako, ndipo mʼnyumba zako zaufumu mukhale chitetezo.” chifukwa cha abale anga ndi abwenzi anga ndidzati, “mtendere ukhale mʼkati mwako.” chifukwa cha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, ndidzakufunira zabwino.

123

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. ndikweza maso anga kwa inu, kwa inu amene mumakhala kumwamba. taonani, monga momwe maso a akapolo amayangʼana mʼdzanja la mbuye wawo, monga momwenso maso a mdzakazi amayangʼana mʼdzanja la dona wake, choncho maso athu ali kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, mpaka atichitire chifundo. mutichitire chifundo, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mutichitire chifundo, pakuti tapirira chitonzo chachikulu. ife tapirira mnyozo wambiri kuchokera kwa anthu odzikuza, chitonzo chachikulu kuchokera kwa anthu onyada.

124

salimo la davide. nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. akanapanda kukhala mbali yathu mavawelomakonsonanti-yeahoh, anene tsono isreali, akanapanda kukhala mbali yathu mavawelomakonsonanti-yeahoh, potiwukira anthuwo, iwo atatipsera mtima, akanatimeza amoyo; chigumula chikanatimiza, mtsinje ukanatikokolola, madzi a mkokomo akanatikokolola. atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene sanalole kuti tikhale chakudya cha mano awo. moyo wathu wawonjoka ngati mbalame yokodwa mu msampha wa mlenje; msampha wathyoka, ndipo ife tapulumuka. thandizo lathu lili mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh wolenga kumwamba ndi dziko lapansi.

125

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. amene amadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ngati phiri la ziyoni, limene silingagwedezeke koma ndi lokhala mpaka muyaya. monga mapiri azungulira yerusalemu, momwemonso mavawelomakonsonanti-yeahoh azungulira anthu ake kuyambira tsopano mpaka muyaya. ndodo yaufumu ya anthu oyipa sidzakhala pa dziko limene lapatsidwa kwa anthu olungama, kuti anthu olungamawo angachite nawonso zoyipa. mavawelomakonsonanti-yeahoh chitirani zabwino amene ndi abwino, amene ndi olungama mtima koma amene amatembenukira ku njira zokhotakhota, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawachotsa pamodzi ndi anthu ochita zoyipa. mtendere ukhale pa isreali.

126

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. mavawelomakonsonanti-yeahoh atabwezera akapolo ku ziyoni, tinali ngati amene akulota. pakamwa pathu panadzaza ndi kuseka; malilime athu ndi nyimbo zachimwemwe. pamenepo kunanenedwa pakati pa anthu kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wawachitira zinthu zazikulu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh watichitira zinthu zazikulu, ndipo tadzazidwa ndi chimwemwe. tibwezereni madalitso athu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga mitsinje ya ku negevi. iwo amene amafesa akulira, adzakolola akuyimba nyimbo zachimwemwe. iye amene amayendayenda nalira, atanyamula mbewu yokafesa, adzabwerera akuyimba nyimbo zachimwemwe, atanyamula mitolo yake.

127

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. salimo la solomoni. mavawelomakonsonanti-yeahoh akapanda kumanga nyumba, omanga nyumbayo agwira ntchito pachabe. mavawelomakonsonanti-yeahoh akapanda kulondera mzinda, mlonda akanangolondera pachabe. mumangodzivuta nʼkulawirira mmamawa ndi kusagona msanga madzulo, kuvutikira chakudya choti mudye, pakuti iye amapereka tulo kwa amene amawakonda. ana ndiye cholowa chochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ana ndi mphotho yochokera kwa iye. ana a pa unyamata ali ngati mivi mʼmanja mwa munthu wankhondo. wodala munthu amene motengera mivi mwake mwadzaza. iwo sadzachititsidwa manyazi pamene alimbana ndi adani awo pa zipata.

128

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. odala ndi onse amene amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene amayenda mʼnjira zake. udzadya chipatso cha ntchito yako; madalitso ndi chuma zidzakhala zako. mkazi wako adzakhala ngati mpesa wobereka mʼkati mwa nyumba yako; ana ako adzakhala ngati mphukira za mitengo ya olivi kuzungulira tebulo lako. ameneyu ndiye munthu wodalitsidwa amene amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh akudalitse kuchokera mʼziyoni masiku onse a moyo wako; uwone zokoma za yerusalemu, ndipo ukhale ndi moyo kuti udzaone zidzukulu zako. mtendere ukhale ndi isreali.

129

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. “andizunza kwambiri kuyambira ubwana wanga,” anene tsono isreali; “andizunza kwambiri kuyambira ubwana wanga, koma sanandipambane. anthu otipula analima pa msana panga ndipo anapangapo mizere yayitali: koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wolungama; iye wandimasula ku zingwe za anthu oyipa.” onse amene amadana ndi ziyoni abwezedwe pambuyo mwamanyazi. akhale ngati udzu womera pa denga la nyumba, umene umafota usanakule; sungadzaze manja a owumweta kapena manja a omanga mitolo. odutsa pafupi asanene kuti, “dalitso la mavawelomakonsonanti-yeahoh lili pa inu; tikukudalitsani mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

130

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. ndikulirira kwa inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndili mʼdzenje lozama; ambuye imvani mawu anga. makutu anu akhale tcheru kumva kupempha chifundo kwanga. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mukanamawerengera machimo, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, akanayima chilili ndani wopanda mlandu? koma kwa inu kuli chikhululukiro; nʼchifukwa chake mumaopedwa. ndimayembekezera mavawelomakonsonanti-yeahoh, moyo wanga umayembekezera, ndipo ndimakhulupirira mawu ake. moyo wanga umayembekezera ambuye, kupambana momwe alonda amayembekezera mmawa, inde, kupambana momwe alonda amayembekezera mmawa, yembekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwe isreali, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ndi chikondi chosasinthika ndipo alinso ndi chipulumutso chochuluka. iye mwini adzawombola isreali ku machimo ake onse.

131

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. salimo la davide. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mtima wanga siwodzikuza, maso anga siwonyada; sinditengeteka mtima ndi zinthu zapamwamba ndi zodabwitsa. koma moyo wanga ndawutontholetsa ndi kuwukhalitsa chete ngati mwana amene amayi ake amuletsa kuyamwa, moyo wanga mʼkati mwanga uli ngati mwana amene amuletsa kuyamwa. yembekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwe isreali, kuyambira tsopano mpaka muyaya.

132

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kumbukirani davide ndi mavuto onse anapirira. iye analumbira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kulonjeza kwa wamphamvu wa yaqobo kuti, “sindidzalowa mʼnyumba mwanga kapena kugona pa bedi langa: sindidzalola kuti maso anga agone, kapena zikope zanga ziwodzere, mpaka nditamupezera malo mavawelomakonsonanti-yeahoh, malo okhala a wamphamvu wa yaqobo.” zoonadi, tinamva za bokosi la chipangano ku efurata, tinalipeza mʼminda ya ku yaara: “tiyeni tipite ku malo ake okhalamo; tiyeni tikamulambire pa mapazi ake. ‘dzukani mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo bwerani ku malo anu opumulira, inuyo ndi bokosi la chipangano limene limafanizira mphamvu zanu. ansembe anu avekedwe chilungamo; anthu anu oyera mtima ayimbe nyimbo mwachimwemwe.’ ” chifukwa cha davide mtumiki wanu, musakane wodzozedwa wanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh analumbira kwa davide, lumbiro lotsimikizika kuti iye sadzasintha: “mmodzi wa ana ako ndidzamuyika pa mpando waufumu; ngati ana ako azisunga pangano langa ndi malamulo amene ndiwaphunzitsa, pamenepo ana awo adzakhala pa mpando wako waufumu kwamuyaya ndi muyaya.” pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wasankha ziyoni, iye wakhumba kuti akhale malo ake okhalamo: “awa ndi malo anga opumapo ku nthawi za nthawi; ndidzakhala pano pa mpando waufumu, pakuti ndakhumba zimenezi. ndidzadalitsa mzindawu ndi zinthu zambiri; anthu ake osauka ndidzawakhutitsa ndi chakudya. ndidzaveka ansembe ake chipulumutso, ndipo anthu ake oyera mtima adzayimba nthawi zonse nyimbo zachimwemwe. “pano ndidzachulukitsa mphamvu za davide ndi kuyikapo nyale ya wodzozedwa wanga. ndidzaveka adani ake manyazi, koma chipewa chaufumu pamutu pake chidzakhala chowala.”

133

salimo la davide. nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. onani, nʼkokoma ndi kokondweretsa ndithu pamene abale akhala pamodzi mwachiyanjano! zili ngati mafuta amtengowapatali othiridwa pa mutu, otsikira ku ndevu, ku ndevu za aaroni, oyenderera mpaka mʼkhosi mwa mkanjo wake. zili ngati mame a ku heremoni otsikira pa phiri la ziyoni. pakuti pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh amaperekapo dalitso, ndiwo moyo wamuyaya.

134

nyimbo yoyimba pokwera ku yerusalemu. bwerani, mutamande mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu atumiki onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene mumatumikira usiku mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. kwezani manja anu mʼmalo opatulika ndipo mutamande mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh wolenga kumwamba ndi dziko lapansi, akudalitseni kuchokera mʼziyoni.

135

tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. tamandani dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh; mutamandeni, inu atumiki a mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene mumatumikira mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, mʼmabwalo a nyumba ya allah wathu. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wabwino; imbani nyimbo zotamanda dzina lake, pakuti nʼkokoma kutero, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wasankha yaqobo kuti akhale wake, isreali kuti akhale chuma chake chapamtima. ndikudziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wamkulu, kuti ambuye athu ndi wamkulu kuposa milungu yonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh amachita chilichonse chimene chimamukomera, kumwamba ndi dziko lapansi, ku nyanja zazikulu ndi ku malo ake onse akuya. iye amatulutsa mitambo kuchokera ku malekezero a dziko lapansi, amatumiza zingʼaningʼani pamodzi ndi mvula ndipo amatulutsa mphepo ku malo ake osungiramo. anakantha ana oyamba kubadwa a igupto, ana oyamba kubadwa a anthu ndi nyama. iye anatumiza zizindikiro zozizwitsa ndi zodabwitsa pakati pako, iwe igupto, kutsutsana ndi farao pamodzi ndi atumiki ake onse. iye anakantha mitundu yambiri ya anthu ndi kupha mafumu amphamvu: sihoni mfumu ya aamori, ogi mfumu ya basani, ndi maufumu onse a ku kanaani; ndipo anapereka dziko lawo ngati cholowa, cholowa cha anthu ake aisraeli. dzina lanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi losatha mpaka muyaya, mbiri yanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, idziwika mibado yonse. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzaonetsa kuti anthu ake ngosalakwa, ndipo adzachitira chifundo atumiki ake. mafano a mitundu ya anthu ndi siliva ndi golide, opangidwa ndi manja a anthu. pakamwa ali napo koma sayankhula maso ali nawo, koma sapenya; makutu ali nawo, koma sakumva ndipo mʼkamwa mwawo mulibe mpweya uliwonse. iwo amene amapanga mafanowo adzakhala ngati mafanowo, chimodzimodzinso iwo amene amadalira mafanowo. inu nyumba ya isreali, tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh; inu nyumba ya aaroni, tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh; inu nyumba ya levi, tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh; inu amene mumaopa iye, tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. wodalitsika ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh kuchokera mʼziyoni, amene amakhala mu yerusalemu. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

136

yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa ndi wabwino. yamikani allah wa milungu. yamikani ambuye wa ambuye, iye yekhayo amene amachita zodabwitsa zazikulu, amene mwachidziwitso chake anapanga mayiko akumwamba, amene anayala dziko lapansi pamwamba pa madzi, amene anapanga miyuni ikuluikulu, dzuwa lilamulire usana, mwezi ndi nyenyezi zilamulire usiku, amene anakantha ana woyamba kubadwa a igupto, natulutsa isreali pakati pawo, ndi dzanja lamphamvu ndi mkono wotambasuka, amene anagawa nyanja yofiira pakati, nadutsitsa isreali pakati pa nyanjayo, koma anakokolola farao ndi ankhondo ake mʼnyanja yofiira, amene anatsogolera anthu ake mʼchipululu amene anakantha mafumu akuluakulu, napha mafumu amphamvu, siloni mfumu ya aamori, ogi mfumu ya basani, napereka dziko lawo ngati cholowa, cholowa cha mtumiki wake isreali; amene anatikumbukira ife anthu opeputsidwa, amene anatimasula kwa adani athu, amene amapereka chakudya kwa cholengedwa chilichonse, yamikani allah wakumwamba,

137

mʼmbali mwa mitsinje ya ku babuloni tinakhala pansi ndi kulira pamene tinakumbukira ziyoni. kumeneko, pa mitengo ya misondozi tinapachika apangwe athu, pakuti anthu otigwira ukapolo anatipempha kuti tiyimbe nyimbo. otizunza athu anafuna nyimbo zachisangalalo; iwo anati, “tiyimbireni imodzi mwa nyimbo za ku ziyoni!” tingayimbe bwanji nyimbo za mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼdziko lachilendo? ndikakuyiwala iwe yerusalemu, dzanja langa lamanja liyiwale luso lake. lilime langa limamatire ku nkhama za mʼkamwa mwanga ndikapanda kukukumbukira iwe yerusalemu, ngati sindiyesa iwe chimwemwe changa chachikulu. kumbukirani, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, zimene aedomu anachita pa tsiku limene yerusalemu anagonja. iwowo anafuwula kuti, “mugwetseni pansi, mugwetseni pansi mpaka pa maziko ake!” iwe mwana wa mkazi wa babuloni, woyenera kuwonongedwa, wodalitsika ndi yemwe adzakubwezera pa zimene watichitira. amene adzagwira makanda ako ndi kuwakankhanthitsa pa miyala.

138

salimo la davide. ndidzakuyamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mtima wanga wonse; ndidzayimba nyimbo zokutamandani pamaso pa “milungu.” ndidzagwada kuyangʼana ku nyumba yanu yoyera ndipo ndidzayamika dzina lanu chifukwa cha chikondi chanu ndi kukhulupirika kwanu, pakuti inu mwakuza dzina lanu ndi mawu anu kupambana zinthu zonse. pamene ndinayitana, munandiyankha; munandisandutsa wamphamvu ndi wolimba mtima. mafumu onse a dziko lapansi akuyamikeni mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamene amva mawu a pakamwa panu. iwo ayimbe za njira za mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi waukulu. ngakhale kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ngokwezeka, amasamalira odzichepetsa, koma anthu onyada amawadziwira chapatali. ngakhale ndiyende pakati pa masautso, mumasunga moyo wanga; mumatambasula dzanja lanu kutsutsana ndi mkwiyo wa adani anga, mumandipulumutsa ndi dzanja lanu lamanja. mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakwaniritsa cholinga chake pa ine; chikondi chanu chosasinthika mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi chosatha musasiye ntchito ya manja anu.

139

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, mwandisanthula ndipo mukundidziwa. inu mumadziwa pamene ndikhala pansi ndi pamene ndidzuka; mumazindikira maganizo anga muli kutali. mumapenyetsetsa pamene ndikutuluka ndi kugona kwanga; mumadziwa njira zanga zonse. mawu asanatuluke pa lilime langa mumawadziwa bwinobwino, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh. mumandizinga kumbuyo ndi kutsogolo komwe; mwasanjika dzanja lanu pa ine. nzeru zimenezi ndi zopitirira nzeru zanga, ndi zapamwamba kuti ine ndizipeze. kodi ndingapite kuti kufuna kuzemba mzimu wanu? kodi ndingathawire kuti kuchoka pamaso panu? ndikakwera kumwamba, inu muli komweko; ndikakagona ku malo a anthu akufa, inu muli komweko. ngati ndiwulukira kotulukira dzuwa, ngati ndikakhala ku malekezero a nyanja, kumenekonso dzanja lanu lidzanditsogolera, dzanja lanu lamanja lidzandigwiriziza. ndikanena kuti, “zoonadi, mdima udzandibisa ndithu ndipo kuwunika kukhale mdima mondizungulira,” komabe mdimawo sudzakhala mdima kwa inu; usiku udzawala ngati masana, pakuti mdima uli ngati kuwunika kwa inu. pakuti inu munalenga za mʼkati mwanga; munandiwumba pamodzi mʼmimba mwa amayi anga. ndimakuyamikani chifukwa ndinapangidwa mochititsa mantha ndi modabwitsa; ntchito zanu ndi zodabwitsa, zimenezi ndimazidziwa bwino lomwe. mapangidwe anga sanabisike pamaso panu pamene ndimapangidwa mʼmalo achinsinsi, pamene ndinkawumbidwa mwaluso mʼmimba ya amayi anga. maso anu anaona thupi langa lisanawumbidwe. masiku onse amene anapatsidwa kwa ine, analembedwa mʼbuku lanu asanayambe nʼkuwerengedwa komwe. zolingalira zanu pa ine ndi zamtengowapatali, inu allah, ndi zosawerengeka ndithu! ndikanaziwerenga, zikanakhala zochuluka kuposa mchenga; pamene ndadzuka, ndili nanube. ndi bwino mukanangopha anthu oyipa, inu allah! chokereni inu anthu owononga anzanu! amayankhula za inu ndi zolinga zoyipa; adani anu amagwiritsa ntchito dzina lanu molakwika. kodi ine sindidana nawo amene amakudani, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh? kodi sindinyansidwa nawo amene amakuwukirani? ndimadana nawo kwathunthu; ndi adani anga. santhuleni, inu allah ndipo mudziwe mtima wanga; yeseni ndipo mudziwe zolingalira zanga. onani ngati muli mayendedwe aliwonse oyipa mwa ine, ndipo munditsogolere mʼnjira yanu yamuyaya.

140

kwa mtsogoleri wa mayimbidwe. salimo la davide. landitseni mavawelomakonsonanti-yeahoh kwa anthu oyipa; tetezeni kwa anthu ankhanza, amene mu mtima mwawo amakonza zinthu zoyipa ndi kuyambitsa nkhondo tsiku lililonse. iwo amanola malilime awo kukhala akuthwa ngati a njoka; pa milomo yawo pali ululu wa mamba. sela tetezeni inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kwa anthu oyipa; tchinjirizeni kwa anthu ankhanza amene amakonza zokola mapazi anga. anthu odzikuza anditchera msampha mobisika; iwo atchera zingwe za maukonde awo ndipo anditchera misampha pa njira yanga. sela inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ine ndikuti, “ndinu allah wanga.” imvani kupempha kwanga mavawelomakonsonanti-yeahoh. inu ambuye wamphamvuzonse, mpulumutsi wanga wamphamvu, mumateteza mutu wanga tsiku lankhondo. musawapatse anthu oyipa zokhumba zawo, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; musalole kuti zokonza zawo zitheke, mwina iwo adzayamba kunyada. sela mitu ya amene andizungulira iphimbidwe ndi masautso amene milomo yawo yayambitsa. makala amoto agwere pa iwo; aponyedwe pa moto, mʼmaenje amatope, asatulukemonso. musalole kuti anthu achipongwe akhazikike mʼdziko; choyipa chilondole anthu ankhanza. ndikudziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amapereka chiweruzo cholungama kwa anthu osauka, ndipo amateteza zolinga za anthu osowa. zoonadi anthu olungama adzatamanda dzina lanu, ndipo anthu owongoka mtima adzakhala pamaso panu.

141

salimo la davide. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndikukuyitanani; bwerani msanga kwa ine. imvani mawu anga pamene ndiyitana inu. pemphero langa lifike kwa inu ngati lubani; kukweza manja kwanga kukhale ngati nsembe yamadzulo. mavawelomakonsonanti-yeahoh ikani mlonda pakamwa panga; londerani khomo la pa milomo yanga. musalole kuti mtima wanga ukokedwere ku zoyipa; kuchita ntchito zonyansa pamodzi ndi anthu amene amachita zoyipa; musalole kuti ndidye nawo zokoma zawo. munthu wolungama andikanthe, chimenecho ndiye chifundo; andidzudzule ndiye mafuta pa mutu wanga. mutu wanga sudzakana zimenezi. komabe pemphero langa nthawi zonse ndi lotsutsana ndi ntchito za anthu ochita zoyipa. olamulira awo adzaponyedwa pansi kuchokera pa malo okwera kwambiri, ndipo anthu oyipa adzaphunzira kuti mawu anga anayankhulidwa bwino. iwo adzati, “monga momwe nkhuni zimamwazikira akaziwaza, ndi momwenso mafupa athu amwazikira pa khomo la manda.” koma maso anga akupenyetsetsa inu ambuye wamphamvuzonse; ndimathawira kwa inu, musandipereke ku imfa. mundipulumutse ku misampha imene anditchera, ku makhwekhwe amene anthu oyipa andikonzera. anthu oyipa akodwe mʼmaukonde awo, mpaka ine nditadutsa mwamtendere.

142

ndakatulo ya davide, pamene iyeyo anali mʼphanga. pemphero. ndikulirira mavawelomakonsonanti-yeahoh mofuwula; ndikukweza mawu anga kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kupempha chifundo. ndikukhuthula madandawulo anga pamaso pake; ndikufotokoza za masautso anga pamaso pake. pamene mzimu wanga walefuka mʼkati mwanga, ndinu amene mudziwa njira yanga. mʼnjira imene ndimayendamo anthu anditchera msampha mobisa. yangʼanani kumanja kwanga ndipo onani; palibe amene akukhudzika nane. ndilibe pothawira; palibe amene amasamala za moyo wanga. ndilirira inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndikuti, “ndinu pothawirapo panga, gawo langa mʼdziko la anthu amoyo.” mverani kulira kwanga pakuti ndathedwa nzeru; pulumutseni kwa amene akundithamangitsa pakuti ndi amphamvu kuposa ine. tulutseni mʼndende yanga kuti nditamande dzina lanu. ndipo anthu olungama adzandizungulira chifukwa cha zabwino zanu pa ine.

143

salimo la davide. mavawelomakonsonanti-yeahoh imvani pemphero langa, mvetserani kulira kwanga kopempha chifundo; mwa kukhulupirika kwanu ndi chilungamo chanu bwerani kudzandithandiza. musazenge mlandu mtumiki wanu, pakuti palibe munthu wamoyo amene ndi wolungama pamaso panu. mdani akundithamangitsa, iye wandipondereza pansi; wachititsa kuti ndikhale mu mdima ngati munthu amene anafa kale. choncho mzimu wanga ukufowoka mʼkati mwanga; mʼkati mwanga, mtima wanga uli ndi nkhawa. ndimakumbukira masiku amakedzana; ndimalingalira za ntchito yanu yonse, ndimaganizira zimene manja anu anachita. ndatambalitsa manja anga kwa inu; moyo wanga uli ndi ludzu lofuna inu monga nthaka yowuma. sela mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiyankheni msanga; mzimu wanga ukufowoka. musandibisire nkhope yanu, mwina ndidzakhala ngati iwo amene atsikira ku dzenje. lolani kuti mmawa ubweretse mawu achikondi chanu chosasinthika, pakuti ine ndimadalira inu. mundisonyeze njira yoti ndiyendemo, pakuti kwa inu nditukulira moyo wanga. pulumutseni kwa adani anga, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti ndimabisala mwa inu. phunzitseni kuchita chifuniro chanu, popeza ndinu allah wanga; mzimu wanu wabwino unditsogolere pa njira yanu yosalala. sungani moyo wanga inu mavawelomakonsonanti-yeahoh chifukwa cha dzina lanu; mwa chilungamo chanu tulutseni mʼmasautso anga. mwa chikondi chanu chosasinthika khalitsani chete adani anga; wonongani adani anga, pakuti ndine mtumiki wanu.

144

salimo la davide. atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh thanthwe langa, amene amaphunzitsa manja anga kuchita nkhondo; zala zanga kumenya nkhondo. iye ndiye allah wanga wachikondi ndi malo anga otetezedwa, linga langa ndi mpulumutsi wanga, chishango changa mmene ine ndimathawiramo, amene amagonjetsa mitundu ya anthu pansi panga. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, munthu nʼchiyani kuti mumamusamalira, mwana wa munthu kuti muzimuganizira? munthu ali ngati mpweya; masiku ake ali ngati mthunzi wosakhalitsa. ngʼambani mayiko akumwamba, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo tsikani pansi; khudzani mapiri kuti atulutse utsi. tumizani zingʼaningʼani ndi kubalalitsa adani; ponyani mivi yanu ndi kuwathamangitsa. tambasulani dzanja lanu kuchokera kumwamba; landitseni ndi kundipulumutsa, ku madzi amphamvu, mʼmanja mwa anthu achilendo, amene pakamwa pawo ndi podzala ndi mabodza, amene dzanja lawo lamanja ndi lachinyengo. ndidzakuyimbirani nyimbo yatsopano inu allah; ndidzakuyimbirani nyimbo pa zeze wa nsambo khumi, kwa iye amene amapambanitsa mafumu, amene amapulumutsa davide mtumiki wake ku lupanga loopsa. landitseni ndi kundipulumutsa, mʼmanja mwa anthu achilendo, amene pakamwa pawo ndi podzaza ndi mabodza, amene dzanja lawo lamanja ndi lachinyengo. ndipo ana aamuna pa chinyamata chawo adzakhala ngati mbewu yosamalidwa bwino, ana athu aakazi adzakhala ngati zipilala zosemedwa bwino, zokongoletsera nyumba yaufumu. nkhokwe zathu zidzakhala zodzaza ndi zokolola za mtundu uliwonse. nkhosa zathu zidzaswana miyandamiyanda pa mabusa athu. ngʼombe zathu zidzanyamula katundu wolemera. sipadzakhala mingʼalu pa makoma, sipadzakhalanso kupita ku ukapolo, mʼmisewu mwathu simudzakhala kulira chifukwa cha mavuto. odala anthu amene adzalandira madalitso awa; odala anthu amene allah wawo ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh.

145

salimo la matamando la davide. ndidzakukwezani allah wanga, mfumu yanga; ndidzatamanda dzina lanu ku nthawi za nthawi. ndidzakutamandani tsiku ndi tsiku ndi kulemekeza dzina lanu ku nthawi za nthawi. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wamkulu ndi woyenera matamando onse; ukulu wake palibe angawumvetsetse. mʼbado wina udzayamikira ntchito yanu kwa mʼbado wina; iwo adzafotokoza za machitidwe anu amphamvu. adzayankhula ulemerero wokongola waufumu wanu, ndipo ine ndidzalingalira za ntchito zanu zodabwitsa. iwo adzafotokoza za mphamvu ya ntchito zanu zoopsa kwambiri, ndipo ine ndidzalengeza za ntchito zanu zazikulu. adzakondwerera kuchuluka kwa ubwino wanu, ndi kuyimba mwachimwemwe za chilungamo chanu. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wokoma mtima ndi wachifundo, wosakwiya msanga ndi wodzaza ndi chikondi chosasinthika. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wabwino kwa onse; amachitira chifundo zonse zimene anazipanga. zonse zimene munazipanga zidzakutamandani, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh; oyera mtima adzakulemekezani. iwo adzafotokoza za ulemerero wa ufumu wanu ndi kuyankhula za mphamvu yanu, kuti anthu onse adziwe za machitidwe anu amphamvu ndi ulemerero wokongola wa ufumu wanu. ufumu wanu ndi ufumu wamuyaya, ndipo ulamuliro wanu ndi wosatha pa mibado yonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wokhulupirika pa malonjezo ake onse ndi wokonda zonse zimene iye anazipanga. mavawelomakonsonanti-yeahoh amagwiriziza onse amene akugwa ndipo amakweza onse otsitsidwa. maso a onse amayangʼana kwa inu, ndipo inu mumawapatsa chakudya chawo pa nthawi yoyenera. mumatsekula dzanja lanu ndi kukwaniritsa zokhumba za chamoyo chilichonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wolungama mʼnjira zake zonse, ndi wokonda zonse zimene anazipanga. mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pafupi ndi onse amene amamuyitana, onse amene amamuyitana iye mʼchoonadi. iye amakwaniritsa zokhumba za iwo amene amamuopa; amamva kulira kwawo ndi kuwapulumutsa. mavawelomakonsonanti-yeahoh amayangʼana onse amene amamukonda koma adzawononga anthu onse oyipa. pakamwa panga padzayankhula zotamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh. cholengedwa chilichonse chitamande dzina lake loyera ku nthawi za nthawi.

146

tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. tamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwe moyo wanga. ndidzatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi moyo wanga wonse; ndidzayimba nyimbo zamatamando kwa allah wanga nthawi yonse ya moyo wanga. musamadalire mafumu, anthu osakhalitsa, amene sangathe kupulumutsa. pamene mizimu yawo yachoka, iwo amabwerera ku dothi; zimene ankafuna kuchita zimatha tsiku lomwelo. wodala ndi amene thandizo lake ndi allah wa yaqobo. wolenga kumwamba ndi dziko lapansi, nyanja ndi zonse zili mʼmenemo; mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene ndi wokhulupirika kwamuyaya. iye amachitira chilungamo anthu oponderezedwa ndipo amapereka chakudya kwa anthu anjala. mavawelomakonsonanti-yeahoh amamasula amʼndende, mavawelomakonsonanti-yeahoh amatsekula maso anthu osaona, mavawelomakonsonanti-yeahoh amadzutsa onse amene awerama pansi, mavawelomakonsonanti-yeahoh amakonda anthu olungama. mavawelomakonsonanti-yeahoh amasamalira alendo ndipo amathandiza ana ndi akazi amasiye, koma amasokoneza njira za anthu oyipa. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mfumu mpaka muyaya, allah wako iwe ziyoni, pa mibado yonse. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

147

tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. nʼkwabwino kwambiri kuyimba nyimbo zamatamando kwa allah wathu, nʼkokondweretsa ndi koyenera kumutamanda! mavawelomakonsonanti-yeahoh akumanga yerusalemu; iye akusonkhanitsa amʼndende a isreali. akutsogolera anthu osweka mtima ndi kumanga mabala awo. amadziwa chiwerengero cha nyenyezi, ndipo iliyonse amayitchula dzina. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wamkulu ndi wamphamvu kwambiri; nzeru zake zilibe malire. mavawelomakonsonanti-yeahoh amagwiriziza anthu odzichepetsa, koma amagwetsa pansi anthu oyipa. imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mayamiko; imbani nyimbo kwa allah ndi pangwe. iye amaphimba mlengalenga ndi mitambo; amapereka mvula ku dziko lapansi ndi kumeretsa udzu mʼmapiri. iye amapereka chakudya kwa ngʼombe ndi kwa ana a makwangwala pamene akulira chakudya. chikondwerero chake sichili mʼmphamvu za kavalo, kapena mʼmiyendo ya anthu amphamvu. mavawelomakonsonanti-yeahoh amakondwera ndi amene amamuopa, amene chiyembekezo chawo chili mʼchikondi chake chosasinthika. lemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh, iwe yerusalemu; tamanda allah wako, iwe ziyoni, pakuti iye amalimbitsa mipiringidzo ya zipata zako ndi kudalitsa anthu ako mwa iwe. iye amabweretsa mtendere mʼmalire mwako ndi kukukhutitsa ndi ufa wa tirigu wosalala. iyeyo amapereka lamulo pa dziko lapansi; mawu ake amayenda mwaliwiro. amagwetsa chisanu ngati ubweya ndi kumwaza chipale ngati phulusa. amagwetsa matalala ngati miyala. kodi ndani angathe kupirira kuzizira kwake? amatumiza mawu ake ndipo chisanucho chimasungunuka; amawombetsa mphepo ndipo madzi amayenda. iye anawulula mawu ake kwa yaqobo, malamulo ake ndi zophunzitsa zake kwa isreali. sanachitepo zimenezi kwa mtundu wina uliwonse wa anthu; anthu enawo sadziwa malamulo ake. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

148

tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu a kumwamba, mutamandeni iye, inu a mlengalenga. mutamandeni, inu angelo ake onse, mutamandeni, mutamandeni, inu zolengedwa za mmwamba. mutamandeni, inu dzuwa ndi mwezi, mutamandeni, inu nonse nyenyezi zowala. mutamandeni, inu thambo la kumwambamwamba ndi inu madzi a pamwamba pa thambo. zonse zitamande dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti iye analamula ndipo zinalengedwa. iye anaziyika pa malo ake ku nthawi za nthawi; analamula ndipo sizidzatha. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh pa dziko lapansi, inu zolengedwa zikuluzikulu za mʼnyanja, ndi nyanja zonse zakuya, inu zingʼaningʼani ndi matalala, chipale ndi mitambo, mphepo yamkuntho imene imakwaniritsa mawu ake, inu mapiri ndi zitunda zonse, inu mitengo ya zipatso ndi mikungudza yonse, inu nyama zakuthengo ndi ngʼombe zonse, inu zolengedwa zingʼonozingʼono ndi mbalame zowuluka. inu mafumu a dziko lapansi ndi anthu a mitundu yonse, inu akalonga ndi olamulira a dziko lapansi. inu anyamata ndi anamwali, inu nkhalamba ndi ana omwe. onsewo atamande dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti dzina lake lokha ndi lolemekezeka; ulemerero wake ndi woopsa pa dziko lapansi pano ndi kumwamba komwe. iye wakwezera nyanga anthu ake, matamando a anthu ake onse oyera mtima, aisraeli, anthu a pamtima pake. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

149

tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh nyimbo yatsopano, matamando ake mu msonkhano wa oyera mtima. isreali asangalale mwa mlengi wake; anthu a ku ziyoni akondwere mwa mfumu yawo. atamande dzina lake povina ndi kuyimbira iye nyimbo ndi tambolini ndi pangwe. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amakondwera ndi anthu ake; iye amaveka chipulumutso odzichepetsa. oyera mtima asangalale mu ulemu wake ndi kuyimba mwachimwemwe pa mabedi awo. matamando a allah akhale pakamwa pawo, ndi lupanga lakuthwa konsekonse mʼmanja mwawo, kubwezera chilango anthu a mitundu ina, ndi kulanga anthu a mitundu yonse, kumanga mafumu awo ndi zingwe, anthu awo otchuka ndi unyolo wachitsulo, kuchita zimene zinalembedwa zotsutsana nawo uwu ndi ulemerero wa oyera mtima ake onse. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

150

tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh. tamandani allah mʼmalo ake opatulika; mutamandeni ku thambo lake lamphamvu. mutamandeni chifukwa cha machitidwe ake amphamvu; mutamandeni chifukwa cha ukulu wake wopambana. mutamandeni poyimba malipenga, mutamandeni ndi pangwe ndi zeze. mutamandeni ndi matambolini ndi kuvina, mutamandeni ndi zingwe ndi zitoliro. mutamandeni ndi ziwaya zolira za malipenga, mutamandeni ndi ziwaya zolira kwambiri. chamoyo chilichonse chopuma chitamande mavawelomakonsonanti-yeahoh. tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.

proverbs

1

iyi ndi miyambi ya solomoni mwana wa davide, mfumu ya isreali: ndi yothandiza kuti munthu adziwe nzeru ndi malangizo; kuti amvetse mawu a matanthauzo ozama; kuti alandire malangizo othandiza kuti achite zinthu mwanzeru, akhale wangwiro, wachilungamo ndiponso wosakondera. ndi yothandiza munthu wamba kuti aphunzire nzeru za kuchenjera, achinyamata kudziwa zinthu bwino ndi kulingalira. munthu wanzeru amvetse bwino miyamboyi kuti awonjezere kuphunzira kwake, ndi munthu womvetsa zinthu bwino apatepo luso, kuti azimvetsa miyambi ndi mafanizo, mawu a anthu anzeru ndi mikuluwiko. kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye chiyambi cha nzeru. zitsiru zimanyoza nzeru ndi malangizo. mwana wanga, mvera malangizo a abambo ako ndipo usakane mawu okuwongolera a amayi ako. ali ngati sangamutu yokongola ya maluwa pamutu pako ndiponso ali ngati mkanda mʼkhosi mwako. mwana wanga, ngati anthu oyipa afuna kukukopa usamawamvere. akadzati, “tiye kuno; tikabisale kuti tiphe anthu, tikabisalire anthu osalakwa; tiwameze amoyo ngati manda, ndi athunthu ngati anthu otsikira mʼdzenje. motero tidzapeza zinthu zosiyanasiyana zamtengowapatali ndi kudzaza nyumba zathu ndi zolanda; bwera, chita nafe maere, ndipo tidzagawana chuma chathu tonse.” mwana wanga, usayende nawo pamodzi, usatsagane nawo mʼnjira zawozo. iwowatu amangofuna zoyipa zokhazokha, amathamangira kukhetsa magazi. nʼkopanda phindu kutchera msampha mbalame zikuona! koma anthu amenewa amangobisalira miyoyo yawo yomwe; amangodzitchera okha msampha! awa ndiwo mathero a anthu opeza chuma mwankhanza; chumacho chimapha mwiniwake. nzeru ikufuwula mu msewu, ikuyankhula mokweza mawu mʼmisika; ikufuwula pa mphambano ya misewu, ikuyankhula pa zipata za mzinda kuti, “kodi inu anthu osachangamukanu, mudzakondwera ndi kusachangamuka mpaka liti? nanga anthu onyogodola adzakondabe kunyogodola mpaka liti? kapena opusa adzadana ndi nzeru mpaka liti? tamverani mawu anga a chidzudzulo. ine ndikukuwuzani maganizo anga ndi kukudziwitsani mawu anga. popeza ndinakuyitanani koma inu munakana kumvera. ndinayesa kukuthandizani koma panalibe amene anasamala. uphungu wanga munawunyoza. kudzudzula kwanga simunakusamale. ndiye inenso ndidzakusekani mukadzakhala mʼmavuto; ndidzakunyogodolani chikadzakugwerani chimene mumachiopacho. chiwonongeko chikadzakugwerani ngati namondwe, tsoka likadzakufikirani ngati kamvuluvulu, mavuto ndi masautso akadzakugwerani. “tsono mudzandiyitana koma sindidzayankha; mudzandifunafuna, koma simudzandipeza. popeza iwo anadana ndi chidziwitso ndipo sanasankhe kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh, popeza iwo sanasamale malangizo anga ndipo ananyoza chidzudzulo changa. tsono adzadya zipatso zoyenera mayendedwe awo ndi kukhuta ndi ntchito zimene anachita kwa ena. pakuti anthu osachangamuka amaphedwa chifukwa cha kusochera kwawo, ndipo zitsiru zimadziwononga zokha chifukwa cha mphwayi zawo. koma aliyense wondimvera adzakhala mwa bata; adzakhala mosatekeseka posaopa chilichonse.”

2

mwana wanga, ngati ulandira mawu anga ndi kusunga malamulo anga mu mtima mwako, ndiponso kutchera khutu lako ku nzeru ndi kuyikapo mtima pa kumvetsa zinthu; ngati upempha kuti uzindikire zinthu inde kupempha ndi mtima wonse kuti ukhale womvetsa zinthu, ngati ufunafuna nzeruyo ngati siliva ndi kuyisakasaka ngati chuma chobisika, ndiye udzamvetsa bwino tanthauzo la kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndipo udzapezanso tanthauzo la kumudziwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amapereka nzeru, ndipo mʼkamwa mwake mumachokera chidziwitso ndi kumvetsa zinthu. anthu olungama zinthu zimawayendera bwino chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh amakhala nawo. paja mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye chishango cha amene amayenda mwangwiro, pakuti ndiye mlonda wa njira zolungama. iye amasamala mayendedwe a anthu ake okhulupirika. choncho udzamvetsa tanthauzo la ungwiro, chilungamo, kusakondera ndi njira iliyonse yabwino. pakuti nzeru idzalowa mu mtima mwako, kudziwa zinthu kudzakusangalatsa. kuganizira bwino za mʼtsogolo kudzakusunga; kumvetsa zinthu bwino kudzakuteteza. nzeru idzakupulumutsa ku mayendedwe oyipa, kwa anthu amabodza, amene amasiya njira zolungama namayenda mʼnjira zamdima, amene amakondwera pochita zoyipa namasangalala ndi kuyipa kwa ntchito zawo zonyansa. amenewa ndi anthu a njira zawo zokhotakhota, ndipo makhalidwe awo ndi achinyengo. nzeruyo idzakupulumutsanso kwa mkazi wachigololo; kwa mkazi wachilendo woyankhula moshashalika, amene wasiya mwamuna wa chitsikana wake ndi kuyiwala pangano limene anachita pamaso pa allah wake. pakuti nyumba yake imatsetserekera ku imfa; njira zake zimamufikitsa ku manda. opita kwa iye palibe ndi mmodzi yemwe amabwerera kapena kupezanso njira zamoyo. choncho iwe uziyenda mʼnjira za anthu abwino, uzitsata njira za anthu ochita chilungamo. pakuti anthu olungama ndiwo ati adzakhale mʼdziko ndipo anthu angwiro ndiwo ati adzakhazikike mʼmenemo; koma anthu oyipa adzachotsedwa mʼdzikomo, ndipo anthu onyenga adzachotsedwamo.

3

mwana wanga, usayiwale malangizo anga, mtima wako usunge malamulo anga. ukatero zaka za moyo wako zidzachuluka ndipo udzakhala pa mtendere. makhalidwe ochitira ena chifundo ndi owonetsa kukhulupirika asakuchokere. uwamangirire mʼkhosi mwako ngati mkanda ndi kuwalemba pa mtima pako. ukatero udzapeza kuyanja ndi mbiri yabwino pamaso pa allah ndi anthu. uzikhulupirira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mtima wako wonse ndipo usadalire nzeru zako za kumvetsa zinthu. pa zochita zako zonse uvomereze kuti allah alipo, ndipo iye adzawongola njira zako. usamadzione ngati wa nzeru. uziopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kupewa zoyipa. ukatero thupi lako lidzakhala la moyo wabwino ndi mafupa ako adzakhala olimba. uzilemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi chuma chako chonse; zokolola zonse zoyamba kucha uzilemekeza nazonso mavawelomakonsonanti-yeahoh. ukatero nkhokwe zako zidzadzaza ndi zinthu zambiri, ndiponso mitsuko yako idzadzaza ndi vinyo. mwana wanga usanyoze malangizo a mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo usayipidwe ndi chidzudzulo chake. paja mavawelomakonsonanti-yeahoh amadzudzula amene amamukonda, monga abambo achitira mwana amene amakondwera naye. wodala munthu amene wapeza nzeru, munthu amene walandira nzeru zomvetsa zinthu, pakuti phindu la nzeru ndi labwino kuposa la siliva, phindu lakelo ndi labwino kuposanso golide. nzeru ndi yoposa miyala yamtengowapatali; ndipo zonse zimene umazikhumba sizingafanane ndi nzeru. mʼdzanja lake lamanja muli moyo wautali; mʼdzanja lake lamanzere muli chuma ndi ulemu. njira zake ndi njira zosangalatsa, ndipo mu njira zake zonse muli mtendere. nzeru ili ngati mtengo wopatsa moyo kwa oyigwiritsitsa; wodala munthu amene amayigwiritsa kwambiri. mavawelomakonsonanti-yeahoh anakhazikitsa dziko lapansi pogwiritsa ntchito nzeru. anagwiritsanso ntchito nzeru zakudziwa bwino zinthu pamene ankakhazikitsa zakumwamba. mwa nzeru zake mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumphutsa madzi kuchokera mʼnthaka ndiponso mitambo inagwetsa mvula. mwana wanga usunge nzeru yeniyeni ndi khalidwe lomalingarira zinthu bwino. zimenezi zisakuchokere. zimenezi zidzakupatsa moyo, moyo wake wosangalatsa ndi wabwino ngati mkanda wa mʼkhosi. choncho udzayenda pa njira yako mosaopa kanthu, ndipo phazi lako silidzapunthwa; pamene ugona pansi, sudzachita mantha; ukadzagona pansi tulo tako tidzakhala tokoma. usaope tsoka lobwera mwadzidzidzi kapena chiwonongeko chimene chidzagwera anthu oyipa, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakulimbitsa mtima ndipo adzasunga phazi lako kuti lisakodwe mu msampha. usaleke kuchitira zabwino amene ayenera kulandira zabwino, pamene uli nazo mphamvu zochitira zimenezi. usanene kwa mnansi wako kuti, “pita, uchite kubweranso. ndidzakupatsa mawa” pamene uli nazo tsopano. usamukonzere chiwembu mnansi wako, amene anakhala nawe pafupi mokudalira. usakangane ndi munthu wopanda chifukwa pamene iye sanakuchitire zoyipa. usachite naye nsanje munthu wachiwawa kapena kutsanzira khalidwe lake lililonse. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amanyansidwa ndi munthu woyipa koma amayanjana nawo anthu olungama. mavawelomakonsonanti-yeahoh amatemberera nyumba ya munthu woyipa, koma amadalitsa nyumba ya anthu olungama. anthu onyoza, iye amawanyoza, koma amakomera mtima anthu odzichepetsa. anthu anzeru adzalandira ulemu, koma zitsiru adzazichititsa manyazi.

4

ananu, mverani malangizo a abambo anu; tcherani khutu kuti mupeze nzeru zodziwira zinthu. zimene ndikukuphunzitsani ndi zabwino. choncho musasiye malangizo anga. paja ndinalinso mwana mʼnyumba mwa abambo anga; mwana mmodzi yekha wapamtima pa amayi anga. ndipo abambo anandiphunzitsa ndi mawu akuti, “ugwiritse mawu anga pa mtima pako, usunge malamulo anga kuti ukhale ndi moyo. upeze nzeru, upeze nzeru zomvetsa zinthu; usayiwale mawu anga kapena kutayana nawo. usasiye nzeru ndipo idzakusunga. uziyikonda ndipo idzakuteteza. fundo yayikulu pa za nzeru ndi iyi: upeze nzeru. kaya pali china chilichonse chimene ungapeze, koma upeze nzeru yomvetsa bwino zinthu. uyilemekeze nzeruyo ndipo idzakukweza; ikumbatire nzeruyo ndipo idzakupatsa ulemu. idzayika sangamutu yokongola yamaluwa pamutu pako; idzakupatsa chipewa chaufumu chaulemu.” mwana wanga, umvere ndi kuvomereza zimene ndikunena, ndipo zaka za moyo wako zidzakhala zochuluka. ndakuphunzitsa njira yake ya nzeru. ndakutsogolera mʼnjira zolungama. pamene ukuyenda, mapazi ako sadzawombana; ukamadzathamanga, sudzapunthwa. ugwiritse zimene ndikukuphunzitsazi osazitaya ayi. uwasamale bwino pakuti moyo wako wagona pamenepa. usayende mʼnjira za anthu oyipa kapena kuyenda mʼnjira ya anthu ochimwa. pewa njira zawo, usayende mʼmenemo; uzilambalala nʼkumangopita. pakuti iwo sagona mpaka atachita zoyipa; tulo salipeza mpaka atapunthwitsa munthu wina. paja chakudya chawo ndicho kuchita zoyipa basi ndipo chakumwa chawo ndi chiwawa. koma njira ya anthu olungama ili ngati kuwala kwa mʼbandakucha kumene kumanka kuwalirawalira mpaka dzuwa litafika pa mutu. koma njira ya anthu oyipa ili ngati mdima wandiweyani; iwo sadziwa chomwe chimawapunthwitsa. mwana wanga, mvetsetsa zimene ndikunena; tchera khutu ku mawu anga. usayiwale malangizo angawa, koma uwasunge mu mtima mwako. pakuti amapatsa moyo kwa aliyense amene awapeza ndipo amachiritsa thupi lake lonse. ndipotu mtima wako uziwuyangʼanira bwino ndithu pakuti ndiwo magwero a moyo. usiyiretu kuyankhula zokhotakhota; ndipo ulekeretu kuyankhula zinthu zonyansa. maso ako ayangʼane patsogolo; uziyangʼana kutsogolo molunjika. uzilingalira bwino kumene kupita mapazi ako ndipo njira zako zonse zidzakhala zosakayikitsa. usapatukire kumanja kapena kumanzere; usapite kumene kuli zoyipa.

5

mwana wanga, mvetsera bwino za nzeru zimene ndikukuwuzazi, tchera khutu ku mawu odziwitsa bwino zinthu ndikukupatsa, kuti uthe kuchita zinthu mochenjera ndi mwanzeru ndiponso kuti utetezedwe ku mayankhulidwe a mkazi wachilendo. pakuti mkazi wachigololo ali ndi mawu okoma ngati uchi. zoyankhula zake ndi zosalala ngati mafuta, koma kotsirizira kwake ngowawa ngati ndulu; ngakuthwa ngati lupanga lakuthwa konsekonse. mapazi ake amatsikira ku imfa; akamayenda ndiye kuti akupita ku manda. iye saganizirapo za njira ya moyo; njira zake ndi zokhotakhota koma iye sadziwa izi. tsopano ana inu, mundimvere; musawasiye mawu anga. uziyenda kutali ndi mkazi wotereyo, usayandikire khomo la nyumba yake, kuopa kuti ungadzalanditse ulemerero wako kwa anthu ena; ndi zaka zako kwa anthu ankhanza, kapenanso alendo angadyerere chuma chako ndi phindu la ntchito yako kulemeretsa anthu ena. potsiriza pa moyo wako udzabuwula, thupi lako lonse litatheratu. ndipo udzati, “mayo ine, ndinkadana ndi kusunga mwambo! mtima wanga unkanyoza chidzudzulo! sindinamvere aphunzitsi anga kapena alangizi anga. ine ndatsala pangʼono kuti ndiwonongeke pakati pa msonkhano wonse.” imwa madzi a mʼchitsime chakochako, madzi abwino ochokera mʼchitsime chako. kodi akasupe ako azingosefukira mʼmisewu? kodi mitsinje yako izingoyendayenda mʼzipata za mzinda? mitsinjeyo ikhale ya iwe wekha, osati uyigawireko alendo. mavawelomakonsonanti-yeahoh adalitse kasupe wako, ndipo usangalale ndi mkazi wa unyamata wako. iye uja ali ngati mbalale yayikazi yokongola ndiponso ngati gwape wa maonekedwe abwino. ukhutitsidwe ndi mawere ake nthawi zonse, ndipo utengeke ndi chikondi chake nthawi zonse. mwana wanga, nʼchifukwa chiyani ukukopeka ndi mkazi wachigololo? bwanji ukukumbatira mkazi wachilendo? pakuti mayendedwe onse a munthu mavawelomakonsonanti-yeahoh amawaona, ndipo iye amapenyetsetsa njira zake zonse. ntchito zoyipa za munthu woyipa zimamukola yekha; zingwe za tchimo lake zimamumanga yekha. iye adzafa chifukwa chosowa mwambo, adzasocheretsedwa chifukwa cha uchitsiru wake waukulu.

6

mwana wanga, ngati wamuperekera mnansi wako chikole, ngati walonjeza kumulipirira mlendo, ngati wagwidwa ndi zimene iwe unanena, wakodwa ndi mawu a mʼkamwa mwako. tsono popeza iwe mwana wanga wadziponya mʼmanja mwa mnansi wako, chita izi kuti udzipulumutse: pita msanga ukamupemphe mnansi wako; kuti akumasule! usagone tulo, usawodzere. dzipulumutse monga imachitira mphoyo mʼdzanja la mlenje, ndi monga imachitira mbalame mu msampha wa munthu wosaka. pita kwa nyerere, mlesi iwe; kaonetsetse njira zake kuti uphunzirepo kanthu! zilibe mfumu, zilibe woyangʼanira kapena wolamulira, komabe zimasungiratu chakudya chake nthawi ya chilimwe ndipo zimatuta chakudyacho nthawi yokolola. kodi uzingogonabe pamenepo mpaka liti mlesi iwe? kodi tulo tako tidzatha liti? ukati ndingogona pangʼono, ndingowodzera pangʼono ndingopinda manjawa pangʼono kuti ndipumule, umphawi udzakugwira ngati mbala ndipo usiwa udzafika ngati munthu wachifwamba. munthu wachabechabe, munthu woyipa, amangoyendayenda ndi kumayankhula zoyipa, amatsinzinira maso ake, namakwakwaza mapazi ake ndi kulozaloza ndi zala zake, amalingalira zoyipa ndi mtima wake wachinyengo ndipo nthawi zonse amangokhalira kuyambitsa mikangano pakati pa anthu. nʼchifukwa chake tsoka lidzamugwera modzidzimutsa; adzawonongeka msangamsanga popanda chomupulumutsa. pali zinthu zisanu ndi chimodzi zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh amadana nazo, zinthu zisanu ndi ziwiri zimene zimamunyansa: maso onyada, pakamwa pabodza, manja akupha munthu wosalakwa, mtima wokonzekera kuchita zoyipa, mapazi othamangira msanga ku zoyipa, mboni yonama yoyankhula mabodza komanso munthu amene amayambitsa mikangano pakati pa abale. mwana wanga, usunge malamulo a abambo ako; ndipo usataye zimene anakuphunzitsa amayi ako. zimenezi uzimatirire pa mtima pako masiku onse, uzimangirire mʼkhosi mwako. ukamayenda, zidzakulozera njira; ukugona, zidzakulondera; ukudzuka, zidzakuyankhula. paja malamulo awa ali ngati nyale, malangizowa ali ngati kuwunika, ndipo chidzudzulo cha mwambo ndiwo moyo weniweni, kukupulumutsa kwa mkazi wadama, zimenezi zidzakutchinjiriza kwa mkazi wadama, ndi kukuthandiza kuti usamvere mawu oshashalika a mkazi wachiwerewere. mu mtima wako usakhumbire kukongola kwake, asakukope ndi zikope zake, paja mkazi wadama amakusandutsa kukhala ngati nyenyeswa za buledi ndipo mkazi wa mwini wake amasokonezeratu moyo wako wonse. kodi munthu angathe kutenga moto zovala zake osapsa? kodi munthu angathe kuyenda pa makala amoto mapazi ake osapserera? ndizo zimachitikira munthu amene amagonana ndi mkazi wa munthu wina. aliyense wokhudza mkazi wotere adzalangidwa. paja anthu sayinyoza mbala ikaba chifukwa chakuti ili ndi njala. komabe ngati mbalayo igwidwa iyenera kulipira kasanu nʼkawiri, ngakhale kulandidwa katundu wa mʼnyumba mwake. munthu wochita chigololo ndi wopanda nzeru. wochita zimenezi amangodziwononga yekha. adzalandira mabala ndi mʼnyozo, ndipo manyazi ake sadzamuchokera. paja nsanje imachititsa mwini mkaziyo kukalipa, ndipo sadzachita chifundo pobwezera. iye savomera dipo lililonse; sangapepeseke ngakhale umupatse mphatso zochuluka motani.

7

mwana wanga, mvera mawu anga; usunge bwino malamulo angawa. utsate malamulo anga ndipo udzakhala ndi moyo; samala malangizo angawa monga uchitira ndi maso ako. uchite ngati wawamangirira pa zala zako, ndiponso ngati kuti wawalemba pa mtima pako. nzeru uyiwuze kuti, “iwe ndiwe mlongo wanga,” ndipo khalidwe lomvetsa bwino zinthu ulitchule kuti, “bwenzi langa lapamtima.” zidzakuteteza kwa mkazi wachigololo ndiponso zidzakuthandiza kusamvera mawu oshashalika a mkazi wachilendo. tsiku lina pa zenera la nyumba yanga ndinasuzumira pa zenera. ndinaona pakati pa anthu opusa, pakati pa anyamata, mnyamata wina wopanda nzeru. iye ankayenda njira yodutsa pafupi ndi nyumba ya mkaziyo, kuyenda molunjika nyumba ya mkaziyo. inali nthawi yachisisira madzulo, nthawi ya usiku, kuli mdima. ndipo mkaziyo anadzakumana naye, atavala ngati munthu wachiwerewere wa mtima wonyenga. (mkaziyo ndi wolongolola ndiponso nkhutukumve, iye ndi wosakhazikika pa khomo. mwina umupeza pa msewu, mwina umupeza pa msika, ndipo amadikirira munthu pa mphambano iliyonse). tsono amagwira mnyamatayo ndi kupsompsona ndi nkhope yake yopanda manyazi amamuwuza kuti, “ndinayenera kupereka nsembe zachiyanjano. lero ndakwaniritsa malumbiro anga. choncho ndinabwera kudzakumana nawe; ndinkakufunafuna ndipo ndakupeza! pa bedi panga ndayalapo nsalu zosalala zokongola zochokera ku igupto. pa bedi panga ndawazapo zonunkhira za mure, mafuta onunkhira a aloe ndi sinamoni. bwera, tiye tikhale malo amodzi kukondwerera chikondi mpaka mmawa; tiye tisangalatsane mwachikondi! mwamuna wanga kulibe ku nyumbako; wapita ulendo wautali: anatenga thumba la ndalama ndipo adzabwera ku nyumba mwezi ukakhwima.” ndi mawu ake onyengerera amamukakamiza mnyamatayo; amukopa ndi mawu ake oshashalika. nthawi yomweyo chitsiru chimamutsatira mkaziyo ngati ngʼombe yopita kukaphedwa, monga momwe mbawala ikodwera mu msampha, mpaka muvi utalasa chiwindi chake, chimakhala ngati mbalame yothamangira mʼkhwekhwe, osadziwa kuti moyo wake uwonongeka. tsono ana inu, ndimvereni; mvetsetsani zimene ndikunena. musatengeke mtima ndi njira za mkazi ameneyu; musasochere potsata njira zake. paja iye anagwetsa anthu ambiri; wapha gulu lalikulu la anthu. nyumba yake ndi njira yopita ku manda, yotsikira ku malo a anthu akufa.

8

kodi nzeru sikuyitana? kodi nzeru yomvetsa zinthu sinakweze mawu ake? nzeru imayima pa zitunda mʼmbali mwa njira, imayima pa mphambano ya misewu. imafuwula pafupi ndi zipata zolowera mu mzinda, pa makomo olowera imafuwula kuti, inu anthu, ndikuyitana inu; ndikuyitanatu anthu onse. inu amene simudziwa kanthunu khalani ochenjera; inu amene ndi opusa, khalani ndi mtima womvetsa zinthu. mverani, pakuti ndikukuwuzani zinthu zofunika kwambiri; ndatsekula pakamwa panga ndipo payankhula zolungama. pakamwa panga pamayankhula zoona ndimanyansidwa ndi kuyankhula zoyipa. mawu onse a pakamwa panga ndi olungama; mʼmawu angawo mulibe zokhotakhota kapena zopotoka. kwa anthu ozindikira, mawu anga onse ndi woona; kwa anthu amene ali ndi nzeru zomvetsa zinthu, mawu angawo ndi okhoza. landirani malangizo anga mʼmalo mwa siliva, nzeru zomvetsa zinthu mʼmalo mwa golide wabwino. paja nzeru ndi yabwino kwambiri kuposa miyala yamtengowapatali, ndipo zonse zimene ungazifune sizingafanane ndi nzeru. ine nzeru, ndimakhala pamodzi ndi kuchenjera. ine ndimadziwa zinthu ndiponso ndimalingalira zinthu bwino. kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiko kudana ndi zoyipa. ine ndimadana ndi kunyada, kudzitama, kuchita zoyipa, ndiponso kuyankhula zonyenga. ndine mwini uphungu ndi maganizo abwino; ndili ndi nzeru yomvetsa zinthu ndiponso mphamvu. ndine amene ndimathandiza mafumu kulamulira. ndimawathandiza olamulira kukhazikitsa malamulo olungama. ndine amene ndimathandiza akalonga polamula. ndinenso amene ndimathandiza akuluakulu onse kulamulira bwino dziko. ndimakonda amene amandikonda, ndipo amene amandifunafuna amandipeza. ine ndili ndi chuma ndi ulemu, chuma ndi kupindula pa ntchito kokhazikika. chipatso changa ndi chabwino kuposa golide, ngakhale golide wosalala; zimene ine ndimabereka zimaposa siliva wabwino kwambiri. ndimachita zinthu zolungama. ine sindipatuka mʼnjira za chilungamo. ndimapereka chuma kwa amene amandikonda ndi kudzaza nyumba zawo zosungiramo chuma. “mavawelomakonsonanti-yeahoh anandilenga ine nzeru monga ntchito yake yoyamba. mwa ntchito zake zakalekale yoyamba ndinali ine. ndinapangidwa kalekalelo, pachiyambi penipeni dziko lapansi lisanalengedwe. nyanja, akasupe odzaza ndi madzi, zonsezi kulibe pamene ine ndinkabadwa. mapiri asanakhazikitsidwe pa malo awo, mapiri angʼonoangʼono asanakhalepo, ine ndinali nditabadwa kale, lisanalengedwe dziko lapansi ndi minda yake; lisanalengedwe dothi loyamba la dziko lapansi. ine ndinalipo pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh ankakhazikitsa mlengalenga, pamene ankalemba malire a nyanja yozama, pamene anakhazikitsa mitambo ya mlengalenga ndi kukhazikitsa akasupe a madzi ozama, pamene anayikira nyanja malire kuti madzi asadutse malirewo, ndiponso pamene ankayika malire a dziko lapansi. tsono ine ndinali pambali pake ngati mmisiri; ndikumukondweretsa tsiku ndi tsiku, kusangalala nthawi zonse pamaso pake. ndinkasangalala ndi dziko lake lonse ndiponso kumakondwera nawo anthu onse.” “ndiye tsono ana inu, ndimvereni; odala anthu amene amasunga njira zanga. mverani malangizo anga kuti mukhale ndi nzeru; musanyozere mawu anga. wodala munthu amene amandimvera, amene amakhala pa khomo panga tsiku ndi tsiku, kudikirira pa chitseko changa. paja aliyense amene apeza ine wapeza moyo ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh amamukomera mtima. koma amene alephera kundipeza, amadzipweteka yekha; onse amene amandida amakonda imfa.”

9

nzeru inamanga nyumba yake; inayimika nsanamira zake zisanu ndi ziwiri. inapha ziweto zake ndipo yasakaniza vinyo wake; inasakaniza vinyo wake ndi kuyala tebulo lake. nzeruyo inatuma adzakazi ake, kuti akakhale pamwamba penipeni pa mzinda ndi kukalengeza kuti, “aliyense amene ali munthu wamba, abwere kuno!” kwa onse opanda nzeru inkanena kuti, “bwerani, dzadyeni chakudya changa ndipo dzamweni vinyo amene ndakonza. lekani zopusa zanu kuti mukhale ndi moyo; yendani njira ya nzeru yomvetsa zinthu.” aliyense amene amayesa kukonza munthu wonyoza amadziputira minyozo; aliyense amene amadzudzula munthu woyipa amadetsa mbiri yake. usadzudzule munthu wonyoza kuti angadzadane nawe; dzudzula munthu wanzeru ndipo adzakukonda. ukalangiza munthu wanzeru ndiye adzapitirira kukhala wanzeru; ukaphunzitsa munthu wolungama ndiye adzawonjezera kuphunzira kwake. kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye chiyambi cha nzeru; kudziwa woyerayo ndiko kukhala womvetsa bwino zinthu. chifukwa cha ine nzeru, masiku ako adzachuluka, ndipo zaka za moyo wako zidzawonjezeredwa. ngati ndiwe wanzeru, nzeru yakoyo idzakupindulitsa; ngati ndiwe wonyoza ena, udzavutika wekha. uchitsiru ndi mkazi waphokoso, wopulikira ndiponso wosadziwa zinthu. iye amakhala pa mpando, pa khomo la nyumba yake, pamalo aatali a mu mzinda, kuti aziyitana anthu ongodutsa, amene akunka nayenda njira zawo. amati, “onse amene ndi anthu wamba abwere kuno,” ndipo kwa wopanda nzeru amati, “madzi akuba ndiye amatsekemera; chakudya chodya mobisa ndi chokoma!” koma amunawo sadziwa kuti akufa ali kale komweko, ndi kuti alendo ake alowa kale mʼmanda akuya.

10

miyambo ya solomoni: mwana wanzeru amakondweretsa abambo ake, koma mwana wopusa amamvetsa amayi ake chisoni. chuma chochipeza mwachinyengo sichipindulitsa, koma chilungamo chimapulumutsa ku imfa. mavawelomakonsonanti-yeahoh salola kuti munthu wolungama azikhala ndi njala; koma amalepheretsa zokhumba za anthu oyipa. wochita zinthu mwaulesi amasauka, koma wogwira ntchito mwakhama amalemera. amene amakolola nthawi yachilimwe ndi mwana wanzeru, koma amene amangogona nthawi yokolola ndi mwana wochititsa manyazi. madalitso amakhala pa mutu wa munthu wolungama, koma pakamwa pa munthu woyipa pamaphimba chiwawa. munthu wolungama anzake adzamukumbukira ngati mdalitso, koma dzina la munthu woyipa lidzayiwalika. munthu wa mtima wanzeru amasamala malamulo, koma chitsiru chomangolongolola chidzawonongeka. munthu woyenda mwangwiro amayenda mosatekeseka; koma amene amayenda njira yokhotakhota adzadziwika. aliyense wotsinzinira maso mwachinyengo amabweretsa mavuto, koma wodzudzula chitsiru molimba mtima amabweretsa mtendere. pakamwa pa munthu wolungama ndi kasupe wamoyo, koma pakamwa pa munthu woyipa pamabisa chiwawa. udani umawutsa mikangano, koma chikondi chimaphimba zolakwa zonse. nzeru imapezeka pa milomo ya munthu wozindikira zinthu, koma pa msana pa munthu wopanda nzeru sipachoka chikwapu. anzeru amasunga chidziwitso koma pakamwa pa chitsiru pamatulutsa zowononga. chuma cha munthu wolemera ndiye chitetezo chake; koma umphawi ndiye chiwonongeko cha osauka. moyo ndiye malipiro a munthu wolungama, koma phindu la anthu oyipa ndi uchimo ndi imfa. wosamalira malangizo amayenda mʼnjira ya moyo, koma wonyoza chidzudzulo amasochera. amene amabisa chidani chake ndi munthu wonama, ndipo amene amafalitsa miseche ndi chitsiru. mawu akachuluka zolakwa sizisowa, koma amene amasunga pakamwa pake ndi wanzeru. mawu a munthu wolungama ali ngati siliva wabwino kwambiri, koma mtima wa munthu woyipa ndi wopanda phindu. milomo ya anthu olungama imalimbikitsa ambiri; koma chitsiru chimafa chifukwa chosowa nzeru. mdalitso wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiwo umabweretsa chuma, ntchito za munthu siziwonjezerapo kanthu. kwa chitsiru kuchita zinthu zoyipa ndiye chinthu chomusangalatsa, koma kwa munthu womvetsa bwino zinthu nzeru ndiyo imamusangalatsa. chimene munthu woyipa amachiopa chidzamuchitikira; chimene munthu wolungama amachilakalaka adzachipeza. pamene namondwe wawomba, anthu oyipa amachotsedwa, koma anthu olungama amakhazikika mpaka muyaya. momwe amakhalira vinyo wosasa mʼkamwa ndi momwe umakhalira utsi mʼmaso, ndi momwenso amakhalira munthu waulesi kwa amene amutuma. kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh kumatalikitsa moyo; koma zaka za anthu oyipa zidzafupikitsidwa. chiyembekezo cha olungama chimapatsa chimwemwe, koma chiyembekezo cha anthu ochimwa chidzafera mʼmazira. njira za mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi linga loteteza anthu ochita zabwino, koma wochita zoyipa adzawonongeka. munthu wolungama sadzachotsedwa, pamalo pake koma oyipa sadzakhazikika pa dziko. pakamwa pa munthu wolungama pamatulutsa za nzeru, koma lilime lokhota lidzadulidwa. milomo ya anthu olungama imadziwa zoyenera kuyankhula, koma pakamwa pa anthu ochimwa pamatulutsa zokhota zokhazokha.

11

muyeso wachinyengo mavawelomakonsonanti-yeahoh umamunyansa, koma amakondwera ndi muyeso woyenera. kunyada kukalowa, pamafikanso manyazi, koma pamene pali kudzichepetsa pameneponso pali nzeru. ungwiro wa anthu olungama umawatsogolera, koma anthu osakhulupirika amawonongeka ndi chinyengo chawo. chuma sichithandiza pa tsiku lawukali wa allah, koma chilungamo chimapulumutsa ku imfa. chilungamo cha anthu angwiro chimawongolera moyo wawo, koma ntchito zoyipa zimagwetsa mwini wake yemweyo. chilungamo cha anthu oyera mtima chimawapulumutsa, koma anthu onyenga adzagwidwa ndi zilakolako zawo zomwe. pamene munthu woyipa wafa, chiyembekezo chake chimathanso. chiyembekezo cha munthu wosalungama chimawonongeka. munthu wolungama amapulumutsidwa ku mavuto, koma mʼmalo mwake amagwa mʼmavutomo ndi anthu oyipa. munthu wosapembedza amawononga mnansi wake ndi pakamwa pake, koma munthu wolungama amapulumuka chifukwa cha kudziwa zinthu. anthu olungama zinthu zikamawayendera bwino, mzinda wonse umakondwera, ndipo oyipa akamawonongeka anthu amafuwula mwachimwemwe. mzinda umakwezeka chifukwa cha madalitso a anthu oyera mtima, koma umawonongedwa chifukwa cha pakamwa pa anthu oyipa. munthu wonyoza mnzake ndi wopanda nzeru, koma munthu wanzeru zomvetsa zinthu amakhala chete. amene amanka nachita ukazitape amawulula zinsinsi; koma munthu wokhulupirika amasunga pakamwa pake. pakasoweka uphungu mtundu wa anthu umagwa; koma pakakhala aphungu ambiri pamakhalanso chipulumutso. woperekera mlendo chikole adzapeza mavuto, koma wodana ndi za chikole amakhala pa mtendere. mkazi wodekha amalandira ulemu, koma amuna ankhanza amangopata chuma. munthu wachifundo amadzipindulira zabwino koma munthu wankhanza amadzibweretsera mavuto. munthu woyipa amalandira malipiro wopanda phindu, koma wochita chilungamo amakolola mphotho yeniyeni. munthu wochita za chilungamo amapeza moyo, koma wothamangira zoyipa adzafa. mavawelomakonsonanti-yeahoh amanyansidwa ndi anthu a mtima wokhotakhota koma amakondwera ndi anthu a makhalidwe angwiro. zoonadi, anthu oyipa adzalangidwa, koma anthu olungama adzapulumuka. monga imaonekera mphete yagolide ikakhala pa mphuno ya nkhumba, ndi momwenso amaonekera mkazi wokongola wamʼkamwa. zokhumba za anthu olungama zimathera pa zabwino zokhazokha, koma chiyembekezo cha anthu oyipa chimathera mu ukali wa allah. munthu wina amapatsako anzake zinthu mwaufulu nʼkumangolemererabe; wina amamana chomwe akanatha kupereka, koma kumanka nasawukabe. munthu wopereka mowolowamanja adzalemera; iye amene amathandiza ena iyenso adzathandizidwa. anthu amatemberera womana anzake chakudya, koma madalitso amakhala pamutu pa munthu amene amagulitsa chakudyacho. iye amene amafunafuna zabwino mwakhama amapeza zabwinozo, koma wofunafuna zoyipa zidzamupeza. aliyense amene amadalira chuma chake adzafota, koma wolungama adzaphukira ngati tsamba lobiriwira. wovutitsa a mʼnyumba mwake adzalowa mʼmavuto, ndipo chitsiru chidzakhala kapolo wa munthu wa nzeru. chipatso cha ntchito zabwino ndi moyo, ndipo kusatsata malamulo kumawonongetsa moyo. ngati anthu olungama amalandira mphotho zawo pa dziko lapansi, kuli bwanji anthu osapembedza ndi ochimwa!

12

munthu amene amakonda mwambo amakonda kudziwa zinthu, koma amene amadana ndi chidzudzulo ndi wopusa. munthu wabwino amapeza kuyanja pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh amatsutsa munthu wochita chinyengo. munthu sangakhazikike bwino pochita zoyipa, koma maziko a anthu olungama sadzatekeseka. mkazi wakhalidwe labwino ali ngati chipewa chaufumu kwa mwamuna wake, koma mkazi wochititsa manyazi ali ngati chilonda cha mafinya kwa mwamuna wake. maganizo a anthu olungama ndi owongoka, koma malangizo a anthu oyipa ndi achinyengo. mawu a anthu oyipa ndi ophetsa, koma mawu a anthu olungama amapulumutsa. anthu oyipa amagonjetsedwa ndipo amayiwalika, koma nyumba ya anthu olungama idzakhalabe. munthu amatamandidwa malinga ndi nzeru zake, koma anthu amitima yokhota amanyozedwa. nʼkwabwino kukhala munthu wonyozeka koma wodzigwirira ntchito nʼkukhala ndi zonse zofunika, kuposa kukhala wodzikuza koma ulibe ndi chakudya chomwe. munthu wolungama amasamalira moyo wa ziweto zake, koma chifundo cha munthu woyipa ndi chakhanza. wolima mʼmunda mwake mwakhama adzakhala ndi chakudya chochuluka, koma wotsata zopanda pake alibe nzeru. munthu woyipa amalakalaka zofunkha za anthu oyipa, koma mizu ya anthu olungama imabereka zipatso. munthu woyipa amakodwa mu msampha wa mayankhulidwe ake oyipa; koma munthu wolungama amatuluka mʼmavuto. munthu amakhala ndi zabwino zambiri chifukwa cha mawu ake ndipo ntchito zimene munthu agwira ndi manja ake zimamupindulira. zochita za chitsiru mwini wakeyo amaziona ngati zabwino, koma munthu wanzeru amamvera malangizo. mkwiyo wa chitsiru umadziwika nthawi yomweyo, koma munthu wanzeru sasamala kunyozedwa. woyankhula zoona amapereka umboni woona, koma mboni yabodza imafotokoza zonama. munthu woyankhula mosasamala mawu ake amalasa ngati lupanga, koma mawu a munthu wanzeru amachiritsa. mawu woona amakhala mpaka muyaya koma mawu abodza sakhalitsa. mʼmitima ya anthu amene amakonza zoyipa muli chinyengo; koma anthu olimbikitsa za mtendere amakhala ndi chimwemwe. palibe choyipa chimene chimagwera munthu wolungama, koma munthu woyipa mavuto samuthera. pakamwa pa bodza pamamunyansa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma amakondwera ndi anthu oyankhula zoona. munthu wochenjera amabisa nzeru zake, koma munthu wopusa amaonetsa uchitsiru wake poyera. ogwira ntchito mwakhama adzalamulira, koma aulesi adzakhala ngati kapolo. nkhawa imakhala ngati katundu wolemera mu mtima mwa munthu, koma mawu abwino amamusangalatsa. munthu wolungama amatsogolera mnansi wake, koma ntchito za anthu oyipa zimawasocheretsa. munthu waulesi sapeza chimene akufuna, koma munthu wakhama amapeza chuma chamtengo wapatali. mʼnjira yachilungamo muli moyo; koma njira ya munthu woyipa imafikitsa ku imfa.

13

mwana wanzeru amamvera malangizo a abambo ake, koma mwana wonyoza samamvetsera chidzudzulo. munthu amapeza zinthu zabwino chifukwa cha mawu ake, koma anthu osakhulupirika amalakalaka zachiwawa basi. iye amene amagwira pakamwa pake amateteza moyo wake, koma amene amayankhula zopanda pake adzawonongeka. munthu waulesi amakhumbira zinthu koma sapeza kanthu, koma munthu wakhama adzalemera. munthu wolungama amadana ndi zabodza, koma zochita za munthu woyipa zimanyansa ndiponso zimachititsa manyazi. chilungamo chimateteza munthu wangwiro, koma tchimo limagwetsa munthu wochimwa. wina amadziyesa kuti ndi wolemera chonsecho alibe kanthu kalikonse; munthu wina amaoneka ngati wosauka chonsecho ali ndi chuma chambiri. chuma cha munthu wolemera chitha kuwombola moyo wake, koma munthu wosauka amamva chidzudzulo. nyale ya munthu wolungama ndi yokondweretsa, koma nyale ya munthu woyipa imazimitsidwa. chipongwe chosamalabadirako za anthu ena chimadzetsa mikangano, koma womva malangizo a anzawo ndiwo ali ndi nzeru. chuma chochipeza mofulumira chidzatha pangʼonopangʼono koma chuma chosonkhanitsidwa pangʼonopangʼono chidzachulukirachulukira. chinthu chochiyembekezera chikalephereka chimalefula mtima, koma chinthu chochilakalaka chikachitikadi chimakhala ngati mtengo wamoyo. amene amanyoza malangizo adzawonongeka, koma amene amasamala lamulo amalandira mphotho. malangizo a munthu wanzeru ali ngati kasupe wamoyo; amathandiza munthu kuti asakondwe mu msampha wa imfa. munthu wa nzeru zabwino amapeza kuyanja pakati pa anthu, koma munthu wosakhulupirika adzawonongeka. munthu wochenjera amachita zinthu mwanzeru, koma chitsiru chimaonetsa poyera uchitsiru wake. wamthenga woyipa amagwetsa anthu mʼmavuto, koma nthumwi yodalirika imabweretsa mtendere. wokana mwambo adzasauka ndi kunyozedwa, koma wosamala chidzudzulo adzalemekezedwa. chinthu chochilakalaka chikachitika chimasangalatsa mtima, koma zitsiru zimadana ndi kuleka zoyipa. woyenda ndi anthu anzeru nayenso adzakhala wanzeru; koma woyenda ndi zitsiru adzapwetekeka. choyipa chitsata mwini, koma wochita zolungama adzalandira mphotho yabwino. munthu wabwino amasiyira zidzukulu zake cholowa, koma chuma cha munthu wochimwa amachilandira ndi olungama. tsala la munthu wosauka limalola chakudya chambiri, koma anthu opanda chilungamo amachilanda. amene sakwapula mwana wake, ndiye kuti amamuda, koma wokonda mwana wake sazengereza kumulanga. munthu wolungama amakhala ndi zakudya zoti adye nʼkukhuta, koma mʼmimba mwa munthu woyipa mumakhala pululu ndi njala.

14

mkazi wanzeru amamanga banja lake, koma mkazi wopusa amalimasula ndi manja ake omwe. amene amayenda molungama amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma amene njira zake ndi zoyipa amanyoza mavawelomakonsonanti-yeahoh. kuyankhula kwa chitsiru kumamuyitanira ndodo pa msana, koma milomo ya munthu wanzeru imamuteteza. pakasowa ngʼombe zolima gome limakhala lopanda chakudya, koma pakakhala ngʼombe zamphamvu zakudya zimachulukanso. mboni yokhulupirika sinama, koma mboni yonyenga imayankhula zabodza. wonyoza anzake amafunafuna nzeru koma osayipeza, koma munthu womvetsa bwino amadziwa zinthu msanga. khala kutali ndi munthu wopusa chifukwa sudzapeza mawu a nzeru. nzeru za munthu wochenjera zagona pakuzindikira njira zake. koma uchitsiru wa zitsiru umapusitsidwa ndi chinyengo chawo chomwe. zitsiru zimanyoza za kulapa machimo, awo, koma kufuna kwabwino kumapezeka mwa anthu olungama. mtima uliwonse umadziwa wokha zowawa zake, ndipo palibe wina aliyense angadziwe kukondwa kwake. nyumba ya munthu woyipa idzapasuka, koma tenti ya munthu wowongoka mtima idzakhazikika. pali njira ina yooneka ngati yabwino kwa munthu, koma kumatsiriziro kwake ndi ku imfa. ngakhale poseka mtima utha kumva kuwawa, ndipo mathero achimwemwe akhoza kukhala chisoni. munthu wosakhulupirika adzalandira zogwirizana ndi ntchito yake, koma munthu wabwino adzalandira mphotho ya ntchito yake. munthu wopusa amakhulupirira chilichonse, koma munthu wochenjera amaganizira bwino mayendedwe ake. munthu wanzeru amaopa allah ndipo amapewa zoyipa, koma munthu wopusa ndi wokula mtima amakhala wosasamala. munthu wopsa mtima msanga amachita zinthu za uchitsiru, ndipo anthu amadana ndi munthu wachinyengo. anthu opusa amalandira uchitsiru, koma anthu ochenjera amavekedwa chipewa cha ulemerero wa kudziwa zinthu. anthu oyipa adzagwada pamaso pa anthu abwino, ndipo anthu oyipa adzapempha thandizo kwa anthu olungama. munthu wosauka ngakhale anansi ake omwe amamuda, koma munthu wolemera ali ndi abwenzi ambiri. wonyoza mnansi wake ndi wochimwa koma ndi wodala amene amachitira chifundo anthu osowa. kodi amene amakonzekera zoyipa sasochera? koma amene amakonzekera zabwino anthu amawaonetsa chikondi ndi kukhulupirika. ntchito iliyonse imakhala ndi phindu, koma kuyankhulayankhula kumabweretsa umphawi. chipewa chaulemu cha anthu a nzeru ndi chuma chawo chomwe, koma malipiro a zitsiru ndi uchitsiru. mboni yokhulupirika imapulumutsa miyoyo, koma mboni yabodza imaphetsa. amene amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ndi chitetezo chokwanira ndipo iye adzakhala pothawira pa ana ake. kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye kasupe wamoyo, kumathandiza munthu kuti apewe msampha wa imfa. gulu lalikulu la anthu ndiye ulemerero wa mfumu, koma popanda anthu kalonga amawonongeka. munthu wosapsa mtima msanga amamvetsa zinthu kwambiri, koma munthu wopsa mtima msanga amaonetsa uchitsiru wake. mtima wodekha umapatsa thupi moyo, koma nsanje imawoletsa mafupa. amene amapondereza mʼmphawi amanyoza mlengi wake, koma wochitira chifundo munthu wosowa amalemekeza allah. anthu oyipa adzakanthidwa chifukwa cha ntchito zawo zomwe, koma olungama adzatetezedwa mwa imfa yawo. nzeru zimakhala mu mtima mwa anthu omvetsa zinthu, koma nzeru sipezeka mu mtima mwa zitsiru. chilungamo chimakweza mtundu wa anthu, koma uchimo umachititsa manyazi mtundu uliwonse. mfumu imasangalatsidwa ndi wantchito wanzeru, koma imachitira ukali wantchito wochititsa manyazi.

15

kuyankha kofatsa kumathetsa mkwiyo, koma mawu ozaza amautsa ukali. munthu wanzeru amayankhula zinthu za nzeru, koma pakamwa pa zitsiru pamatulutsa za uchitsiru. maso a mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ponseponse, amayangʼana pa oyipa ndi abwino omwe. kuyankhula kodekha kuli ngati mtengo wopatsa moyo, koma kuyankhula kopotoka kumapweteka mtima. chitsiru chimanyoza mwambo wa abambo ake, koma wochenjera amasamala chidzudzulo. munthu wolungama amakhala ndi chuma chambiri, zimene woyipa amapindula nazo zimamugwetsa mʼmavuto. pakamwa pa anthu anzeru pamafalitsa nzeru; koma mitima ya zitsiru sitero. nsembe za anthu oyipa zimamunyansa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma amakondwera ndi pemphero la anthu owona mtima. ntchito za anthu oyipa zimamunyansa mavawelomakonsonanti-yeahoh koma amakonda amene amafunafuna chilungamo. amene amasiya njira yabwino adzalangidwa koopsa. odana ndi chidzudzulo adzafa. manda ndi chiwonongeko ndi zosabisika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, nanji mitima ya anthu! wonyoza sakonda kudzudzulidwa; iye sapita kwa anthu anzeru. mtima wokondwa umachititsa nkhope kukhala yachimwemwe, koma mtima wosweka umawawitsa moyo. mtima wa munthu wozindikira zinthu umafunafuna nzeru, koma pakamwa pa zitsiru pamadya uchitsiru wawo. munthu woponderezedwa masiku ake onse amakhala oyipa, koma mtima wachimwemwe umakhala pa chisangalalo nthawi zonse. kuli bwino kukhala ndi zinthu pangʼono nʼkumaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kusiyana ndi kukhala ndi chuma chambiri uli pamavuto. kuli bwino kudyera ndiwo zamasamba pamene pali chikondi, kusiyana ndi kudyera nyama yangʼombe yonenepa pamene pali udani. munthu wopsa mtima msanga amayambitsa mikangano, koma munthu woleza mtima amathetsa ndewu. njira ya munthu waulesi ndi yowirira ndi mtengo waminga, koma njira ya munthu wolungama ili ngati msewu waukulu. mwana wanzeru amakondweretsa abambo ake, koma mwana wopusa amanyoza amayi ake. uchitsiru umakondweretsa munthu wopanda nzeru, koma munthu womvetsa zinthu amayenda mowongoka. popanda uphungu zolinga zako munthu zimalephereka, koma pakakhala aphungu ambiri zolinga zimatheka. munthu amakondwera ndi kuyankha koyenera, ndipo mawu onena pa nthawi yake ndi okoma. munthu wanzeru amatsata njira yopita ku moyo kuti apewe malo okhala anthu akufa. mavawelomakonsonanti-yeahoh amapasula nyumba ya munthu wonyada koma amasamalira malo a mkazi wamasiye. maganizo a anthu oyipa amamunyansa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma mawu a anthu oyera mtima amamusangalatsa. munthu wofuna phindu mwachinyengo amavutitsa banja lake, koma wodana ndi ziphuphu adzakhala ndi moyo. munthu wolungama amaganizira za mmene ayankhire, koma pakamwa pa munthu woyipa pamatulutsa mawu oyipa. mavawelomakonsonanti-yeahoh amakhala kutali ndi anthu oyipa, koma amamva pemphero la anthu olungama. kuwala kwa maso kumasangalatsa mtima ndipo uthenga wabwino umalimbitsa munthu. womvera mawu a chidzudzulo amene apatsa moyo adzakhala pakati pa anthu anzeru. amene amanyoza mwambo amadzinyoza yekha, koma womvera mawu a chidzudzulo amapeza nzeru zomvetsa zinthu. kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh kumaphunzitsa munthu nzeru, ndipo kudzichepetsa ndi ulemu chili patsogolo ndi kudzichepetsa.

16

zolinga za mu mtima ndi za munthu, koma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye kumachokera yankho. zochita zonse za munthu zimaoneka zabwino pamaso pake, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amasanthula zolinga zako. pereka ntchito zako zonse mʼmanja mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo zolinga zako zidzachitikadi. mavawelomakonsonanti-yeahoh amachita zonse ndi cholinga chake, ngakhale anthu oyipa kuti aone tsiku latsoka. munthu aliyense wodzikuza amamunyansa mavawelomakonsonanti-yeahoh. koma dziwani izi: iwo sadzakhala osalangidwa. chifukwa cha chikondi chosasinthika ndi kukhulupirika, munthu amakhululukidwa machimo ake; chifukwa cha kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh munthu amapewa zoyipa. pamene makhalidwe a munthu akondweretsa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ngakhale adani ake amakhala naye mwa mtendere. kuli bwino kukhala ndi zinthu pangʼono zozipeza mwachilungamo, kusiyana ndi kukhala ndi zinthu zambiri zozipeza popanda chilungamo. mtima wa munthu umalingalira zochita, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amakhazikitsa njira zake. mawu a mfumu ali ngati mawu ochokera kwa allah; ndipo pakamwa pake sipalakwa poweruza mlandu. miyeso ndi masikelo achilungamo zimachokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh; miyala yonse yoyesera ya mʼthumba anayipanga ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. kuchita zoyipa kumanyansa mafumu, pakuti chilungamo ndiye maziko a ufumu wake. mawu owona amakondweretsa mfumu. iyo imakonda munthu woyankhula choonadi. ukali wa mfumu ndi mthenga wa imfa, koma munthu wanzeru amawupepesa ukaliwo. kuwala kwa nkhope ya mfumu kumapatsa moyo; ndipo kukoma mtima kwake kuli ngati mitambo ya mvula nthawi ya chilimwe. nʼkwabwino kwambiri kupeza nzeru kupambana golide. kukhala womvetsa bwino zinthu nʼkwabwino kupambana ndi kukhala ndi siliva. msewu wa munthu wowongoka mtima umapewa zoyipa; wopenyetsetsa kumene akupita amasunga moyo wake. kunyada kumafikitsa ku chiwonongeko, ndipo munthu wodzikuza adzagwa. nʼkwabwino kukhala ndi mtima wodzichepetsa pakati pa anthu oponderezedwa, kusiyana ndi kugawana zolanda ndi anthu onyada. munthu womvera malangizo zinthu zimamuyendera bwino, ndipo wodala ndi amene amadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh. a mtima wanzeru amatchedwa ozindikira zinthu, ndipo mawu ake okoma amawonjezera nzeru. kumvetsa zinthu ndi kasupe wa moyo kwa iwo amene ali nako, koma uchitsiru umabweretsa chilango kwa zitsiru. mtima wanzeru umathandiza munthu kuyankhula mwa nzeru, ndipo mawu ake amawonjezera nzeru. mawu okometsera ali ngati chisa cha njuchi, amakoma mu mtima ndipo amalimbitsa thupi. pali njira ina yooneka ngati yowongoka kwa munthu koma kumatsiriziro kwake ndi imfa. njala ya munthu wantchito imamuthandiza kulimbikira; njalayo imamukakamiza kuchitapo kanthu. munthu wopanda pake amakonzekera kuchita zoyipa ndipo mawu ake ali ngati moto wopsereza. munthu woyipa mtima amayambitsa mikangano, ndipo miseche imalekanitsa anthu okondana kwambiri. munthu wandewu amakopa mnansi wake, ndipo amamuyendetsa njira imene si yabwino. amene amatsinzinira maso ake amalingalira zinthu zokhota; amene amachita msunamo amakonzeka kuchita zoyipa. imvi zili ngati chipewa chaufumu chaulemerero; munthu amazipeza akakhala moyo wolungama. munthu wosapsa mtima msanga amaposa munthu wankhondo, munthu wowugwira mtima wake amaposa amene amalanda mzinda. maere amaponyedwa pa mfunga, koma ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh amene amalongosola zonse.

17

nʼkwabwino kudya mkute koma pali mtendere, kuposa kuchita madyerero mʼnyumba mʼmene muli mikangano. kapolo wanzeru adzalamulira mwana wochititsa manyazi, ndipo kapoloyo adzagawana nawo cholowa ngati mmodzi mwa abale. siliva amamuyesa mʼngʼanjo ndipo golide amamuyesa mʼngʼanjo, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh amayesa mitima. munthu woyipa amamvera malangizo oyipa; munthu wabodza amatchera khutu mawu osakaza. iye amene amalalatira mʼmphawi amanyoza mlengi wake; amene amakondwerera tsoka la mnzake sadzakhala osalangidwa. zidzukulu ndiye ulemu wa anthu okalamba, ndipo makolo ndiye ulemerero wa ana. kuyankhula bwino sikuyenerana ndi chitsiru, nanji kuyankhula bodza kungayenerane kodi ndi mfumu? chiphuphu chili ngati mankhwala amwayi kwa wochiperekayo; kulikonse kumene amapita zinthu zimamuyendera. iye amene amakhululukira zolakwa za wina, amafunitsitsa chikondi; wobwerezabwereza nkhani amapha chibwenzi. munthu wanzeru amamva kamodzi kokha, munthu wopanda nzeru ndi samvamkunkhu. munthu woyipa maganizo ake ali pa kuwukira basi; ndipo bwana adzamutumizira wamthenga wankhanza. nʼkwabwino kukumana ndi chimbalangondo cholandidwa ana ake kusiyana ndi kukumana ndi chitsiru mu uchitsiru wake. ngati munthu abwezera choyipa kusinthana ndi zabwino, ndiye choyipa sichidzachoka mʼnyumba mwake. chiyambi cha mikangano chili ngati kukhamulira madzi, choncho uzichokapo mkangano usanayambe. kumasula munthu wolakwa kapena kumanga munthu wosalakwa, zonse ziwirizi mavawelomakonsonanti-yeahoh zimamunyansa. ndalama zogulira nzeru zili ndi phindu lanji mʼmanja mwa chitsiru poti iyeyo mutu wake sumayenda bwino? bwenzi lako limakukonda nthawi zonse, ndipo mʼbale wako anabadwa kuti azikuthandiza pamavuto. munthu wopanda nzeru amavomereza zopereka chikole ndipo iyeyo amasanduka chikole cha mnansi wake. wokonda zolakwa amakonda mkangano, ndipo wokonda kuyankhula zonyada amadziyitanira chiwonongeko. munthu wamtima woyipa zinthu sizimuyendera bwino; ndipo woyankhula zachinyengo amagwa mʼmavuto. mwana wopusa amamvetsa chisoni abambo ake, abambo a chitsiru sakhala ndi chimwemwe. mtima wosangalala uli ngati mankhwala abwino, koma mtima wokhumudwa umafowoketsa mafupa. munthu woyipa amalandira chiphuphu chamseri kuti apotoze chiweruzo cholungama. munthu wozindikira zinthu, maso ake amakhala pa nzeru, koma chitsiru chimwazamwaza maso ake pa dziko lonse lapansi. mwana wopusa amamvetsa chisoni abambo ake ndipo amapweteketsa mtima amayi ake. sibwino kulipitsa munthu wosalakwa, kapena kulanga anthu osalakwa. munthu wosunga pakamwa ndiye wodziwa zinthu, ndipo wodekha mtima ndiye womvetsa bwino zinthu. ngakhale chitsiru chimakhala ngati chanzeru chikakhala chete; ndipo chikatseka pakamwa chimakhala ngati munthu wochenjera.

18

munthu wokonda kukhala yekha amafunafuna zomukomera yekha; iye amatsutsana ndi malangizo onse anzeru. chitsiru chilibe chidwi chomvetsa zinthu, koma chimakondwera ndi kuyankhula maganizo ake okha. kuyipa mtima kukabwera, manyozonso amabwera. manyazi amabwera pamodzi ndi kunyozeka. mawu a munthu ali ngati madzi akuya, kasupe wa nzeru ndiye mtsinje wotumphuka. si kwabwino kukondera munthu woyipa pa milandu; kapena kupondereza munthu wosalakwa. mawu a chitsiru amautsa mkangano; pakamwa pake pamayitana mkwapulo. pakamwa pa chitsiru ndipo pamabweretsa chiwonongeko chake, ndipo milomo yake ili ngati msampha wa moyo wake. mawu a miseche ali ngati chakudya chokoma; amalowa mʼmimba mwa munthu. munthu waulesi pa ntchito yake ali pachibale ndi munthu amene amawononga zinthu. dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh lili ngati nsanja yolimba; wolungama amathawiramo napulumuka. chuma cha anthu olemera chili ngati mzinda wake wolimba; chili ngati khoma lalitali limene amaganiza kuti limutchinjiriza. chiwonongeko chisanafike, mtima wa munthu umakhala wonyada, koma ulemu umatsatira kudzichepetsa. ukayankha usanamvetse bwino nkhani, umenewo ndi uchitsiru ndipo umachita manyazi. mtima wa munthu utha kupirira pa matenda, koma munthu akataya mtima ndani angathe kumulimbitsanso. munthu wanzeru amawonjezera nzeru zina; amafunafuna kudziwa bwino zinthu. mphatso ya munthu imamutsekulira njira yomufikitsa pamaso pa anthu akuluakulu. amene amayamba kufotokoza mlandu wake amaoneka ngati wolungama ndiye mpaka mnzake atabwera ndi kumufunsa bwino. kuchita maere kumathetsa mikangano; amalekanitsa okangana amphamvu. mʼbale amene wamuthandiza amakhala ngati mzinda wolimba, koma kukangana naye kumatsekereza thandizo. munthu amapeza bwino malingana ndi zoyankhula zake. adzakhuta ndi zipatso za pakamwa pake. mawu ako angathe kukuphetsa kapena kukukhalitsa moyo. wokonda kuyankhulayankhula adzadya zipatso zake. wapeza mkazi wapeza chinthu chabwino ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh amamukomera mtima. munthu wosauka amapempha koma munthu wolemera amayankha mwaukali. pali abwenzi amene chibwenzi chawo nʼchapamaso, koma pali bwenzi limene limakukangamira kuposa mʼbale wako.

19

ndi wabwino munthu wosauka amene amayenda mu ungwiro, aposa munthu wopusa woyankhula zokhota. si bwino kuti munthu akhale wopanda nzeru; ndipo munthu woyenda mofulumira amaphonya njira. uchitsiru wa munthu umamubweretsera zovuta, mtima wake umakwiyira mavawelomakonsonanti-yeahoh. chuma chimachulukitsa abwenzi; koma munthu wosauka bwenzi lake limamuthawa. mboni yonama sidzalephera kulangidwa; ndipo iye amene amanena mabodza sadzapulumuka. anthu ambiri amafuna munthu wopatsa kuti awakomere mtima, ndipo munthu amene amapereka mphatso ndi bwenzi la munthu aliyense. ngati munthu wosauka abale ake omwe amadana naye, nanji abwenzi ake tsono! iwo adzamuthawa kupita kutali. amayesa kuwatsatira mowapembedza koma iwo samapezeka konse. iye amene amapeza nzeru ndiye kuti amakonda moyo wake. wosamalitsa kukhala wanzeru, zinthu zimamuyendera bwino. mboni yonama sidzalephera kulangidwa, ndipo iye amene amanena mabodza adzawonongeka. nʼkosayenera kuti chitsiru chizikhala ndi moyo wamanyado, nanjinso kuti kapolo azilamulira akalonga! nzeru zimapangitsa munthu kukhala wosakwiya msanga; ulemerero wake uli posalabadira kuchitiridwa zoyipa. mkwiyo wa mfumu uli ngati kubangula kwa mkango, koma kukoma mtima kwake kuli ngati mame pa udzu. mwana wopusa ndiye tsoka la abambo ake ndipo mkazi wolongolola ndi wotopetsa ngati mvula yamvumbi. nyumba ndi chuma ndiye cholowa chochokera kwa makolo; koma mkazi wanzeru ndi wochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ulesi umagonetsa tulo tofa nato ndipo munthu wosatakataka amakhala ndi njala. amene amamvera malangizo amasunga moyo wake, koma amene sasamala malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh adzafa. amene amakomera mtima osauka amachita ngati wakongoletsa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahohyo ndiye adzamubwezere. langa mwana wako, chiyembekezo chikanalipo; ngati sutero udzawononga moyo wake. munthu waukali woopsa ayenera kulandira chilango; pakuti akamulekelera ndiye zidzayipa kuposa kale. mvera uphungu ndipo landira malangizo; pa mapeto pake udzakhala wanzeru. munthu amakonzekera zambiri mu mtima mwake, koma cholinga cha mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye chidzachitike. chimene munthu amafuna ndi chikondi chosatha; nʼkwabwino kukhala wosauka kusiyana ndi kukhala wabodza. kuopa mavawelomakonsonanti-yeahoh kumabweretsa moyo; wotereyo amakhala mu mtendere; ndiye kuti choyipa sichidzamugwera. munthu waulesi amapisa dzanja lake mʼmbale; koma sangathe kufikitsa dzanja lakelo pakamwa pake. menya munthu wonyoza, ndipo anthu opanda nzeru adzachenjererapo; dzudzula munthu wozindikira zinthu, ndipo iye adzapezapo chidziwitso. mwana wochita ndewu ndi abambo ake ndi kuthamangitsa amayi ake, ndi mwana wochititsa manyazi ndi wonyozetsa. mwana wanga, ukaleka kumvera malangizo, udzapatukana ndi mawu opatsa nzeru. mboni yopanda pake imanyoza cholungama, ndipo pakamwa pa anthu oyipa pamameza zoyipa. chilango chakonzedwa kale kuti chigwere anthu oyipa, ndipo mkwapulo wakonzedwa kale kuti ukwapule misana ya anthu opusa.

20

vinyo amachititsa munthu kukhala wonyoza ndipo chakumwa choledzeretsa chimachititsa munthu kukhala wolongolola; aliyense wosochera nazo zimenezi alibe nzeru. ukali wa mfumu uli ngati kubangula kwa mkango; amene amawuputa mkwiyowo amataya moyo wake. nʼchaulemu kwa munthu kupewa mikangano, koma chitsiru chilichonse chimafulumira kulongolola. munthu waulesi satipula mʼmunda pa nthawi yoyenera; kotero pa nthawi yokolola adzafunafuna zinthu koma sadzapeza kanthu kalikonse. zolinga za mtima wa munthu zili ngati madzi akuya, munthu womvetsa zinthu ndiye yekha angawatunge. anthu ambiri amayankhula za kukhulupirika kwawo, koma munthu wokhulupirika angamupeze ndani? munthu wolungama amakhala ndi makhalidwe abwino; odala ndi ana ake amene amatsanzira moyo wake. mfumu ikhala pa mpando wake wa chiweruzo, imapeta ndi maso ake anthu onse oyipa. ndani amene anganene kuti, “ndawuyeretsa mtima wanga; ndilibe tchimo lililonse?” masikelo ndi miyeso ya zinthu imene ili yachinyengo zonsezi mavawelomakonsonanti-yeahoh zimamunyansa. ngakhale mwana amadziwika ndi zochita zake, ngati zochita zake zili zoyera ndi zoyenera. makutu amene amamva ndi maso amene amaona, zonsezi anazilenga ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. usakonde tulo ungasauke; khala maso ndipo udzakhala ndi chakudya chambiri. munthu wogula chinthu amati, “sichabwino, sichabwino.” koma akagula nʼkuchokapo amayamba kudzitama. pali golide ndi miyala yamtengowapatali, koma milomo yoyankhula zanzeru ndi yamtengowapatali koposa zonsezi. utenge chovala cha munthu amene waperekera mlendo chikole; kuti chikhale chikole chako chifukwa waperekera chikole munthu wachilendo. chakudya chochipeza mwachinyengo chimukomera munthu, koma pa mapeto pake chimasanduka ngati mchenga mʼkamwa mwake. zokonzekera zimapindula utafunsira uphungu; ndipo usanamenye nkhondo yamba wapempha malangizo oyenera. amene amanka nanena miseche amawulula zachinsinsi. choncho usamagwirizane naye munthu woyankhula zopusayo. ngati munthu atemberera abambo ake kapena amayi ake, moyo wake udzazimitsidwa ngati nyale mu mdima wandiweyani. cholowa chochipeza mofulumira poyamba, sichidzakhala dalitso pa mapeto pake. usanene kuti, “ine ndidzabwezera choyipa chimenechi!” dikira mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo iye adzakupulumutsa. miyeso yosintha imamunyansa mavawelomakonsonanti-yeahoh; ndipo masikelo onyenga si abwino. mayendedwe a munthu amawalamulira ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, tsono munthu angadziwe bwanji njira yake? ndi msampha kwa munthu kuyankhula mofulumira kuti “chinthu ichi nʼchopatulika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh,” popeza mwina atha kusintha maganizo utalumbira kale. mfumu ya nzeru imapeta kwathunthu anthu oyipa. mpweya wa munthu uli ngati nyale ya mavawelomakonsonanti-yeahoh; imafufuza ziwalo zake zonse zamʼkati. kukoma mtima ndi kukhulupirika ndizo zimasunga mfumu; chilungamo chimalimbikitsa mpando wake waufumu. ulemerero wa achinyamata uli mu mphamvu zawo, imvi ndi ulemerero wa anthu okalamba. mikwingwirima yopweteka ndiyo imachotsa zoyipa, ndipo mikwapulo ndiyo imachotsa zamʼkatikati mwa munthu.

21

mtima wa mfumu uli ngati mtsinje wamadzi mʼdzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh; iye amautsongolera pa chilichonse chimene akufuna. makhalidwe a munthu amaoneka olungama kwa mwini wakeyo, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye amayesa mtima wake. za chilungamo ndi zolondola ndi zomwe zimakondweretsa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuposa kupereka nsembe. maso odzikuza ndi mtima wonyada, zimatsogolera anthu oyipa ngati nyale nʼchifukwa chake amachimwa. zolinga za munthu wakhama zimachulukitsa zinthu zake; koma aliyense wochita zinthu mofulumira amadzakhala wosauka. chuma chochipeza ndi mawu onyenga ndi chosakhalitsa ndipo chimakola anthu mu msampha wa imfa. chiwawa cha anthu oyipa chidzawawononga, pakuti iwo amakana kuchita zolungama. njira ya munthu wolakwa ndi yokhotakhota, koma makhalidwe a munthu wosalakwa ndi olungama. nʼkwabwino kukhala wekha pa ngodya ya denga la nyumba, kuposa kukhala mʼnyumba pamodzi ndi mkazi wolongolola. munthu woyipa amalakalaka zoyipa; sachitira chifundo mnansi wake wovutika. munthu wonyoza akalangidwa, anthu opusa amapeza nzeru; koma munthu wanzeru akalangizidwa, amapeza chidziwitso. zolingalira za munthu woyipa nʼzosabisika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo iye adzawononga woyipayo. amene atsekera mʼkhutu mwake wosauka akamalira, nayenso adzalira koma palibe adzamuyankhe. mphatso yoperekedwa mseri imathetsa mkwiyo, ndipo chiphuphu choperekedwa mobisa chimathetsa mphamvu ya ukali woopsa. chilungamo chikachitika anthu olungama amasangalala, koma anthu oyipa amaopsedwa nazo. munthu amene amachoka pa njira ya anthu anzeru adzapezeka mʼgulu la anthu akufa. aliyense wokonda zisangalalo adzasanduka mʼmphawi, ndipo wokonda vinyo ndi mafuta sadzalemera. anthu oyipa adzakhala chowombolera cha anthu olungama ndipo osakhulupirika chowombolera anthu olungama mtima. nʼkwabwino kukhala mʼchipululu kuposa kukhala ndi mkazi wolongolola ndi wopsa mtima msanga. munthu wanzeru samwaza chuma chake, koma wopusa amachiwononga. amene amatsata chilungamo ndi kukhulupirika, amapeza moyo ndi ulemerero. munthu wanzeru amagonjetsa mzinda wa anthu amphamvu ndi kugwetsa linga limene iwo amalidalira. amene amagwira pakamwa pake ndi lilime lake sapeza mavuto. munthu wonyada ndi wodzikuza amamutcha, “mnyodoli,” iye amachita zinthu modzitama kwambiri. chilakolako cha munthu waulesi chidzamupha yekha chifukwa manja ake amangokhala goba osagwira ntchito. tsiku lonse anthu oyipa amasirira zambiri, koma anthu olungama amapereka mowolowamanja. nsembe ya anthu oyipa imamunyansa mavawelomakonsonanti-yeahoh, nanji akayipereka ndi cholinga choyipa! mboni yonama idzawonongeka, koma mawu a munthu wakumva adzakhala nthawi zonse. munthu woyipa amafuna kudzionetsa ngati wolimba mtima, koma munthu wowongoka amaganizira njira zake. palibe nzeru, palibe kumvetsa bwino, palibenso uphungu, zimene zingapambane mavawelomakonsonanti-yeahoh. kavalo amamukonzera tsiku la nkhondo, koma ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh amene amapambanitsa.

22

mbiri yabwino ndi yofunika kuposa chuma chambiri; kupeza kuyanja nʼkwabwino kuposa siliva kapena golide. wolemera ndi wosauka ndi ofanana; onsewa anawalenga ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh. munthu wochenjera akaona choopsa amabisala, koma munthu wopusa amangopitirira ndipo amadzanongʼoneza bondo. mphotho ya munthu wodzichepetsa ndi woopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi chuma, ulemu ndi moyo. mʼnjira za anthu oyipa muli minga ndi misampha, koma amene amasala moyo wake adzazipewa zonsezo. mwana muzimuphunzitsa njira yake, ndipo akadzakalamba sadzachokamo. wolemera amalamulira wosauka, ndipo wokongola zinthu amakhala kapolo wa womukongozayo. amene amafesa zoyipa amakolola mavuto, ndipo ndodo yaukali wake idzathyoka. amene ali ndi diso lachifundo adzadalitsika, pakuti iye amagawana chakudya chake ndi anthu osauka. chotsani munthu wonyoza, ndipo kukangana kudzatha; mapokoso ndi zonyoza zidzaleka. amene amakonda kukhala woyera mtima ndi kumayankhula mawu abwino, adzakhala bwenzi la mfumu. maso a mavawelomakonsonanti-yeahoh amakhala pa anthu odziwa bwino zinthu, koma iye adzalepheretsa mawu a anthu osakhulupirika. munthu waulesi amati, “kunjaku kuli mkango. ine ndidzaphedwa mʼmisewu!” pakamwa pa mkazi wachigololo pali ngati dzenje lozama; amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wamukwiyira adzagwamo. uchitsiru umakhala mu mtima mwa mwana, koma ndodo yomulangira mwanayo idzachotsa uchitsiruwo. amene amapondereza anthu osauka kuti awonjezere chuma chake, ndiponso amene amapereka mphatso kwa anthu olemera onsewa adzasauka. utchere khutu lako ndipo umvere mawu anzeru; uyike mtima wako pa zimene ndikukuphunzitsa kuti udziwe. zidzakhala zokondweretsa ngati uzisunga mu mtima mwako ndi wokonzeka kuziyankhula. ndakuphunzitsa zimenezi lero koma makamaka uziopa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kodi suja ndinakulembera malangizo makumi atatu okuchenjeza ndi okupatsa nzeru, malangizo okudziwitsa zolungama ndi zoona ndi kuti ukawayankhe zoona amene akutumawo? mʼmphawi usamubere chifukwa ndi osauka, ndipo usawapondereze anthu osowa mʼbwalo la milandu, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawateteza pa mlandu wawo ndipo adzalanda moyo onse amene amawalanda iwo. usapalane naye ubwenzi munthu wosachedwa kupsa mtima ndipo usayanjane ndi munthu amene sachedwa kukwiya kuopa kuti iwe ungadzaphunzire njira zake ndi kukodwa mu msampha. usakhale munthu wopereka chikole kapena kukhala mboni pa ngongole; ngati ulephera kupeza njira yolipirira adzakulanda ngakhale bedi lako lomwe. usasunthe mwala wamʼmalire akalekale amene anayikidwa ndi makolo ako. kodi ukumuona munthu waluso pa ntchito yake? iye adzatumikira mafumu; sadzatumikira anthu wamba.

23

ngati ukhala pansi kuti udye pamodzi ndi wolamulira, uyangʼane bwino zimene zili pamaso pako, ngati ndiwe munthu wadyera udziletse kuti usaonetse dyera lakolo. usasirire zakudya zake, pakuti zimenezo ndi zakudya zachinyengo. usadzitopetse wekha ndi kufuna chuma, ukhale ndi nzeru ya kudziretsa. ukangoti wachipeza chumacho uwona posachedwa kuti palibepo. chumacho chimachita ngati chamera mapiko mwadzidzidzi ndi kuwuluka kunka kumwamba ngati chiwombankhanga. usadye chakudya cha munthu waumbombo, usalakalake zakudya zake zokoma; paja iye ndi munthu amene nthawi zonse amaganizira za mtengo wake ngakhale amati kwa iwe, “idya ndi kumwa,” koma sakondweretsedwa nawe. udzasanza zimene wadyazo ndipo mawu ako woyamikira adzapita pachabe. usayankhule munthu wopusa akumva, pakuti adzanyoza mawu ako anzeru. usasunthe mwala wa mʼmalire akalekale kapena kulowerera mʼminda ya ana amasiye, paja mpulumutsi wawo ndi wamphamvu; iye adzawateteza pa milandu yawo kutsutsana nawe. mtima wako uzikhala pa malangizo ndipo makutu ako azimvetsera mawu a chidziwitso. usaleke kumulangiza mwana; ngati umulanga ndi chikwapu sadzafa. ukamukwapula ndi tsatsa udzapulumutsa moyo wake. mwana wanga, ngati mtima wako ukhala wanzeru, inenso mtima wanga udzakondwera. mtima wanga udzakondwera pamene ndidzakumva ukuyankhula zolungama. mtima wako usachite nsanje ndi anthu ochimwa, koma uziopa mavawelomakonsonanti-yeahoh tsiku ndi tsiku. ndithu za mʼtsogolo zilipo ndipo chiyembekezo chakocho sichidzalephereka. tamvera mwana wanga, ndipo ukhale wanzeru, mtima wako uwuyendetse mʼnjira yabwino. usakhale pakati pa anthu amene amaledzera kapena pakati pa anthu amene amadya nyama mwadyera. paja anthu oledzera ndi adyera amadzakhala amphawi ndipo aulesi adzavala sanza. mvera abambo ako amene anakubala, usanyoze amayi ako pamene akalamba. gula choonadi ndipo usachigulitse; ugulenso nzeru, mwambo ndiponso kumvetsa zinthu bwino. abambo a munthu wolungama ali ndi chimwemwe chachikulu; wobala mwana wanzeru adzakondwera naye. abambo ndi amayi ako asangalale; amene anakubereka akondwere! mwana wanga, undikhulupirire ndipo maso ako apenyetsetse njira zanga. paja mkazi wachiwerewere ali ngati dzenje lozama; ndipo mkazi woyendayenda ali ngati chitsime chopapatiza. amabisala ngati mbala yachifwamba, ndipo amuna amakhala osakhulupirika chifukwa cha iyeyu. ndani ali ndi tsoka? ndani ali ndi chisoni? ndani ali pa mkangano? ndani ali ndi madandawulo? ndani ali ndi zipsera zosadziwika uko zachokera? ndani ali ndi maso ofiira? ndi amene amakhalitsa pa mowa, amene amapita nalawa vinyo osakanizidwa. usatengeke mtima ndi kufiira kwa vinyo, pamene akuwira mʼchikho pamene akumweka bwino! potsiriza pake amaluma ngati njoka, ndipo amajompha ngati mphiri. maso ako adzaona zinthu zachilendo ndipo maganizo ndi mawu ako adzakhala osokonekera. udzakhala ngati munthu amene ali gone pakati pa nyanja, kapena ngati munthu wogona pa msonga ya mlongoti ya ngalawa. iwe udzanena kuti, “anandimenya, koma sindinapwetekedwe! andimenya koma sindinamve kanthu! kodi ndidzuka nthawi yanji? ndiye ndifunefunenso vinyo wina.”

24

usachitire nsanje anthu oyipa, usalakalake kuti uzikhala nawo, pakuti mitima yawo imalingalira chiwawa, ndipo pakamwa pawo pamayankhula zoyambitsa mavuto. nyumba imamangidwa ndi anthu anzeru, ndipo imakhazikika ndi anthu odziwa zinthu; munthu wodziwa zinthu angathe kudzaza zipinda zake ndi chuma chamtengowapatali ndiponso chabwino. munthu wodziwa zinthu ali ndi mphamvu yayikulu kuposa munthu wanyonga zambiri, ndipo munthu wachidziwitso amaposa munthu wamphamvu. pafunika malangizo kuti ukamenye nkhondo. pakakhala aphungu ambiri kupambana kumakhalapo. nzeru ndi chinthu chapatali kwambiri kwa chitsiru; chilibe choti chiyankhule pabwalo la milandu pa chipata. amene amakonzekera kuchita zoyipa adzatchedwa mvundulamadzi. kukonzekera kuchita za uchitsiru ndi tchimo, ndipo munthu wonyoza amanyansa anthu. ngati utaya mtima nthawi ya mavuto ndiye kuti mphamvu yako ndi yochepadi! uwapulumutse amene akutengedwa kuti akaphedwe; uwalanditse amene akuyenda movutika kupita kokaphedwa. ukanena kuti, “koma ife sitinadziwe kanthu za izi,” kodi iye amene amasanthula mtima sazindikira zimenezi? kodi iye amene amateteza moyo wako sazidziwa zimenezi? kodi iye sadzalipira munthu malingana ndi ntchito zake? mwana wanga, uzidya uchi popeza ndi wabwino; uchi wochokera mʼchisa cha njuchi ndi wokoma ukawulawa. udziwe kuti nzeru ndi yoteronso pa moyo wako; ngati uyipeza nzeruyo, zinthu zidzakuyendera bwino mʼtsogolo, ndipo chiyembekezo chako sichidzapita pachabe. usachite zachifwamba nyumba ya munthu wolungama ngati munthu woyipa. usachite nayo nkhondo nyumba yake; paja munthu wolungama akagwa kasanu nʼkawiri amadzukiriranso. koma woyipa adzathedwa tsoka likadzawafikira. usamakondwera ndi kugwa kwa mdani wako. mtima wako usamasangalale iye akapunthwa. kuopa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ataziona zimenezi nayipidwa nazo, angaleke kukwiyira mdaniyo. usavutike mtima chifukwa cha anthu ochita zoyipa kapena kuchitira nsanje anthu oyipa, paja munthu woyipa alibe tsogolo. moyo wa anthu oyipa adzawuzimitsa ngati nyale. mwana wanga, uziopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mfumu, ndipo usamagwirizana ndi anthu owachitira mwano, awiri amenewa amagwetsa tsoka mwadzidzidzi. ndani angadziwe mavuto amene angagwetse? malangizo enanso a anthu anzeru ndi awa: kukondera poweruza mlandu si chinthu chabwino: aliyense amene amawuza munthu wolakwa kuti, “iwe ndi munthu wosalakwa,” anthu a mitundu yonse adzamutemberera, ndi mitundu ya anthu idzayipidwa naye. koma olanga anthu oyipa zinthu zidzawayendera bwino ndipo madalitso ochuluka adzakhala pa iwo. woyankhula mawu owona ndiye amaonetsa chibwenzi chenicheni. ugwiriretu ntchito zako zonse, makamaka za ku munda ndipo pambuyo pake uyambe kumanga nyumba. usakhale mboni yotsutsa mnzako popanda chifukwa, kapena kugwiritsa ntchito pakamwa pako kunena zachinyengo. usanene kuti, “ine ndidzamuchitira iye monga momwe wandichitira ine; ndidzamubwezera munthu ameneyo zimene anandichitira.” ndinkayenda mʼmbali mwa munda wa munthu waulesi ndinadutsa munda wamphesa wa munthu wopanda nzeru. ndinapeza kuti paliponse mʼmundamo munali mutamera minga, mʼnthaka imeneyo munali mutamera khwisa, ndipo mpanda wake wamiyala unali utawonongeka. tsono nditaona ndinayamba kuganizira mu mtima mwanga ndipo ndinatolapo phunziro ili: ukati, “bwanji ndigone pangʼono,” kapena “ndiwodzereko pangʼono,” kapenanso “ndipinde manja pangʼono kuti ndipumule,” umphawi udzafika pa iwe ngati mbala ndipo usiwa udzakupeza ngati munthu wachifwamba.

25

iyi ndi miyambo inanso ya solomoni, imene anthu a hezekiya mfumu ya ku yuda analemba. ulemerero wa allah uli pa kubisa zinthu; ulemerero wa mafumu uli pa kufufuza zinthuzo. monga momwe kwatalikira kumwamba ndi momwe kulili kuzama kwa dziko lapansi, ndi momwemonso alili maganizo a mfumu kusadziwika kwake. chotsa zoyipa mʼsiliva ndipo wosula adzapanga naye ziwiya. chotsa munthu woyipa pamaso pa mfumu; ndipo ufumu wake udzakhazikika mu chilungamo. usamadzikuze ukakhala pamaso pa mfumu, ndipo usamakhale pamalo pa anthu apamwamba; paja ndi bwino kuti mfumu ichite kukuwuza kuti, “bwera pamwamba pano,” kulekana ndi kuti ikuchititse manyazi chifukwa cha wina wokuposa. chimene wachiona ndi maso ako, usafulumire kupita nacho ku bwalo la milandu nanga udzachita chiyani pa mapeto pake ngati mnansi wako adzakuchititsa manyazi? kamba mlandu ndi mnansi wako, koma osawulula chinsinsi cha munthu wina kuopa kuti wina akamva mawu ako adzakuchititsa manyazi ndipo mbiri yako yoyipa sidzatha. mawu amodzi woyankhulidwa moyenera ali ngati zokongoletsera zagolide mʼzotengera zasiliva. kwa munthu womvetsa bwino, kudzudzula kwa munthu wanzeru kuli ngati ndolo zagolide kapena chodzikongoletsera china cha golide wabwino kwambiri. wamthenga wodalirika ali ngati madzi ozizira pa nthawi yokolola kwa anthu amene amutuma; iye amaziziritsa mtima bwana wake. munthu wonyadira mphatso imene sayipereka ali ngati mitambo ndi mphepo yopanda mvula. kupirira ndiye kumagonjetsa mfumu, ndipo kufewa mʼkamwa kutha kumafatsitsa munthu wowuma mtima. ngati upeza uchi, ingodya okukwanira, kuopa ungakoledwe nawo ndi kuyamba kusanza. uzipita kamodzikamodzi ku nyumba ya mnzako ukawirikiza kupita, udzadana naye. munthu wochitira mnzake umboni wonama, ali ngati chibonga kapena lupanga kapena muvi wakuthwa. kudalira munthu wosankhulupirika pa nthawi ya mavuto, kuli ngati dzino lobowoka kapena phazi lolumala. kuyimbira nyimbo munthu wachisoni kuli ngati kuvula zovala pa nyengo yozizira kapena kuthira mchere pa chilonda. ngati mdani wako ali ndi njala, mupatse chakudya kuti adye; ngati ali ndi ludzu mupatse madzi kuti amwe. pochita izi, udzamusenzetsa makala a moto pa mutu pake, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupatsa mphotho. monga momwe mphepo yampoto imabweretsera mvula, chonchonso mjedu umadzetsa mkwiyo. nʼkwabwino kukhala pa ngodya ya denga kuposa kukhala mʼnyumba ndi mkazi wolongolola. mthenga wabwino wochokera ku dziko lakutali ali ngati madzi ozizira kwa munthu waludzu. munthu wolungama amene amagonjera munthu woyipa ali ngati kasupe wodzaza ndi matope kapena chitsime cha madzi oyipa. sibwino kudya uchi wambiri, sibwinonso kudzifunira wekha ulemu. munthu amene samatha kudziretsa ali ngati mzinda umene adani awuthyola ndi kuwusiya wopanda malinga.

26

ngati chisanu choti mbee nthawi yachilimwe kapena mvula nthawi yokolola, ndi momwe zilili ndi ulemu wowulandira chitsiru. ngati timba wokhalira kuwuluka kapena namzeze wokhalira kuzungulirazungulira, ndi mmenenso limachitira temberero lopanda chifukwa, silichitika. mkwapulo ndi wokwapulira kavalo, chitsulo ndi cha mʼkamwa mwa bulu, choncho ndodo ndi yoyenera ku msana wa chitsiru. usayankhe chitsiru monga mwa uchitsiru wake, kuopa kuti ungadzakhale ngati chitsirucho. koma nthawi zina umuyankhe monga mwa uchitsiru wake, kuopa kuti angamadziyese yekha wanzeru. kutuma chitsiru kuti akapereke uthenga kuli ngati kudzidula mapazi ndipo kumakuyitanira mavuto. monga miyendo ya munthu wolumala imene ilibe mphamvu ndi mmene ulili mwambi mʼkamwa mwa chitsiru. kupereka ulemu kwa chitsiru zili ngati kukulunga mwala mʼlegeni. monga umachitira mtengo waminga wobaya mʼdzanja la chidakwa ndi mmene ulili mwambi mʼkamwa mwa chitsiru. munthu amene amalemba ntchito chitsiru chongoyendayenda, ali ngati woponya mivi amene angolasa anthu chilaselase. chitsiru chimene chimabwerezabwereza uchitsiru wake chili ngati galu amene amabwerera ku masanzi ake. munthu wa uchitsiru aliko bwino popeza pali chiyembekezo kuposana ndi munthu amene amadziyesa yekha kuti ndi wanzeru. munthu waulesi amati, “mu msewu muli mkango, mkango woopsa ukuyendayenda mʼmisewu!” monga chitseko chimapita uku ndi uku pa zolumikizira zake, momwemonso munthu waulesi amangotembenukatembenuka pa bedi lake. munthu waulesi akapisa dzanja lake mu mʼbale; zimamutopetsa kuti alifikitse pakamwa pake. munthu waulesi amadziyesa yekha wanzeru kuposa anthu asanu ndi awiri amene amayankha mochenjera. munthu wongolowera mikangano imene si yake ali ngati munthu wogwira makutu a galu wongodziyendera. monga munthu wamisala amene akuponya sakali zamoto kapena mivi yoopsa, ndi momwe alili munthu wonamiza mnzake, amene amati, “ndimangoseka chabe!” pakasowa nkhuni, moto umazima; chomwechonso pakasowa anthu amiseche mkangano umatha. monga alili makala pa moto wonyeka kapena mmene zimachitira nkhuni pa moto, ndi mmene alili munthu wolongolola poyambitsa mikangano. mawu a munthu wamiseche ali ngati chakudya chokoma; chimene chimatsikira mʼmimba mwa munthu. monga mmene chiziro chimakutira chiwiya chadothi ndi mmene mawu oshashalika amabisira mtima woyipa. munthu wachidani amayankhula zabwino pamene mu mtima mwake muli chinyengo. ngakhale wotereyu mawu ake ali okoma, koma usamukhulupirire, pakuti mu mtima mwake mwadzaza zonyansa. ngakhale amabisa chidani mochenjera, koma kuyipa kwakeko kudzaonekera poyera pa gulu la anthu. ngati munthu akumba dzenje, adzagweramo yekha; ngati munthu agubuduza mwala, udzamupsinja iye mwini. munthu wonama amadana ndi amene anawapweteka, ndipo pakamwa poshashalika pamabweretsa chiwonongeko.

27

usamanyadire za mawa, pakuti sudziwa zimene zidzachitike pa tsikulo. munthu wina akutamande, koma osati wekha; mlendo akakutamanda, ndiponi koma osati ndi pakamwa pako. mwala ndi wolemera ndipo mchenganso ndi wolemera kwambiri, koma makani a chitsiru ndi oposa zonsezo kulemera kwake. mkwiyo umadzetsa nkhanza ndipo kupsa mtima kumachititsa zoopsa. koma nsanje imachita zoopsa zopambana. kudzudzula munthu poyera nʼkwabwino kuposa chikondi chobisika. munthu amene amakukonda ngakhale akupweteke zili bwino, koma mdani wako amakupsompsona mwachinyengo. iye amene wakhuta amayipidwa ndi chisa cha uchi, koma kwa munthu wanjala ngakhale chimene chili chowawa chimamukomera. munthu amene wasochera ku nyumba kwake, ali monga mbalame imene yasochera pa chisa chake. mafuta ndi zonunkhira zimasangalatsa mtima, ndipo kukoma mtima kwa bwenzi kwagona pa malangizo ake. usasiye bwenzi lako ndiponso bwenzi la abambo ako, ndipo usapite ku nyumba ya mʼbale wako pamene wakumana ndi mavuto; mnzako wokhala naye pafupi amaposa mʼbale wako wokhala kutali. mwana wanga, khala wanzeru, ndipo ukondweretse mtima wanga; pamenepo ine ndidzatha kuyankha aliyense amene amandinyoza. munthu wochenjera akaona choopsa amabisala, koma munthu wopusa amangopitirira ndipo amakumana ndi mavuto. utenge chovala cha munthu amene waperekera mlendo chikole; ngati chigwiriro chifukwa waperekera chikole mlendo wosadziwika. ngati munthu apatsa mnzake moni mofuwula mmamawa kwambiri, anthu adzamuyesa kuti akutemberera. mkazi wolongolola ali ngati mvula yamvumbi. kumuletsa mkazi wotereyu zimenezi zili ngati kuletsa mphepo kapena kufumbata mafuta mʼdzanja. chitsulo chimanoledwa ndi chitsulo chinzake, chomwechonso munthu amanoledwa ndi munthu mnzake. amene amasamalira mtengo wamkuyu adzadya zipatso zake, ndipo iye amene amasamalira mbuye wake adzalandira ulemu. monga momwe nkhope imaonekera mʼmadzi, chomwechonso mtima wa munthu umadziwika ndi ntchito zake. manda sakhuta, nawonso maso a munthu sakhuta. siliva amasungunulira mu uvuni ndipo golide mʼngʼanjo, chomwechonso munthu amadziwika ndi zomwe akudzitamandira nazo. ngakhale utakonola chitsiru mu mtondo ndi musi ngati chimanga, uchitsiru wakewo sudzachoka. uzidziwe bwino nkhosa zako momwe zilili. kodi usamalire bwino ziweto zako? paja chuma sichikhala mpaka muyaya, ndipo ufumu sukhala mpaka mibado yonse. pamene udzu watha, msipu nʼkumera; ndipo atatuta udzu wa ku mapiri, ana ankhosa adzakupatsani chovala ndipo pogulitsa mbuzi mudzapeza ndalama yogulira munda. mudzakhala ndi mkaka wambuzi wambiri kuti muzidya inuyo ndi banja lanu ndi kudyetsa antchito anu aakazi.

28

munthu woyipa amathawa ngakhale palibe wina womuthamangitsa, koma wolungama ndi wolimba mtima ngati mkango. pamene mʼdziko muli kuwukirana, dzikolo limakhala ndi olamulira ambiri, koma anthu omvetsa ndi odziwa zinthu bwino ndiwo angakhazikitse bata mʼdzikolo nthawi yayitali. munthu wosauka amene amapondereza osauka anzake ali ngati mvula yamkuntho imene imawononga mbewu mʼmunda. amene amakana malamulo amatamanda anthu oyipa, koma amene amasunga malamulo amatsutsana nawo. anthu oyipa samvetsa za chiweruzo cholungama, koma amene amafuna kuchita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh afuna amachimvetsetsa bwino. munthu wosauka wa makhalidwe abwino aposa munthu wolemera wa makhalidwe okhotakhota. amene amasunga malamulo ndi mwana wozindikira zinthu, koma amene amayenda ndi anthu adyera amachititsa manyazi abambo ake. amene amachulukitsa chuma chake polandira chiwongoladzanja chochuluka amakundikira chumacho anthu ena, amene adzachitira chifundo anthu osauka. wokana kumvera malamulo ngakhale pemphero lake lomwe limamunyansa mavawelomakonsonanti-yeahoh. amene amatsogolera anthu olungama kuti ayende mʼnjira yoyipa adzagwera mu msampha wake womwe, koma anthu opanda cholakwa adzalandira cholowa chabwino. munthu wolemera amadziyesa kuti ndi wanzeru, koma munthu wosauka amene ali ndi nzeru zodziwa zinthu amamutulukira. pamene olungama apambana pamakhala chikondwerero chachikulu; koma pamene anthu oyipa apatsidwa ulamuliro, anthu amabisala. wobisa machimo ake sadzaona mwayi, koma aliyense amene awulula ndi kuleka machimowo, adzalandira chifundo. ndi wodala munthu amene amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh nthawi zonse, koma amene aumitsa mtima wake adzagwa mʼmavuto. ngati mkango wobuma kapena chimbalangondo cholusa ndi mmenenso amakhalira munthu woyipa akamalamulira anthu osauka. wolamulira amene samvetsa zinthu ndiye amakhala wankhanza koma amene amadana ndi phindu lopeza mwachinyengo adzakhala ndi moyo wautali. munthu amene wapalamula mlandu wopha munthu adzakhala wothawathawa mpaka imfa yake; wina aliyense asamuthandize. amene amayenda mokhulupirika adzapulumutsidwa koma amene njira zake ndi zokhotakhota adzagwa mʼdzenje. amene amalima mʼmunda mwake adzakhala ndi chakudya chochuluka, koma amene amangosewera adzakhala mʼmphawi. munthu wokhulupirika adzadalitsika kwambiri, koma wofuna kulemera mofulumira adzalangidwa. kukondera si kwabwino, ena amachita zolakwazo chifukwa cha kachidutswa ka buledi. munthu wowumira amafunitsitsa kulemera koma sazindikira kuti umphawi udzamugwera. amene amadzudzula mnzake potsiriza pake mnzakeyo adzamukonda kwambiri, kupambana amene amanena mawu oshashalika. amene amabera abambo ake kapena amayi ake namanena kuti “kumeneko sikulakwa,” ndi mnzake wa munthu amene amasakaza. munthu wadyera amayambitsa mikangano, koma amene amadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalemera. amene amadzidalira yekha ndi chitsiru, koma amene amatsata nzeru za ena adzapulumuka. amene amapereka kwa osauka sadzasowa kanthu, koma amene amatsinzina maso ake adzatembereredwa kwambiri. pamene anthu oyipa apatsidwa ulamuliro anthu amabisala, koma anthu oyipa akawonongeka olungama amapeza bwino.

29

munthu amene amawumitsabe khosi lake atadzudzulidwa kwambiri, adzawonongeka mwadzidzidzi popanda chomuchiritsa. anthu olungama akamalamulira mʼdziko anthu amakondwa, koma ngati dziko lilamulidwa ndi anthu oyipa mtima anthu amadandaula. munthu amene amakonda nzeru amasangalatsa abambo ake, koma woyenda ndi akazi achiwerewere amasakaza chuma chake. mfumu imalimbitsa dziko poweruza mwachilungamo, koma mfumu imene imawumiriza anthu kuti ayipatse mphatso imawononga dziko. munthu woshashalika mnzake, akudziyalira ukonde mapazi ake. munthu woyipa amakodwa ndi machimo ake, koma wochita chilungamo amayimba lokoma. munthu wolungama amasamalira anthu osauka, koma woyipa salabadira zimenezi. anthu onyoza atha kuwutsa ziwawa mu mzinda, koma anthu anzeru amaletsa ukali. ngati munthu wanzeru atsutsana ndi chitsiru, chitsirucho chimachita phokoso ndi kumangoseka ndipo sipakhala mtendere. anthu okhetsa magazi amadana ndi munthu wangwiro koma anthu olungama amasamalira moyo wake. munthu wopusa amaonetsa mkwiyo wake, koma munthu wanzeru amadzigwira. ngati wolamulira amvera zabodza, akuluakulu ake onse adzakhala oyipa. munthu wosauka ndi munthu wopondereza anzake amafanana pa kuti: mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye anawapatsa maso onsewa. ngati mfumu iweruza osauka moyenera, mpando wake waufumu udzakhazikika nthawi zonse. ndodo ndi chidzudzulo zimapatsa nzeru koma mwana womulekerera amachititsa amayi ake manyazi. oyipa akamalamulira zoyipa zimachuluka, koma anthu olungama adzaona kugwa kwa anthu oyipawo. umulange mwana wako ndipo adzakupatsa mtendere ndi kusangalatsa mtima wako. ngati uthenga wochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh supezeka anthu amangochita zofuna zawo; koma wodala ndi amene amasunga malamulo. munthu wantchito sangalangizidwe ndi mawu okha basi; ngakhale awamvetse mawuwo sadzatha kuchitapo kanthu. ngakhale munthu wa uchitsiru nʼkuti ndiponi popeza chikhulupiriro chilipo kuposa munthu wodziyesa yekha kuti ndi wanzeru poyankhula. ngati munthu asasatitsa wantchito wake kuyambira ali mwana, potsirizira adzapeza kuti wantchitoyo wasanduka mlowachuma wake. munthu wamkwiyo amayambitsa mikangano, ndipo munthu waukali amachita zolakwa zambiri. kunyada kwa munthu kudzamutsitsa, koma munthu wodzichepetsa amalandira ulemu. woyenda ndi munthu wakuba ndi mdani wa moyo wake womwe; amalumbira koma osawulula kanthu. kuopa munthu kudzakhala ngati msampha, koma aliyense amene amadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh adzatetezedwa. anthu ambiri amafunitsitsa kuti wolamulira awakomere mtima, koma munthu amaweruzidwa mwachilungamo ndi thandizo la mavawelomakonsonanti-yeahoh basi. anthu olungama amanyansidwa ndi anthu achinyengo; koma anthu oyipa amanyansidwa ndi anthu a mtima wowongoka.

30

nawa mawu a aguri mwana wa yake wa ku masa: munthuyo anati kwa itieli, “inu allah, ine ndatopa. inu allah, ine ndatopa. ndalefukiratu. “ine ndine munthu wopusa kuposa anthu onse; ndilibe nzeru zomvetsa zinthu zonga za munthu. sindinaphunzire nzeru, ndipo woyerayo sindimudziwa. kodi ndani anakwera kumwamba ndi kutsikako? ndani anafumbatapo mphepo mʼmanja mwake? ndani anamanga madzi mʼchovala chake? ndani anakhazikitsa mathero onse a dziko lapansi? dzina lake ndani? ndiwuze ngati ukudziwa! ndipo mwana wake dzina lake ndani? “mawu ali wonse a allah ndi opanda cholakwika; iye ndi chishango kwa amene amathawira kwa iye. usawonjezepo kanthu pa mawu ake, kuopa kuti iye angadzakudzudzule ndi kukupeza kuti ndiwe wabodza.” “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndikukupemphani zinthu ziwiri musandimane zimenezo ndisanafe: choyamba, mundichotsere kutali nane mabodza ndi chinyengo. chachiwiri, ndisakhale mʼmphawi kapena munthu wachuma. koma muzindidyetsa chakudya chondikwanira tsiku ndi tsiku kuopa kuti ndikakhuta kwambiri ndingayambe kukukanani, nʼkumanena kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye yaninso?’ kuopanso kuti ndikakhala wosauka ndingayambe kuba, potero nʼkuyipitsa dzina la allah wanga.” “usamusinjirire wantchito kwa mbuye wake kuopa kuti angakutemberere ndipo iweyo nʼkupezeka wolakwa.” “alipo ena amene amatemberera abambo awo, ndipo sadalitsa amayi awo. pali ena amene amadziyesa okha oyera mtima komatu sanachotse zoyipa zawo. pali ena ndi odzitukumula kwambiri, amene amakweza zikope modzitukumula. pali ena amene mano awo ali ngati malupanga ndipo zibwano zawo zili ngati mipeni moti amadya amphawi ndi kuwachotsa pa dziko lapansi. amachotsanso anthu osauka pakati pa anzawo.” “msundu uli ndi ana aakazi awiri iwo amalira kuti, ‘tipatseni! tipatseni!’ ” “pali zinthu zitatu zimene sizikhuta, zinthu zinayi zimene sizinena kuti, ‘takhuta!’ manda, mkazi wosabala, nthaka yosakhuta madzi ndiponso moto womangoyakirayakira!” aliyense amene amanyoza abambo ake, ndi kunyozera kumvera amayi ake, makwangwala a ku chigwa adzamukolowola maso ndipo mphungu zidzadya mnofu wake. pali zinthu zitatu zimene zimandidabwitsa, zinthu zinayi zimene ine sindizimvetsetsa. ndipo ndi izi: mmene chiwulukira chiwombankhanga mlengalenga; mmene iyendera njoka pa thanthwe; mmene chiyendera chombo pa nyanja; ndiponso mmene mwamuna achitira akakhala ndi namwali. umu ndi mʼmene mkazi amachitira atachita chigololo: atatha kudya ndi kupukuta pakamwa pake iye amanena kuti “sindinachite kalikonse kolakwa.” pali zinthu zitatu zimene zimanjenjemeretsa dziko lapansi, pali zinthu zinayi zimene dziko lapansi silingathe kuzipirira: kapolo amene wasanduka mfumu, chitsiru chimene chakhuta, mkazi wonyozeka akakwatiwa ndiponso wantchito wamkazi akalanda mwamuna wa mbuye wake. pali zinthu zinayi zingʼonozingʼono pa dziko lapansi, komatu ndi zochenjera kwambiri: nyerere zili ngati anthu opanda mphamvu, komatu zimasungiratu chakudya chake nthawi ya chilimwe; mbira zili ngati anthu opanda mphamvu komatu zimakonza pokhalapo pawo mʼmiyala; dzombe lilibe mfumu, komatu lonse limakhala mʼmagulumagulu poyenda. buluzi ungathe kumugwira mʼmanja komatu amapezeka mʼnyumba za mafumu. “pali zinthu zitatu zimene zimayenda chinyachinya, pali zinthu zinayi zimene zimayenda monyadira: mkango umene uli wamphamvu kuposa nyama zonse, ndipo suthawa kanthu kalikonse. tambala woyenda chinyachinya, mbuzi yayimuna, ndiponso mfumu yoyenda pakati pa anthu ake. “ngati wakhala ukupusa ndi kumadzikweza wekha, kapena ngati wakhala ukukonzekera zoyipa, ndiye khala kaye chete, uganizire bwino! paja pakutha mkaka mafuta amapangidwa, ndipo ukapsinya mphuno, magazi amatuluka, ndipo mikangano imakhalapo ukalimbikira kukwiya.”

31

nawa mawu a mfumu lemueli wa ku massa amene anamuphunzitsa amayi ake: nʼchiyani mwana wanga? nʼchiyani mwana wa mʼmimba mwanga? nʼchiyani iwe mwana wanga amene ndinachita kupempha ndi malumbiro? usapereke mphamvu yako kwa akazi. usamayenda nawo amenewa popeza amawononga ngakhale mafumu. iwe lemueli si choyenera kwa mafumu, mafumu sayenera kumwa vinyo. olamulira asamalakalake chakumwa choledzeretsa kuopa kuti akamwa adzayiwala malamulo a dziko, nayamba kukhotetsa zinthu zoyenera anthu osauka. perekani chakumwa choledzeretsa kwa amene ali pafupi kufa, vinyo kwa amene ali pa mavuto woopsa; amwe kuti ayiwale umphawi wawo asakumbukirenso kuvutika kwawo. yankhula mʼmalo mwa amene sangathe kudziyankhulira okha. uwayankhulire anthu onse osiyidwa pa zonse zowayenera. yankhula ndi kuweruza mwachilungamo. uwateteze amphawi ndi osauka. kodi mkazi wangwiro angathe kumupeza ndani? ndi wokwera mtengo kuposa miyala yamtengowapatali. mtima wa mwamuna wake umamukhulupirira ndipo mwamunayo sasowa phindu. masiku onse a moyo wake mkaziyo amachitira mwamuna wake zabwino zokhazokha osati zoyipa. iye amafunafuna ubweya ndi thonje; amagwira ntchito ndi manja ake mwaufulu. iye ali ngati sitima zapamadzi za anthu amalonda, amakatenga chakudya chake kutali. iye amadzuka kusanache kwenikweni; ndi kuyamba kukonzera a pa banja pake chakudya ndi kuwagawira ntchito atsikana ake antchito. iye amalingalira za munda ndi kuwugula; ndi ndalama zimene wazipeza amalima munda wamphesa. iye amavala zilimbe nagwira ntchito mwamphamvu ndi manja ake. iye amaona kuti malonda ake ndi aphindu, choncho nyale yake sizima usiku wonse. iye amadzilukira thonje ndipo yekha amagwira chowombera nsalu. iye amachitira chifundo anthu osauka ndipo amapereka chithandizo kwa anthu osowa. iye saopa kuti banja lake lifa ndi kuzizira pa nyengo yachisanu; pakuti onse amakhala atavala zovala zofunda. iye amadzipangira yekha zoyala pa bedi pake; amavala zovala zabafuta ndi zapepo. mwamuna wake ndi wodziwika pa chipata cha mzinda, ndipo amakhala pakati pa akuluakulu a mʼdzikomo. iye amasoka nsalu zabafuta nazigulitsa; amaperekanso mipango kwa anthu amalonda. mphamvu ndi ulemu zimakhala ngati chovala chake; ndipo amaseka osaopa zamʼtsogolo. iye amayankhula mwanzeru, amaphunzitsa anthu mwachikondi. iye amayangʼanira makhalidwe a anthu a pa banja lake ndipo sachita ulesi ndi pangʼono pomwe. ana ake amamunyadira ndipo amamutcha kuti wodala; ndipo mwamuna wake, amamuyamikira nʼkumati, “pali akazi ambiri amene achita zinthu zopambana koma iwe umawaposa onsewa.” nkhope yachikoka ndi yonyenga, ndipo kukongola nʼkosakhalitsa; koma mkazi amene amaopa mavawelomakonsonanti-yeahoh ayenera kutamandidwa. mupatseni mphotho chifukwa cha zimene iye wachita ndipo ntchito zake zimutamande ku mabwalo.

job

1

mʼdziko la uzi munali munthu wina, dzina lake yobu. munthu ameneyu anali wosalakwa ndi wolungama mtima, ankaopa allah ndi kupewa zoyipa. anali ndi ana aamuna asanu ndi awiri ndi ana aakazi atatu, ndipo anali ndi nkhosa 7,000, ngamira 3,000, ngʼombe zantchito 1,000 ndi abulu aakazi 500, ndiponso anali ndi antchito ambiri. iye anali munthu wotchuka kwambiri pakati pa anthu onse a mʼmayiko a kummawa. ana ake aamuna ankachita phwando mosinthanasinthana mʼnyumba zawo, ndipo ankayitana alongo awo atatu aja kudzadya ndi kumwa nawo. masiku aphwandowo atatha, yobu ankawayitana kuti adzawayeretse. mmamawa iye ankapereka nsembe yopsereza kuperekera mwana aliyense, poganiza kuti, “mwina ana anga achimwa ndi kutukwana allah mʼmitima yawo.” umu ndi mmene yobu ankachitira nthawi zonse. ana a allah atabwera kudzadzionetsa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, nayenso satana anafika nawo limodzi. mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa satanayo, “kodi iwe ukuchokera kuti?” satana anayankha mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ndakhala ndikungoyendayenda ndi kumangozungulira mʼdzikoli.” pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa satana, “kodi unalingalirapo za mtumiki wanga yobu? palibe wina pa dziko lapansi wofanana naye; ndi munthu wosalakwa ndi wolungama mtima, munthu amene amaopa allah ndi kupewa zoyipa.” satana anayankha kuti, “kodi yobu amaopa allah popanda chifukwa?” “kodi inu simumamuteteza iyeyo, nyumba yake ndi zonse zimene ali nazo? mwadalitsa ntchito ya manja ake, kotero kuti nkhosa ndi ngʼombe zake zili ponseponse mʼdzikomo. koma tatambasulani dzanja lanu ndi kukantha zonse ali nazo ndipo iyeyo adzakutukwanani ndithu pamaso panu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa satana, “chabwino, tsono zonse zimene ali nazo ndaziyika mʼmanja mwako, koma iye yekhayo usamukhudze.” pamenepo satana anachoka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsiku lina pamene ana aamuna ndi ana aakazi a yobu ankachita phwando ndi kumwa vinyo mʼnyumba mwa mkulu wawo, wamthenga anabwera kwa yobu ndipo anati, “ngʼombe zanu zotipula ndipo abulu anu amadya chapafupi pomwepo, tsono panabwera aseba kudzatithira nkhondo ndi kutenga zonse. apha antchito ndi lupanga, ndipo ine ndekha ndiye ndapulumuka kuti ndidzakuwuzeni!” iyeyo akuyankhulabe, wamthenga wina anabwera nati, “kunagwa mphenzi ndipo yapsereza nkhosa ndi antchito anu onse, ndipo ine ndekha ndiye ndapulumuka kuti ndidzakuwuzeni!” iyeyo akuyankhulabe, wamthenga wina anabwera nati, “akasidi anadzigawa mʼmagulu atatu ankhondo ndipo anafika pa ngamira zanu ndi kuzitenga. apha antchito anu onse ndi lupanga, ndipo ine ndekha ndiye ndapulumuka kuti ndidzakuwuzeni!” iyeyo akuyankhulabe, panafikanso wamthenga wina nati, “ana anu aamuna ndi aakazi amachita phwando ndi kumwa vinyo mʼnyumba ya mkulu wawo, mwadzidzidzi chinayamba chimphepo champhamvu chochokera ku chipululu, nʼkudzawomba nyumba mbali zonse zinayi. nyumbayo yawagwera ndipo afa, ndipo ine ndekha ndiye ndapulumuka kuti ndidzakuwuzeni!” atamva zimenezi, yobu anayimirira nangʼamba mkanjo wake, ndi kumeta tsitsi lake. kenaka anadzigwetsa pansi napembedza allah, nati, “ndinatuluka maliseche mʼmimba mwa amayi anga, namonso mʼmanda ndidzalowa wamaliseche. mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye anapereka ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh watenga; litamandike dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mu zonsezi, yobu sanachimwe kapena kunena kuti, “allah walakwa.”

2

tsiku linanso pamene ana a allah anabwera kudzadzionetsa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, nayenso satana anabwera nawo limodzi kudzadzionetsa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa satana, “kodi iwe ukuchokera kuti?” satana anayankha mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ndakhala ndikungoyendayenda ndi kumangozungulira mʼdzikoli.” pamenepo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa satana, “kodi unalingalirapo za mtumiki wanga yobu? palibe wina pa dziko lapansi wofanana naye; ndi munthu wosalakwa ndi wolungama mtima, munthu amene amaopa allah ndi kupewa zoyipa. ndipo iye akanalibe wangwiro, ngakhale iwe unandiwumiriza kuti ndikulole kuti umuvutitse popanda chifukwa.” satana anayankha kuti, “iye ayesedwe mʼthupi mwake. munthu angathe kupereka zonse ali nazo malingana iyeyo ali ndi moyo. koma tatambasulani dzanja lanu ndi kuwononga thupi lake, ndipo iyeyo adzakutukwanani ndithu pamaso panu.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa satana, “chabwino, iye ali mʼmanja mwako; koma moyo wake usawuchotse.” choncho satana anachoka pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh napita kukazunza yobu ndi zilonda zaululu pa thupi lake lonse. pamenepo yobu anatenga phale ndi kumadzikanda nalo atakhala pa dzala la phulusa. mkazi wake anati kwa iye, “kodi ukuwumirirabe kukhala wangwiro? tukwana allah kuti ufe!” yobu anayankha kuti, “ukuyankhula ngati mkazi wopusa. kodi tidzalandira zokoma zokhazokha kwa allah, osalandiranso zowawa?” mu zonsezi, yobu sanachimwe pa zimene anayankhula. abwenzi atatu a yobu, elifazi wa ku temani, bilidadi wa ku suki ndi zofari wa ku naama, atamva za tsoka lonse limene linamugwera iye, ananyamuka ku nyumba zawo nakumana malo amodzi mopangana kuti apite ndi kukamupepesa yobu ndi kumutonthoza. atamuona yobuyo, iwo ali chapatalipo, sanathe kumuzindikira. choncho anayamba kulira mokweza mawu ndipo anangʼamba mikanjo yawo ndi kuwaza fumbi pa mitu yawo. tsono anakhala naye pamodzi pansi kwa masiku asanu ndi awiri, usana ndi usiku omwe. palibe ndi mmodzi yemwe anayankhula naye, chifukwa anazindikira kuti yobu amavutika kwambiri.

3

pambuyo pake yobu anatsekula pakamwa pake nayamba kutemberera tsiku limene iyeyo anabadwa. ndipo yobu anati: “tsiku limene ine ndinabadwa litembereredwe ndi usiku umene ananena kuti, ‘mwana wamwamuna wabadwa!’ tsiku limenelo lisanduke mdima; allah wa kumwambako asalilabadirenso; kuwala kusaonekenso pa tsikulo. mdima ndi mthunzi wa imfa zikhale pa tsiku limeneli; mtambo uphimbe tsikuli; mdima wandiweyani udetse kuwala kwake. usiku umenewo ukutidwe ndi mdima wandiweyani; usawerengedwenso pamodzi ndi masiku a chaka, kapena kukhala pa mwezi wina uliwonse. usiku umenewo usabweretse chilichonse chabwino; kusamvekenso nthungululu za chikondwerero. odziwa kutemberera masiku alitemberere tsikulo, iwo amene akonzekera kuwutsa leviyatani. nyenyezi zake za mʼbandakucha zikhale mdima; tsikulo liyembekezere kucha pachabe ndipo lisaonenso kuwala koyamba kwa mʼbandakucha. pakuti tsiku limenelo ndiye ndinatuluka mʼmimba ya amayi anga ndipo ndi limene linandionetsa zovuta. “bwanji ine sindinawonongeke pamene ndinkabadwa ndi kufa pamene ndimatuluka mʼmimba? chifukwa chiyani panali mawondo wondilandirirapo ndi mawere woti andiyamwitsepo? pakuti tsopano bwenzi ndili gone mwamtendere; ndikanakhala nditagona tulo ndili pa mpumulo pamodzi ndi mafumu ndi aphungu a dziko lapansi, amene anadzimangira nyumba zikuluzikulu zimene tsopano ndi mabwinja, pamodzi ndi olamulira amene anali ndi golide, amene anadzaza nyumba zawo ndi siliva. kapena, bwanji sindinakwiriridwe pansi monga mwana wobadwa wakufa kale, ngati khanda limene silinaone kuwala kwa dzuwa? ku mandako anthu oyipa sakhalanso pa mavuto, ndipo kumeneko anthu otopa ali pa mpumulo. a mʼndende kumeneko akusangalala ndi mtendere; sakumvanso mawu ofuwula a kapitawo wa akapolo. anthu wamba ndi anthu apamwamba ali kumeneko, ndipo kapolo ndi womasuka kwa mbuye wake. “chifukwa chiyani dzuwa limawalira iwo amene ali pa mavuto, ndipo moyo umapatsidwa kwa owawidwa mtima, kwa iwo amene amalakalaka imfa imene sibwera, amene amayifunafuna imfayo kupambana chuma chobisika, amene amakondwa ndi kusangalala akamalowa mʼmanda? chifuwa chiyani moyo umaperekedwa kwa munthu amene njira yake yabisika, amene allah wamuzinga ponseponse? mʼmalo moti ndidye, ndimalira, ndi kubuwula kwanga nʼkosalekeza. chimene ndinkachiopa chandigwera; chimene ndinkachita nacho mantha chandichitikira. ndilibe mtendere kapena bata, ndilibe mpumulo, koma mavuto okhaokha.”

4

pamenepo elifazi wa ku temani anayankha kuti, “ngati wina atakuyankha, kodi ungakhumudwe? koma ndani angakhale chete wosayankhula? taganiza momwe iwe walangizira anthu ambiri, momwe walimbitsira anthu ofowoka. mawu ako analimbitsa anthu ofuna kugwa; unachirikiza anthu wotha mphamvu. koma tsopano mavuto akufikira ndipo wataya mtima, zakukhudza ndipo uli ndi mantha. kodi kuopa allah kwako sindiko kulimbika mtima kwako? ndipo moyo wako wosalakwa ndiye chiyembekezo chako? “ganiza bwino tsopano: kodi munthu wosalakwa anawonongekapo nʼkale lonse? nʼkuti kumene munthu wolungama mtima anaphedwa? monga ndaonera ine, anthu amene amatipula zoyipa, ndi iwo amene amadzala mavuto, amakolola zomwezo. iwo amaphedwa ndi mpweya wa allah; amawonongeka ndi mpweya waukali wa mkwiyo wake. mikango imabangula ndi kulira, komabe mano a mikango yamphamvu amathyoledwa. mkango umafa chifukwa chosowa nyama, ndipo ana amkango amamwazikana. “mawu anabwera kwa ine mwamseri, makutu anga anamva kunongʼona kwake. mʼkati mwa maloto ochititsa mantha usiku, nthawi imene anthu amagona tulo tofa nato, ndinagwidwa ndi mantha, ndi kuyamba kunjenjemera ndipo mafupa anga onse anaweyeseka. pamenepo mzimu unadutsa pamaso panga, ndipo ubweya wa pa thupi langa unayima kuti njoo. chinthucho chinayimirira koma sindinathe kuzindikira kuti chinali chiyani. chinthu chinayima patsogolo panga, kunali zii ndipo ndinamva mawu akuti, ‘kodi munthu angathe kukhala wolungama kupambana allah? kodi munthu angathe kukhala wangwiro kupambana mlengi wake? ngati allah sakhulupirira atumiki ake omwe, ngati iye amawapeza angelo ake ndi cholakwa, nanga kuli bwanji ndi iwo amene amakhala mʼnyumba zadothi, amene maziko awo ndi fumbi, amene amathudzuka mosavuta ngati kadziwotche! mmawa ali moyo, pofika madzulo afa; mwakachetechete, amawonongeka kwamuyaya. kodi zonse zimene ali nazo sizimatheratu, kotero kuti amafa osadziwa nʼkanthu komwe?’

5

“itana ngati ungathe, koma ndani adzakuyankhe? kodi ndi kwa mngelo uti ungapezeko thandizo? mkwiyo umapha chitsiru, ndipo njiru imawononga wopusa. ine ndinaona chitsiru chitamera mizu, koma mwadzidzidzi nyumba yake inatembereredwa. ana ake alibe ndi chitetezo chomwe; amaponderezedwa mʼbwalo la milandu popanda owateteza. anthu anjala amamudyera zokolola zake, amamutengera ndi za pa minga pomwe, ndipo anthu akhwinthi amafunkha chuma chake. pakuti masautso satuluka mʼfumbi, ndipo kuwukira sikuchokera mʼdothi. komatu munthu amabadwira kuti azunzike monga momwe mbaliwali zimathethekera mlengalenga. “koma ndikanakhala ine, ndikanamudandawulira allah; ndikanapereka mlandu wanga kwa iye. iye amachita zozizwitsa zimene sizimvetsetseka, zodabwitsa zimene sizingatheke kuwerengedwa. iye amagwetsa mvula pa dziko lapansi, ndipo amathirira minda ya anthu. iye amakweza anthu wamba, ndipo iwo amene akulira amawayika pa malo otetezedwa. iyeyo amalepheretsa chiwembu cha anthu ochenjera, kotero kuti cholinga chawo sichipindula kanthu. iye amakola anthu ochenjera mu msampha wa kuchenjera kwawo, ndipo zolinga za atambwali amazithetsa msangamsanga. mdima umawagwera nthawi yamasana; nthawi yamasana amayenda moyambasayambasa monga nthawi ya usiku. allah amapulumutsa amphawi ku lupanga la mʼkamwa mwawo; amawapulumutsa mʼmanja mwa anthu amphamvu. choncho osauka ali ndi chiyembekezo, ndipo anthu opanda chilungamo amawatseka pakamwa. “wodala munthu amene allah amamudzudzula; nʼchifukwa chake usanyoze chilango cha wamphamvuzonse. pakuti iye amavulaza koma amamanganso mabalawo; iye amakantha munthu, komanso manja ake amachiritsa. pakuti adzakupulumutsa ku masautso nthawi ndi nthawi, mavuto angachuluke bwanji, sadzakukhudza ndi pangʼono pomwe. pa nthawi ya njala adzakulanditsa ku imfa, ndipo nthawi ya nkhondo adzakupulumutsa ku lupanga. adzakuteteza kwa anthu osinjirira, ndipo palibe chifukwa chochitira mantha pamene chiwonongeko chafika. uzidzaseka pa nthawi ya chiwonongeko ndi ya njala, ndipo palibe chifukwa chochitira mantha ndi zirombo za mʼdziko lapansi. pakuti udzachita pangano ndi miyala ya mʼmunda mwako, ndipo nyama zakuthengo zidzakhala nawe mwamtendere. udzadziwa kuti nyumba yako ndi malo otetezedwa; udzawerengera katundu wako ndipo sudzapeza kanthu kamene kasowapo. udzadziwa kuti ana ako adzakhala ambiri, ndipo zidzukulu zako zidzakhala ngati udzu wa mʼdziko lapansi. udzafika ku manda utakalamba, monga mitolo ya zokolola pa nyengo yake. “ife tafufuza zimenezi ndipo ndi zoona, choncho uzimvere ndi kuzitsata.”

6

tsono yobu anayankha kuti, “achikhala mavuto anga anayezedwa, ndipo zipsinjo zanga zonse zikanayikidwa pa sikelo! ndithu, zikanalemera kupambana mchenga wa ku nyanja; nʼchifukwa chake mawu anga akhala okhadzula. mivi ya wamphamvuzonse yandibaya, thupi langa likumva ululu wa miviyo; zoopsa za allah zandizinga. kodi bulu wakuthengo amalira akakhala ndi msipu, nanga ngʼombe imalira ikakhala ndi chakudya? kodi chakudya chosakoma nʼkuchidya chopanda mchere, nanga choyera cha dzira chimakoma? zakudya zimenezi sindifuna nʼkuzilawa komwe; zakudya zimenezi zimabwerera kukhosi. “aa, ndikanalandira chimene ndikuchipempha, chikhala allah anandipatsa chimene ndikuchiyembekezera, achikhala chinamukomera allah kuti anditswanye, kulola dzanja lake kuti lindimenye ndi kundiwonongeratu! pamenepo ine ndikanakhalabe ndi chitonthozo ichi, ndikanakondwa mu ululu wanga wosalekezawu podziwa kuti sindinakane mawu a woyerayo. “kodi mphamvu zanga nʼzotani kuti ndizikhalabe ndi chiyembekezo? nanga zoyembekezera zanga nʼzotani kuti ndipirirebe? kodi ine ndili ndi mphamvu? nanga thupi langa ndi lolimba ngati chitsulo? kodi ndili ndi mphamvu zodzithandizira ndekha, nanga pakuti thandizo lachotsedwa kwa ine? “munthu amene ali kakasi ayenera kukhala ndi abwenzi odzipereka, ngakhale kuti iyeyo wasiya kuopa wamphamvuzonse. koma abale anga ndi wosadalirika ngati mitsinje yowuma msanga, ngati mitsinje imene imathamanga. ali ngati mitsinje ya madzi akuda nthawi ya dzinja, imene madzi ake amakhala ambiri chifukwa chakuchuluka kwa mvula, koma madziwo amasiya kuyenda nthawi yachilimwe, ndipo nthawi yotentha madziwo amawumiratu mʼmitsinjemo. anthu oyenda pa ngamira amapatukirako kufuna madzi; iwo amangoyendayenda nʼkufera mʼchipululu. anthu oyenda pa ngamira a ku tema amafunafuna madzi, anthu amalonda apaulendo a ku seba amafunafuna mwa chiyembekezo. amataya mtima chifukwa ankayembekezera kupeza madzi; koma akafika kumeneko, amangokhumudwako. tsono inunso mukuonetsa kuti ndinu osathandiza, mukuona chinthu choopsa kwambiri ndipo mukuchita mantha. kodi ine ndinanenapo kuti, ‘ndiperekereni kenakake, ndilipirireni dipo kuchokera pa chuma chanu, ndilanditseni mʼdzanja la mdani, ndiwomboleni mʼdzanja la munthu wankhanza?’ “phunzitseni, ndipo ine ndidzakhala chete; ndionetseni pomwe ndalakwitsa. ndithu, mawu owona ndi opweteka! koma mawu anu otsutsa akufuna kuonetsa chiyani? kodi inu mukufuna kundidzudzula pa zimene ndikunena, ndipo mukufuna kuyesa mawu a munthu wosweka mtima ngati mphepo chabe? inu mungathe kuchita maere kuti mugulitse ana amasiye ndi kumugulitsa bwenzi lanu. “koma tsopano ndichitireni chifundo pamene mukundiyangʼana. kodi ine ndingayankhule zabodza pamaso panu? fewani mtima, musachite zosalungama; ganiziraninso popeza chilungamo changa chikanalipobe. kodi pali choyipa chilichonse pa milomo yanga? kodi pakamwa panga sipangathe kuzindikira kanthu koyipa?

7

“kodi munthu sakhala ndi ntchito yowawa pa dziko lapansi? kodi masiku ake sali ngati munthu waganyu? monga ngati kapolo wolakalaka mthunzi wa nthawi yamadzulo, kapena ngati munthu waganyu woyembekezera malipiro ake, choncho ine ndapatsidwa nthawi yongovutika pachabe, ndiponso usiku wamasautso wapatsidwa kwa ine. ndikamagona ndimaganiza kuti, ‘kodi kucha liti?’ usikuwo umatalika ndipo sindigona tulo mpaka mmawa. thupi langa ladzala mphutsi ndi zipsera, khungu langa langʼambika ndipo likutuluka mafinya. “masiku anga ndi othamanga kupambana makina wolukira nsalu, ndipo amatha wopanda chiyembekezo. inu allah kumbukirani kuti moyo wanga uli ngati mpweya; sindidzaonanso masiku achisangalalo. amene akundiona tsopano akundiona; mudzandifunafuna koma sindidzapezekanso. monga mtambo umazimirira ndi kukanganuka, momwemonso munthu amene walowa mʼmanda sabwerera. iye sadzabweranso ku nyumba kwake ndipo onse omudziwa adzamuyiwala. “nʼchifukwa chake ine sindidzakhala chete; ndidzayankhula mopsinjika mtima, ndidzadandaula mowawidwa mtima. kodi ine ndine nyanja kapena chirombo chamʼnyanja kuti inu mundiyikire alonda? pamene ndikuganiza kuti ndidzapeza chitonthozo pa bedi panga ndipo pogona panga padzachepetsa madandawulo anga, ngakhale nthawi imeneyo mumandiopseza ndi maloto ndi kundichititsa mantha ndi masomphenya, kotero kuti ndimalakalaka kudzikhweza kapena kufa, kupambana kupirira zowawa zimene ndikuzimva mʼthupi mwanga. ine ndatopa nawo moyo wanga; sindingakonde kukhala moyo nthawi zonse. ndisiyeni ndekha pakuti moyo wanga ulibe tanthauzo. “kodi munthu nʼchiyani kuti muzimuganizira chotere, kuti muzisamala zochita zake, kuti muzimusanthula mmawa uliwonse ndi kumamuyesa nthawi yonse? kodi simudzaleka kumandizonda kuti ndipezeko mpata wopumula? ngati ine ndachimwa, ndachita chiyani kwa inu, inu wopenyetsetsa anthu? chifukwa chiyani mwachititsa kuti ndikhale ngati choponyera chandamale chanu? kodi ndasanduka katundu wolemera kwa inu? chifukwa chiyani simukundikhululukira zolakwa zanga ndi kundichotsera machimo anga? pakuti posachedwa ndilowa mʼmanda; mudzandifunafuna ine koma simudzandionanso.”

8

pamenepo bilidadi wa ku suki anayankha kuti, “kodi udzakhala ukuyankhula zoterezi mpaka liti? mawu ako ali ngati mphepo yamkuntho. kodi allah amapotoza chiweruzo cholungama? kodi wamphamvuzonse amalephera kuchita zachilungamo? pamene ana ako anamuchimwira allah, iye anawapereka kuti alangidwe chifukwa cha tchimo lawo. koma utayangʼana kwa allah, ndi kudandaulira wamphamvuzonse, ngati uli wangwiro ndi wolungama mtima ngakhale tsopano iye adzachitapo kanthu mʼmalo mwako ndipo adzakubwezeretsa pa malo ako oyenera. chiyambi chako chidzaoneka ngati chochepa koma chimaliziro chako chidzakhala chopambana. “funsa kwa anthu amvulazakale ndipo upeze zimene makolo awo anaziphunzira pakuti ife ndife ana adzulodzuloli ndipo sitidziwa chilichonse, ndipo moyo wathu pa dziko lapansi uli ngati chithunzithunzi. kodi iwo sadzakulangiza ndi kukufotokozera? kodi sadzakuwuza mawu ochokera pa zimene amazidziwa? kodi bango nʼkumera pa nthaka yopanda chinyontho? nanga mawango nʼkukula bwino popanda madzi? popanda madzi, zimenezi zimafota zikanali zaziwisi ndi zosadula; zimawuma msangamsanga kuposa bango. ndimo mmene amachitira anthu onse amene amayiwala allah; ndi mmene chiyembekezo cha munthu wosapembedza allah chimathera. kulimba mtima kwake kumafowoka; zimene iye amadalira zili ngati ukonde wa kangawude. iye amatsamira ukonde wake, koma umaduka; amawugwiritsitsa koma sulimba. munthu woyipayo ali ngati chomera chothiriridwa bwino chimene chili pa dzuwa, nthambi zake zimatambalala pa munda wake; mizu yake imayanga pa mulu wa miyala ndi kufunafuna malo woti izikike pa miyalapo. koma pamene yachotsedwa pamalo pakepo, pamalopo pamakana chomeracho ndi kuti, ‘ine sindinakuonepo.’ ndithudi chomeracho chimafota, ndipo pa nthakapo pamatuluka zomera zina. “ndithudi, allah sakana munthu amene alibe cholakwa kapena kulimbikitsa anthu ochita zoyipa. iye adzadzaza mʼkamwa mwako ndi phwete ndipo milomo yako idzafuwula ndi chimwemwe. adani ako adzachita manyazi, ndipo malo okhalamo anthu oyipa sadzaonekanso.”

9

ndipo yobu anayankha kuti, “zoonadi, ndikudziwa kuti zimenezi ndi zoona. koma munthu angathe bwanji kukhala wolungama pamaso pa allah? ngakhale wina atafuna kutsutsana naye, iye sangamuyankhe munthuyo ngakhale mawu amodzi omwe. allah ndi wa nzeru zambiri ndipo mphamvu zake ndi zochuluka. ndani analimbana naye popanda kupwetekeka? iye amasuntha mapiri, mapiriwo osadziwa, ndipo amawagubuduza ali wokwiya. iye amagwedeza dziko lapansi kulisuntha pamalo pake ndipo amanjenjemeretsa mizati yake. iye amayankhula ndi dzuwa ndipo siliwala; iyeyo amaphimba kuwala kwa nyenyezi. ndi allah yekha amene anayala mayiko akumwamba ndipo amayenda pa mafunde a pa nyanja. iye ndiye mlengi wa nyenyezi zamlalangʼamba ndi akamwiniatsatana, nsangwe ndi kumpotosimpita. iye amachita zozizwitsa zimene sizimvetsetseka, zodabwitsa zimene sizingawerengeke. akapita pafupi ndi ine sindingathe kumuona; akadutsa, sindingathe kumuzindikira. ngati iye alanda zinthu, ndani angathe kumuletsa? ndani anganene kwa iye kuti, ‘mukuchita chiyani?’ allah sabweza mkwiyo wake; ngakhale gulu lankhondo la rahabe linawerama pa mapazi ake. “nanga ine ndingathe kukangana naye bwanji? ndingawapeze kuti mawu oti nʼkutsutsana naye? ngakhale nditakhala wosalakwa, sindingamuyankhe; ndikanangopempha chifundo kwa woweruza wanga. ngakhale ndikanamuyitana ndipo iye ndi kuvomera, sindikhulupirira kuti akanamva mawu angawo. iye akanandikantha ndi mphepo yamkuntho, ndipo akanandipweteka popanda chifukwa. allah sakanandilola kuti ndipumenso koma akanandichulukitsira zowawa. tikanena za mphamvu, iye ndi wamphamvudi! ndipo tikanena za chiweruzo cholungama, ndani angamuzenge mlandu? ngakhale ndikanakhala wosalakwa, zoyankhula zanga zikananditsutsa; ndikanakhala wopanda cholakwa, pakamwa panga pakanandipeza wolakwa. “ngakhale ine ndili wosalakwa, sindidziyenereza ndekha; moyo wanga ndimawupeputsa. zonse nʼzofanana; nʼchifukwa chake ndikuti, ‘iye amawononga anthu osalakwa ndi anthu oyipa omwe.’ pamene mkwapulo ubweretsa imfa yadzidzidzi, iye amaseka tsoka la munthu wosalakwayo. pamene dziko lagwa mʼmanja mwa anthu oyipa iye amawatseka maso anthu oweruza dzikolo. ngati si iyeyo, nanga ndani? “masiku anga ndi othamanga kwambiri kupambana munthu waliwiro; masikuwo amapita ine osaonapo zabwino. amayenda ngati mabwato a njedza pa nyanja, ngati mphungu zothamangira nyama zoti zidye. nʼtanena kuti, ‘ndidzayiwala madandawulo anga, ndidzasintha nkhope yanga ndipo ndidzasekerera,’ ndikuopabe mavuto anga onse, popeza ndikudziwa kuti simudzavomereza kuti ndine wosalakwa. popeza ndapezeka kale wolakwa ndivutikirenji popanda phindu? ngakhale nditasamba mʼmadzi oyera kwambiri ndi kusamba mʼmanja mwanga ndi sopo, mutha kundiponyabe pa dzala, kotero kuti ngakhale zovala zanga zomwe zidzandinyansa. “allah si munthu ngati ine kuti ndithe kumuyankha, sindingathe kutsutsana naye mʼbwalo la milandu. pakanapezeka munthu wina kuti akhale mʼkhalapakati wathu, kuti atibweretse ife tonse pamodzi, munthu wina woti achotse ndodo ya allah pa ine kuti kuopsa kwake kusandichititsenso mantha! pamenepo ine ndikanatha kuyankhula mosamuopa allahyo, koma monga zililimu, sindingathe.

10

“ine ndatopa nawo moyo wanga; choncho ndidzanena zodandaula zanga momasuka ndipo ndidzayankhula mwa kuwawidwa mtima kwanga. ndidzati kwa allah wanga: musandiweruze kuti ndine wolakwa, koma mundiwuze chifukwa chimene inu mukukanganira ndi ine. kodi mumakondwera mukamandizunza, kunyoza ntchito ya manja anu, chonsecho mukusekerera ndi zochita za anthu oyipa? kodi maso anu ali ngati a munthu? kodi mumaona zinthu monga momwe amazionera munthu? kodi masiku anu ali ngati masiku a munthu, kapena zaka zanu ngati zaka za munthu, kuti inu mufufuze zolakwa zanga ndi kulondola tchimo langa, ngakhale mukudziwa kuti sindine wolakwa ndiponso kuti palibe amene angandilanditse mʼdzanja lanu? “munandiwumba ndi kundipanga ndi manja anu. kodi tsopano inu mudzatembenuka ndi kundiwononga? kumbukirani kuti munandipanga ndi dothi, kodi tsopano mundibwezeranso ku fumbi? suja munapatsa abambo anga mphamvu zoti andibale, suja munandikuza bwino mʼmimba mwa amayi anga? munandikuta ndi khungu ndi mnofu ndi kundilumikiza pamodzi ndi mafupa ndi mitsempha? munandipatsa moyo ndi kundionetsa chifundo chanu, ndipo munasamalira bwino moyo wanga. “koma izi ndi zimene munabisa mu mtima mwanu, ndipo ndikudziwa kuti zinali mʼmaganizo anu: kuti ngati ndingachimwe mudzakhala mukundipenyetsetsa ndipo kuti simudzalola kuti ndisalangidwe chifukwa cha kulakwa kwanga. ngati ndili wolakwa, tsoka langa! koma ngakhale ndili wosalakwa sindingathe kutukula mutu wanga, pakuti ndagwidwa ndi manyazi ndipo ndamizidwa mʼmavuto anga. ndipo ndikatukula mutu wanga, inu mumandisaka ngati mkango ndiponso mumandiopseza ndi mphamvu yanu. mumabweretsa mboni zatsopano potsutsana nane ndipo mkwiyo wanu pa ine umanka nukulirakulira ndi magulu anu olimbana nane amanka nachulukirachulukira. “chifukwa chiyani inu munalola kuti ndibadwe? ndi bwino ndikanafa diso lililonse lisanandione. ndikanapanda kubadwa, kapena akanangonditenga nditabadwa kupita nane ku manda! kodi masiku anga owerengeka sali pafupi kutha? ndilekeni kuti ndipumule pangʼono pokha ndisanapite ku malo amene munthu sabwererako ku dziko la imfa ndi kwa mdima wandiweyani, ku dziko la mdima wandiweyani ndi chisokonezo, kumene kuwala kumakhala ngati mdima.”

11

pamenepo zofari wa ku naama anayankha kuti, “kodi mawu ambirimbiriwa nʼkukhala osayankhidwa? kodi munthu woyankhulayankhulayu nʼkulungamitsidwa? kodi anthu nʼkukhala chete atamva kubwebweta kwakoku? kodi palibe wina amene adzakudzudzule pamene ukuyankhula zonyoza? iwe ukunena kwa allah kuti, ‘zikhulupiriro zanga ndi zopanda zolakwika ndipo ndine wangwiro pamaso panu.’ aa, nʼkanakonda allah akanayankhula kuti iye atsekule pakamwa pake kutsutsana nawe ndi kukuwululira chinsinsi cha nzeru yake, pakuti nzeru yeniyeni ili ndi mbali ziwiri. dziwa izi: allah wayiwala machimo ako ena. “kodi iwe ungathe kumvetsa zinsinsi za allah? kodi ungafufuze malire a nzeru za wamphamvuzonse? zili kutali kupambana mayiko akumwamba, nanga ungachite chiyani? ndi zakuya kupambana kuya kwa manda, nanga ungadziwe chiyani? muyeso wa nzeru zake ndi wautali kupambana dziko lapansi ndipo ndi wopingasa kupambana nyanja. “ngati iye atabwera ndi kukutsekera mʼndende nakutengera ku bwalo la milandu, ndani angathe kumuletsa? ndithudi, allah amazindikira anthu achinyengo; akaona choyipa, kodi sachizindikira? munthu wopanda nzeru sizingatheke kukhala wanzeru monganso mwana wa bulu wakuthengo sangasanduke munthu. “koma ngati upereka mtima wako kwa iye ndi kutambasulira manja ako kwa iyeyo, ngati utaya tchimo limene lili mʼdzanja lako ndi kusalola choyipa kuti chikhale mʼmoyo mwako, udzatukula mutu wako wosachita manyazi; udzayima chilili ndipo sudzachita mantha. udzayiwala ndithu zowawa zako, zidzakhala ngati madzi amene apita kale. moyo wako udzawala kupambana usana, ndipo mdima udzakhala ngati mmawa. udzalimba mtima popeza pali chiyembekezo; ndipo udzayangʼana mbali zonse ndi kugona mosatekeseka. udzagona pansi, popanda wina wokuopseza ndipo ambiri adzakupempha kuti uwachitire chifundo. koma anthu oyipa adzafuna thandizo osalipeza, ndipo adzasowa njira yothawirapo; chiyembekezo chawo chidzakhala imfa basi.”

12

pamenepo yobu anayankha kuti, “ndithudi inuyo ndinu anthu ndipo nzeru zanu zidzafera nanu pamodzi! koma inenso ndili nazo nzeru ngati inu; ineyo sindine munthu wamba kwa inu. ndani amene sadziwa zonse zimene mwanenazi? “ndasanduka chinthu choseketsa kwa abwenzi anga, ngakhale ndinkapemphera kwa allah ndipo iye ankandiyankha. ine ndasanduka chinthu chongoseketsa, ngakhale ndili wolungama ndi wosalakwa! anthu amene ali pabwino amanyoza anzawo amene ali pa tsoka. tsokalo limagwa pa amene wayamba kale kugwa. nyumba za anthu achifwamba zimakhala pa mtendere, ndipo anthu amene amaputa allah amakhala pabwino, amene amanyamula milungu yawo mʼmanja. “koma funsa nyama zakuthengo ndipo zidzakuphunzitsa, kapena mbalame zamumlengalenga ndipo zidzakuwuza; kapena uyankhule ndi dziko lapansi ndipo lidzakuphunzitsa, kapena ulole nsomba zamʼnyanja kuti zikufotokozere. kodi mwa zonsezi ndi chiti chimene sichidziwa kuti lachita zimenezi ndi dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh? mʼmanja mwake ndi mʼmene muli moyo wa cholengedwa chilichonse, ndiponso moyo wa anthu a mitundu yonse. kodi khutu sindiye limene limamva mawu monga mmene lilime limalawira chakudya? kodi nzeru sipezeka pakati pa anthu okalamba? kodi moyo wautali sumabweretsa nzeru zomvetsa zinthu? “kwa allah ndiye kuli nzeru ndi mphamvu; uphungu ndi kumvetsa zinthu ndi zake. chimene iye wapasula palibe angachimangenso. akatsekera munthu mʼndende palibe angamutulutse. iyeyo akamanga mvula dziko limawuma; akamasula mvulayo, madzi amasefukira pa dziko. kwa iye kuli mphamvu ndi kupambana; munthu wopusitsidwa ndiponso wopusitsa onse ali mu ulamuliro wake. iye amalanda aphungu nzeru zawo ndipo amapusitsa oweruza. iye amachotsa zingwe zimene mafumu anawamanga nazo ndipo amawamanga lamba mʼchiwuno mwawo. iye amasocheretsa ansembe atawalanda nzeru zawo ndipo amagonjetsa anthu amphamvu amene ndi okhazikika. iye amakhalitsa chete aphungu odalirika ndipo amalanda chidziwitso cha anthu akuluakulu. iye amanyoza anthu otchuka ndipo anthu anyonga amawatha mphamvu. iye amatulutsira poyera zinthu zozama za mu mdima ndipo mdima wandiweyaniwo amawusandutsa kuwala. iye amakuza mitundu ya anthu ndipo amayiwononganso; amachulukitsa mitundu ya anthu ndipo amayimwazanso. iye amalanda nzeru za atsogoleri a dziko lapansi; amawayendetsa mʼthengo mopanda njira. iwo amafufuzafufuza njira mu mdima wopanda chowunikira; iye amawayendetsa dzandidzandi ngati oledzera.

13

“ndaziona ndi maso anga zonsezi, ndazimva ndi makutu anga ndipo ndazimvetsa. zimene inu mukudziwa, inenso ndimazidziwa; ineyo sindine munthu wamba kwa inu. koma ine ndikulakalaka nditayankhula ndi wamphamvuzonse ndi kukamba mlandu wanga ndi allah. koma inu mukundipaka mabodza; nonsenu ndinu asingʼanga opanda phindu! achikhala munangokhala chete nonsenu! apo mukanachita zanzeru. tsopano imvani kudzikanira kwanga; imvani kudandaula kwa pakamwa panga. kodi inu mudzayankhula moyipa kuyankhulira allah? kodi mudzayankhulira iyeyo mwachinyengo? kodi mudzaonetsa kuti iyeyo ngokondera? kodi inu mudzamuteteza allah pa mlandu wake? allah atayangʼanitsitsa, inu nʼkukupezani wosalakwa? kodi inu mungamunamize iye monga momwe munganamizire munthu? ndithudi, iye angathe kukudzudzulani ngati muchita zokondera mseri. kodi ulemerero wake sungakuopseni? kodi kuopsa kwake sikungakuchititseni mantha? mawu anu anzeru ali ngati miyambi yopanda tanthauzo; mawu anu odzitchinjirizira ali ngati mpanda wadothi. “khalani chete ndipo ndilekeni ndiyankhule; tsono zimene zindichitikire zichitike. chifukwa chiyani ndikuyika moyo wanga pa chiswe ndi kutengera mʼmanja moyo wangawu? ngakhale iye andiphe, komabe ndidzamukhulupirira; ndithu, ndidzafotokoza mlandu wanga pamaso pake. zoonadi, ichi ndiye chidzakhala chipulumutso changa pakuti palibe munthu wosapembedza amene angafike pamaso pake! mvetserani mosamala mawu anga; makutu anu amve zimene ndikunena. pakuti tsopano ndawukonzekera mlandu wanga, ndikudziwa ndipo adzandipeza wolungama. kodi alipo wina amene angatsutsane nane? ngati zili choncho, ndidzakhala chete ndi kufa. “inu allah, ndipatseni zinthu ziwiri izi, ndipo pamenepo ine sindidzakubisalirani: muchotse dzanja lanu pa ine, ndipo muleke kundichititsa mantha ndi kuopsa kwanuko. tsono muyitane ndipo ndidzayankha, kapena mulole kuti ine ndiyankhule ndipo inu muyankhe. kodi zolakwa zanga ndi zingati ndipo machimo anga ndi angati? wonetseni kulakwa kwanga ndi machimo anga. chifukwa chiyani mukundifulatira ndi kundiyesa ine mdani wanu? kodi mudzazunza tsamba lowuluka ndi mphepo? kodi mudzathamangitsa mungu wowuma? pakuti inu mwalemba zinthu zowawa zonditsutsa nazo ndipo mukundipaka machimo a pa ubwana wanga. inu mwamanga miyendo yanga ndi maunyolo. mumayangʼanitsitsa mayendedwe anga onse poyika zizindikiro pamene mapazi anga apondapo. “motero munthu amatha ngati chinthu chofumbwa, ngati chovala chodyedwa ndi njenjete.

14

“munthu wobadwa mwa amayi amakhala masiku owerengeka ndipo ndi odzaza ndi mavuto okhaokha. amaphuka ngati duwa ndipo kenaka amafota; amathawa ngati mthunzi ndipo sakhalitsa. kodi munthu wotereyo nʼkumuyangʼanitsitsa? kodi mungamubweretse pamaso panu kuti mumuzenge mlandu? ndani angatulutse chabwino mʼchoyipa? palibe ndi mmodzi yemwe! masiku a munthu ndi odziwikiratu; munakhazikitsa chiwerengero cha miyezi yake ndipo munamulembera malire amene sangathe kuwalumpha. choncho inu mumufulatire ndipo mumuleke apumule kufikira atakondwera nawo moyo ngati munthu waganyu. “mtengo uli nacho chiyembekezo: ngati wadulidwa, udzaphukiranso ndipo nthambi zake sizidzaleka kuphukira. mizu yake ingathe kukalamba mʼnthaka ndipo chitsa chake nʼkuwola pa dothi, koma pamene chinyontho chafika udzaphukira ndipo udzaphuka nthambi ngati mtengo wanthete. koma munthu amafa nayikidwa mʼmanda, amapuma mpweya wotsiriza ndipo kutha kwake nʼkomweko. monga madzi amaphwera mʼnyanja kapena monga mtsinje umaphwera nuwuma, momwemonso munthu amagona ndipo sadzukanso; mpaka zamlengalenga zidzathe, anthu sadzauka kapena kudzutsidwa ku tulo tawo. “aa, inu mukanangondibisa mʼmanda ndi kundiphimba kuti ndisaoneke mpaka mkwiyo wanu utapita! achikhala munandiyikira nthawi, kuti pambuyo pake mundikumbukirenso. munthu akafa, kodi adzakhalanso ndi moyo? masiku anga onse a moyo wovutikawu ndidzadikira mpaka itafika nthawi yomasulidwa. inu mudzandiyitane ndipo ndidzakuyankhani; inu mudzafunitsitsa kuona cholengedwa chimene munachipanga ndi manja anu. ndithudi pamenepo mudzayangʼana mayendedwe anga koma simudzalondola tchimo langa. zolakwa zanga zidzakulungidwa mʼthumba; inu mudzaphimba tchimo langa. “koma monga phiri limakokolokera ndi kuswekasweka ndipo monga thanthwe limasunthira kuchoka pa malo ake, monganso madzi oyenda amaperesera miyala ndipo madzi othamanga amakokololera nthaka, momwemonso inu mumawononga chiyembekezo cha munthu. inu mumamugonjetsa kamodzinʼkamodzi ndipo munthuyo nʼkutheratu; inu mumasintha maonekedwe a nkhope yake ndipo mumamutaya kutali. ana ake akamalemekezedwa, iyeyo sazidziwa zimenezo; akamachititsidwa manyazi iye saziona zimenezo. iye amangomva zowawa za mʼthupi lake ndipo amangodzilirira yekha mwini wakeyo.”

15

pamenepo elifazi wa ku temani anayankha kuti, “kodi munthu wanzeru angayankhe ndi mawu achabechabe otere, kapena angakhutitse mimba yake ndi mphepo yotentha yochokera kummawa? kodi angathe kutsutsa ndi mawu opanda pake, kapena kuyankhula mawu opanda phindu? koma iwe ukuchepetsa zoopa allah ndipo ukutchinga zodzikhuthulira kwa allah. tchimo lako ndiye likuyankhulitsa pakamwa pakopo; ndipo watengera mayankhulidwe a atambwali. pakamwa pakopo ndiye pakukutsutsa osati pakamwa panga; milomo yakoyo ikukutsutsa. “kodi ndiwe munthu woyamba kubadwa? kodi unalengedwa mapiri asanalengedwe? kodi unali mʼgulu la alangizi a allah? kodi ukudziyesa wanzeru ndiwe wekha? kodi iwe umadziwa chiyani chimene ife sitichidziwa? kodi iwe uli ndi chidziwitso chanji chimene ife tilibe? anthu a imvi ndi okalamba ali mbali yathu, anthu amvulazakale kupambana abambo ako. kodi mawu otonthoza mtima ochokera kwa allah sakukukwanira, mawu oyankhula mofatsawa kwa iwe? chifukwa chiyani ukupsa mtima, ndipo chifukwa chiyani ukutuzula maso ako, moti ukupsera mtima allah ndi kuyankhula mawu otero pakamwa pako? “kodi munthu nʼchiyani kuti nʼkukhala woyera mtima kapena wobadwa mwa amayi nʼchiyani kuti nʼkukhala wolungama mtima? ngati allah sakhulupirira ngakhale angelo ake, ngakhale zakumwamba sizoyera pamaso pake, nanga kuli bwanji munthu amene ndi wonyansa ndi wa njira zokhotakhota, amene kuchita zoyipa kuli ngati kumwa madzi. “mvetsera kwa ine ndipo ndidzakufotokozera; ndilole ndikuwuze zimene ndaziona, zimene anandiphunzitsa anthu anzeru, sanandibisire kalikonse kamene anamva kuchokera kwa makolo awo. (ndi kwa iwowa kumene dziko lino linaperekedwa pamene panalibe mlendo wokhala pakati pawo). munthu woyipa amavutika ndi masautso masiku onse a moyo wake, munthu wankhanza adzavutika zaka zake zonse. amamva mawu owopsa mʼmakutu mwake, pamene zonse zikuoneka ngati zili bwino, anthu achifwamba amamuthira nkhondo. iye sakhulupirira kuti angathe kupulumuka ku mdima wa imfa; iyeyo ndi woyenera kuphedwa. amangoyendayenda pali ponse kunka nafuna chakudya; amadziwa kuti tsiku la mdima lili pafupi. masautso ndi nthumanzi zimamuchititsa mantha kwambiri; zimamugonjetsa iye monga imachitira mfumu yokonzekera kukathira nkhondo, chifukwa iye amatambasula dzanja lake kuyambana ndi allah ndipo amadzitama yekha polimbana ndi wamphamvuzonse. amapita mwa mwano kukalimbana naye atanyamula chishango chochindikala ndi cholimba. “ngakhale nkhope yake ndi yonenepa ndipo mʼchiwuno mwake muli mnofu wambiri, munthuyo adzakhala mʼmizinda yowonongeka ndi mʼnyumba zosayenera kukhalamo anthu, nyumba zimene zikugwa ndi kuwonongeka. iye sadzalemeranso ndipo chuma chake sichidzakhalitsa, ngakhale minda yake sidzabala zipatso pa dziko lapansi. iyeyo sadzapulumuka mu mdimamo; lawi lamoto lidzawumitsa nthambi zake, ndipo mpweya wochokera mʼkamwa mwa allah udzamusesa. asadzinyenge yekha podalira zinthu zachabechabe, pakuti pa mapeto pake sadzaphulapo kanthu. iye adzalandira malipiro ake nthawi yake isanakwane, ndipo nthambi zake sizidzaphukanso. iye adzakhala ngati mtengo wamphesa wopululidwa zipatso zake zisanapse, adzakhala ngati mtengo wa olivi umene wayoyola maluwa ake. pakuti anthu osapembedza allah adzakhala osabala ndipo moto udzapsereza nyumba za onse okonda ziphuphu. iwo amalingalira zaupandu ndipo amachita zoyipa; mtima wawo umakonzekera zachinyengo.”

16

pamenepo yobu anayankha kuti, “ndinamvapo zambiri monga zimenezi; nonsenu ndinu anthu osatha kutonthoza mtima mnzanu. kodi mawu anu ochulukawo adzatha? kodi chikukuvutani nʼchiyani kuti muzingoyankhula mawu otsutsawa? inenso ndikanatha kuyankhula monga inu, inuyo mukanakhala monga ndilili inemu; ine ndikanatha kuyankhula mawu omveka bwino kutsutsana nanu ndi kukupukusirani mutu wanga. ndipo mawu a pakamwa panga akanakulimbikitsani; chitonthozo chochokera pa milomo yanga chikanachepetsa ululu wanu. “koma ine ndikati ndiyankhule ululu wanga sukuchepa; ndipo ndikati ndikhale chete, ululu wanga sukuchokabe. ndithudi, inu allah mwanditha mphamvu; mwawononga banja langa lonse. inu mwandimanga ndipo kundimangako kwakhala umboni; kuwonda kwanga kwandiwukira ndipo kukuchita umboni wonditsutsa. allah amabwera kwa ine mwankhanza ndipo amadana nane, amachita kulumira mano; mdani wanga amandituzulira maso. anthu amatsekula pakamwa pawo kundikuwiza; amandimenya pa tsaya mwachipongwe ndipo amagwirizana polimbana nane. allah wandipereka kwa anthu ochita zoyipa ndipo wandiponyera mʼmanja mwa anthu oyipa mtima. ine ndinali pamtendere, koma allah ananditswanya; anandigwira pa khosi ndi kundiphwanya. iye anandisandutsa choponyera chandamale chake; anthu ake oponya mauta andizungulira. mopanda kundimvera chisoni, iye akulasa impsyo zanga ndipo akutayira pansi ndulu yanga. akundivulaza kawirikawiri, akuthamangira pa ine monga munthu wankhondo. “ndasokerera chiguduli pa thupi langa ndipo ndayika mphamvu zanga pa fumbi. maso anga afiira ndi kulira, ndipo zikope zanga zatupa; komatu manja anga sanachite zachiwawa ndipo pemphero langa ndi lolungama. “iwe dziko lapansi, usakwirire magazi anga; kulira kwanga kofuna thandizo kusalekeke! ngakhale tsopano mboni yanga ili kumwamba; wonditchinjiriza pa mlandu wanga ali komweko. wondipembedzera ndi bwenzi langa, pamene maso anga akukhuthula misozi kwa allah; iye, mʼmalo mwanga, amamudandaulira allah monga munthu amadandaulira bwenzi lake. “pakuti sipapita zaka zambiri ndisanayende mʼnjira imene sindidzabwerera.”

17

“mtima wanga wasweka, masiku anga atha, manda akundidikira. ndithudi, anthu ondiseka andizungulira; maso anga akupenyetsetsa mdani wanga. “inu allah, patseni chikole chimene mukufuna. ndani wina amene adzandiperekera ine chikole? inu mwatseka maganizo awo kuti asamvetse zinthu; choncho simudzawalola kuti apambane. ngati munthu apereka mnzake chifukwa cha chuma, ana ake sadzaona mwayi. “allah wandisandutsa chisudzo chochiseka aliyense, munthu amene anthu amalavulira malovu nkhope yake. mʼmaso mwanga mwada ndi chisoni; ndawonda ndi mutu womwe. anthu olungama akudabwa nazo zimenezi; anthu osachimwa akupsera mtima anthu osapembedza allah. komabe anthu olungama adzasunga njira zawo, ndipo anthu a makhalidwe abwino mphamvu zawo zidzanka zikuchuluka. “tsono bwerani nonsenu, bwerezaninso mawu anuwo, sindidzapezapo munthu wanzeru pakati panupo. masiku anga atha, zimene ndinakonza zalephereka, pamodzinso ndi zokhumba za mtima wanga. anthu awa amasandutsa usiku kukhala usana, nthawi ya usiku iwo amati ‘kwatsala pangʼono kucha.’ ngati nyumba imene ndikuyiyembekezera ndi manda, ngati ndiyala bedi langa mu mdima, ngati ndinena kwa dzenje la manda ‘ndinu abambo anga,’ ndiponso kwa mphutsi kuti, ‘ndinu amayi anga’ kapena ‘mlongo wanga,’ tsono chiyembekezo changa chili kuti? ndani angaone populumukira panga? ndithu sindidzakhalanso ndi chiyembekezo chilichonse, polowa mʼmanda, pamene ndidzatsikira ku fumbi.”

18

pamenepo bilidadi wa ku suki anayankha kuti, “kodi iwe yobu utsiriza liti zoyankhula zakozi? khala munthu wozindikira zinthu ndipo ukatero ife tidzayankhula. chifukwa chiyani ukutiyesa ngati ngʼombe ndi kuoneka ngati opusa mʼmaso mwako? iwe amene ukudzipweteka wekha ndi mkwiyo wako, kodi dziko lapansi lisanduke bwinja chifukwa cha iweyo? kodi kapena thanthwe lisunthidwe kuchoka pa malo ake? “nyale ya munthu woyipa yazimitsidwa; malawi a moto wake sakuwalanso. kuwala kwa mʼnyumba mwake kwasanduka mdima; nyale ya pambali pake yazima. mayendedwe ake amgugu azilala; fundo zake zomwe zamugwetsa. mapazi ake amulowetsa mu ukonde ndipo akungoyendayenda mu ukondewo. msampha wamkola mwendo; khwekhwe lamugwiritsitsa. amutchera msampha pansi mobisika; atchera diwa pa njira yake. zoopsa zikumuchititsa mantha kumbali zonse, zikutsatira mayendedwe ake onse. mphamvu zake zatha chifukwa cha njala, tsoka likumudikira. wagwidwa nthenda yoopsa thupi lonse; miyendo yake, manja ake, zonse zawola. wachotsedwa mʼnyumba imene ankadalira, ndipo amukokera ku imfa, mfumu ya zoopsa zonse. mʼnyumba mwake zonse zachotsedwamo; awazamo sulufule kuti aphe tizirombo ta matenda. mizu yake ikuwuma pansi ndipo nthambi zake zikufota sadzakumbukiridwanso pa dziko lapansi; sadzakhalanso ndi chinthu chomutchukitsa mʼdziko. amuchotsa pa malo owala ndi kumuponya ku mdima, ndipo amupirikitsa pa dziko lonse. iye alibe ana kapena zidzukulu pakati pa anthu ake, kulibe wotsala kumene iye ankakhala. anthu akumadzulo adabwa kwambiri ndi tsoka lake; anthu akummawa agwidwa ndi mantha aakulu. ndithudi, izi ndiye zimagwera munthu woyipa; amenewa ndiye mathero a munthu amene sadziwa allah.”

19

pamenepo yobu anayankha kuti, “kodi mudzakhala mukundizunza mpaka liti, ndi kundilasa ndi mawu anuwo? inuyo mwandinyoza kwambiri; mwanditsutsa mopanda manyazi. ngati ndi zoona kuti ine ndasochera, cholakwachotu nʼchanga. ngati ndithudi mukudziyika nokha pamwamba panga, ndi kugwiritsa ntchito kunyozedwa kwanga polimbana nane, pamenepa dziwani kuti allah wandilakwira ndipo wandizinga ukonde wake. “ngakhale ndifuwule kuti, ‘akundizunza!’ palibe wondiyankha; ngakhale ndipemphe thandizo, palibe wondichitira zolungama. allah wanditsekera njira yanga kotero sindingathe kudutsa; waphimba njira zanga ndi mdima. iye wandilanda ulemu wanga ndipo wandivula chipewa chaufumu pamutu panga. wandiphwanyaphwanya mbali zonse ndipo ndatheratu; iye wazula chiyembekezo changa ngati mtengo. wandikwiyira ndipo akundiyesa mmodzi mwa adani ake. ankhondo ake akubwera kwa ine mwamphamvu, akonzekera zodzalimbana nane ndipo azungulira nyumba yanga. “allah wandisiyanitsa ndi abale anga; wasandutsa odziwana nane kukhala achilendo kwa ine. abale anga andithawa; abwenzi anga andiyiwala. anthu odzacheza ku nyumba kwanga ndiponso antchito anga aakazi andisandutsa mlendo; ndasanduka mlendo mʼmaso mwawo. ndikayitana wa ntchito wanga, iye sandiyankha, ngakhale ndikapempha ndi pakamwa panga sandichitira kanthu. mpweya wanga umamunyansa mkazi wanga; ndine chinthu chonyansa kwa abale anga a mimba imodzi. inde, ngakhale ana amandinyoza; akandiona amandinyodola. anzanga onse apamtima amanyansidwa nane; iwo amene ndinkawakonda andiwukira. ndangotsala khungu ndi mafupa okhaokha; ndapulumuka lokumbakumba. “mvereni chisoni, inu abwenzi anga, mvereni chisoni, pakuti dzanja la allah landikantha. chifukwa chiyani mukundilondola ngati allah? kodi simunatope nalo thupi langa? “aa, achikhala mawu anga analembedwa, achikhala analembedwa mʼbuku, akanalembedwa pa mwala ndi chitsulo, akanalembedwa pa thanthwe kuti sangathe kufufutidwa! koma ndikudziwa kuti mpulumutsi wanga ali ndi moyo, ndipo pa nthawi yomaliza adzabwera kudzanditeteza. ndipo khungu langa litatha nʼkuwonongeka, mʼthupi langa lomweli ndidzamuona allah. ine ndemwe ndidzamuona iye ndi maso angawa, ineyo, osati wina ayi. ndithu mtima wanga ukufunitsitsadi! “koma inu mukuti, ‘haa! tingamuzunze bwanji, popeza kuti zonsezi zaoneka chifukwa cha iye yemweyo?’ inu muyenera kuopa lupanga; pakuti mkwiyo wake umalangadi ndi lupanga; zikadzatero muzadziwa kuti chiweruzo chilipo ndithu.”

20

pamenepo zofari wa ku naama anayankha kuti “kuvutika kwa mʼmaganizo kwanga kwandifulumiza kuti ndiyankhe chifukwa ndasautsidwa kwambiri. ndikumva kudzudzula kondinyoza, ndipo kumvetsetsa kwanga kwa zinthu kwandifulumiza kuti ndiyankhe. “ndithudi iwe ukudziwa momwe zinthu zakhala zikuchitikira kuyambira kale, kuchoka nthawi imene munthu analengedwa pa dziko lapansi, kuti chisangalalo cha woyipa nʼchosachedwa kutha, chimwemwe cha wosapembedza allah nʼchakanthawi kochepa. ngakhale atamayenda mapewa ake ali mmwamba ndipo mutu wake uli nengʼaa, iye adzatheratu monga momwe imatayikira ndowe yake yomwe; iwo amene ankamuona adzati, ‘kodi uje uja ali kuti?’ adzazimirira ngati maloto ndipo sadzapezekanso, adzachotsedwa ngati masomphenya a usiku. diso limene linamuona silidzamuonanso; sadzapezekanso pamalo pake. ana ake adzabwezera zonse zimene iyeyo analanda anthu osauka; mphamvu zaunyamata zimene zili mʼthupi mwake zidzagona naye limodzi mʼfumbi. “ngakhale zoyipa zili zozuna mʼkamwa mwake ndipo amazibisa kunsi kwa lilime lake, ngakhale salola kuzilavula, ndipo amazisunga mʼkamwa mwake, koma chakudya chake chidzawawasa mʼmimba mwake; chidzasanduka ngati ndulu ya njoka mʼkati mwa iyeyo. adzachisanza chuma chimene anachimeza; allah adzachitulutsa mʼmimba mwa munthuyo. iye adzayamwa ndulu ya njoka ndipo ululu wa mphiri udzamupha. sadzasangalala ndi timitsinje, mitsinje yoyenda uchi ndi mafuta. ayenera kubweza zimene anazigwirira ntchito osazidya; sadzasangalala ndi phindu la malonda ake. pakuti iye anapondereza anthu osauka ndipo anawasiya wopanda thandizo; iyeyo analanda nyumba zimene sanamange. “chifukwa choti umbombo wake sutha, sadzatha kusunga chilichonse chimene amakondwera nacho. palibe chatsala kuti iye adye; chuma chake sichidzachedwa kutha. ngakhale ndi munthu wachuma, mavuto adzamugwera; mavuto aakulu adzamugwera. akadya nʼkukhuta, allah adzamugwetsera ukali wamoto ngati mvula yosalekeza. ngakhale athawe mkondo wachitsulo, muvi wamkuwa wosongoka udzamulasa. muviwo adzawutulutsira ku msana, songa yake yowala kuchoka mʼmphafa mwake. adzagwidwa ndi mantha aakulu; mdima wandiweyani ukudikira chuma chake. moto wopanda wowukoleza udzamupsereza ndi kuwononga zonse zotsala mʼnyumba yake. zamumlengalenga zidzawulula kulakwa kwake; dziko lapansi lidzamuwukira. chigumula cha madzi chidzawononga nyumba yake, katundu wake adzatengedwa pa tsiku la ukali wa allah. izi ndi zimene allah amasungira anthu oyipa, mphotho imene allah amayikira iwowo.”

21

pamenepo yobu anayankha kuti, “mvetserani bwino mawu anga; ichi chikhale chitonthozo changa chochokera kwa inu. ndiloleni ndiyankhule ndipo ndikatha kuyankhula munditonzetonze. “kodi ine ndikudandaulira munthu? tsono ndilekerenji kupsa mtima? ndipenyeni ndipo mudabwe; mugwire dzanja pakamwa. ndikamaganiza zimenezi ndimachita mantha kwambiri; thupi langa limanjenjemera. chifukwa chiyani anthu oyipa amakhalabe ndi moyo, amakalamba ndi kusanduka amphamvu? amaona ana awo akukhazikika pamodzi nawo, zidzukulu zawo zikukula bwino iwo akuona. mabanja awo amakhala pa mtendere ndipo sakhala ndi mantha; mkwapulo wa allah suwakhudza nʼkomwe. ngʼombe zawo zazimuna sizilephera kubereketsa; ngʼombe zawo zazikazi sizipoloza. amatulutsa ana awo ngati gulu la nkhosa; makanda awo amavinavina pabwalo. amayimba nyimbo pogwiritsa ntchito matambolini ndi azeze; amakondwa pakumva kulira kwa chitoliro. zaka zawo zimatha ali mu ulemerero ndipo amatsikira ku manda mwamtendere. koma anthuwo amawuza allah kuti, ‘tichokereni!’ ife tilibe chikhumbokhumbo chofuna kudziwa njira zanu. kodi wamphamvuzonseyo ndani kuti timutumikire? ife tipindula chiyani tikamapemphera kwa iyeyo? komatu ulemerero wawo suli mʼmanja mwawo, koma ine ndimakhala patali ndi uphungu wa anthu oyipa. “koma nʼkangati kamene nyale ya anthu oyipa imazimitsidwa? nʼkangati kamene tsoka limawagwera? nʼkangati kamene allah amawakwiyira ndi kuwalanga? nʼkangati kamene iwo amakhala ngati phesi lowuluka ndi mphepo, ngati mungu wowuluzika ndi kamvuluvulu? paja amati, ‘allah amalanga ana chifukwa cha machimo abambo awo.’ koma allah amabwezera chilango munthuyo, kuti adziwe kuti allah amalangadi. mulole kuti adzionere yekha chilango chake, kuti alawe ukali wa wamphamvuzonse. nanga kodi amalabadira chiyani zabanja lake limene walisiya mʼmbuyo, pamene chiwerengero cha masiku ake chatha? “kodi alipo wina amene angaphunzitse allah nzeru, poti iye amaweruza ngakhale anthu apamwamba? munthu wina amamwalira ali ndi mphamvu zonse, ali pa mtendere ndi pa mpumulo, thupi lake lili lonenepa, mafupa ake ali odzaza ndi mafuta. munthu wina amamwalira ali wowawidwa mtima, wosalawapo chinthu chabwino chilichonse. olemera ndi osauka omwe amamwalira ndi kuyikidwa mʼmanda ndipo onse amatuluka mphutsi. “ndikudziwa bwino zimene mukuganiza, ziwembu zanu zomwe mukuti mundichitire. inu mukuti, ‘kodi nyumba ya mkulu uja ili kuti, matenti amene munkakhala anthu oyipa aja ali kuti?’ kodi munawafunsapo anthu amene ali pa ulendo? kodi munaganizirapo zimene iwo amanena? zakuti munthu woyipa amasungidwa chifukwa cha tsiku la tsoka, kuti amapulumutsidwa chifukwa cha tsiku la ukali wa allah? kodi ndani amadzudzula munthu wochimwayo? ndani amamubwezera zoyipa zimene anachita? iye amanyamulidwa kupita ku manda ndipo anthu amachezera pa manda ake. dothi la ku chigwa limamukomera; anthu onse amatsatira mtembo wake, ndipo anthu osawerengeka amakhala patsogolo pa chitanda chakecho. “nanga inu mudzanditonthoza bwanji ine ndi mawu anu opandapakewo palibe chimene chatsala kuti muyankhe koma mabodza basi!”

22

pamenepo elifazi wa ku temani anayankha kuti, “kodi munthu nʼkukhala waphindu kwa allah? kodi munthu wanzeru angamupindulire iye? kodi wamphamvuzonse akanapeza chabwino chotani iweyo ukanakhala wolungama? kodi iyeyo akanapeza phindu lanji makhalidwe ako akanakhala angwiro? “kodi nʼchifukwa choti umamuopa, kuti azikudzudzula, kuti azifuna kukukokera ku mlandu? kodi osati nʼchifukwa chakuti kuyipa kwako nʼkwakukulu? kodi machimo ako si opanda malire? iwe unkawumiriza abale ako kuti akupatse chikole popanda chifukwa; umalanda anthu zovala zawo ndi kuwasiya amaliseche. sunawapatse madzi anthu otopa, ndipo unawamana chakudya anthu anjala, ngakhale unali munthu wamphamvu, wokhala ndi malo akeake, munthu waulemu wake, wokhala mʼdzikomo. ndipo akazi amasiye unawachotsa wopanda kanthu, ndipo unapondereza ana amasiye. nʼchifukwa chake misampha yakuzungulira, nʼchifukwa chake tsoka ladzidzidzi lakuchititsa mantha, nʼchifukwa chake kuli mdima kuti sungathe kuona kanthu, nʼchifukwa chakenso madzi achigumula akumiza. “kodi allah sali kutalitali kumwamba? ndipo ona nyenyezi zili mmwamba kwambirizo, ona kutalika kwake pamene zililipo! komabe iweyo ukunena kuti, ‘kodi allah amadziwa chiyani? kodi iye amaweruza mu mdima woterewu? mitambo yakuda yamuphimba, kotero kuti iye sakutiona pamene akuyendayenda pamwamba pa thambopo.’ kodi iwe udzayendabe mʼnjira yakale imene anthu oyipa ankayendamo? iwo anachotsedwa nthawi yawo isanakwane, maziko awo anakokoloka ndi madzi achigumula. anthuwo anati kwa allah, ‘tichokereni! kodi wamphamvuzonse angatichitire chiyani?’ chonsecho ndi iye amene anadzaza nyumba zawo ndi zinthu zabwino, choncho ine sindigwirizana ndi uphungu wa anthu oyipa. “anthu olungama amaona kuwonongeka kwawo ndipo amakondwera; anthu osalakwa amangoseka, akamuona woyipa akulangidwa. amanena kuti, ‘ndithudi adani athu awonongeka ndipo moto wawononga chuma chawo!’ “gonjera allah kuti ukhale naye pamtendere; ukatero udzaona zabwino. landira malangizo a pakamwa pake ndipo usunge mawu ake mu mtima mwako. ukabwerera kwa wamphamvuzonse udzabwezeretsedwa; ukachotsa zoyipa zonse zimene zimachitika mʼnyumba mwako, ndipo chuma chamtengowapatali nuchiona ngati fumbi, golide wa ku ofiri numutaya ku miyala ya ku zigwa. pamenepo wamphamvuzonseyo adzakhala golide wako, siliva wako wamtengowapatali. pamenepo udzakondwera naye wamphamvuzonse ndipo udzakweza nkhope yako kwa allah. udzamupempha ndipo adzakumvera, ndipo udzapereka zimene unalonjeza. chimene watsimikiza kuti uchite, chidzachitikadi, kuwala kudzakuwunikira pa njira yako. pamene anthu agwetsedwa pansi, iwe nʼkunena kuti, ‘akwezeni!’ pamenepo iye adzapulumutsa anthu oponderezedwa. iye adzapulumutsa ngakhale munthu amene ndi wolakwa, ameneyo adzapulumutsidwa kudzera mʼkulungama kwako.”

23

pamenepo yobu anayankha kuti, “leronso kudandaula kwanga nʼkwakukulu kwambiri; iye akundilanga kwambiri ngakhale ndi kubuwula. ndikanangodziwa kumene ndikanamupeza allah; ndikanangopita kumene amakhalako! ndikanafotokoza mlandu wanga pamaso pake ndipo ndikanayankhula mawu odziteteza. ndikanadziwa mawu amene iye akanandiyankha, ndi kulingalira bwino zimene akananena! kodi iye akanalimbana nane mwa mphamvu zake zazikulu? ayi, iye sakanayankhula zinthu zotsutsana nane. kumeneko munthu wolungama akanafotokoza mlandu wake pamaso pake, ndipo woweruzayo akanandipeza wosalakwa nthawi zonse. “taonani, ndikapita kummawa, iye kulibe kumeneko, ndikapita kumadzulo sinditha kumupeza kumeneko. akamagwira ntchito kumpoto, sindimuona kumeneko akapita kummwera, sindimuona. koma iye amadziwa mmene ndimayendera; iyeyo akandiyesa adzandipeza kuti ndili ngati golide. mapazi anga akhala akuponda mʼmapazi ake; ndasunga njira yake ndipo sindinayitaye. sindinapatuke kusiya malamulo ochokera pakamwa pake; ndasunga mawu a pakamwa pake kupambana chakudya changa cha tsiku ndi tsiku. “koma iyeyo ndi wosasinthika, ndipo ndani angatsutsane naye? iye amachita chilichonse chimene wafuna. iye amachita chimene watsimikiza kuti chindichitikire, ndipo malingaliro oterowa ali nawobe. nʼchifukwa chake ndikuchita mantha kwambiri pamaso pake; ndikamaganiza zonsezi ndimamuopa. allah walefula mtima wanga; wamphamvuzonse wandiopseza kwambiri. komatu sindinachititsidwe mantha ndi mdima, ndi mdima wandiweyani umene waphimba nkhope yanga.

24

“chifukwa chiyani wamphamvuzonse sayikiratu nthawi yoti aweruze? chifukwa chiyani iwo amene amadziwa iyeyo amayembekezera pachabe masiku oterewa? anthu amasuntha miyala ya mʼmalire, kuti akuze dziko lawo; amadyetsa ziweto zimene aba. amalanda abulu a ana amasiye ndipo amatenganso ngʼombe ya mkazi wamasiye ngati chikole. amachotsa mʼmisewu anthu osauka, ndipo amathamangitsa amphawi onse mʼdziko. amphawiwo amakhala ngati mbidzi mʼchipululu, amayendayenda kufuna chakudya; dziko lowuma limapereka chakudya cha ana awo. iwo amakolola za mʼminda ya eni ake, ndipo amakunkha mphesa mʼminda ya anthu oyipa. amagona maliseche usiku wonse kusowa zovala; pa nthawi yozizira amasowa chofunda. amavumbwa ndi mvula ya mʼmapiri ndipo amakangamira ku matanthwe kusowa pobisalapo. amatsomphola mwana wamasiye wa ku bere; ndipo amagwira mwana wakhanda wa mʼmphawi kuti akhale chikole. amphawi amangoyenda maliseche kusowa zovala; amasenza mitolo ya tirigu, koma nʼkumagonabe ndi njala. iwo amayenga mafuta a olivi mʼminda ya anthu oyipa; amapsinya mphesa, koma nʼkumamvabe ludzu. kubuwula kwa anthu amene akufa kumamveka kuchokera mu mzinda, anthu ovulala akulirira chithandizo. koma allah sakuyimba mlandu wina aliyense. “pali ena amene amakana kuwala, amene safuna kuyenda mʼkuwalako kapena kukhala mʼnjira zake. dzuwa likalowa, wopha anzake amadzuka ndipo amakapha osauka ndi amphawi; nthawi ya usiku iye amasanduka mbala. munthu wachigololo amadikira chisisira; iyeyo amaganiza kuti, ‘palibe amene akundiona,’ ndipo amaphimba nkhope yake. mbala zimathyola nyumba usiku, koma masana zimadzitsekera; izo zimathawa kuwala. pakuti kwa onsewa mdima wandiweyani ndiye kuti kwawachera. iwo amachita ubale ndi zoopsa za mdima. “komatu iwowo ndi thovu loyandama pa madzi; minda yawo ndi yotembereredwa pa dzikolo kotero kuti palibe amene amapita ku minda ya mpesa. monga momwe kutentha ndi chilala zimasungunulira madzi owundana ndi momwemonso mmene manda amachotsera omwe achimwa. mayi wowabereka amawayiwala, mphutsi zimasangalala powadya; anthu oyipa sakumbukiridwanso koma amathyoka ngati mtengo. amachitira nkhanza mayi wosabala ndi mayi amene alibe mwana, ndipo sakomera mtima mkazi wamasiye. koma allah amawononga munthu wamphamvu mwa mphamvu zake; ngakhale munthuyo atakhazikika, alibe chiyembekezo cha moyo wake. allah atha kuwalola kuti akhale mosatekeseka, koma amakhala akupenyetsetsa njira zawo. kwa kanthawi kochepa oyipa amakwezedwa ndipo kenaka saonekanso; amatsitsidwa ndipo amachotsedwa monga ena onse; amadulidwa ngati ngala za tirigu. “ngati zimenezi sizoona, ndani angaonetse kuti ndine wabodza ndi kusandutsa mawu anga kukhala wopanda pake?”

25

apo bilidadi wa ku suki anayankha kuti, “ulamuliro ndi kuopsa ndi za allah, iye amakhazikitsa bata mu ufumu wake kumwambako. kodi magulu ake ankhondo nʼkuwerengeka? kodi kuwala kwake sikuwalira ndani? kodi munthu angakhale bwanji wolungama pamaso pa allah? kodi munthu wobadwa mwa mayi angakhale wangwiro? ngati mwezi sutha kuwala kwenikweni, ndipo nyenyezi sizitha kuwala pamaso pake, nanji tsono munthu amene ali ngati mphutsi, mwana wa munthu amene ali ngati nyongolotsi!”

26

pamenepo yobu anayankha kuti, “wamuthandizadi munthu wopanda mphamvu! walimbitsadi dzanja la munthu wofowoka! wapereka malangizo kwa munthu amene alibe nzeru! ndipotu waonetsadi nzeru zochuluka! kodi wakuthandiza ndani kuti uyankhule mawu awa? ndipo ndi mzimu wa yani umene unayankhula pakamwa pako? “mizimu ya anthu akufa ikunjenjemera pansi pa madzi, ndi zonse zokhala mʼmadzimo. dziko la anthu akufa ndi lapululu pamaso pa allah; chiwonongeko ndi chosaphimbidwa. allah anayala thambo la kumpoto pa phompho; iye anakoloweka dziko lapansi mʼmalo mwake pamene panali popanda nʼkanthu komwe. amasunga madzi ambiri mʼmitambo yake, koma mitamboyo siphulika chifukwa cha kulemera kwa madziwo. iye amaphimba mwezi wowala, amawuphimba ndi mitambo yake. allah anawalembera madzi malire wonga uta, kukhala malire pakati pa kuwunika ndi mdima. mizati yochirikiza mitambo yakumwamba imanjenjemera, ndi kudabwa pa kudzudzula kwake. ndi mphamvu zake anatontholetsa nyanja; ndi nzeru zake anakantha chirombo cha mʼmadzi chija chotchedwa rahabe. ndi mpweya wake anayeretsa zamumlengalenga, dzanja lake linapha chinjoka chothawa chija. zimenezi ndi pangʼono chabe mwa ntchito yake; tingomva pangʼono za iye ngati kunongʼona! kodi ndani angathe kudziwa kukula kwa mphamvu zake?”

27

ndipo yobu anapitiriza kuyankhula kwake: “ndithu pali allah wamoyo, amene wakana kundiweruza molungama, wamphamvuzonse, amene wawawitsa mtima wanga, nthawi zonse pamene ndili ndi moyo, mpweya wa allah uli mʼmphuno mwanga, pakamwa panga sipadzatuluka mawu oyipa, lilime langa silidzayankhula zachinyengo. sindidzavomereza kuti inu mukunena zoona; mpaka imfa yanga, sindidzataya ungwiro wanga. ndidzasunga chilungamo changa ndipo sindidzalola kuti chindichokere; chikumbumtima changa sichidzanditsutsa nthawi yonse ya moyo wanga. “mdani wanga akhale ngati woyipa, wondiwukira akhale ngati munthu wosalungama! nanga chiyembekezo cha munthu wosapembedza nʼchiyani pamene aphedwa, pamene allah achotsa moyo wake? kodi allah amamva kulira kwake pamene zovuta zamugwera? kodi adzapeza chikondwerero mwa wamphamvuzonse? kodi adzapemphera kwa allah nthawi zonse? “ndidzakuphunzitsani za mphamvu ya allah ndipo sindidzabisa njira za wamphamvuzonse. inu mwadzionera nokha zonsezi. nanga bwanji mukuyankhula zopanda pake? “pano pali chilango chimene allah amasungira woyipa, cholowa chimene munthu wankhanza amalandira kuchokera kwa wamphamvuzonse. angakhale ana ake achuluke chotani adzaphedwa ndi lupanga ndipo zidzukulu zake zidzasowa zakudya. amene adzatsalireko adzafa ndi mliri, ndipo akazi awo amasiye sadzawalira. ngakhale aunjike siliva ngati fumbi, ndi kukundika zovala ngati mchenga, zimene wasungazo wolungama ndiye adzavale, ndipo anthu osalakwa ndiwo adzagawane siliva wakeyo. nyumba imene akuyimanga ili ngati mokhala kadziwotche, ili ngati msasa umene mlonda amamanga. amapita kokagona ali wolemera koma kutha kwake nʼkomweko; akatsekula maso ake, chuma chake chonse chapita. zoopsa zimamukokolola ngati madzi achigumula; mphepo yamkuntho imamunyamula usiku. mphepo ya kummawa imamuwulutsa ndipo iye saonekanso ndipo imamuchotsa pamalo pake. imakuntha pa iye osamuchitira chisoni, pamene akuyesa kuthawa mphamvu zake mwaliwiro. mphepoyo imamuwomba ndithu ndipo kuchokera pamalo pake imamuopseza.”

28

pali mgodi wa siliva ndiponso malo oyengerapo golide. chitsulo amachikumba pansi, ndipo mkuwa amawusungunula ku miyala yamkuwa. munthu amalowa mu mdima atatenga nyale, amafunafuna miyala mpaka ku malire a mgodiwo, kufuna mkuwa mu mdima wandiweyani. amakumba njira zapansi mu mgodimo, kutali ndi kumene kumakhala anthu, kumalo kumene phazi la munthu silinapondeko; iye amakhala ali lende pansipo namazungulira uku ndi uku. nthaka, imene imatulutsa zakudya, kunsi kwake kumachita ngati kwasandulizika ndi moto; miyala ya safiro imachokera mʼmatanthwe ake, ndipo mʼfumbi lake mumakhala miyala yagolide. palibe mbalame yodya zinzake imene imadziwa njira yobisikayi, palibe kamtema amene anayiona. zirombo zolusa sizipondamo mʼnjiramo, ndipo mkango sudzeranso mʼmenemo. munthu amaphwanya matanthwe olimba, ndipo amagubuduza mapiri kuyambira mʼtsinde. amabowola njira mʼmatanthwewo; ndipo amaona chuma chonse cha mʼphirimo. amaletsa mitsinje ya pansipo kuti isayendenso, motero amatulutsira poyera zinthu zobisika. “koma nzeru zingapezeke kuti? kodi kumvetsa zinthu kumakhala kuti? munthu sadziwa kufunika kwake kwa nzeruzo; nzeruyo sipezeka pa dziko lino la anthu amoyo. phompho likuti, ‘sizipezeka mwa ine muno.’ nyanja ikuti, ‘mwa ine munonso ayi.’ nzeru sungazigule ndi golide wabwino kwambiri, mtengo wake sungawuyerekeze ndi siliva wambiri. nzeru singagulidwe ndi golide wa ku ofiri, kapena ndi miyala ya onikisi kapena ya safiro. nzeru sungayiyerekeze ndi golide kapena mwala wa galasi, sungayigule ndi zokometsera zagolide. miyala ya korali ndi krisitali siyoyeneranso ndi kuyitchula nʼkomwe; mtengo wa nzeru ndi woposa miyala ya rubi. nzeru sungayiyerekeze ndi miyala ya topazi ya ku kusi; nzeru singagulidwe ndi golide wabwino kwambiri. “kodi tsono nzeru zimachokera kuti? kodi kumvetsa zinthu kumakhala kuti? malo ake ndi obisika kwa zamoyo zonse, ndi obisika ngakhale kwa mbalame zamlengalenga. chiwonongeko ndi imfa zikuti, ‘tangomva mphekesera chabe ya zimenezo!’ allah yekha ndiye amadziwa njira yake yopita kumeneko, ndipo iye yekha amadziwa kumene nzeru imakhala, pakuti iye amayangʼana mpaka ku malekezero a dziko lapansi ndipo amaona zonse za kunsi kwa thambo. iye atapatsa mphepo mphamvu zake, nayeza kuzama kwa nyanja, atakhazikitsa lamulo loti mvula izigwa ndi kukonza njira ya chingʼaningʼani cha bingu, pamenepo ndi pamene anayangʼana nzeruzo naziyeza mtengo wake; nazikhazikitsa ndi kuzisanthula bwino lomwe. ndipo iye anati kwa munthu, ‘taonani, kuopa ambuye, ndiye nzeru zimenezo ndipo kuthawa zoyipa ndiye kumvetsa zinthu kumeneko.’ ”

29

yobu anapitiriza kuyankhula kwake: “aa! ndikanakhala momwe ndinalili miyezi yapitayi, masiku amene allah ankandiyangʼanira, pamene nyale yake inkandiwunikira ndipo ndi kuwunika kwakeko ine ndinkatha kuyenda mu mdima! ndithu, masiku amene ndinali pabwino kwambiri, pamene ubwenzi wa allah unkabweretsa madalitso pa nyumba yanga, nthawi imene wamphamvuzonse anali nane, ndipo ana anga anali atandizungulira mʼmbalimu, pamene popondapo ine panali patakhathamira mafuta a mkaka, ndipo pa thanthwe pamatuluka mitsinje ya mafuta a olivi. “pamene ndinkapita pa chipata cha mzinda ndi kukhala pa mpando wanga pabwalo, anyamata amati akandiona ankapatuka ndipo anthu akuluakulu ankayimirira; atsogoleri ankakhala chete ndipo ankagwira pakamwa pawo; anthu otchuka ankangoti duu, ndipo malilime awo anali atamatirira ku nkhama zawo. aliyense amene anamva za ine anayankhula zabwino zanga, ndipo iwo amene anandiona ankandiyamikira, chifukwa ndinkapulumutsa mʼmphawi wofuna chithandizo, ndiponso mwana wamasiye amene analibe aliyense womuthandiza. munthu amene anali pafupi kufa ankandidalitsa; ndinkasangalatsanso mkazi wamasiye. chilungamo chinali ngati chovala changa; chiweruzo cholungama ndiye chinali mkanjo ndi nduwira yanga. ndinali ngati maso kwa anthu osapenya; ndinali ngati mapazi kwa anthu olumala. ndinali ngati abambo kwa anthu aumphawi; ndinkayimira mlendo pa mlandu wake. ndinkawononga mphamvu za anthu oyipa ndi kulanditsa amene anali atagwidwa. “ndinkaganiza kuti, ‘ndidzafera mʼnyumba yanga, masiku a moyo wanga ali ochuluka ngati mchenga. mizu yanga idzatambalalira ku madzi, ndipo mame adzakhala pa nthambi zanga usiku wonse. ulemerero wanga udzakhala wosaguga mwa ine, ndipo uta wanga udzakhala watsopano nthawi zonse mʼdzanja langa.’ “anthu ankamvetsera zimene ndinkanena mwachidwi, ankadikira atakhala chete kuti amve malangizo anga. ndikayankhula, iwo sankayankhulanso; mawu anga ankawagwira mtima. ankayembekezera ine monga momwe amayembekezera mvula ndipo ankalandira mawu anga ngati mvula ya mʼmalimwe. ndikawasekerera, iwo sankatha kukhulupirira; kuwala kwa nkhope yanga chinali chinthu chamtengowapatali kwa iwowo. ndinkawasankhira njira yawo ndipo ndinkawatsogolera ngati mfumu; ndinkakhala ngati mfumu pakati pa gulu lake lankhondo; ndinali ngati msangalatsi pakati pa anthu olira.”

30

“koma tsopano akundinyoza, ana angʼonoangʼono kwa ine, anthu amene makolo awo sindikanawalola kuti azithandizana ndi agalu anga kuweta nkhosa zanga. kodi mphamvu zawo ndi za phindu lanji kwa ine, pakuti mphamvu zawo zinatha kale? anali atatheratu kuwonda ndi njala, ankayendayenda mʼdziko lopanda madzi, mʼchipululu usiku. ankathyola therere ndi masamba owawa, ndipo chakudya chawo chinali mizu ya mitengo ya masache. anapirikitsidwa pakati pa anthu anzawo, akuwakuwiza ngati kuti anali akuba. anawumirizidwa kukhala ku zigwembe za mitsinje yowuma, pakati pa matanthwe ndi mʼmaenje a mʼnthaka. ankalira ngati nyama kuthengo ndipo ankawunjikana pamodzi pa ziyangoyango. anali anthu achabechabe ndi wopanda dzina, anathamangitsidwa mʼdziko. “ndipo tsopano ana awo akundiyimba nyimbo zachipongwe; ineyo ndasanduka chisudzo chawo. iwo amanyansidwa nane ndipo amandithawa; akandiona salephera kundilavulira mʼmaso mwangamu. tsopano pakuti allah wakhwefula uta wanga ndipo wandisautsa, iwowo analekeratu kundiopa. ku dzanja langa lamanja anthu akulimbana nane; andikumbira dzenje loti ndigweremo ndikamayenda, andipangira mitumbira ya nkhondo kuti alimbane nane. iwo anditsekera njira; akufuna kundichititsa ngozi, popanda wina aliyense wowaletsa. akundithamangitsa ngati madzi olowera pa mpanda wobowoka, iwo akubwererabwerera pakati pa chipasupasu. zoopsa zandithetsa mphamvu; ulemu wanga wachita ngati wauluzika ndi mphepo, chuma changa chija chazimirira ngati mtambo. “ndipo tsopano mtima wanga wachokamo; ndili mʼmasiku amasautso. mafupa anga akuphwanya usiku pakuti zowawa zanga sizikuleka. mʼmphamvu zake allah wakhala ngati chovala changa; iye wandigwira ngati chovala chondithina pa khosi. wandiponya mʼmatope, ndipo ndasanduka ngati fumbi ndi phulusa. “inu allah, ine ndikulirira kwa inu, koma simukundiyankha; ndikayimirira, inu simundiyangʼana nʼkomwe. inuyo mumandichitira zankhanza; mumandizunza ndi dzanja lanu lamphamvu. mwandinyamulira ku mphepo ndipo mwandiwulutsa ndi mphepoyo; mwandiponya mʼmphepo ya mkuntho. ndikudziwa kuti inu mudzandifikitsa ku imfa, kumalo kumene amoyo onse adzapitako. “ndithudi palibe munthu amene amalanga munthu wosweka mtima, amene akupempha thandizo mʼmasautso ake. kodi ine sindinalire nawo iwo amene anali pamavuto? kodi mtima wanga sunamvere chisoni anthu osauka? koma pamene ndinkayembekezera zabwino, zoyipa ndiye zinandigwera; pamene ndinkafunafuna kuwala, mdima ndiye unandigwera. kuwawa kwa mʼkati mwanga sikukuleka; ndili mʼmasiku amasautso. ndikuyenda wothimbirira, komatu osati ndi dzuwa; ndimayimirira pa msonkhano ndi kupempha chithandizo molira. ndasanduka mʼbale wa nkhandwe, mnzawo wa akadzidzi. khungu langa layamba kuda ndipo likufunduka; thupi langa likutentha chifukwa cha kuphwanya kwa thupi. pangwe wanga wasanduka woyimbira maliro, ndipo chitoliro changa chikuyimbira anthu olira.

31

“ndinachita pangano ndi maso anga kuti sindidzapenya namwali momusirira. kodi allah kumwambako wandisungira zotani? kodi cholowa changa chochokera kwa wamphamvuzonse kumwambako nʼchotani? kodi si chiwonongeko kwa anthu oyipa, tsoka kwa iwo amene amachita zolakwa? kodi allah saona zochita zanga, ndi kudziwa mayendedwe anga? “ngati ndachita zinthu mwachiphamaso, kapena kufulumira kukachita zachinyengo, allah andiyeze ndi muyeso wake wolungama ndipo iye adzadziwa kuti ine ndine wosalakwa, ngati mayendedwe anga asempha njira, ngati mtima wanga wakhumbira zimene maso anga aona, kapena ngati ndachita choyipa chilichonse. pamenepo ena adye zimene ndinadzala, ndipo zomera zanga zizulidwe. “ngati mtima wanga unakopekapo ndi mkazi, ndipo ngati ndinalakalaka mkazi wa mnansi wanga, pamenepo mkazi wanga aphikire mwamuna wina chakudya, ndipo amuna ena azigona naye. pakuti zimenezo zikanakhala zochititsa manyazi, tchimo loyenera kulangidwa nalo. ndi moto umene umayaka mpaka chiwonongeko; ukanapsereza zokolola zanga. “ngati ndinkapondereza mlandu wa akapolo anga aamuna kapena aakazi, pamene ankabwera kwa ine ndi milandu yawo, ndidzatani pamene allah adzanditsutsa? nanga ndidzayankha chiyani akadzandifunsa? kodi amene anapanga ine mʼmimba mwa amayi anga si yemwe anapanganso iwo? kodi si mmodzi yemweyo amene anatipanga tonsefe mʼmimba mwa amayi athu? “ngati ndinawamana aumphawi zinthu zimene ankazikhumba, kapena kuwagwiritsa fuwa lamoto akazi amasiye amene amafuna thandizo kwa ine, ngati chakudya changa ndinadya ndekha, wosagawirako mwana wamasiye, chonsechotu kuyambira unyamata wanga ndinamulera monga abambo ake, ndipo moyo wanga wonse ndakhala ndikusamalira akazi amasiye, ngati ndinaona wina aliyense akuzunzika ndi usiwa, kapena munthu wosauka alibe chofunda, ndipo ngati iyeyo sananditamandepo chifukwa chomufunditsa ndi nsalu ya ubweya wankhosa, ngati ndinaopsezapo mwana wamasiye, poganiza kuti ndinali ndi mphamvu mʼbwalo la milandu, pamenepo phewa langa lipokonyeke, mkono wanga ukonyoke polumikizira pake. popeza ine ndinaopa kwambiri chiwonongeko chochokera kwa allah, ndinachitanso mantha ndi ulemerero wake, sindikanatha kuchita zinthu zimenezi. “ngati ndinayika mtima wanga pa chuma kapena kunena kwa golide wabwino kwambiri kuti, ‘iwe ndiye chitetezo changa,’ ngati ndinakondwera chifukwa choti chuma changa chinali chambiri, zinthu zimene manja anga anazipeza, ngati pamene ndinaona dzuwa likuwala, kapena mwezi ukuyenda mwa ulemerero wake, ndipo kuti mtima wanga unakopeka nazo nʼkuyika dzanja langa pakamwa mozilemekeza, pamenepo zimenezinso zikanakhala machimo oti ndilangidwe nawo, chifukwa ndikanakhala wosakhulupirika kwa allah wakumwamba. “ngati ndinasangalala ndi kuwonongeka kwa mdani wanga, kapena kusekera mavuto pamene mavuto anamugwera, ine sindinachimwe ndi pakamwa panga potulutsa matemberero a mdani wanga kuti awonongeke, ngati anthu amene ndimakhala nawo mʼnyumba mwanga sananenepo kuti, ‘kodi ndani amene sakhuta ndi chakudya cha yobu?’ komatu mlendo sindinamusiye pa msewu usiku wonse, pakuti khomo langa linali lotsekuka nthawi zonse kwa alendo, ngati ndinabisa tchimo langa monga amachitira anthu ena, kubisa kulakwa mu mtima mwanga chifukwa choopa gulu la anthu, ndi kuchita mantha ndi mnyozo wa mafuko kotero ndinakhala chete ndipo sindinatuluke panja. “aa, pakanakhala wina wondimva! tsopano ndikutsiriza mawu anga odzitetezera. wamphamvuzonse andiyankhe; mdani wanga achite kulemba pa kalata mawu ake ondineneza. ndithu ine ndikanakoleka kalatayo pa phewa langa, ndikanayivala kumutu ngati chipewa chaufumu. ndikanamufotokozera zonse zimene ndinachita; ndikanafika pamaso pake ngati kalonga. “ngati minda yanga ikulira monditsutsa ine ndipo malo ake onse osalimidwa anyowa ndi misozi, ngati ndinadya za mʼminda mwake osapereka ndalama kapena kukhumudwitsa anthu olima mʼmindamo, pamenepo mʼmindamo mumere namsongole mʼmalo mwa tirigu ndi udzu mʼmalo mwa barele.” mawu a yobu athera pano.

32

tsono anthu atatuwa analeka kumuyankha yobu, chifukwa chakuti iyeyo ankadziona kuti ndi wolungama. koma elihu, mwana wa barakeli, wa fuko la buzi, wa banja la ramu, anapsera mtima kwambiri yobu chifukwa choti yobuyo anakana kuvomera kuti anachimwa ndi kuti allah anakhoza pomulanga. anapseranso mtima abwenzi ake atatu aja chifukwa sanapeze njira yomutsutsira yobu, ngakhale iwo anamupeza kuti anali wolakwa. tsono elihu anadikira kuti ayankhule ndi yobu chifukwa choti abwenziwo anali akuluakulu kupambana iyeyo. koma elihu ataona kuti anthu atatuwo analibe mawu oti ayankhulenso, iye anapsa mtima. choncho elihu mwana wa barakeli wa fuko la buzi anati: “ine ndine wamngʼono, inuyo ndinu akuluakulu, nʼchifukwa chake ndimaopa, ndimachita mantha kuti ndikuwuzeni zimene ndimadziwa. ndimaganiza kuti, ‘ayambe ndi akuluakulu kuyankhula; anthu amvulazakale ndiwo amaphunzitsa nzeru.’ koma mzimu wa allah mwa munthu, mpweya wa wamphamvuzonse, ndi umene umapereka nzeru zomvetsa zinthu. si okalamba amene ali ndi nzeru, si amvulazakale okha amene ali ndi nzeru zomvetsa zinthu zimene zili zoyenera. “nʼchifukwa chake ndikuti, ‘mvereni; inenso ndikukuwuzani zimene ndikuzidziwa.’ ndadikira nthawi yonseyi, ndimamvetsera mwachidwi zimene mumayankhula, pamene mumafunafuna mawu oti muyankhule, ineyo ndinakumvetseranidi. koma palibe ndi mmodzi yemwe wa inu amene anatsutsa yobu; palibe aliyense wa inu amene anamuyankha mawu ake. musanene kuti, ‘ife tapeza nzeru; allah ndiye amutsutse, osati munthu.’ koma yobu sanayankhule motsutsana ndi ine, ndipo ine sindimuyankha monga mmene inu mwamuyankhira. “iwo asokonezeka ndipo alibe choti ayankhulenso; mawu awathera. kodi ine ndidikire chifukwa iwo sakuyankhula tsopano, pakuti angoyima phee wopanda yankho? inenso ndiyankhulapo tsopano; nanenso ndinena zimene ndikudziwa. pakuti ndili nawo mawu ambiri, ndipo mtima wanga ukundikakamiza; mʼkati mwanga ndili ngati botolo lodzaza ndi vinyo, ngati matumba a vinyo watsopano amene ali pafupi kuphulika. ndiyenera kuyankhula kuti mtima utsike; ndiyenera kutsekula pakamwa panga ndi kuyankha. sindidzakondera munthu wina aliyense, kapena kuyankhula zoshashalika, pakuti ndikanakhala wa luso loyankhula moshashalika, mlengi wanga akanandilanga msanga.”

33

“koma tsopano, inu abambo yobu chonde mverani mawu anga; mutcherere khutu zonse zimene ndinene. tsopano ndiyamba kuyankhula; mawu anga ali pa msonga ya lilime langa. mawu anga akuchokera mu mtima wolungama; pakamwa panga pakuyankhula zoonadi zimene ndikuzidziwa. mzimu wa allah wandiwumba, mpweya wa wamphamvuzonse umandipatsa moyo. mundiyankhe ngati mungathe; konzekani tsopano kuti munditsutse. ine ndili monga inu pamaso pa allah; nanenso ndinachokera ku dothi. musachite mantha ndipo musandiope ayi, ine sindikupanikizani kwambiri ayi. “koma inu mwayankhula ine ndikumva, ndamva mawu anuwo onena kuti, ‘ndine wolungama mtima ndi wopanda tchimo; ndine woyera mtima ndipo ndilibe cholakwa. komatu allah wapeza zifukwa zoti anditsutsire nazo; iye akundiyesa ngati mdani wake. iyeyo wamanga mapazi anga mʼzigologolo, akulonda mayendedwe anga onse.’ “koma ine ndi kuti kwa inu, inuyo simukukhoza pa zimenezi, pakuti allah ndi wamkulu kupambana munthu. chifukwa chiyani mukudandaula kwa iye kuti sayankha mawu ena aliwonse a munthu? pajatu allah amayankhula mwa njira zosiyanasiyana, ngakhale munthu sazindikira zimenezi. mʼmaloto, mʼmasomphenya usiku, pamene anthu ali mʼtulo tofa nato pamene akungosinza chabe pa bedi, amawanongʼoneza mʼmakutu ndi kuwaopseza ndi machenjezo ake, kumuchotsa munthu ku zoyipa, ndi kuthetseratu kunyada kwake, kumulanditsa munthu ku manda, kuti moyo wake usawonongeke ndi lupanga. “mwina allah amalanga munthu ndi matenda ndi ululu ali pa bedi pake, nthawiyo thupi lake lonse limangophwanya, kuti asakhalenso ndi chilakolako cha chakudya, ndipo amanyansidwa ndi chakudya chabwino chomwe. thupi lake limawonda ndipo mafupa ake, omwe anali obisika, tsopano amaonekera poyera. munthuyo amayandikira ku manda, moyo wake umayandikira kwa amene amabweretsa imfa. “koma patakhala mngelo ngati mthandizi, mmodzi mwa ambirimbiri oterewa, adzafotokoza zimene zili zoyenera, kudzamukomera mtima ndi kunena kuti, ‘mupulumutseni kuti asapite ku manda; ine ndapeza cholowa mʼmalo mwa moyo wake,’ pamenepo thupi lake lidzasanduka lasee ngati la mwana; ndipo adzabwezeretsedwanso kukhala ngati mʼmasiku a unyamata wake. akapemphera kwa allah, iyeyo adzalandiridwa. allah adzamulandira mwa chimwemwe ndipo adzamubwezeretsa pamalo ake oyamba. ndipo adzabwera kwa anzake ndi kunena kuti, ‘ndinachimwa ndipo sindinachite zolungama, koma sindinalangidwe koyenerana ndi kuchimwa kwanga. iye anapulumutsa moyo wanga kuti usapite ku manda, ndipo ndidzakhala ndi moyo ndi kuonanso kuwala kwa dzuwa.’ “allah amachita zonsezi kwa munthu kawirikawiri, kupulumutsa moyo wa munthuyo ku manda, kuti athe kuonanso kuwala kwa moyo. “abambo yobu, tcherani khutu ndipo mundimvere; khalani chete kuti ndiyankhule. ngati muli nʼchoti munene, ndiyankheni; yankhulani, pakuti ine ndikufuna mupezeke wolungama. koma ngati sichoncho, mundimvere; khalani chete ndipo ine ndidzakuphunzitsani nzeru.”

34

pamenepo elihu anapitiriza kuyankhula kuti, “imvani mawu anga, inu anthu anzeru; tcherani khutu inu anthu ophunzira. pakuti khutu limayesa mawu monga momwe mʼkamwa mumalawira chakudya. tsono tiyeni tizindikire chomwe chili choyenera; tiphunzire pamodzi chomwe chili chabwino. “yobu akunena kuti, ‘ndine wosalakwa, koma allah akukana kundiweruza molungama. ngakhale ndine wolungama mtima, akundiyesa wabodza; ngakhale ndine wosachimwa, mivi yake ikundichititsa mabala osachiritsidwa.’ kodi munthu wofanana ndi yobu ndani, amene amayankhula zamwano ngati akumwa madzi? iye amayenda ndi anthu ochita zoyipa; amayanjana ndi anthu oyipa mtima. paja iye amanena kuti, ‘munthu sapindula kanthu poyesetsa kukondweretsa allah.’ “tsono mverani ine, inu anthu anzeru zomvetsa zinthu. allah sangachite choyipa ndi pangʼono pomwe, wamphamvuzonse sangathe kuchita cholakwa. iye amamubwezera munthu molingana ndi ntchito zake; allah amabweretsa pa munthu molingana ndi zomwe amachita. nʼchosayembekezeka kuti allah achite cholakwa, kuti wamphamvuzonse apotoze chilungamo. kodi anapatsa allah udindo wolamulira dziko lapansi ndani? ndani anayika allah kuti azilamulira dziko lonse? allah akanakhala ndi maganizo oti achotse mzimu wake ndi mpweya wake, zamoyo zonse zikanawonongekeratu ndipo munthu akanabwerera ku fumbi. “ngati ndinu omvetsa zinthu, imvani izi; mvetserani zimene ndikunena. kodi allah wodana ndi chilungamo angathe kukhala wolamulira? kodi iwe ungathe kuweruza wolungama ndi wamphamvuyo? kodi si iye amene amanena kwa mafumu kuti, ‘ndinu opanda pake,’ ndipo amawuza anthu otchuka, ‘ndinu oyipa,’ iye sakondera akalonga ndipo salemekeza anthu olemera kupambana osauka, pakuti onsewa ndi ntchito ya manja ake? iwo amafa mwadzidzidzi, pakati pa usiku; anthu amachita mantha ndipo amamwalira; munthu wamphamvu amachotsedwa popanda dzanja la munthu. “maso a allah amapenya njira za munthu; amaona mayendedwe ake onse. palibe malo obisika kapena a mdima wandiweyani kumene anthu ochita zoyipa angabisaleko. allah sasowa kuti apitirizebe kufufuza munthu, kuti abwere pamaso pake kudzaweruzidwa. popanda kufufuza, iye amawononga anthu amphamvu ndipo mʼmalo mwawo amayikamo ena. pakuti iyeyo amadziwa bwino ntchito zawo amawagubuduza usiku ndipo amatswanyika. iye amawalanga chifukwa cha kuyipa kwawo, pamalo pamene aliyense akuwaona; chifukwa anasiya kumutsata ndipo sasamaliranso njira zake zonse. anachititsa amphawi kuti kulira kwawo kufike pamaso pake, kotero iyeyo anamva kulira kwa amphawiwo. koma ngati allah akhala chete, ndani angamunene kuti walakwa? akabisa nkhope yake, ndani angathe kumupenyabe? komatu ndiye amene amayangʼana za munthu komanso mtundu wa anthu, kuti asalamuliridwe ndi anthu osapembedza, kuti asatchere anthu misampha. “mwina munthu atanena kwa allah kuti, ‘ndine wolakwa koma sindidzachimwanso, ndiphunzitseni zimene sindikuziona ngati ndachita choyipa, sindidzachitanso.’ kodi allah akuweruzeni potsata mmene inuyo mukuganizira, pamene inu mukukana kulapa? chisankho nʼchanu, osati changa; tsono ndiwuzeni zomwe mukudziwa. “anthu omvetsa zinthu adzakambirana, anthu anzeru amene akundimva adzandiwuza kuti, ‘yobu akuyankhula mopanda nzeru; mawu ake ndi opanda fundo.’ aa, kunali bwino yobu akanayesedwa mpaka kumapeto chifukwa choyankha ngati munthu woyipa! pa tchimo lake amawonjezerapo kuwukira; amawomba mʼmanja mwake monyoza pakati pathu, ndipo amachulukitsa mawu otsutsana ndi allah.”

35

ndipo elihu anawonjeza kunena kuti, “kodi mukuganiza kuti mukukhoza? mukunena kuti, ‘ndine wolungama pamaso pa allah.’ komanso inu mukufunsa kuti, ‘kodi phindu langa nʼchiyani, ndipo ndimapeza chiyani ndikapanda kuchimwa?’ “ine ndikufuna ndikuyankheni inu pamodzi ndi abwenzi anu omwe. yangʼanani kumwamba ndipo muone mitambo imene ili kutali ndi inuyo. inuyo mukachimwa, iye zimamukhudza motani? ngati machimo anu ndi ochuluka, zimenezo zimachita chiyani kwa iye? ngati inu ndinu wolungama, mumamupatsa iyeyo chiyani? kapena iye amalandira chiyani chochokera mʼdzanja lanu? kuyipa kwanu kumangokhudza anthu ngati inuyo, ndipo chilungamo chanu chimakhudza anthu anzanu. “anthu akufuwula chifukwa cha kuzunzidwa; akufuna chithandizo kuti achoke pansi pa ulamuliro wa anthu amphamvu. koma palibe amene akunena kuti, ‘kodi ali kuti allah, mlengi wanga, amene amatisangalatsa nthawi ya usiku, amene amatiphunzitsa kupambana nyama za dziko lapansi ndipo amatipatsa nzeru kupambana mbalame zowuluka?’ iye sayankha pamene anthu akufuwulira kwa iye chifukwa cha kudzikuza kwa anthu oyipa. ndithu, allah samva kupempha kwawo kopanda pake; wamphamvuzonse sasamalira zimenezi. ndipo ndi bodza lalikulu kunena kuti iye saona zimene zikuchitika. iye adzaweruza molungama ngati inu mutamudikira ndiye tsono popeza kuti ukali wake sukupereka chilango, zoyipa zambiri zimene anthu amachita, abambo yobu mumangoyankhula zopandapake, mukungochulukitsa mawu opanda nzeru.”

36

ndipo elihu anapitirira kuyankhula nati: “mundilole pangʼono pokha ndipo ndikuonetsani kuti zilipo zambiri zoti ziyankhulidwe mʼmalo mwa allah. nzeru zanga ndimazitenga kutali; ndidzaonetsa kulungama kwa mlengi wanga. ndithudi mawu anga si abodza; wanzeru zangwiro ali ndi inu. “allah ndi wamphamvu, koma sanyoza anthu; iye ndi wamphamvu, ndipo ndi wokhazikika pa cholinga chake. salola oyipa kuti akhalebe ndi moyo koma amapereka ufulu kwa anthu osautsidwa. iye saleka kuyangʼanira anthu olungama; amawayika kuti alamulire pamodzi ndi mafumu ndipo amawalemekeza mpaka muyaya. koma ngati anthu amangidwa ndi unyolo, ndipo akondwa ndi zingwe zamasautso, iye amawafotokozera zomwe anachita, kuti iwo anachimwa modzikuza. allah amawatsekula makutu kuti amve malangizo ake ndipo amawalamula kuti alape zoyipa zawo. ngati iwo amumvera ndi kumutumikira, adzatsiriza masiku a moyo wawo mwamtendere, adzatsiriza zaka zawo mosangalala. koma ngati samvera, adzaphedwa ndi lupanga ndipo adzafa osadziwa kanthu. “anthu osapembedza amasunga mkwiyo mu mtima mwawo; akawalanga, safuwulira kwa iye kupempha thandizo. amafa akanali achinyamata, pakati pa amuna achiwerewere a kumalo azipembedzo. koma ovutika, iye amawapulumutsa pa mavuto awo; allah amawayankhula mʼmasautso awowo. “iye akukukopani inu kuti muchoke mʼmasautso, kuti mupite ku malo aakulu kumene kulibe chokutchingani, kumalo a mpumulo kumene kuli chakudya chabwino kwambiri. koma tsopano inu mwapezeka wopalamula chifukwa cha kuyipa kwanu; chiweruzo ndi chilungamo chakugwerani. muchenjere kuti wina asakukopeni ndi chuma; musalole kuti chiphuphu chachikulu chikusocheretseni. kodi chuma chanu kapena mphamvu zanu zonse zingakusungeni kotero kuti simungakhale pa masautso? musalakalake kuti usiku ubwere, pakuti ndiyo nthawi imene anthu adzawonongeka. muchenjere kuti musatembenukire ku uchimo, chifukwa uchimowo ndiwo unabweretsa kuzunzika kwanu. “taonani, allah ndi wamkulu ndiponso ndi wamphamvu. kodi ndi mphunzitsi uti amene angafanane naye? kodi ndani amene anamuwuzapo allah zoti achite, kapena kumuwuza kuti, ‘inu mwachita chinthu cholakwa?’ kumbukirani kutamanda ntchito zake zimene anthu amaziyamika mʼnyimbo. anthu onse amaziona ntchitozo; anthuwo amaziona ali kutali. ndithudi, allah ndi wamkulu, sitimudziwa nʼpangʼono pomwe! chiwerengero cha zaka zake nʼchosadziwika. “allah ndiye amakweza timadontho tamadzi kuthambo, timene timasungunuka nʼkukhala mvula; mitambo imagwetsa mvulayo ndipo mvulayo imavumbwa pa anthu mokwanira. kodi ndani amene angadziwe momwe mitambo imayendera, momwe iye amabangulira kuchokera kumalo ake? taonani momwe amawalitsira zingʼaningʼani pa malo ake onse, zimafika ngakhale pansi pa nyanja. umu ndi mmene iye amalamulira mitundu ya anthu ndi kuwapatsa chakudya chochuluka. amadzaza manja ake ndi zingʼaningʼani, ndipo amazilamulira kuti zigwe pamalo pamene iye akufuna. mabingu ake amalengeza za kubwera kwa mvula yamkuntho; ngʼombe nazo zimalengeza za kubwera kwake.

37

“mtima wanga ukulumphalumpha pa chimenechinso ndipo ukuchoka mʼmalo mwake. tamverani! tamverani kubangula kwa liwu lake, kugunda kumene kukuchokera mʼkamwa mwake. iye amaponya chingʼaningʼani chake pansi pa thambo lonse ndipo amachitumiza ku dziko lapansi. pambuyo pake kubangula kwake kumamveka. iye amabangula ndi liwu lake laulemerero. pamene wabangula, palibe chimene amalephera kuchita. liwu la allah limabangula mʼnjira zambiri zodabwitsa iye amachita zinthu zazikulu zimene sitingathe kuzimvetsa. amalamula chisanu chowundana kuti, ‘igwa pa dziko lapansi,’ ndipo amalamulanso mvula yamawawa kuti, ‘khala mvula yamphamvu.’ kuti anthu onse amene anawalenga athe kuzindikira ntchito yake. iye amalepheretsa anthu kugwira ntchito zawo. zirombo zimakabisala ndipo zimakhala mʼmaenje mwawo. mphepo yamkuntho imatuluka ku malo ake, kuzizira kumatuluka mʼmphepo yamkunthoyo. mpweya wa allah umawunditsa madzi ndipo madzi a mʼnyanja amawuma kuti gwaa. iye amadzaza mitambo ndi madzi a mvula, amabalalitsa zingʼaningʼani zake kuchokera mʼmitambomo. allah amayendetsa mitamboyo mozungulirazungulira dziko lonse lapansi kuti ichite zonse zimene iye akufuna pa dziko lapansi. iye amagwetsa mvula kuti alange anthu, kapena kubweretsa chinyontho pa dziko lapansi kuti aonetse chikondi chake. “abambo yobu, tamvani izi; imani ndipo muganizire ntchito zodabwitsa za allah. kodi mukudziwa momwe allah amayendetsera mitambo ndi kuchititsa kuti kukhale zingʼaningʼani? kodi mukudziwa momwe allah amayalira mitambo, ntchito zodabwitsa za iye amene ndi wanzeru zangwiro? inu amene mʼzovala zanu mumatuluka thukuta pamene kunja kwatentha chifukwa cha mphepo yakummwera, kodi mungathe kuthandizana naye kutambasula thambo limene ndi lolimba ngati chitsulo? “tiwuzeni ife zoti tikanene kwa iye; sitingathe kufotokoza mlandu wathu chifukwa cha mdima umene uli mwa ife. kodi nʼkofunika kumudziwitsa allah kuti ndili naye mawu? kodi kutero sikuchita ngati kupempha kuti ndiwonongeke? tsopano munthu sangathe kuyangʼana dzuwa, ndi kunyezimira mlengalenga, kuwomba kwa mphepo kutachotsa mitambo yonse. kuwala kwake kumaonekera cha kumpoto; allah amabwera ndi ulemerero woopsa. wamphamvuzonse sitingathe kumufikira pafupi ndi wa mphamvu zoposa; pa chiweruzo chake cholungama ndi mʼchilungamo chake chachikulu iye sapondereza anthu ozunzika. nʼchifukwa chake anthu amamuopa kwambiri, kodi saganizira za onse amene amaganiza kuti ndi anzeru?”

38

apo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankha yobu mʼkamvuluvulu. ndipo anati: “kodi uyu ndani amene akusokoneza uphungu wanga poyankhula mawu opanda nzeru? onetsa chamuna; ndikufunsa ndipo undiyankhe. “kodi unali kuti pamene ndinkayika maziko a dziko lapansi? ndiwuze ngati ukudziwa. ndani amene analemba malire ake? ndithudi iwe ukudziwa! ndani amene anayeza ndi chingwe dzikoli? kodi maziko ake anawakumba potani, kapena ndani anayika mwala wake wapangodya, pamene nyenyezi za kummawa zinkayimba pamodzi ndipo angelo onse a allah ankafuwula mokondwa? “kodi ndani amene anatsekera nyanja pamene inkalengedwa, pamene inkachita ngati kutumphuka pansi pa dziko, pamene ndinasandutsa mitambo kukhala chovala chake ndi kuyikulunga mu mdima wandiweyani, pamene ndinayilembera malire ake ndikuyikira zitseko ndi mipiringidzo yake. pamene ndinati, ‘ufike mpaka apa ndipo usapitirire apa ndiye pamene mafunde ako amphamvuwo azilekezera?’ “kodi chibadwire chako unalamulapo dzuwa kuti lituluke mmawa, kapena kuti mʼbandakucha ukhalepo pa nthawi yake, kuti kuwalako kuwunikire dziko lonse lapansi ndi kuthamangitsa anthu oyipa? chifukwa cha kuwala kwa usana mapiri ndi zigwa zimaonekera bwino ngati zilembo za chidindo pa mtapo; zimaonekera bwino ngati makwinya a chovala. kuwala kwa dzuwako sikuwafikira anthu oyipa, ndipo dzanja lawo silingathe kuchita kanthu. “kodi unayendapo pansi penipeni pa nyanja kapena pa magwero ake ozama? kodi anakuonetsapo zipata za imfa? kodi unaonako ku dziko la anthu akufa kumene kuli mdima wandiweyani? kodi kukula kwa dziko lapansi umakudziwa? undiwuze ngati ukuzidziwa zonsezi. “kodi njira yopita kumene kumakhala kuwala ili kuti? nanga mdima umakhala kuti? kodi iwe ungathe kuziperekeza kwawoko zimenezi? kodi ukuyidziwa njira yopita kwawoko? ndithu, iwe ukuyidziwa, poti paja nthawi imeneyo nʼkuti utabadwa kale! wakhala ndi moyo zaka zambiridi! “kodi unalowamo mʼnyumba zosungira chisanu chowundana kapena unayionapo nyumba yosungira matalala, zimene ndazisungira nthawi ya mavuto ndi nthawi yomenyana ndi ya nkhondo? kodi umadziwa njira ya kumene kumachokera chingʼaningʼani kapena njira ya kumene kumachokera mphepo ya kummawa imene ili pa dziko lonse lapansi? kodi ndani amene amakonza ngalande za mvula, nanga ndani anakonza njira yoyendamo mphenzi, kuthirira madzi dziko limene sikukhala munthu, chipululu chopandamo munthu, kukhutitsa nthaka yowuma yagwaa ndi kumeretsamo udzu? kodi mvula ili ndi abambo ake? nanga madzi a mame anawabereka ndani? kodi madzi owundana anawabereka ndani? ndani amene anabereka chisanu chochokera kumwamba pamene madzi amawuma gwaa ngati mwala, pamene madzi a pa nyanja amazizira, nalimba kuti gwaa? “kodi iwe ungayimitse kuyenda kwa nyenyezi? kodi ungathe kuletsa kuyenda kwa nsangwe ndi akamwiniatsatana? kodi ungathe kuwongolera nyenyezi pa nyengo yake kapena kutsogolera nyenyezi yayikulu ya chimbalangondo pamodzi ndi ana ake? kodi malamulo a mlengalenga umawadziwa? kodi ungathe kukhazikitsa ulamuliro wa allah pa dziko lapansi? “kodi iwe ungathe kulamula mitambo kuti igwetse mvula ya chigumula? kodi ungathe kutumiza zingʼaningʼani kuti zingʼanime? kodi zimabwera pamaso pako ndi kuti, ‘tili pano?’ kodi ndani anayika nzeru mu mtima, ndani analonga mʼmaganizo nzeru zomvetsa zinthu? wanzeru ndani amene angathe kuwerenga mitambo? ndani angathe kupendeketsa mitsuko ya madzi akuthambo pamene fumbi limasanduka matope, ndipo matopewo amawumbika? “kodi ndani amawusakira chakudya mkango waukazi ndi kukhutitsa misona ya mikango pamene ili khale mʼmapanga mwawo kapena pamene ikubisala pa tchire? kodi amamupatsa khwangwala chakudya chake ndani pamene ana ake akulirira kwa allah ndi kumayendayenda chifukwa chosowa zakudya?

39

“kodi iwe umadziwa nthawi imene mbalale yayikazi imaswera? kodi umaonerera pamene nswala ikubala? kodi umawerenga miyezi imene zimakhala ndi bere? kodi nthawi imene zimaswana iwe umayidziwa? zimakhala tsonga ndi kuswa ana awo; pamenepo ululu wobereka nʼkutha. ana a nyamazi amakhala ndi mphamvu ndipo amakulira mʼthengo; kenaka amachoka ndipo sabwereranso. “kodi bulu wakuthengo amamupatsa ndani ufulu wongodziyendera? ndani amamasula zingwe zake? ine ndinamupatsa chipululu kuti chikhale mudzi wake, nthaka ya mchere kuti ikhale malo ake okhalamo iye amakhala kutali ndi phokoso la mu mzinda; ndipo samva kufuwula kwa oyendetsa nyama zakatundu. amayendayenda mʼmapiri kudya msipu ndipo amafunafuna msipu uliwonse wobiriwira. “kodi njati ingavomere kukutumikira? kodi ingagone mu gome lako usiku? kodi ungathe kuyimanga ndi zingwe kuti izilima? kodi ingasalaze nthumbira mʼmunda mwako? kodi ungadalire njatiyo chifukwa champhamvu zake? kodi ungayilekere kuti igwire ntchito zako zolemetsa? kodi ungadalire kuti idzakubweretsera tirigu wako ndi kumuyika ku malo opunthira? “nthiwatiwa imakupiza mapiko ake monyadira, koma mapikowo sangafanane ndi mapiko ndi nthenga za kakowa. nthiwatiwa imakwirira mazira ake pansi ndipo amafundidwa ndi nthaka, nthiwatiwayo sidera nkhawa kuti mazira ake angathe kuswanyidwa, ndi kuti nyama zakuthengo zitha kuwaponda. nthiwatiwa imachitira nkhanza ana ake ngati anawo si ake; imayiwala zoti inavutika powabala. chifukwa allah anayimana nzeru, simvetsa kanthu kalikonse. komatu nthiwatiwa ikadzambatuka ndi kuyamba kuthamanga, imamusiya kutali kavalo ndi wokwerapo wake. “kodi ndiwe amene umamupatsa mphamvu kavalo kapena kumuveka chenjerere mʼkhosi mwake? kodi ndiwe amene umalipatsa dzombe ulemerero wolumphira, ukali wake nʼkumachititsa mantha? iye amalumphalumpha moopseza, kukondwerera mphamvu zake, ndipo amapita ku nkhondo ndi mphamvu zake zonse. iye sachita mantha, saopa chilichonse; sabwerera mʼmbuyo akaona lupanga. zida zankhondo zimachita kwichikwichi mʼchimake pambali pake pamodzi ndi mkondo wonyezimira ndi nthungo. kavaloyo amanjenjemera ndi ukali ndi kulumphalumpha; satha kungoyima pamene wamva kulira kwa lipenga. lipenga likalira amati, ‘twee!’ amamva fungo la nkhondo ali patali, kufuwula kwa anthu olamulira nkhondo ndi mfuwu wankhondo. “kodi kabawi amawuluka ndi nzeru zako, ndi kutambasula mapiko ake kupita kummwera? kodi umalamulira chiwombankhanga ndiwe kuti chiziwuluka ndi kumanga chisa chake pamwamba penipeni? chimakhala pa phiri ndipo chimakhala pamenepo usiku; chimakhala pa msonga penipeni pa mwala. chili pamenepo chimayangʼanayangʼana choti chigwire kuti chidye; maso ake amachionera patali chinthucho. ana ake amayamwa magazi, ndipo kumene kuli mitembo ndiko chimapezeka.”

40

mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa yobu: “kodi iwe ufuna kukangana ndi wamphamvuzonse? iwe amene unatsutsana ndi allah umuyankhe iyeyo!” pamenepo yobu anayankha mavawelomakonsonanti-yeahoh: “ine sindili kanthu konse, kodi ndingathe kukuyankhani chiyani? ndagwira pakamwa panga. ndinayankhula kamodzi, koma pano ndilibe yankho, ndinayankha kawiri, koma sindiwonjezeranso mawu ena.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha yobu mʼkamvuluvulu kuti, “tsopano vala dzilimbe ngati mwamuna; ndikufunsa mafunso ndipo iwe undiyankhe. “kodi iwe unganyoze chiweruzo changa cholungama? kodi ungandidzudzule kuti iweyo ukhale wolungama? kodi uli ndi dzanja monga la allah, ndipo mawu ako angagunde ngati mphenzi monga a allah? ngati zili choncho udzikometsere ndi ulemerero ndi kukongola, ndipo udziveke ulemu ndi ulemerero waufumu. tsanula ukali wako wosefukirawo, uyangʼane aliyense wodzikuza ndipo umuchepetse, uyangʼane aliyense wodzikweza ndipo umutsitse, uwapondereze oyipa onse pamalo pomwe alilipo. onsewo uwakwirire pamodzi mfumbi; ukulunge nkhope zawo mʼmanda. ukatero ine ndidzakuvomereza kuti dzanja lako lamanja lakupulumutsadi. “taganiza za mvuwu, imene ndinayipanga monga momwe ndinapangira iwe, ndipo imadya udzu ngati ngʼombe. mphamvu zake ndi zazikulu kwambiri, thupi lake ndi lanyonga kwambiri! mchira wake umayima tolotolo ngati mtengo wamkungudza; mitsempha ya ntchafu zake ndi yogwirana bwino. mafupa ake ali ngati mapayipi amkuwa, nthiti zake zili ngati mipiringidzo yachitsulo. mvuwuyo ndi yayikulu mwa zolengedwa za allah, komatu mlengi wake amatha kuyiopseza ndi lupanga lake. imapeza chakudya chake ku mtunda ndipo nyama zakuthengo zonse zimasewera pambali pake. imagona pa tsinde pa zitsamba za mipeta, imabisala mʼbango ndiponso pa thawale. imaphimbika ndi mthunzi wazitsamba za mipeta; imazunguliridwa ndi misondozi ya mu mtsinje. madzi a mu mtsinje akakokoma, sichita mantha, iyo sitekeseka, ngakhale madzi a mu yorodani afike mʼkhosi mwake. kodi alipo amene angathe kukola mvuwu ndi mbedza kapena kuyikola mu msampha?

41

“kodi ungathe kukoka ngʼona ndi mbedza ya nsomba kapena kukanikiza lilime lake pansi ndi chingwe? kodi ungathe kumanga chingwe mʼmphuno mwake, kapena kubowola nsagwada zake ndi mbedza? kodi ngʼonayo idzakupempha kuti uyichitire chifundo? kodi idzakuyankhula ndi mawu ofatsa? kodi idzachita nawe mgwirizano kuti uyisandutse kapolo wako mpaka muyaya? kodi udzasewera nayo ngati mbalame, kapena kuyimangirira kuti atsikana ako asewere nayo? kodi anthu adzayitsatsa malonda? nanga amalondawo nʼkugawanagawana nyama yake kuti akagulitse? kodi chikopa chake ungathe kuchilasa ndi zisonga, kapena kubowola mutu wake ndi nthungo zophera nsomba? ukayiputa udziwe kuti pali nkhondo, ndipo iweyo sudzabwereranso. chiyembekezo choti nʼkuyigonjetsa ndi chabodza; kungoyiona kokha, ndithu iwe kumangodzigwera wekha. palibe wolimba mtima kuti ndi kuyiputa. ndani angalimbe mtima kulimbana ndi ine? kodi ndani anandipatsa kanthu kuti ndimubwezere? zonse za pansi pa thambo ndi zanga. “sindidzaleka kuyankhula za ziwalo zake za chirombocho, za mphamvu zake ndiponso za maonekedwe a thupi lake. ndani angasende chikopa chake? ndani angayiyandikire kuti abowole chikopa chake cholimbacho? ndani angatsekule kukamwa kwake, pakamwa pamene pazunguliridwa ndi mano ochititsa mantha? kumsana kwake kuli mizere ya mamba onga zishango zolumikizanalumikizana; mambawo ndi olukanalukana kotero kuti mpweya sungathe kulowa pakati pake. ndi olumikizanalumikizana; ndi omatirirana kwambiri kotero kuti sangathe kulekana. kuyetsemula kwake kumatulutsa mbaliwali; maso ake amawala ngati kuwala kwa mʼbandakucha. mʼkamwa mwake mumatuluka nsakali zamoto ndipo mumathetheka mbaliwali zamoto. mʼmphuno mwake mumatuluka utsi ngati wa mʼnkhali yowira yomwe ili pa moto wa bango. mpweya wake umayatsa makala, ndipo malawi amoto amatuluka mʼkamwa mwake. mphamvu zake zili mʼkhosi mwake; aliyense wokumana nayo amangoti njenjenje ndi mantha. minyewa ya thupi lake ndi yolumikizana ndipo ndi yokhwima kwambiri ndi yolimba. pachifuwa pake ndi powuma ngati mwala, ndi pa gwaa, ngati mwala wamphero. ngʼonayo ikangovuwuka, ndi anthu amphamvu omwe amaopa; amabwerera mʼmbuyo, kuthawa. ngakhale ikanthidwe ndi lupanga, lupangalo silichita kanthu, ngakhale mkondo, muvi ndi nthungo, zonse zimalephera. chitsulo imachiyesa ngati phesi chabe ndi mkuwa ngati chikuni chowola. muvi sungathe kuyithawitsa, miyala imene ayilasa nayo imangoyinyenyanyenya. zibonga zimakhala ngati ziputu; imangoseka pamene akuyibaya ndi nthungo. mamba a ku mimba kwake ali ngati chopunthira chakunthwa ndipo imasiya mkukuluzi mʼmatope ngati galeta lopunthira tirigu. imagadutsa madzi ozama ngati madzi a mʼnkhali, imachititsa nyanja kuti iwire ngati mbiya yoyengera mafuta. kumbuyo kwake imasiya nthubwitubwi zambee, kotero kuti munthu angaganize kuti nyanja yachita imvi. pa dziko lapansi palibe china chofanana nacho, nʼcholengedwa chopanda mantha. chimanyoza nyama zina zonse; icho chija ndi mfumu ya nyama zonse.”

42

pamenepo yobu anayankha mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti, “ndikudziwa kuti inu mungathe kuchita zinthu zonse; chimene mufuna kuchita wina sangaletse konse. munandifunsa kuti, ‘kodi ndiwe yani amene ukufuna kusokoneza uphungu wanga ndi mawu opanda nzeru? zoonadi ndinayankhula zimene sindinazimvetse, zinthu zodabwitsa kwambiri kwa ine zimene sindinazidziwe. “inu munandiwuza kuti, ‘mvetsetsa tsopano ndipo ndidzayankhula; ndidzakufunsa ndipo iwe udzandiyankhe.’ ndinkangomva za inu ndi makutu anga, koma tsopanonso ndakuonani ndi maso anga. nʼchifukwa chake ndi kuchita manyazi, ndikulapa podzithira fumbi ndi phulusa.” mavawelomakonsonanti-yeahoh atayankhula ndi yobu mawu amenewa anawuza elifazi wa ku temani kuti, “ine ndakukwiyira pamodzi ndi abwenzi ako awiri, chifukwa simunayankhule zabwino za ine, monga mmene wayankhulira mtumiki wanga yobu. kotero tsopano mutenge ngʼombe zazimuna zisanu ndi ziwiri ndi nkhosa zazimuna zisanu ndi ziwiri ndi kupita nazo kwa mtumiki wanga yobu kuti mukapereke nsembe zopsereza. mtumiki wanga yobu adzakupemphererani, ndipo ine ndidzalandira pemphero lake. sindidzakuchitirani kanthu molingana ndi uchitsiru wanu. inu simunayankhule zabwino za ine, monga anayankhulira yobu mtumiki wanga.” motero elifazi wa ku temani, bilidadi wa ku suki ndi zofari wa ku naama anachita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anawawuza ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamvera pemphero la yobu. yobu atawapempherera abwenzi ake aja, mavawelomakonsonanti-yeahoh anamubwezera chuma chake ndipo anamupatsa mowirikiza kuposa zomwe anali nazo kale. abale ake ndi alongo ake onse, kuphatikizapo onse amene ankamudziwa kale, amabwera kwa iye nʼkudzadya naye chakudya mʼnyumba mwake. iwo anamutonthoza ndi kumupepesa chifukwa cha mavuto onse amene mavawelomakonsonanti-yeahoh analola kuti amugwere. aliyense wa iwowa anamupatsa ndalama ndi mphete yagolide. mavawelomakonsonanti-yeahoh anadalitsa yobu pa masiku ake otsirizawa kupambana poyamba paja. iye anali ndi nkhosa 14,000, ngamira 6,000, ngʼombe zantchito 2,000 ndi abulu aakazi 1,000. anaberekanso ana aamuna asanu ndi awiri ndi ana aakazi atatu. mwana wake wamkazi woyamba anamutcha yemima, wachiwiri anamutcha keziya, wachitatu anamutcha kereni hapuki. mʼdziko monsemo munalibe akazi okongola ngati ana a yobu, ndipo abambo awo anawapatsa cholowa pamodzi ndi alongo awo. zitachitika zimenezi, yobu anakhala ndi moyo zaka 140. iye anaona zidzukulu zake mpaka mʼbado wachinayi. potsiriza, yobu anamwalira ali nkhalamba ya zaka zochuluka kwambiri.

songs

1

nyimbo ya solomoni, nyimbo yoposa nyimbo zonse. undipsompsone ndi milomo yako chifukwa chikondi chako nʼchokoma kuposa vinyo. mafuta ako odzola ndi onunkhira bwino; dzina lako lili ngati mafuta onunkhira otsanulidwa. nʼchifukwa chake atsikana amakukonda! nditenge ndipo ndizikutsata, tiye tifulumire! mfumu indilowetse mʼchipinda chake. abwenzi ife timasangalala ndi kukondwera nawe, tidzatamanda chikondi chako kupambana vinyo. mkazi amachita bwinotu potamanda iwe! ndine wakuda, komatu ndine wokongola, inu akazi a ku yerusalemu, ine ndine wakuda ngati tenti ya ku kedara, ngati makatani a tenti ya solomoni. musandiyangʼane monyoza chifukwa ndine wakuda, ndine wakuda chifukwa cha dzuwa. alongo anga anandikwiyira ndipo anandigwiritsa ntchito mʼminda ya mpesa; munda wangawanga sindinawusamalire. ndiwuze iwe, amene ndimakukonda, kumene umadyetsa ziweto zako ndi kumene umagoneka nkhosa zako nthawi yamasana. ndikhalirenji ngati mkazi wachiwerewere pambali pa ziweto za abwenzi ako? ngati sukudziwa iwe wokongola kwambiri kuposa akazi ena, ngati sukudziwa, tsatira makwalala a nkhosa ndipo udyetse ana ambuzi pambali pa matenti a abusa. iwe bwenzi langa, uli ngati kavalo wamkazi ku magaleta a farao. masaya ako ndi okongola ndi ndolo zamʼmakutuzo, khosi lako likukongola ndi mikanda yamiyala yamtengowapatali. tidzakupangira ndolo zagolide zokongoletsedwa ndi mikanda yasiliva. pamene mfumu inali pa malo ake odyera, mafuta anga onunkhira anamveka fungo lake. wokondedwa wanga ali ngati kathumba ka mure kwa ine, kamene kamakhala pakati pa mawere angawa. wokondedwa wanga ali ngati mpukutu wa maluwa ofiira, ochokera ku minda ya mpesa ya ku eni-gedi. iwe wokondedwa wanga, ndiwe wokongoladi! ndithu, ndiwe chiphadzuwa, maso ako ali ngati nkhunda. iwe bwenzi langa, ndiwe wokongoladi! ndithu, ndiwe wokongoladi kwambiri! ndipo malo athu ogonapo ndi msipu wobiriwira. mitanda ya nyumba yathu ndi ya mkungudza, phaso lake ndi la mtengo wa payini.

2

ine ndine duwa la ku saroni, duwa lokongola la ku zigwa. monga duwa lokongola pakati pa minga ndi momwe alili wokondedwa wanga pakati pa atsikana. monga mtengo wa apulosi pakati pa mitengo ya mʼnkhalango ndi momwe alili bwenzi langa pakati pa anyamata. ndimakondwera kukhala pansi pa mthunzi wako, ndipo chipatso chake ndi chokoma mʼkamwa mwanga. iye wanditengera ku nyumba yaphwando, ndipo mbendera yake yozika pa ine ndi chikondi. undidyetse keke ya mphesa zowuma, unditsitsimutse ndi ma apulosi, pakuti chikondi chandifowoketsa. mutu wanga watsamira dzanja lake lamanzere, ndipo dzanja lake lamanja landikumbatira. inu akazi a ku yerusalemu, ndithu ndikukupemphani pali gwape ndi mbawala yayikazi zakuthengo: musachigwedeze chikondi kapena kuchiutsa mpaka pamene chifunire ichocho. tamverani bwenzi langa! taonani! uyu akubwera apayu, akulumphalumpha pa mapiri, akujowajowa pa zitunda. bwenzi langa ali ngati gwape kapena mwana wa mbawala. taonani! uyo wayima kuseri kwa khoma lathulo, akusuzumira mʼmazenera, akuyangʼana pa mpata wa zenera. bwenzi langa anayankha ndipo anati kwa ine, “dzuka bwenzi langa, wokongola wanga, ndipo tiye tizipita. ona, nyengo yozizira yatha; mvula yatha ndipo yapitiratu. maluwa ayamba kuoneka pa dziko lapansi; nthawi yoyimba yafika, kulira kwa njiwa kukumveka mʼdziko lathu. mtengo wankhuyu ukubereka zipatso zake zoyambirira; mitengo ya mpesa ya maluwa ikutulutsa fungo lake. dzuka bwenzi langa, wokongola wanga tiye tizipita.” nkhunda yanga yokhala mʼmingʼalu ya thanthwe, mʼmalo obisala a mʼmbali mwa phiri, onetsa nkhope yako, nʼtamvako liwu lako; pakuti liwu lako ndi lokoma, ndipo nkhope yako ndi yokongola. mutigwirire nkhandwe, nkhandwe zingʼonozingʼono zimene zikuwononga minda ya mpesa, minda yathu ya mpesa imene yayamba maluwa. bwenzi langa ndi wangadi ndipo ine ndine wake; amadyetsa gulu lake la ziweto pakati pa maluwa okongola. kamphepo kamadzulo kakayamba kuwuzira ndipo mithunzi ikayamba kuthawa, unyamuke bwenzi langa, ndipo ukhale ngati gwape kapena ngati mwana wa mbawala pakati pa mapiri azigwembezigwembe.

3

usiku wonse ndili pa bedi langa ndinafunafuna amene mtima wanga umamukonda; ndinamufunafuna koma osamupeza. ndikudzuka tsopano ndipo ndidzayendayenda mu mzinda, mʼmisewu yake ndi mʼmabwalo ake; ndidzamufunafuna amene mtima wanga umamukonda. kotero ine ndinamufunafuna iyeyo koma osamupeza. alonda anandipeza pamene ankayendera mzinda. “kodi mwamuonako amene mtima wanga umamukonda?” nditawapitirira pangʼono ndinamupeza amene mtima wanga umamukonda. ndinamugwira ndipo sindinamulole kuti achoke mpaka nditamulowetsa mʼnyumba ya amayi anga, mʼchipinda cha amene anandibereka. inu akazi a ku yerusalemu, ndithu ndikukupemphani pali gwape ndi mbawala yayikazi zakuthengo: musachigwedeze chikondi kapena kuchiutsa mpaka pamene chifunire ichocho. kodi ndani amene akubwera kuchokera ku chipululu ngati utsi watolotolo, wonunkhira mure ndi lubani, zopangidwa kuchokera ku zonunkhira zonse za anthu amalonda? ona! chimenecho ndi chonyamulira solomoni, choperekezedwa ndi asilikali 60, anthu amphamvu a ku isreali, onse atanyamula lupanga, onse odziwa bwino nkhondo, aliyense ali ndi lupanga pambali pake, kukonzekera zoopsa za usiku. mfumu solomoni anadzipangira chonyamulirachi; anachipanga ndi matabwa ochokera ku lebanoni. milongoti yake anayipanga yasiliva, kumbuyo kwake kwa golide. mipando yake inakutidwa ndi nsalu yapepo, anakongoletsa mʼkati mwake ndi chikondi cha akazi a ku yerusalemu. tukulani inu akazi a ku ziyoni ndipo mudzaone mfumu solomoni atavala chipewa chaufumu, chipewa chaufumu chimene amayi ake anamuveka pa tsiku la ukwati wake, tsiku limene mtima wake unasangalala.

4

ndiwe wokongoladi wokondedwa wanga! ndithudi, ndiwe wokongola! maso ako ali ngati nkhunda kumbuyo kwa nsalu yophimba kumutu. tsitsi lako lili ngati gulu la mbuzi zikutsetsereka kuchokera ku giliyadi. mano ako ali ngati gulu la nkhosa zomwe zangometedwa kumene, zochokera kozisambitsa kumene. iliyonse ili ndi ana amapasa; palibe imene ili yokha. milomo yako ili ngati mbota yofiira; pakamwa pako ndi pokongola kwambiri. kukhalira kumbuyo kwa nsalu yako yophimba kumutuyo, masaya ako akuoneka ngati mabandu a makangadza. khosi lako lili ngati nsanja ya davide, yomangidwa bwino ndi yosalala; pa nsanja imeneyo pali zishango 1,000, zishango zonsezo za anthu ankhondo. mawere ako ali ngati tiana tiwiri ta nswala, ngati ana amapasa a nswala amene akudya pakati pa maluwa okongola. kamphepo kamadzulo kakayamba kuwuzira ndipo mithunzi ikayamba kuthawa, ndidzapita ku phiri la mure ndi ku chitunda cha lubani. ndiwe wokongola kwambiri wokondedwa wanga; palibe chilema pa iwe. tiye tichoke ku lebanoni iwe mkwatibwi wanga, tiye tichoke ku lebanoni, utsikepo pa msonga ya amana, kuchoka pa msonga ya phiri la seniri, pamwamba penipeni pa herimoni, kuchoka ku mapanga a mikango ndiponso kumapiri kumene akambuku amavutitsa. iwe mlongo wanga, mkwatibwi wanga, wanditenga mtima, iwe wanditenga mtima ndi kapenyedwe ka maso ako, ndiponso ndi umodzi mwa mikanda ya mʼkhosi mwako. iwe mlongo wanga, mkwatibwi wanga, chikondi chako nʼchosangalatsa! chikondi chako nʼchosangalatsa kwambiri kupambana vinyo, ndiponso fungo la mafuta ako ndi lopambana zonunkhiritsa zonse! iwe mkwatibwi wanga, milomo yako ikuchucha uchi ngati chisa cha njuchi; pansi pa lilime lako pali mkaka ndi uchi. fungo lonunkhira la zovala zako likumveka ngati fungo la ku lebanoni. iwe mlongo wanga, mkwatibwi wanga, ndiwe munda wopiringidzidwa; ndiwe kasupe wotchingidwa, chitsime chotetezedwa. zomera zako ndi munda wa zipatso za makangadza; muli zipatso zokoma kwambiri, muli hena ndi nadi, nadi ndi safiro, kalamusi ndi sinamoni, komanso mtengo uliwonse wonunkhira bwino. mulinso mure ndi aloe ndi zonunkhiritsa zonse zabwino kwambiri. iwe ndiwe kasupe wa mʼmunda, chitsime cha madzi oyenda, mtsinje wa madzi ochokera ku lebanoni. dzuka, iwe mphepo yakumpoto, ndipo bwera, iwe mphepo yakummwera! uzira pa munda wanga, kuti fungo lake lonunkhira lifalikire ponseponse. bwenzi langa alowe mʼmunda mwake ndi kudya zipatso zake zabwino kwambiri.

5

ndalowa mʼmunda mwanga, iwe mlongo wanga, iwe mkwatibwi wanga; ndasonkhanitsa mure wanga ndi zokometsera zakudya zanga. ndadya uchi wanga pamodzi ndi zisa zake zomwe; ndamwa vinyo wanga ndi mkaka wanga. abwenzi idyani abwenzi anga, imwani; inu okondana, imwani kwambiri. ndinagona tulo koma mtima wanga unali maso. tamverani, bwenzi langa akugogoda: “nditsekulire, mlongo wanga, bwenzi langa, nkhunda yanga, wangwiro wanga. mutu wanga wanyowa ndi mame, tsitsi langa lanyowa chifukwa cha nkhungu ya usiku.” ndavula kale zovala zanga, kodi ndizivalenso? ndasamba kale mapazi anga kodi ndiwadetsenso? bwenzi langa anapisa dzanja lake pa chibowo cha pa chitseko; mtima wanga unagunda chifukwa cha iye. ndinanyamuka kukamutsekulira wachikondi wangayo, ndipo manja anga anali noninoni ndi mure, zala zanga zinali mure chuchuchu, pa zogwirira za chotsekera. ndinamutsekulira wachikondi wanga, koma nʼkuti wachikondi wangayo atachoka; iye anali atapita. mtima wanga unafumuka chifukwa cha kuchoka kwake. ndinamuyangʼanayangʼana koma sindinamupeze. ndinamuyitana koma sanandiyankhe. alonda anandipeza pamene ankayendera mzindawo. anandimenya ndipo anandipweteka; iwo anandilanda mwinjiro wanga, alonda a pa khoma aja! inu akazi a ku yerusalemu ndithu ndikukupemphani, mukapeza wokondedwa wangayo, kodi mudzamuwuza chiyani? muwuzeni kuti ine ndadwala nacho chikondi. iwe wokongola kuposa akazi onsewa, kodi wokondedwa wakoyo ndi wopambana wina aliyense bwanji? kodi wokondedwa wakoyo ndi wopambana ena onse chotani kuti uzichita kutipempha motere? wokondedwa wangayo ndi wowala kwambiri ndi wathanzi pakati pa anthu 1,000. mutu wake ndi golide woyengeka bwino; tsitsi lake ndi lopotanapotana, ndiponso lakuda bwino ngati khwangwala. maso ake ali ngati nkhunda mʼmbali mwa mitsinje ya madzi, ngati nkhunda zitasamba mu mkaka, zitayima ngati miyala yamtengowapatali. masaya ake ali ngati timinda ta mbewu zokometsera zakudya zopatsa fungo lokoma. milomo yake ili ngati maluwa okongola amene akuchucha mure. manja ake ali ngati ndodo zagolide zokongoletsedwa ndi miyala yamtengowapatali. thupi lake ndi losalala ngati mnyanga wanjovu woyikamo miyala ya safiro. miyendo yake ili ngati mizati yamwala, yokhazikika pa maziko a golide. maonekedwe ake ali ngati lebanoni, abwino kwambiri ngati mkungudza. milomo yake ndi yosangalatsa kwambiri; munthuyo ndi wokongola kwambiri! uyu ndiye wachikondi wanga ndi bwenzi langa, inu akazi a ku yerusalemu.

6

iwe wokongola kuposa akazi onsewa, kodi wokondedwa wakoyo wapita kuti? kodi wokondedwa wakoyo wakhotera njira iti kuti timufunefune pamodzi ndi iwe? wachikondi wanga watsikira ku munda kwake, ku timinda ta zokometsera zakudya, akukadyetsa ziweto zake ku minda, ndiponso akuthyola maluwa okongola. wokondedwa wangayo ndine wake ndipo iyeyo ndi wangawanga; amadyetsa ziweto zake pakati pa maluwa okongola. ndiwe wokongola, bwenzi langa, ngati tiriza, wokongola kwambiri ngati yerusalemu, ndiwe woopsa ngati gulu lankhondo lonyamula mbendera. usandipenyetsetse; pakuti maso ako amanditenga mtima. tsitsi lako lili ngati gulu la mbuzi zikutsetsereka kuchokera ku giliyadi. mano ako ali ngati gulu la nkhosa zimene zikubwera kuchokera kokazisambitsa, iliyonse ili ndi ana amapasa, palibe imene ili yokha. kukhalira kumbuyo kwa nsalu yako yophimba kumutu, masaya ako ali ngati mabandu a makangadza. ngakhale patakhala akazi a mfumu 60, ndi azikazi 80, ndi anamwali osawerengeka; koma nkhunda yanga, wangwiro wanga ndi wosiyana ndi wina aliyense; mwana wamkazi yekhayo wa amayi ake, mwana wapamtima wa amene anamubereka. anamwali anamuona ndipo anamutcha wodala; akazi a mfumu ndi azikazi anamutamanda. ndani uyu akuoneka ngati mʼbandakucha, wokongola ngati mwezi, wowala ngati dzuwa, wochititsa mantha ngati gulu la ankhondo mbendera zili mʼmanja? ndinatsikira ku munda wa mitengo ya alimondi kukayangʼana zomera zatsopano ku chigwa, kukaona ngati mpesa waphukira kapena ngati makangadza ali ndi maluwa. ndisanazindikire kanthu, ndinakhala ngati ndikulota kuti ndili mʼgaleta pambali pa mfumu yanga. bwerera, bwerera iwe namwali wa ku sulami; bwerera, bwerera kuti ife tidzakupenyetsetse iwe! mwamuna chifukwa chiyani mukufuna kudzapenyetsetsa ine mwana wamkazi wa ku sulami, pamene ndikuvina pakati pa magulu awiri?

7

iwe namwali waufumu, mapazi ako ngokongola mu nsapato wavalazo! ntchafu zako nʼzowumbika bwino ngati miyala yamtengowapatali, ntchito ya manja ya mmisiri waluso. mchombo wako uli ngati chikho chowumbika bwino chimene nthawi zonse ndi chodzaza ndi vinyo. chiwuno chako ndi choningʼa ngati mtolo wa tirigu utazunguliridwa ndi maluwa okongola. mawere ako akuoneka ngati ana awiri a mbawala, ngati mphoyo zamapasa. khosi lako lili see! ngati nsanja ya mnyanga wa njovu. maso ako ali ngati mayiwe a ku hesiboni, amene ali pafupi ndi chipata cha bati rabimu. mphuno yako ili ngati nsanja ya ku lebanoni, yoyangʼana ku damasiko. mutu wako uli bwinobwino nengʼaa ngati phiri la karimeli. tsitsi lako lili ngati nsalu yakuda yaufumu; mfumu yakopeka ndi maonekedwe ake okongola. ndiwe wokongola kwambiri ndiponso wosangalatsa, iwe wokondedwa, namwali wokondweretsawe! msinkhu wako uli ngati mtengo wa mgwalangwa, ndipo mawere ako ali ngati phava la zipatso. ndinati, “ndikwera mtengo wa mgwalangwa; ndidzathyola zipatso zake.” mawere ako ali ngati maphava a mphesa, fungo la mpweya wako lili ngati ma apulosi, ndipo pakamwa pako pali ngati vinyo wokoma kwambiri. mkazi tsono vinyo ameneyu amuthirire wachikondi wanga, ayenderere bwino pa milomo yake ndi mano ake. wokondedwayo ine ndine wake, ndipo chilakolako chake chili pa ine. bwera wachikondi wanga, tiye tipite ku madera a ku midzi, tikagone ku midzi. tiye tilawirire mmamawa kupita ku minda ya mpesa, tikaone ngati mitengo ya mpesa yayamba kuphukira, ngati maluwa ake ayamba kuoneka, komanso ngati makangadza ayamba kuonetsa maluwa. kumeneko ndidzakuonetsa chikondi changa. mitengo ya mankhwala a chisulo ikupereka fungo lake labwino, ndipo pa khomo pathu pali zipatso zonse zokoma, zatsopano ndi zakale zomwe, zimene ndakusungira wokondedwa wanga.

8

ukanakhala kuti ndiwe mlongo wanga, amene anayamwa mawere a amayi anga! ndikanakumana nawe pa njira, ndikanakupsompsona, ndipo palibe wina aliyense akanandinyoza. ndikanakutenga ndi kukulowetsa mʼnyumba ya amayi anga, amayi amene anandiphunzitsa, ndikanakupatsa vinyo wotsekemera kuti umwe, zotsekemera za makangadza. mutu wanga watsamira dzanja lake lamanzere ndipo dzanja lake lamanja landikumbatira. inu akazi a ku yerusalemu, ndithu ndikukupemphani: musachigwedeze chikondi kapena kuchiutsa mpaka pamene chifunire ichocho. kodi ndani uyo akutuluka ku chipululuyo, atatsamira wokondedwa wakeyo? mkazi ndinakudzutsa pa tsinde pa mtengo wa apulosi, pamenepo ndi pamene amayi anachirira, pamenepo ndi pamene wokubereka anamva ululu pokubala iweyo. undiyike pamtima pako ngati chidindo, ngati chidindo cha pa dzanja lako; pakuti chikondi nʼchamphamvu ngati imfa, nsanje ndiyaliwuma ngati manda. chikondi chimachita kuti lawilawi ngati malawi a moto wamphamvu. madzi ochuluka sangachizimitse chikondi, mitsinje singachikokolole chikondicho. ngati wina apereka chuma chonse cha mʼnyumba mwake chifukwa cha chikondi, adzangonyozeka nazo kotheratu. ife tili naye mlongo wathu wamngʼono, koma alibe mawere, kodi tidzamuchitira chiyani mlongo wathuyu pa tsiku limene adzamufunsire? ngati iye ndi khoma, tidzamumangira nsanja ya siliva. ngati iye ndi chitseko, tidzamutchinga ndi matabwa a mkungudza. ine ndili ngati khoma, ndipo mawere anga ndi nsanja zake. tsono mʼmaso mwa bwenzi langa ndine wobweretsa mtendere. solomoni anali ndi munda wampesa ku baala-hamoni; iyeyo anabwereketsa munda wamphesawo kwa alimi, aliyense mwa iwo ankayenera kupereka ndalama zasiliva 1,000 mʼmalo mwa zipatso zake. koma munda wanga wampesa ndi wangawanga ndiponso wa ine ndekha. iwe solomoni, khala nazo ndalama zasiliva 1,000 ndipo ndalama zasiliva 200 ndi za amene akusamalira mundawo. iwe amene umakhala mʼminda uli pamodzi ndi anzako, ndilole kuti ndimve liwu lako! fulumira wokondedwa wanga, ndipo ukhale ngati gwape kapena mwana wa mbawala wothamanga mʼmapiri mʼmene mumamera mbewu zokometsera chakudya.

ruth

1

mu nthawi imene oweruza ankalamulira isreali, munali njala mʼdziko, ndipo munthu wina wa ku betelehemu mʼdziko la yuda anapita pamodzi ndi mkazi wake ndi ana ake aamuna awiri, kukakhala ku mowabu kwa nthawi yochepa. dzina la munthuyo linali elimeleki, dzina la mkazi wake linali naomi, ndipo mayina a ana awo aamuna anali maaloni ndi kiliyoni. iwo anali aefurati ochokera ku betelehemu ku yuda. ndipo anapita kukakhala ku mowabu. kenaka elimeleki, mwamuna wake wa naomi anamwalira ndipo naomiyo anatsala ndi ana ake aamuna awiri aja. iwo anakwatira akazi a chimowabu; wina dzina lake oripa ndi wina rute. atakhala kumeneko pafupifupi zaka khumi, maloni ndi kiliyoni anamwaliranso kotero kuti naomi anatsala yekha wopanda ana ake awiri aja ndi mwamuna wake. naomi ndi apongozi ake awiri aja ananyamuka kubwerera kwawo kuchokera ku mowabu popeza anali atamva ali ku mowabuko kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anakomera mtima anthu ake ndi kuwapatsa chakudya. naomi pamodzi ndi apongozi ake awiri aja anachoka kumene ankakhala ndi kuyamba ulendo obwerera kwawo ku yuda. kenaka naomi anati kwa apongozi ake awiri aja, “bwererani, aliyense kwa amayi ake. mavawelomakonsonanti-yeahoh akukomereni mtima, monga munachita ndi malemu aja ndi ine ndemwe. “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuthandizeni kuti aliyense wa inu apeze pokhala pabwino komanso mwamuna.” kenaka anawapsompsona koma awiriwo analira mokweza. ndipo anati kwa naomi, “ife tipita nawo kwa anthu akwanu.” koma naomi anati, “bwererani kwanu ana anga. chifukwa chiyani mukufuna kupita ndi ine? kodi ine ndingaberekenso ana ena kuti akhale amuna anu? bwererani kwanu ana anga muzipita kwanu. ine ndakalamba kwambiri kotero kuti sindingakwatiwenso. ngakhale ndikananena kuti ndili nacho chikhulupiriro, ngakhale ndikanakhala ndi mwamuna usiku uno, ndipo nʼkubala ana aamuna, kodi inu mukanadikira kuti akule? kodi mukanakhalabe osakwatiwa kudikira iwowo? ayi ana anga. zimenezi zikundiwawa kwambiri kuposa inu, chifukwa ndi ineyo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wafuna kuti ndizunzike.” atamva zimenezi analiranso kwambiri, ndipo oripa anapsompsona apongozi ake nawatsanzika, koma rute anakakamirabe. naomi anati “taona, mʼbale wako wabwerera kwawo kwa anthu ake ndi kwa milungu yake. bwerera nawenso umulondole mʼbale wako.” koma rute anayankha kuti, “musandikakamize kuti ndikusiyeni kapena kuti ndibwerere osakutsatani. kumene inu mupite ine ndipita komweko, ndipo kumene mukakhale inenso ndikakhala komweko. abale anu adzakhala abale anga ndipo allah wanu adzakhala allah wanga. kumene mukafere inenso ndidzafera komweko ndipo komweko ndikayikidwa mʼmanda. mavawelomakonsonanti-yeahoh andichite choyipa chingakule motani, ngati china chingatirekanitse ife kupatula imfa.” naomi atazindikira kuti rute watsimikiza kupita naye, analeka kumukakamiza. choncho amayi awiriwo anapitiriza ulendo wawo mpaka anakafika ku betelehemu. pamene ankafika mu betelehemu, anthu onse a mʼmudzimo anatekeseka chifukwa cha iwowo ndipo amayi ambiri ankanena kuti, “kodi uyu nʼkukhala naomi?” iye anawawuza kuti, “musanditchenso naomi. muzinditchula ine kuti mara, chifukwa wamphamvuzonse wandizunza kwambiri. ine ndinapita wolemera, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh wabwera nane wopanda kanthu. nanga munditchulirenji naomi pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh wandisautsa. wamphamvuzonse uja wandigwetsera mavuto owawa.” naomi anabwerera kuchoka ku dziko la mowabu pamodzi ndi rute mpongozi wake. ndipo anafika ku betelehemu nthawi yoyamba kukolola barele.

2

naomi anali ndi mʼbale wake wolemera kwambiri wochokera ku banja la mwamuna wake elimeleki, dzina lake bowazi. tsiku lina rute, mmowabu uja anati kwa naomi, “mundilole kuti ndikakunkhe barele ku munda wa munthu aliyense amene akandikomere mtima.” naomi anati kwa iye, “pita mwana wanga.” choncho rute ananyamuka kupita kukakunkha ku minda yokololedwa kale. tsono zinangochitika kuti rute anafika mʼmunda wa bowazi, yemwe anali wochokera ku banja la elimeleki. posakhalitsa bowazi anafika kuchokera ku betelehemu ndipo analonjera okolola aja kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akhale nanu!” iwo anayankha kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akudalitseni.” bowazi anafunsa kapitawo wake amene ankayangʼanira okolola aja kuti, “mayi uyo ndi ndani?” kapitawo uja anayankha kuti, “mayiyu ndi mmowabu amene anabwera ndi naomi kuchokera ku dziko la mowabu. iye anandipempha kuti, ‘chonde mundilole kuti ndikunkhe barele mʼminda moti akololamo kale.’ iye wakhala akukunkha kuyambira mmawa mpaka tsopano lino osapuma nʼpangʼono pomwe.” choncho bowazi anati kwa rute, “tamvera mwana wanga, usapite kukakunkha mʼmunda wina, ndipo usachoke mʼmunda uno. koma uzitsata adzakazi angawa. uziyangʼana munda akukolola anyamatawo akamakolola mʼmundamu, ndipo iwe uzitsata pambuyo pawo. ndawawuza anyamatawo kuti asakuvutitse. ndipo ukamva ludzu, uzipita ku mitsuko ndi kukamwa madzi amene anyamatawa atunga.” atamva zimenezi rute anawerama nazolikitsa nkhope yake pansi. kenaka anafunsa kuti, “mwandikomera mtima chotere mlendo ngati ine chifukwa chiyani?” bowazi anayankha kuti, “ine ndawuzidwa zonse zimene wakhala ukuchitira apongozi ako chimwalirire mwamuna wako. ndamvanso kuti unasiya abambo ndi amayi ako komanso dziko la kwanu ndi kubwera kudzakhala ndi anthu amene sumawadziwa ndi kale lonse. mavawelomakonsonanti-yeahoh akubwezere pa zimene wachitazi. mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, amene wabwera pansi pa mapiko ake kuti akuteteze, akupatse mphotho yayikulu.” rute anati, “mwandikomera mtima, mbuye wanga. ndipo mwandisangalatsa ndi kundiyankhula mwa chifundo ngakhale sindili mmodzi mwa adzakazi anu.” nthawi ya chakudya cha masana bowazi anati kwa iye, “bwera kuno, utenge buledi ndi kusunsa nthongo mu vinyo.” choncho anakhala pansi pafupi ndi okololawo, ndipo bowazi anamupatsa chakudya ndi nyama yowotcha. anadya chilichonse amafuna ndipo chakudya china chinatsalako. atanyamuka kuti azikakunkha, bowazi analangiza anyamata ake kuti, “ngakhale mayiyu azikunkha pakati pa mitolo musamuletse ndi kumuchititsa manyazi. koma muzimusololerako ngala zina za mʼmitolo ndi kumusiyira kuti azikunkha ndipo musamukalipire.” choncho rute anakunkha mʼmundamo mpaka madzulo. kenaka anapuntha barele anakunkhayo, ndipo anakwanira pafupifupi makilogalamu khumi. anasenza barele uja kupita naye ku mudzi, nakaonetsa apongozi ake. kenaka anatulutsa chakudya chimene chinatsalira atakhuta chija ndi kupatsa apongozi ake. apongozi akewo anamufunsa kuti, “kodi lero unakakunkha kuti? unakagwira kuti ntchitoyi? adalitsike munthu amene anakukomera mtimayo.” ndipo rute anawuza mpongozi wake za munthu amene ku malo ake anakagwirako ntchito. iye anati, “munthuyo dzina lake ndi bowazi.” naomi anati kwa mpongozi wakeyo, “munthu ameneyu amudalitse mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene sanasiye kuchitira chifundo anthu amoyo ndi akufa omwe. anatinso munthu ameneyu ndi mnansi wapaphata. ndiye ali ndi udindo wotisamalira.” choncho rute mmowabuyo anati, “iye anandiwuzanso kuti, ‘uzitsata antchito angawa mpaka atamaliza kukolola munda wonse.’ ” naomi anati kwa rute mpongozi wake, “kuli bwino mwana wanga kuti uzipita ndi adzakazi ake kuopa kuti mʼmunda wa munthu wina angakuvute.” choncho rute ankatsatira adzakazi a bowazi namakunkha mpaka anthu atamaliza kudula barele ndi tirigu. ndipo amakhalabe ndi mpongozi wakeyo.

3

tsiku lina naomi anafunsa mpongozi wake rute kuti, “mwana wanga, kodi si kwabwino kuti ndikupezere kokhala kuti zinthu zizikuyendera bwino? bowazi amene adzakazi ake wakhala nawo nthawi yonseyi, si wachibale wathu kodi? usiku uno akhala akupeta barele ku malo opunthira. samba ndi kudzola mafuta onunkhira, ndipo uvale zovala zako zabwino kwambiri. kenaka upite ku malo opunthirako tirigu ndi barele koma munthuyo asakakuzindikire kufikira atamaliza kudya ndi kumwa. akamakagona, iwe ukaonetsetse malo amene wagonawo. kenaka upite ndi kuvundukula chofunda ku mapazi ake ndi kugona. iyeyo akakuwuza zoti uchite.” rute anayankha kuti, “ndichita zonse zimene mwanena.” choncho rute anapita ku malo opunthirawo ndipo anachita monga momwe apongozi ake anamuwuza. atamaliza kudya ndi kumwa, bowazi anakhala wosangalala, ndipo anakagona pa mbali pa mulu wa barele. tsono rute anapita mwa kachetechete, navundukula chofunda ku mapazi ake ndi kugona. tsono pakati pa usiku bowazi anadzidzimuka, natembenuka, ndipo anangoona mkazi akugona ku mapazi ake. iye anafunsa kuti, “ndiwe yani?” ndipo anayankha kuti, “ndine mdzakazi wanu rute. popeza ndinu wachibale amene muyenera kundiwombola, ndiye mundilowe chokolo.” ndipo bowazi anati, “mwana wanga, mavawelomakonsonanti-yeahoh akudalitse popeza kukoma mtima kumene wasonyeza panoku kwaposa koyamba kaja. iwe sunathamangire anyamata olemera kapena osauka. ndipo tsopano mwana wanga usaope. ine ndidzakuchitira chilichonse udzapemphe popeza anzanga onse amʼmudzi muno akudziwa kuti ndiwe mkazi wa khalidwe labwino. ngakhale kuti ndinedi wachibale woyenera kukusamala, koma alipo wachibale weniweni kuposa ine. gona konkuno usiku uno mpaka mmawa. tsono ngati iyeyu adzakulowa chokolo, chabwino alowe. koma ngati safuna kutero, ine ndikulumbira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo kuti ndidzakulowa chokolo. ugone kuno mpaka mmawa.” choncho rute anagona ku mapazi ake mpaka mmawa, koma anadzuka mmamawa kusanayere chifukwa bowazi anati, “aliyense asadziwe kuti kopondera barele kunabwera mkazi.” bowazi anati kwa rute, “bwera nacho kuno chofunda wavalacho ndipo uchiyale pansi.” ndipo atayala, bowazi anathira makilogalamu makumi awiri a barele ndi kumusenzetsa rute. rute anapita nakalowa mu mzinda. rute atafika kwa apongozi ake anamufunsa kuti, “zinayenda bwanji mwana wanga?” kenaka iye anafotokoza zonse zimene bowazi anamuchitira. ndipo anati, “munthuyo anandipatsa makilogalamu makumi awiri awa a barele, nandiwuza kuti usapite kwa apongozi ako wopanda kanthu.” kenaka naomi anati, “mwana wanga, dikira mpaka titaona mmene zinthu zikhalire chifukwa munthuyu salekera pomwepo, mpaka zinthuzi zitakonzeka lero.”

4

nthawi yomweyo bowazi anapita ku chipata cha mzinda ndi kukhala pansi kumeneko pabwalo losonkhanira. tsono anangoona wachibale woyenera kulowa chokolo uja akufika. ndipo bowazi anati, “patukirani kuno, bwenzi langa. mubwere mudzakhale apa.” choncho anapatuka nakakhala pansi. bowazi anayitananso akuluakulu khumi a mu mzindamo nati, “dzakhaleni pansi apa,” ndipo anadzakhala pansi. kenaka anamuwuza oyenera kulowa chokolo uja kuti, “naomi amene wabwera kuchoka ku mowabu akugulitsa malo amene anali a malemu elimeleki, mʼbale wathu uja. choncho ndinaganiza zokuwuza zimenezi kuti ugule mundawu pamaso pa anthu amene ali panowa, ndi pamaso pa akuluakulu mwa abale athu. ngati ukufuna kuwuwombola, uwombole. koma ngati sukufuna, undiwuze kuti ndidziwe, pakuti palibe wina angawuwombole koma iweyo, ndipo pambuyo pa iwe pali ine.” iye anati, “ine ndidzawuwombola.” tsono bowazi anati, “tsiku limene ukagule mundawo kwa naomi, udzatenganso rute mmowabu, mkazi wamasiye uja, kuti dzina la malemu lisungike pa cholowa chake.” pamenepo wachibaleyo anati, “sindingathe kuwuwombola mundawu kuti ukhale wanga, kuopa kuti kutaya cholowa changa. mugule ndinu. ine sindingathe.” (kale mu isreali zinkatere ngati munthu afuna kuwombola kanthu kapena kusinthana kanthu ndi mnzake kuti chikhale chakechake. iye ankavula nsapato imodzi namupatsa mnzakeyo. imeneyo ndiyo inali njira yochitira umboni mu isreali). choncho wachibale uja atawuza bowazi kuti, “gulani ndinu mundawu.” iye anavula nsapato yake namupatsa bowazi. ndipo bowazi anawuza akuluakuluwo ndi anthu onse aja kuti, “nonsenu ndinu mboni lero, kuti ine ndagula kwa naomi zonse zimene zinali za malemu elimeleki, zonse zimene zinali za malemu kiliyoni ndiponso za malemu maloni. ndatenganso rute mmowabu uja mkazi wa malemu maloni, kuti akhale mkazi wanga, kuti dzina la malemu maloni lisungike pa cholowa chake, ndipo lisafafanizike pakati pa abale ake ngakhalenso mʼmudzi mwake. nonsenu ndinu mboni lero lino.” ndipo akuluakulu aja ndi anthu onse amene anali pa chipata anati, “ife ndife mboni, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh amusandutsa mkazi amene akudzalowa mʼnyumba yakoyu kuti akhale ngati rakele ndi leya, amene anamanga banja la isreali. ukhale munthu wosasowa kanthu mu efurata ndi munthu wotchuka mu betelehemu. ana amene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupatsa mwa mkaziyu adzamange banja lako kukhala la perezi, amene tamara anamubalira yuda.” choncho bowazi anakwatira rute. mavawelomakonsonanti-yeahoh anamudalitsa nakhala ndi pakati, ndipo anabereka mwana wamwamuna. ndipo amayi osiyanasiyana anati kwa naomi. “alemekezeke mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene lero lino sanakusiyeni nokha wopanda wachibale. mwanayu dzina lake likhale lotchuka mu isreali. mwanayo adzakupatseni moyo watsopano ndi kukuthandizani pa ukalamba wanu. inde, mpongozi wanu amene amakukondani, amenenso waonetsa kuti ali wopambana kwa inu kuposa ana aamuna asanu ndi awiri, ndiye wakubalirani mwanayu.” kenaka naomi anatenga mwanayo namufukata ndipo anakhala mlezi. amayi achinansi ake anati, “naomi ali ndi mwana wamwamuna.” ndipo anamutcha dzina lake obedi. iye anali abambo a yese abambo ake a davide. izi tsono ndizo zidzukulu za perezi: perezi anali abambo a hezironi. hezironi anali abambo a ramu, ramu anali abambo a aminadabu, aminadabu abambo a naasoni, naasoni anali abambo a salimoni, salimoni abambo a bowazi, bowazi abambo a obedi. obedi anali abambo a yese, ndipo yese anali abambo a davide.

lamentations

1

haa! mzinda uja wasiyidwa wokhawokha, umene kale unali wodzaza ndi anthu! kale unali wotchuka pakati pa mitundu ya anthu! tsopano wasanduka ngati mkazi wamasiye. kale unali mfumukazi ya onse pa dziko lapansi, tsopano wasanduka kapolo. ukulira mowawidwa mtima usiku wonse, misozi ili pa masaya pake. mwa abwenzi ake onse, palibe ndi mmodzi yemwe womutonthoza. abwenzi ake onse amuchitira chiwembu; onse akhala adani ake. yuda watengedwa ku ukapolo, kukazunzika ndi kukagwira ntchito yolemetsa. iye akukhala pakati pa anthu a mitundu ina; ndipo alibe malo opumulira. onse omuthamangitsa iye amupitirira, ndipo alibe kwina kothawira. misewu yopita ku ziyoni ikulira, chifukwa palibe ndi mmodzi yemwe akubwera ku maphwando ake. zipata zake zonse zili pululu, ansembe akubuwula. anamwali ake akulira, ndipo ali mʼmasautso woopsa. adani ake asanduka mabwana ake; odana naye akupeza bwino. mavawelomakonsonanti-yeahoh wamubweretsera mavuto chifukwa cha machimo ake ambiri. ana ake atengedwa ukapolo pamaso pa mdani. ulemerero wonse wa mwana wamkazi wa ziyoni wachokeratu. akalonga ake ali ngati mbawala zosowa msipu; alibe mphamvu zothawira owathamangitsa. pa masiku a masautso ndi kuzunzika kwake, yerusalemu amakumbukira chuma chonse chimene mʼmasiku amakedzana chinali chake. anthu ake atagwidwa ndi adani ake, panalibe aliyense womuthandiza. adani ake ankamuyangʼana ndi kumuseka chifukwa cha kuwonongeka kwake. yerusalemu wachimwa kwambiri ndipo potero wakhala wodetsedwa. onse amene ankamulemekeza pano akumunyoza, chifukwa aona umaliseche wake. iye mwini akubuwula ndipo akubisa nkhope yake. uve wake umaonekera pa zovala zake; iye sanaganizire za tsogolo lake. nʼchifukwa chake kugwa kwake kunali kwakukulu; ndipo analibe womutonthoza. “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, taonani masautso anga, pakuti mdani wapambana.” adani amulanda chuma chake chonse; iye anaona mitundu ya anthu achikunja ikulowa mʼmalo ake opatulika, amene inu allah munawaletsa kulowa mu msonkhano wanu. anthu ake onse akubuwula pamene akufunafuna chakudya; asinthanitsa chuma chawo ndi chakudya kuti akhale ndi moyo. “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, taonani ndipo ganizirani, chifukwa ine ndanyozeka.” “kodi zimenezi mukuziyesa zachabe, inu nonse mukudutsa? yangʼanani ndipo muone. kodi pali mavuto ofanana ndi amene andigwerawa, amene ambuye anandibweretsera pa tsiku la ukali wake? “anatumiza moto kuchokera kumwamba, unalowa mpaka mʼmafupa anga. anayala ukonde kuti ukole mapazi anga ndipo anandibweza. anandisiya wopanda chilichonse, wolefuka tsiku lonse. “wazindikira machimo anga onse ndipo ndi manja ake anawaluka pamodzi. machimowa afika pakhosi panga, ndipo ambuye wandithetsa mphamvu. iye wandipereka kwa anthu amene sindingalimbane nawo. “ambuye wakana anthu anga onse amphamvu omwe ankakhala nane: wasonkhanitsa gulu lankhondo kuti lilimbane nane, kuti litekedze anyamata anga; mʼmalo ofinyira mphesa ambuye wapondereza anamwali a yuda. “chifukwa cha zimenezi ndikulira ndipo maso anga adzaza ndi misozi. palibe aliyense pafupi woti anditonthoze, palibe aliyense wondilimbitsa mtima. ana anga ali okhaokha chifukwa mdani watigonjetsa. “ziyoni wakweza manja ake, koma palibe aliyense womutonthoza. mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula kuti abale ake a yaqobo akhale adani ake; yerusalemu wasanduka chinthu chodetsedwa pakati pawo. “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wolungama, koma ndine ndinawukira malamulo ake. imvani inu anthu a mitundu yonse; onani masautso anga. anyamata ndi anamwali anga agwidwa ukapolo. “ndinayitana abwenzi anga koma anandinyenga. ansembe ndi akuluakulu anga anafa mu mzinda pamene ankafunafuna chakudya kuti akhale ndi moyo. “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, onani mmene ine ndavutikira! ndikuzunzika mʼkati mwanga, ndipo mu mtima mwanga ndasautsidwa chifukwa ndakhala osamvera. mʼmisewu anthu akuphedwa, ndipo ku mudzi kuli imfa yokhayokha. “anthu amva kubuwula kwanga, koma palibe wonditonthoza. adani anga onse amva masautso anga; iwo akusangalala pa zimene inu mwachita. lifikitseni tsiku limene munalonjeza lija kuti iwonso adzakhale ngati ine. “lolani kuti ntchito zawo zoyipa zifike pamaso panu; muwalange ngati mmene mwandilangira ine chifukwa cha machimo anga onse. ndikubuwula kwambiri ndipo mtima wanga walefuka.”

2

haa, ambuye waphimba mwana wamkazi wa ziyoni ndi mtambo wa mkwiyo wake! iye wataya pansi ulemerero wa isreali kuchoka kumwamba. pa tsiku la mkwiyo wake iye sanakumbukirenso popondapo mapazi ake. ambuye anawononga midzi yonse ya yaqobo mopanda chifundo; mu mkwiyo wake anagwetsa malinga a mwana wamkazi wa yuda. anagwetsa pansi mochititsa manyazi maufumu ndi akalonga ake. atakwiya kwambiri, ambuye anathyola nyanga iliyonse ya isreali. anabweza dzanja lake lamanja pamene mdani anamuyandikira. ambuye anatentha fuko la yaqobo ngati moto wonyeketsa umene umawononga zinthu zonse zomwe zili pafupi. wakokera uta wake pa ife ngati ndife adani; wayimiritsa dzanja lake pa ife ngati ndife adani, ndipo anapha onse amene tinkawayangʼana monyadira. ukali wake ukuyaka ngati moto pa tenti ya mwana wamkazi wa ziyoni. ambuye ali ngati mdani; wawonongeratu isreali; wawonongeratu nyumba zake zonse zaufumu ndipo wawononga malinga ake. iye wachulukitsa kubuma ndi kulira kwa mwana wamkazi wa yuda. wagwetsa malo ake okhalamo ngati khumbi la mʼmunda; wawononga malo ake a msonkhano. mavawelomakonsonanti-yeahoh wayiwalitsa ziyoni maphwando ake oyikika ndi masabata ake. mokwiya kwambiri, iye ananyoza mfumu ndi wansembe. ambuye wakana guwa lake la nsembe ndipo wasiya malo ake opatulika. iye wapereka makoma a nyumba zake zaufumu kwa mdani wake; adaniwo anafuwula mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ngati kuti ndi pa tsiku la chikondwerero. mavawelomakonsonanti-yeahoh anatsimikiza kugwetsa makoma a mwana wamkazi wa ziyoni. anawayesa ndi chingwe ndipo sanafune kuleka kuwagwetsa. analiritsa malinga ndi makoma; onse anawonongeka pamodzi. zipata za yerusalemu zalowa pansi; wathyola ndi kuwononga mipiringidzo yake. mfumu ndi akalonga ake agwidwa ukapolo pakati pa mitundu ya anthu, palibenso lamulo, ndipo aneneri ake sakupeza masomphenya kuchokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. akuluakulu a mwana wamkazi wa ziyoni akhala chete pansi; awaza fumbi pa mitu yawo ndipo avala ziguduli. anamwali a yerusalemu aweramitsa mitu yawo pansi. maso anga atopa ndi kulira, ndazunzika mʼmoyo mwanga, mtima wanga wadzaza ndi chisoni chifukwa anthu anga akuwonongeka, chifukwa ana ndi makanda akukomoka mʼmisewu ya mu mzinda. anawo akufunsa amayi awo kuti, “kodi tirigu ndi vinyo zili kuti?” pamene akukomoka ngati anthu olasidwa mʼmisewu ya mʼmizinda, pamene miyoyo yawo ikufowoka mʼmanja mwa amayi awo. ndinganene chiyani za iwe? ndingakufanizire ndi chiyani, iwe mwana wamkazi wa yerusalemu? kodi ndingakufanizire ndi yani kuti ndikutonthoze, iwe namwali wa ziyoni? chilonda chako ndi chozama ngati nyanja, kodi ndani angakuchiritse? masomphenya a aneneri ako anali abodza ndi achabechabe. iwo sanakupulumutse kuti usapite ku ukapolo poyika poyera mphulupulu zako. mauthenga amene anakupatsa anali achabechabe ndi osocheretsa. onse oyenda mʼnjira yako akukuwombera mʼmanja; akugwedeza mitu yawo ndi kukunyodola iwe mwana wamkazi wa yerusalemu: “kodi mzinda uja ndi uwu umene unkatchedwa wokongola kotheratu, chimwemwe cha dziko lonse lapansi?” adani ako onse akutsekulira pakamwa ndi kukunyoza; iwo akunyogodola ndi kukukuta mano awo, ndipo akuti, “tamumeza. tsiku ili ndi lomwe timayembekezera; tili ndi moyo kuti tilione.” mavawelomakonsonanti-yeahoh wachita chimene anakonzeratu; wakwaniritsa mawu ake, amene anatsimikiza kale lomwe. wakuwononga mopanda chifundo, walola mdani kuti akondwere chifukwa cha kugwa kwako, wakweza mphamvu za adani ako. mitima ya anthu ikufuwulira ambuye. iwe khoma la mwana wamkazi wa ziyoni, misozi yako itsike ngati mtsinje usana ndi usiku; usadzipatse wekha mpumulo, maso ako asaleke kukhetsa misozi. dzuka, fuwula usiku, pamene alonda ayamba kulondera; khuthula mtima wako ngati madzi pamaso pa ambuye. kweza manja ako kwa iye chifukwa cha miyoyo ya ana ako, amene akukomoka ndi njala mʼmisewu yonse ya mu mzinda. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, onani, ndipo ganizirani: kodi ndani amene mwamuchitirapo zinthu ngati izi? kodi amayi adye ana awo, amene amawasamalira? kodi ansembe ndi aneneri awaphere mʼmalo opatulika a ambuye? anyamata ndi okalamba aligone pamodzi pa fumbi la mʼmisewu ya mu mzinda; anyamata anga ndi anamwali anga aphedwa ndi lupanga. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mwawapha pa tsiku la mkwiyo wanu; mwawapha mopanda chifundo. ngati momwe mumayitanira pa tsiku la phwando, chimodzimodzinso mwandiyitanira zoopsa mbali zonse. pa tsiku limene mavawelomakonsonanti-yeahoh wakwiya palibe amene angathawe ndi kukhala ndi moyo; mdani wanga wawononga onse amene ndinkawasamala ndi kuwalera.

3

ine ndine munthu amene ndaona masautso ndi ndodo ya ukali wake. wandipititsa kutali ndipo wandiyendetsa mu mdima osati mʼkuwala; zoonadi anandikantha ndi dzanja lake mobwerezabwereza tsiku lonse. wakalambitsa khungu langa ndi mnofu wanga, ndipo waphwanya mafupa anga. wandizinga ndi kundizungulira ndi zowawa ndi zolemetsa. wandikhazika mu mdima ngati amene anafa kale. wandimangira khoma kotero kuti sindingathawe, wandimanga ndi maunyolo. ngakhale pamene ndifuwula kapena kupempha chithandizo, amakana pemphero langa. wanditsekera njira yanga ndi miyala yosema; ndipo wakhotetsa tinjira tanga. wandidikirira ngati chimbalangondo, wandibisalira ngati mkango. wandikokera pambali ndi kundingʼambangʼamba, ndipo wandisiya wopanda thandizo. wakoka uta wake ndipo walunjikitsa mivi yake pa ine. walasa mtima wanga ndi mivi ya mʼphodo mwake. ndinakhala choseketsa cha anthu anga onse; amandinyodola mʼnyimbo zawo tsiku lonse. wandidyetsa zowawa ndipo wandimwetsa ndulu. wathyola mano anga ndi miyala; wandiviviniza mʼfumbi; wandichotsera mtendere; ndayiwala kuti kupeza bwino nʼchiyani. choncho ndikuti, “ulemerero wanga wachoka ndi zonse zimene ndimayembekeza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” kukumbukira masautso anga ndi kusowa pokhala, zili ngati zowawa ndi ndulu. ine ndikuzikumbukira bwino izi, ndipo moyo wanga wathedwa mʼkati mwanga. komabe ndimakumbukira zimenezi, nʼchifukwa chake ndili ndi chiyembekezo. ife sitinawonongekeretu chifukwa chikondi cha mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi chachikulu, ndi chifundo chake ndi chosatha. zimaoneka zatsopano mmawa uliwonse; kukhulupirika kwanu nʼkwakukulu. mu mtima mwanga ndimati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye zanga zonse; motero ndimamuyembekezera.” mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wabwino kwa amene amayembekezera iye, kwa munthu amene amafunafuna iyeyo; nʼkwabwino kudikira chipulumutso cha mavawelomakonsonanti-yeahoh modekha. nʼkwabwino kuti munthu asenze goli pamene ali wamngʼono. akhale chete pa yekha, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wamusenzetsa golilo. abise nkhope yake mʼfumbi mwina chiyembekezo nʼkukhalapobe. apereke tsaya lake kwa iye amene angamumenye, ndipo amuchititse manyazi. chifukwa ambuye satayiratu anthu nthawi zonse. ngakhale amabweretsa zowawa, iye adzawachitira chifundo, chifukwa chikondi chake ndi chosatha. pakuti sabweretsa masautso mwadala, kapena zowawa kwa ana a anthu. kuphwanya ndi phazi a mʼndende onse a mʼdziko, kukaniza munthu ufulu wake pamaso pa wammwambamwamba, kumana munthu chiweruzo cholungama— kodi ambuye saona zonsezi? kodi ndani angayankhule zinthu nʼkuchitika ngati ambuye sanavomereze? kodi zovuta ndi zabwino sizituluka mʼkamwa mwa wammwambamwamba? kodi nʼchifukwa chiyani munthu aliyense wamoyo amadandaula akalangidwa chifukwa cha machimo ake? tiyeni tisanthule ndi kuyesa njira zathu, ndipo tiyeni tibwerere kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tiyeni tikweze mitima yathu ndi manja athu kwa allah kumwamba ndipo tinene kuti: “ife tachimwa ndi kuwukira ndipo inu simunakhululuke. “mwadzikuta ndi mkwiyo ndi kutilondola ndipo mwatitha mopanda chifundo. mwadzikuta mu mtambo kotero mapemphero athu sakukufikani. mwatisandutsa zinyatsi ndi zinyalala pakati pa mitundu ya anthu. “adani anthu atitsekulira pakamwa. ife tadzazidwa ndi mantha pakuti tagwa mʼdzenje, tapasuka ndi kuwonongedwa.” misozi mʼmaso mwanga ikungoti mbwembwembwe chifukwa anthu anga akuwonongedwa. misozi idzatsika kosalekeza, ndipo sidzasiya, mpaka mavawelomakonsonanti-yeahoh ayangʼane pansi kuchokera kumwamba ndi kuona. mtima wanga ukupweteka poona zimenezi chifukwa cha akazi onse a mu mzinda. akundisaka ngati mbalame, amene anali adani anga, popanda chifukwa. ayesa kundipha pondiponya mʼdzenje ndi kundiponya miyala; madzi anamiza mutu wanga ndipo ndinkaganiza kuti imfa yayandikira. ndinayitana dzina lanu inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuchokera mʼdzenje lozama. inu munamva kudandaula kwanga. “mundimvere kulira kwanga kopempha thandizo.” munafika pafupi pamene ndinakuyitanani, ndipo munati, “usaope.” inu ambuye munandiwombola ku mlandu wanga; munapulumutsa moyo wanga. mavawelomakonsonanti-yeahoh, mwaona zoyipa zimene andichitira. mundiweruzire ndinu! mwaona kuzama kwa kubwezera kwawo, chiwembu chawo chonse pa ine. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mwamva kunyoza kwawo, chiwembu chawo chonse pa ine, manongʼonongʼo a adani anga ondiwukira ine tsiku lonse. tawaonani! kaya ali pansi kapena kuyimirira, akundinyoza mu nyimbo zawo. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, muwabwezere chowayenera, chifukwa cha zimene manja awo achita. phimbani mitima yawo, ndipo matemberero anu akhale pa iwo! muwalondole mwaukali ndipo muwawonongeretu pa dziko lapansi.

4

haa! golide wathimbirira, golide wosalala wasinthikiratu! amwazamwaza miyala yokongola ya kumalo opatulika pamphambano ponse pa mzinda. haa! ana a ziyoni amtengowapatali amene kale anali ngati golide, tsopano ali ngati miphika ya dothi, ntchito ya owumba mbiya! ngakhale nkhandwe zimapereka bere kuyamwitsa ana ake, koma anthu anga asanduka ankhanza ngati nthiwatiwa mʼchipululu. lilime la mwana lakangamira kukhosi chifukwa cha ludzu, ana akupempha chakudya, koma palibe amene akuwapatsa. iwo amene kale ankadya zonona akupemphetsa mʼmisewu ya mu mzinda. iwo amene kale ankavala zokongola tsopano akugona pa phulusa. kuyipa kwa anthu anga kunali kwakukulu kuposa anthu a ku sodomu, amene anawonongedwa mʼkamphindi kochepa popanda owathandiza. akalonga ake anali owala koposa chisanu chowundana ndi oyera kuposa mkaka. matupi awo anali ofiira kuposa miyala ya rubi, maonekedwe awo ngati miyala ya safiro. koma tsopano maonekedwe awo ndi akuda kuposa mwaye; palibe angawazindikire mʼmisewu ya mu mzinda. khungu lawo lachita makwinyamakwinya pa mafupa awo; lawuma gwaa ngati nkhuni. amene anaphedwa ndi lupanga aliko bwino kuposa amene anafa ndi njala; chifukwa chosowa chakudya cha mʼmunda iwowa ankafowoka ndi njala mpaka kufa. amayi achifundo afika pophika ana awo enieni, ndiwo anali chakudya chawo pamene anthu anga anali kuwonongeka. mavawelomakonsonanti-yeahoh wakwaniritsa ukali wake; wagwetsa pansi mkwiyo wake woopsa. ndipo wayatsa moto mʼziyoni kuti uwononge maziko ake. mafumu a pa dziko lapansi sanakhulupirire, kapena wina aliyense wokhala pa dziko lonse, kuti adani kapena ankhondo akhoza kulowa pa zipata za yerusalemu. koma izi zinachitika chifukwa cha kuchimwa kwa aneneri ake ndi mphulupulu za ansembe ake, amene ankapha anthu osalakwa pakati pawo. tsopano akungoyendayenda mʼmisewu ya mu mzinda ngati anthu osaona. iwo ndi odetsedwa kwambiri ndi magazi palibe yemwe angayerekeze nʼkukhudza komwe chovala chawo. anthu akuwafuwulira kuti, “chokani! inu anthu odetsedwa!” “chokani! chokani! musatikhudze ife!” akamathawa ndi kumangoyendayenda, pakati pa anthu a mitundu yonse amati, “asakhalenso ndi ife.” mavawelomakonsonanti-yeahoh mwini wake wawabalalitsa; iye sakuwalabadiranso. ansembe sakulandira ulemu, akuluakulu sakuwachitira chifundo. ndiponso maso athu atopa nʼkuyangʼana, chithandizo chosabwera nʼkomwe, kuchokera pa nsanja zathu tinadikirira mtundu wa anthu umene sukanatipulumutsa. anthu ankalondola mapazi athu, choncho sitikanayenda mʼmisewu yathu mu mzinda. chimaliziro chathu chinali pafupi, masiku athu anali owerengeka, chifukwa chimaliziro chathu chinali chitafika. otilondola akuthamanga kwambiri kuposa ziwombankhanga mu mlengalenga; anatithamangitsa mpaka ku mapiri ndi kutibisalira mʼchipululu. wodzozedwa wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, mpweya wathu wotipatsa moyo, anakodwa mʼmisampha yawo. tinaganiza kuti tidzakhala pansi pa mthunzi wake pakati pa mitundu ya anthu. kondwera ndi kusangalala, mwana wamkazi wa edomu. iwe amene umakhala mʼdziko la uzi. koma iwenso chikho chidzakupeza; udzaledzera mpaka kukhala maliseche. iwe mwana wamkazi wa ziyoni, chilango chako chidzatha; iye sadzatalikitsa nthawi yako ya ukapolo. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh adzalanga machimo ako, iwe mwana wamkazi wa edomu, ndi kuyika poyera mphulupulu zako.

5

inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, kumbukirani zimene zinatichitikira; yangʼanani ndipo muone kunyozeka kwathu. apereka cholowa chathu kwa obwera, nyumba zathu kwa alendo. takhala amasiye ndi wopanda abambo, amayi athu ali ngati akazi amasiye. tiyenera kugula madzi amene timamwa, nkhuni zathunso nʼzogula. otilondola atigwira pakhosi; tafowoka ndipo sakutilola kupumula. tinadzipereka kwa aigupto ndi kwa asiriya kuti tipeze chakudya. makolo athu anachimwa ndipo anafa kale, koma chilango chawo chili pa ife. akapolo akutilamulira, ndipo palibe ndi mmodzi yemwe angatimasule mʼdzanja lawo. timapeza chakudya chathu poyika miyoyo yathu pa chiswe chifukwa cha lupanga mʼchipululu. khungu lathu latentha ngati uvuni mʼngʼanjo, chifukwa cha kuwawa kwa njala. amayi agwiriridwa mu ziyoni, ndi anamwali mʼmizinda ya yuda. akalonga athu akuwapachika pomangirira manja awo, akuluakulu sakuwalemekeza. achinyamata akukakamizidwa kupera tirigu; anyamata akudzandira ndi mitolo ya nkhuni. akuluakulu anachokapo pa chipata cha mzinda; achinyamata aleka nyimbo zawo. chimwemwe chachoka mʼmitima yathu; kuvina kwathu kwasanduka maliro. chipewa chathu chaufumu chagwa pamutu pathu. tsoka kwa ife, chifukwa tachimwa! mitima yathu yakomoka chifukwa cha zimenezi, chifukwa cha zinthu zimenezi maso athu sakuona bwino, pakuti phiri la ziyoni, limene lasanduka bwinja, nkhandwe zikungoyendayendapo. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, lamulirani kwamuyaya; mpando wanu waufumu udzakhalabe ku mibadomibado. chifukwa chiyani mumatiyiwala nthawi zonse? chifukwa chiyani mwatitaya nthawi yayitali chotere? mavawelomakonsonanti-yeahoh mutitembenuzire kwa inu, kuti tibwerere; mukonzenso masiku athu akhale monga akale, pokhapokha ngati mwatitaya kotheratu, ndi kuti mwatikwiyira kobzola muyeso.

ecclesiastes

1

mawu a mlaliki, mwana wa davide, mfumu ya ku yerusalemu: “zopandapake! zopandapake!” atero mlaliki. “zopandapake kotheratu! zopandapake.” kodi munthu amapindulanji pa ntchito zake zonse zimene amasautsidwa nazo pansi pano? mibado imabwera ndipo mibado imapita, koma dziko lapansi limakhalapobe nthawi zonse. dzuwa limatuluka ndipo dzuwa limalowa ndipo limapita mwamsanga kumene limatulukira. mphepo imawombera cha kummwera ndi kukhotera cha kumpoto; imawomba mozungulirazungulira, kumangobwererabwerera komwe yachokera. mitsinje yonse imakathira ku nyanja, koma nyanjayo sidzaza; kumene madziwo amachokera, amabwereranso komweko. zinthu zonse ndi zotopetsa, kutopetsa kwake ndi kosaneneka. maso satopa ndi kuona kapena khutu kukwaniritsidwa ndi kumva. zomwe zinalipo kale zidzakhalaponso, zomwe zinachitika kale zidzachitikanso. ndiye kuti chatsopano palibiretu pansi pano. kodi chilipo chinthu chimene wina anganene kuti, “taona! ichi ndiye chatsopano?” chinalipo kale, kalekale; chinalipo ife kulibe. anthu akale sakumbukiridwa, ngakhale amene adzabwera mʼtsogolomu sadzakumbukiridwa ndi iwo amene adzabwere pambuyo pawo. ine, mlalikine, ndinali mfumu ya isreali mu yerusalemu. ndinayika mtima wanga pophunzira ndi kufunafuna mwa nzeru zinthu zonse zimene zimachitika pansi pa thambo. ndi ntchito yolemetsa ndithu imene allah anayipereka kwa anthu! ine ndaona zinthu zonse zochitika pansi pano; zinthu zonsezo ndi zopandapake, nʼkungodzivuta chabe. chinthu chokhota sichingathe kuwongoledwa; chimene palibe sichingathe kuwerengedwa. ine ndinaganiza mu mtima mwanga, “taona, ine ndakula ndi kukhala wa nzeru zochuluka kupambana aliyense amene analamulirapo yerusalemu ndisanabadwe; ndaphunzira nzeru zochuluka ndi luntha.” ndipo ndinadzipereka kuti ndithe kumvetsa kuti nzeru nʼchiyani, misala nʼchiyani, uchitsiru nʼchiyani, koma ndinazindikira ichi, kuti kuteronso nʼkungodzivuta chabe. pakuti nzeru zochuluka zimabweretsa chisoni chochulukanso: chidziwitso chochuluka, zowawa zochulukanso.

2

ine ndinaganiza mu mtima mwanga, “tsopano ndiyese zosangalatsa kuti ndipeze zomwe ndi zabwino.” koma izi zinaonekanso kuti ndi zopandapake. “kuseka,” ndinati, “imeneyo ndi misala. ndipo kodi chisangalalo chimabweretsa phindu lanji?” ndinayesa kudzisangalatsa ndi vinyo, koma umenewu unali uchitsiru, pamenepo nʼkuti maganizo anga akutsogozedwa ndi nzeru. ine ndinkati mwina kapena njira yotero nʼkukhala yopambana, imene anthu amatsata pofuna kusangalala pa masiku owerengeka a moyo wawo. ndinagwira ntchito zikuluzikulu: ndinadzimangira nyumba ndi kuwoka mipesa. ndinalima madimba ndi minda yamitengo; ndipo ndinadzalamo mitengo ya zipatso za mitundu yonse. ndinakumba mayiwe osungiramo madzi woti ndizithirira minda ya mitengo yodzalidwa ija. ndinagula akapolo aamuna ndi akapolo aakazi, ndiponso ndinali ndi akapolo ena omwe anabadwira mʼnyumba mwanga. ndinalinso ndi ngʼombe ndi nkhosa zambiri kupambana aliyense mu yerusalemu amene analipo ndisanabadwe. ndinadzikundikira siliva ndi golide, ndiponso chuma chochokera kwa mafumu ndi madera awo. ndinali ndi amuna ndi akazi oyimba ndiponso azikazi; zinthu zokondweretsa mtima wa munthu. ndinali munthu wotchuka kupambana wina aliyense mu yerusalemu amene analipo ndisanabadwe. mu zonsezi nzeru zanga zinali nane. sindinadzimane chilichonse chimene maso anga anachifuna; mtima wanga sindinawumane zokondweretsa. mtima wanga unakondwera ndi ntchito yanga yonse, ndipo iyi ndiyo inali mphotho ya ntchito zanga zonse zolemetsa. koma pamene ndinayamba kuyangʼanayangʼana zonse zimene ndinachita ndi manja anga, ndi zimene ndinazivutikira kuti ndizipeze, zonsezi zinali zopandapake; kungodzivuta chabe, palibe chomwe ndinapindula pansi pano. kenaka maganizo anga anayamba kulingalira zakuti nzeru nʼchiyani, komanso kuti misala ndi uchitsiru nʼchiyani. kodi munthu wodzalowa ufumu tsopanoyo angachite chiyani choposa chimene chinachitidwa kale? ndinaona kuti nzeru ndi yopambana uchitsiru, monga momwe kuwala kumapambanira mdima. munthu wanzeru amayenda maso ali patsogolo, pamene chitsiru chimayenda mʼchimbulimbuli; koma ndinazindikira kuti chomwe chimawachitikira onsewo ndi chimodzi. pamenepo ndinalingalira mu mtima mwanga, “zochitikira chitsiru zidzandichitikiranso ine. nanga tsono phindu langa nʼchiyani pakukhala wanzeru?” ndinati mu mtima mwanga, “ichinso ndi chopandapake.” pakuti munthu wanzeru, pamodzinso ndi chitsiru sadzakumbukiridwa nthawi yayitali; mʼmasiku amʼtsogolo awiriwo adzayiwalika. mmene chimafera chitsiru ndi mmenenso amafera wanzeru! kotero ndinadana nawo moyo chifukwa ntchito zimene zimagwiridwa pansi pano ndi zosautsa kwa ine. ntchito zonsezo ndi zopandapake, nʼkungodzivuta chabe. ine ndinadana nazo ntchito zonse zimene ndinazigwira pansi pano, chifukwa ndinayenera kudzazisiyira wina amene adzalowa mʼmalo mwanga. ndipo ndani amadziwa kuti munthu ameneyo adzakhala wanzeru kapena chitsiru? komabe munthuyo adzakhala wolamulira zonse zimene ndinazichita pansi pano mwa nzeru zanga. izinso ndi zopandapake. motero ndinayamba kutaya mtima chifukwa cha ntchito zonse zimene ndinazivutikira pansi pano. pakuti munthu atha kugwira ntchito yake mwanzeru, chidziwitso ndi luntha, ndipo kenaka nʼkusiyira wina amene sanakhetserepo thukuta. izinso ndi zopandapake ndiponso tsoka lalikulu. kodi munthu amapindulanji pa ntchito zonse zolemetsa ndi zodetsa nkhawa zimene amazichita pansi pano? masiku ake onse amakhala achisoni, ntchito yake imakhala yovuta; ngakhale usiku womwe, mtima wake supumula. izinso ndi zopandapake. kwa munthu palibe chabwino china kuposa kudya, kumwa ndi kukondwerera ntchito zake. izinso ndaona kuti ndi zochokera kwa allah, pakuti popanda iye, ndani angadye ndi kupeza chisangalalo? munthu amene amakondweretsa allah, allahyo amamusandutsa wanzeru, wozindikira ndi wachisangalalo, koma wochimwa, allah amamupatsa ntchito yosonkhanitsa ndi kusunga chuma kuti adzachipereke kwa amene allahyo amakondwera naye. izinso ndi zopandapake, nʼkungodzivuta chabe.

3

chinthu chilichonse chili ndi nthawi yake, ndi nyengo yake yomwe anayika allah: nthawi yobadwa ndi nthawi yomwalira, nthawi yodzala ndi nthawi yokolola. nthawi yakupha ndi nthawi yochiritsa, nthawi yogwetsa ndi nthawi yomanga. nthawi yomva chisoni ndi nthawi yosangalala, nthawi yolira maliro ndi nthawi yovina. nthawi yotaya miyala ndi nthawi yokundika miyala, nthawi yokumbatirana ndi nthawi yoleka kukumbatirana. nthawi yofunafuna ndi nthawi yoleka kufunafuna, nthawi yosunga ndi nthawi yotaya. nthawi yongʼamba ndi nthawi yosoka, nthawi yokhala chete ndi nthawi yoyankhula. nthawi yokondana ndi nthawi yodana, nthawi ya nkhondo ndi nthawi ya mtendere. kodi wantchito amapeza phindu lanji pa ntchito yake yolemetsa? ine ndinaona chipsinjo chimene allah anayika pa anthu. iye anapanga chinthu chilichonse kuti chikhale chabwino pa nthawi yake. anayika nzeru zamuyaya mʼmitima ya anthu; komabe anthuwo sangathe kuzindikira zomwe allah wachita kuyambira pa chiyambi mpaka chimaliziro. ine ndikudziwa kuti palibenso kanthu kabwino kwa anthu kopambana kusangalala ndi kuchita zabwino pamene ali ndi moyo. ndi mphatso ya allah kwa munthu kuti azidya, azimwa ndi kumakondwera ndi ntchito zake zolemetsa. ndikudziwa kuti chilichonse chimene allah amachita chidzakhala mpaka muyaya; palibe zimene zingawonjezedwe kapena kuchotsedwa. allah amazichita kuti anthu azimuopa. chilichonse chimene chilipo chinalipo kale, ndipo chimene chidzakhalapo chinalipo poyamba; allah amabwezanso zakale zimene zinapita kuti zichitikenso. ndipo ndinaona chinthu chinanso pansi pano: ku malo achiweruzo, kuyipa mtima kuli komweko, ku malo achilungamo, kuyipa mtima kuli komweko. ndinalingalira mu mtima mwanga kuti; “allah adzaweruza olungama pamodzi ndi oyipa omwe, pakuti anayika nthawi yochitikira chinthu chilichonse, nthawi ya ntchito iliyonse.” ndinalingaliranso kuti, “kunena za anthu, allah amawayesa ndi cholinga choti awaonetse kuti iwo ali ngati nyama. zimene zimachitikira munthu, zomwezonso zimachitikira nyama; chinthu chimodzi chomwecho chimachitikira onse: monga munthu amafa momwemonso nyama imafa. zonsezi zimapuma mpweya umodzimodzi omwewo; munthu saposa nyama. zonsezi ndi zopandapake. zonse zimapita kumodzimodzi; zonsezi zimachokera ku fumbi, ndipo zimabwereranso ku fumbi komweko. kodi ndani amene amadziwa ngati mzimu wa munthu umakwera kumwamba, ndipo mzimu wa nyama umatsikira kunsi kwa dziko?” kotero ndinaona kuti palibe chinthu chabwino kwa munthu kuposa kuti munthu azisangalala ndi ntchito yake, pakuti ichi ndiye chake chenicheni. pakuti ndani amene angamubweretse kuti adzaone zimene zidzamuchitikira iye akadzamwalira?

4

ndinayangʼananso ndi kuona chipsinjo chimene chimachitika pansi pano: ndinaona misozi ya anthu opsinjika, ndipo iwo alibe owatonthoza; mphamvu zinali ndi anthu owapsinjawo ndipo iwonso analibe owatonthoza. ndipo ndinanena kuti akufa, amene anafa kale, ndi osangalala kuposa amoyo, amene akanalibe ndi moyo. koma wopambana onsewa ndi amene sanabadwe, amene sanaone zoyipa zimene chimachitika pansi pano. ndipo ndinazindikira kuti ntchito zonse zolemetsa ndiponso ntchito zonse zaluso zimachitika chifukwa choti wina akuchitira nsanje mnzake. izinso ndi zopandapake, nʼkungodzivuta chabe. chitsiru chimangoti manja ake lobodo ndi kudzipha chokha ndi njala. nʼkwabwino kukhala ndi dzanja limodzi lodzaza uli pa mtendere, kuposa kukhala ndi manja awiri odzaza uli pa mavuto, ndipo uku nʼkungodzivuta chabe. ndinaonanso chinthu china chopanda phindu pansi pano: panali munthu amene anali yekhayekha; analibe mwana kapena mʼbale. ntchito yake yolemetsa sinkatha, ndipo maso ake sankakhutitsidwa ndi chuma chake. iye anadzifunsa kuti, “kodi ntchito yosautsayi ndikuyigwirira yani? nanga nʼchifukwa chiyani ndikudzimana chisangalalo?” izinso ndi zopandapake, zosasangalatsa! kukhala awiri nʼkwabwino kuposa kukhala wekha, chifukwa ntchito ya anthu awiri ili ndi phindu: ngati winayo agwa, mnzakeyo adzamudzutsa. koma tsoka kwa munthu amene agwa ndipo alibe wina woti amudzutse! komanso ngati anthu awiri agona malo amodzi, adzafunditsana. koma nanga mmodzi angadzifunditse yekha? munthu mmodzi angathe kugonjetsedwa, koma anthu awiri akhoza kudziteteza. chingwe cha maulusi atatu sichidukirapo. wachinyamata wosauka koma wanzeru aposa mfumu yokalamba koma yopusa imene simvanso malangizo. wachinyamatayo angathe kuchokera ku ndende ndi kudzakhala mfumu, kapena angathe kubadwa wosauka mʼdziko la mfumuyo. ndipo ndinaona kuti iwo onse amene anakhala ndi moyo ndi kuyenda pansi pano anatsatira wachinyamatayo, amene anatenga malo a mfumu. mfumu ikhoza kulamulira anthu osawerengeka, komabe itamwalira, palibe amene adzayamikire zomwe mfumuyo inachita. izinso ndi zopandapake, nʼkungozivuta chabe.

5

uzisamala mayendedwe ako pamene ukupita ku nyumba ya allah. upite pafupi kuti ukamvetsere mʼmalo mopereka nsembe ya zitsiru zimene sizizindikira kuti zikuchita zolakwa. usamafulumire kuyankhula, usafulumire mu mtima mwako kunena chilichonse pamaso pa allah. allah ali kumwamba ndipo iwe uli pa dziko lapansi, choncho mawu ako akhale ochepa. kuchuluka kwa mavuto mu mtima kumabweretsa maloto oyipa, ndipo kuchuluka kwa mawu kumadzetsa uchitsiru. pamene ulumbira kwa allah usachedwe kukwaniritsa chimene walumbiracho. iye sakondweretsedwa ndi chitsiru; kwaniritsa lumbiro lako. kuli bwino kusalumbira kusiyana ndi kulumbira koma osakwaniritsa lumbirolo. pakamwa pako pasakuchimwitse. ndipo usanene kwa mthenga wa mʼnyumba ya allah kuti, “ndinalakwitsa polumbira.” chifukwa chiyani ukufuna allah akwiye ndi mawu ako ndiponso ntchito ya manja ako? maloto ochuluka ndi mawu ochuluka ndi zinthu zopandapake. kotero lemekeza allah. ngati uwona anthu osauka akuzunzika mʼdziko, ndiponso anthu ena akupsinja anzawo ndi kuwalanda ufulu wawo, usadabwe ndi zinthu zimenezi; pakuti woyangʼanira ali naye wina womuyangʼanira wamkulu, ndipo pamwamba pa awiriwa pali ena akuluakulu owaposa. anthu onse amatengako zokolola za mʼminda: koma ndi mfumu yokha imene imapeza phindu la mindayi. aliyense amene amakonda ndalama sakhutitsidwa ndi ndalamazo; aliyense amene amakonda chuma sakhutitsidwa ndi zimene amapeza. izinso ndi zopandapake. chuma chikachuluka akudya nawo chumacho amachulukanso. nanga mwini wake amapindulapo chiyani kuposa kumangochiyangʼana ndi maso ake? wantchito amagona tulo tabwino ngakhale adye pangʼono kapena kudya kwambiri, koma munthu wolemera, chuma sichimulola kuti agone. ine ndinaona choyipa chomvetsa chisoni pansi pano: chuma chokundikidwa chikupweteka mwini wake yemwe, kapena chuma chowonongedwa pa nthawi yatsoka, kotero kuti pamene wabereka mwana alibe kanthu koti amusiyire. munthu anabadwa wamaliseche kuchokera mʼmimba mwa amayi ake, ndipo monga iye anabadwira, adzapitanso choncho. pa zonse zimene iye anakhetsera thukuta palibe nʼchimodzi chomwe chimene adzatenge mʼmanja mwake. izinso ndi zoyipa kwambiri: munthu adzapita monga momwe anabwerera, ndipo iye amapindula chiyani, pakuti amagwira ntchito yolemetsa yopanda phindu? masiku ake onse ndi odzaza ndi mdima, kukhumudwa kwakukulu, masautso ndi nkhawa. tsono ndinazindikira kuti nʼchabwino ndi choyenera kuti munthu azidya ndi kumwa, ndi kukhutitsidwa ndi ntchito yake yolemetsa imene amayigwira pansi pano pa nthawi yake yochepa imene allah amamupatsa, poti ichi ndiye chake. komatu pamene allah apereka chuma kwa munthu aliyense ndi zinthu zina, ndi kulola kuti akondwere ndi chumacho, munthuyo alandire chumacho ndi kusangalala ndi ntchito yake, imene ndi mphatso yochokera kwa allah. munthu wotereyu saganizirapo za masiku a moyo wake, chifukwa allah amamutanganidwitsa ndi chisangalalo cha mu mtima mwake.

6

ine ndinaona choyipa china pansi pano, ndipo chimasautsa anthu kwambiri: allah amapereka chuma, zinthu ndi ulemu kwa munthu, kotero kuti munthuyo sasowa kanthu kalikonse kamene akukalakalaka, koma allah samulola kuti adyerere zinthuzo, ndipo mʼmalo mwake amadyerera ndi mlendo. izi ndi zopandapake, ndi zoyipa kwambiri. ngakhale munthu atabereka ana 100 ndi kukhala ndi moyo zaka zambiri; komatu ngakhale atakhala zaka zambiri chotani, ngati iye sangadyerere chuma chake ndi kuyikidwa mʼmanda mwaulemu, ine ndikuti mtayo umamuposa iyeyo. mtayo umangopita pachabe ndipo umapita mu mdima, ndipo mu mdimamo dzina lake limayiwalika. ngakhale kuti mtayowo sunaone dzuwa kapena kudziwa kanthu kalikonse, koma umapumula kuposa munthu uja, ngakhale munthuyo atakhala ndi moyo zaka 2,000, koma ndi kulephera kudyerera chuma chake. kodi onsewa sapita malo amodzi? ntchito yonse ya munthu imathera pakamwa pake, komatu iye sakhutitsidwa ndi pangʼono pomwe. kodi munthu wanzeru amaposa motani chitsiru? kodi munthu wosauka amapindula chiyani podziwa kukhala bwino pamaso pa anthu ena? kuli bwino kumangoona zinthu ndi maso kusiyana ndi kumangozilakalaka mu mtima. izinso ndi zopandapake, nʼkungodzivuta chabe. chilichonse chimene chilipo anachitchula kale dzina, za mmene munthu alili nʼzodziwika; sangathe kutsutsana ndi munthu amene ali wamphamvu kupambana iyeyo. mawu akachuluka zopandapake zimachulukanso, nanga munthu zimamupindulira chiyani? pakuti ndani amene amadziwa chomwe ndi chabwino pa moyo wa munthu, pakuti moyo wake ndi wa masiku ochepa ndi opandapake, umangopitira ngati mthunzi. ndani amene angamufotokozere zimene zidzachitika pansi pano iye atapita?

7

mbiri yabwino ndi yopambana mafuta onunkhira bwino, ndipo tsiku lomwalira ndi lopambana tsiku lobadwa. kuli bwino kupita ku nyumba yamaliro kusiyana ndi kupita ku nyumba yamadyerero: pakuti imfa ndiye mathero a munthu aliyense; anthu amoyo azichisunga chimenechi mʼmitima mwawo. chisoni nʼchabwino kusiyana ndi kuseka, pakuti nkhope yakugwa ndi yabwino chifukwa imakonza mtima. mtima wa munthu wanzeru nthawi zonse umalingalira za imfa, koma mitima ya zitsiru imalingalira za chisangalalo. kuli bwino kumva kudzudzula kwa munthu wanzeru kusiyana ndi kumvera mayamiko a zitsiru. kuseka kwa zitsiru kuli ngati kuthetheka kwa moto kunsi kwa mʼphika, izinso ndi zopandapake. kuzunza ena kumasandutsa munthu wanzeru kukhala chitsiru, ndipo chiphuphu chimawononga mtima. mathero ake a chinthu ndi abwino kupambana chiyambi chake, ndipo kufatsa nʼkwabwino kupambana kudzikuza. usamafulumire kukwiya mu mtima mwako, pakuti mkwiyo ndi bwenzi la zitsiru. usamafunse kuti, “nʼchifukwa chiyani masiku amakedzana anali abwino kupambana masiku ano?” pakuti si chinthu chanzeru kufunsa mafunso oterewa. nzeru ngati cholowa, ndi chinthu chabwino ndipo imapindulitsa wamoyo aliyense pansi pano. nzeru ndi chitetezo, monganso ndalama zili chitetezo, koma phindu la chidziwitso ndi ili: kuti nzeru zimasunga moyo wa munthu amene ali nazo nzeruzo. taganizirani zimene allah wazichita: ndani angathe kuwongola chinthu chimene iye anachipanga chokhota? pamene zinthu zili bwino, sangalala; koma pamene zinthu sizili bwino, ganizira bwino: allah ndiye anapanga nthawi yabwinoyo, ndiponso nthawi imene si yabwinoyo. choncho munthu sangathe kuzindikira chilichonse cha mʼtsogolo mwake. pa moyo wanga wopanda phinduwu ndaona zinthu ziwiri izi: munthu wolungama akuwonongeka mʼchilungamo chake, ndipo munthu woyipa akukhala moyo wautali mʼzoyipa zake. usakhale wolungama kwambiri kapena wanzeru kwambiri, udziwonongerenji wekha? usakhale woyipa kwambiri, ndipo usakhale chitsiru, uferenji nthawi yako isanakwane? nʼkwabwino kuti utsate njira imodzi, ndipo usataye njira inayo. munthu amene amaopa allah adzapewa zinthu ziwiri zonsezi. nzeru zimapereka mphamvu zambiri kwa munthu wanzeru kupambana olamulira khumi a mu mzinda. palibe munthu wolungama pa dziko lapansi amene amachita zabwino zokhazokha ndipo sachimwa. usamamvetsere mawu onse amene anthu amayankhula, mwina udzamva wantchito wako akukutukwana, pakuti iwe ukudziwa mu mtima mwako kuti nthawi zambiri iwenso unatukwanapo ena. zonsezi ndinaziyesa ndi nzeru zanga ndipo ndinati, “ine ndatsimikiza mu mtima mwanga kuti ndikhale wanzeru,” koma nzeruyo inanditalikira. nzeru zimene zilipo, zili kutali ndipo ndi zozama kwambiri, ndani angathe kuzidziwa? kotero ndinayikapo mtima wanga kuti ndidziwe, ndifufuze ndi kumafunafuna nzeru ndi mmene zinthu zimakhalira ndipo ndinafunanso kudziwa kuyipa kwa uchitsiru ndiponso kupusa kwake kwa misala. ndinapeza kanthu kowawa kupambana imfa, mkazi amene ali ngati khoka, amene mtima wake uli ngati khwekhwe, ndipo manja ake ali ngati maunyolo. munthu amene amakondweretsa allah adzathawa mkaziyo, koma mkaziyo adzakola munthu wochimwa. mlaliki akunena kuti, “taonani, chimene ndinachipeza ndi ichi: “kuwonjezera chinthu china pa china kuti ndidziwe mmene zinthu zimachitikira, pamene ine ndinali kufufuzabe koma osapeza kanthu, ndinapeza munthu mmodzi wolungama pakati pa anthu 1,000, koma pakati pawo panalibepo mkazi mmodzi wolungama. chokhacho chimene ndinachipeza ndi ichi: allah analenga munthu, anamupatsa mtima wolungama, koma anthu anatsatira njira zawozawo zambirimbiri.”

8

ndani angafanane ndi munthu wanzeru? ndani angadziwe kutanthauzira zinthu? nzeru imabweretsa chimwemwe pa nkhope ya munthu ndipo imasintha maonekedwe ake awukali. ine ndikuti, mvera lamulo la mfumu, chifukwa unalumbira pamaso pa allah. usafulumire kuchoka pamaso pa mfumu. usawumirire chinthu choyipa, pakuti mfumu idzachita chilichonse chomwe imasangalatsidwa nacho. popeza mawu a mfumu ali ndi mphamvu, ndani anganene kwa mfumuyo kuti, “kodi mukuchita chiyani?” aliyense amene amamvera lamulo lake sadzapeza vuto lililonse, ndipo munthu wanzeru amadziwa nthawi yoyenera ndi machitidwe ake. pakuti pali nthawi yoyenera ndiponso machitidwe a chinthu chilichonse, ngakhale kuti mavuto ake a munthu amupsinja kwambiri. popeza palibe munthu amene amadziwa zamʼtsogolo, ndani angamuwuze zomwe zidzachitika mʼtsogolo? palibe munthu amene ali ndi mphamvu yolamulira mpweya wa moyo kuti athe kuwusunga, choncho palibe amene ali ndi mphamvu pa tsiku la imfa yake. nkhondo sithawika; tsono anthu ochita zoyipa, kuyipa kwawoko sikudzawapulumutsa. zonsezi ndinaziona pamene ndinalingalira mu mtima mwanga, zonse zimene zimachitika pansi pano. ilipo nthawi imene ena amalamulira anzawo mwankhanza. kenaka, ndinaona anthu oyipa akuyikidwa mʼmanda, iwo amene ankalowa ndi kumatuluka mʼmalo opatulika ndipo ankatamandidwa mu mzindawo pamene ankachita zimenezi. izinso ndi zopandapake. pamene chigamulo cha anthu opalamula mlandu chikuchedwa, mitima ya anthu imadzaza ndi malingaliro ochita zolakwa. ngakhale munthu woyipa apalamule milandu yambirimbiri, nʼkumakhalabe ndi moyo wautali, ine ndikudziwa kuti anthu owopa allah zinthu zidzawayendera bwino, omwe amapereka ulemu pamaso pa allah. koma popeza oyipa saopa allah zinthu sizidzawayendera bwino, ndipo moyo wawo sudzakhalitsa monga mthunzi. palinso chinthu china chopanda phindu chomwe chimachitika pa dziko lapansi: anthu olungama amalangidwa ngati anthu osalungama. pamene oyipa amalandira zabwino ngati kuti ndi anthu abwino. nʼchifukwa chake ndikuti munthu azikondwerera moyo, pakuti munthu alibe chinanso chabwino pansi pano choposa kudya, kumwa ndi kumadzikondweretsa. akamatero, munthuyo adzakhala ndi chimwemwe pa ntchito yake masiku onse a moyo wake amene allah wamupatsa pansi pano. pamene ndinayikapo mtima wanga kuti ndidziwe nzeru ndi kuonetsetsa ntchito za munthu pa dziko lapansi, osapeza tulo usana ndi usiku, pamenepo ndinaona zonse zimene allah anazichita. palibe munthu amene angathe kuzimvetsa zonse zimene zimachitika pansi pano. ngakhale munthu ayesetse kuzifufuza, sangathe kupeza tanthauzo lake. ngakhale munthu wanzeru atanena kuti iye amadziwa, sangathe kuzimvetsetsa zinthuzo.

9

ndinalingalira zonse ndanenazi ndipo ndinapeza kuti anthu olungama ndi anthu anzeru ali mʼmanja mwa allah pamodzi ndi zimene amachita, koma palibe amene amadziwa zimene zikumudikira mʼtsogolo mwake, kaya chikondi kapena chidani. onsewa mathero awo ndi amodzi, anthu olungama ndi anthu oyipa, abwino ndi oyipa, oyera ndi odetsedwa, amene amapereka nsembe ndi amene sapereka nsembe. zomwe zimachitikira munthu wabwino, zimachitikiranso munthu wochimwa, zomwe zimachitikira amene amalumbira, zimachitikiranso amene amaopa kulumbira. choyipa chimene chili mʼzonse zochitika pansi ndi ichi: mathero a zonse ndi amodzi. ndithu, mitima ya anthu ndi yodzaza ndi zoyipa, ndipo mʼmitima mwawo muli zamisala pamene ali ndi moyo, potsiriza pake iwo amakakhala pamodzi ndi anthu akufa. aliyense amene ali ndi moyo amakhala ndi chiyembekezo, pajatu galu wamoyo aposa mkango wakufa! pakuti amoyo amadziwa kuti adzafa, koma akufa sadziwa kanthu; alibe mphotho ina yowonjezera, ndipo palibe amene amawakumbukira. chikondi chawo, chidani chawo ndiponso nsanje yawo, zonse zinatha kalekale; sadzakhalanso ndi gawo pa zonse zochitika pansi pano. pita, kadye chakudya chako mokondwera ndi kumwa vinyo wako ndi mtima wosangalala, pakuti tsopano allah akukondwera ndi zochita zako. uzivala zovala zoyera nthawi zonse, uzidzola mafuta mʼmutu mwako nthawi zonse. uzikondwerera moyo pamodzi ndi mkazi wako amene umamukonda, masiku onse a moyo uno wopanda phindu, amene allah wakupatsa pansi pano. pakuti mkaziyo ndiye gawo la moyo wako pa ntchito yako yolemetsa pansi pano. ntchito iliyonse imene ukuyigwira, uyigwire ndi mphamvu zako zonse, pakuti ku manda kumene ukupita kulibe kugwira ntchito, kulibe malingaliro, chidziwitso ndiponso nzeru. ine ndinaonanso chinthu china pansi pano: opambana pa kuthamanga si aliwiro, kapena opambana pa nkhondo si amphamvu, ndiponso okhala ndi chakudya si anzeru, kapena okhala ndi chuma si odziwa zambiri, kapena okomeredwa mtima si ophunzira; koma mwayi umangowagwera onsewa pa nthawi yake. kungoti palibe munthu amene amadziwa kuti nthawi yake idzafika liti: monga momwe nsomba zimagwidwira mu ukonde, kapena mmene mbalame zimakodwera mu msampha, chimodzimodzinso anthu amakodwa mu msampha pa nthawi yoyipa, pamene tsoka limawagwera mosayembekezera. ine ndinaonanso pansi pano chitsanzo ichi cha nzeru chimene chinandikhudza kwambiri: panali mzinda waungʼono umene unali ndi anthu owerengeka. ndipo mfumu yamphamvu inabwera kudzawuthira nkhondo, inawuzungulira ndi kumanga mitumbira yankhondo. tsono mu mzindamo munali munthu wosauka koma wanzeru, ndipo anapulumutsa mzindawo ndi nzeru zakezo. koma palibe amene anakumbukira munthu wosaukayo. choncho ine ndinati, “nzeru ndi yopambana mphamvu.” koma nzeru ya munthu wosauka imanyozedwa, ndipo palibe amene amalabadirako za mawu ake. mawu oyankhula mofatsa a munthu wanzeru, anthu amawasamalira kwambiri kupambana kufuwula kwa mfumu ya zitsiru. nzeru ndi yabwino kupambana zida zankhondo, koma wochimwa mmodzi amawononga zinthu zambiri zabwino.

10

monga ntchentche zakufa zimayika fungo loyipa mʼmafuta onunkhira, choncho kupusa pangʼono kumawononganso nzeru ndi ulemu. mtima wa munthu wanzeru umamutsogolera bwino, koma mtima wa munthu wopusa umamusocheretsa. chitsiru ngakhale chikamayenda mu msewu, zochita zake ndi zopanda nzeru ndipo chimaonetsa aliyense kuti icho ndi chitsirudi. ngati wolamulira akukwiyira, usachoke pa ntchito yako; kufatsa kumakonza zolakwa zazikulu. pali choyipa chimene ndinachiona pansi pano, kulakwitsa kumene kumachokera kwa wolamulira: zitsiru amazipatsa ntchito zambiri zapamwamba, pamene anthu olemera amawapatsa ntchito zotsika. ndaona akapolo atakwera pa akavalo, pamene akalonga akuyenda pansi ngati akapolo. amene amakumba dzenje adzagwamo yekha; amene amabowola khoma adzalumidwa ndi njoka. amene amaphwanya miyala adzapwetekedwa ndi miyalayo; amene amawaza nkhuni adzapwetekedwa nazo. ngati nkhwangwa ili yobuntha yosanoledwa, pamafunika mphamvu zambiri potema, koma luso limabweretsa chipambano. nʼkopanda phindu kudziwa kuseweretsa njoka ngati njokayo yakuluma kale. mawu a pakamwa pa munthu wanzeru ndi okondweretsa, koma chitsiru chidzawonongedwa ndi milomo yake yomwe. chitsiru chimayamba ndi mawu opusa; potsiriza pake zoyankhula zake ndi zamisala ndipo chitsiru chimachulukitsa mawu. palibe amene amadziwa zimene zikubwera mʼtsogolo, ndani angamuwuze zomwe zidzachitika iye akadzafa? chitsiru chimatopa msanga ndi ntchito yochepa; ndipo sichikhala ndi mphamvu zobwererera ku mudzi. tsoka kwa iwe, iwe dziko ngati mfumu yako ikali mwana, ndipo atsogoleri ako amakhala pa madyerero mmamawa. wodala iwe, iwe dziko ngati mfumu yako ndi mwana wolemekezeka ndipo atsogoleri ako amadya pa nthawi yake, kuti apeze mphamvu osati kuti aledzere. ngati munthu ndi waulesi, denga lake limaloshoka; ngati manja ake ndi alobodo nyumba yake imadontha. phwando ndi lokondweretsa anthu, ndipo vinyo ndi wosangalatsa moyo, koma ndalama ndi yankho la chilichonse. usanyoze mfumu ngakhale mu mtima mwako, kapena kutukwana munthu wachuma mʼchipinda chako, pakuti mbalame yamlengalenga itha kutenga mawu ako nʼkukafotokoza zomwe wanena.

11

ponya chakudya chako pa madzi, udzachipezanso patapita masiku ambiri. ndalama zako uzisungitse kwa anthu asanu ndi awiri, inde kwa anthu asanu ndi atatu, pakuti sudziwa ndi tsoka lanji limene likubwera pa dziko. ngati mitambo yadzaza ndi madzi, imagwetsa mvula pa dziko lapansi. mtengo ukagwera cha kummwera kapena cha kumpoto, ndiye kuti udzagonera kumene wagwerako. amene amayangʼana mphepo sadzadzala; amene amayangʼana mitambo sadzakolola. momwe sudziwira mayendedwe a mphepo, kapena momwe mzimu umalowera mʼthupi la mwana mʼmimba mwa amayi, momwemonso sungathe kudziwa ntchito za allah, mlengi wa zinthu zonse. dzala mbewu zako mmawa ndipo madzulo usamangoti manja lobodo, pakuti sudziwa chimene chidzapindula, mwina ichi kapena icho, kapena mwina zonse ziwiri zidzachita bwino. kuwala nʼkwabwino, ndipo maso amasangalala kuona dzuwa. munthu akakhala wa zaka zambiri, mulekeni akondwerere zaka zonsezo, koma iye azikumbukira masiku a mdima, pakuti adzakhala ochuluka. chilichonse chimene chikubwera ndi chopanda phindu. kondwera mnyamata iwe, pamene ukanali wamngʼono, ndipo mtima wako usangalale pa nthawi ya unyamata wako. tsatira zimene mtima wako ukufuna, ndiponso zimene maso ako akuona, koma dziwa kuti pa zinthu zonsezo allah adzakuweruza. choncho uchotse zokusautsa mu mtima mwako, upewe zokupweteka mʼthupi mwako, pakuti unyamata ndi ubwana ndi zopandapake.

12

uzikumbukira mlengi wako masiku a unyamata wako, masiku oyipa asanafike, nthawi isanafike pamene udzanena kuti, “izi sizikundikondweretsa.” nthawi ya ukalamba wako, dzuwa ndi kuwala, mwezi ndi nyenyezi zidzada. mitambo idzabweranso mvula itagwa. nthawi imene manja ako adzanjenjemera, miyendo yako idzafowoka, pamene mano ako adzalephera kutafuna chifukwa ndi owerengeka, ndipo maso ako adzayamba kuchita chidima. makutu ako adzatsekeka, ndipo sudzamva phokoso lakunja; sudzamvanso kusinja kwa pa mtondo kapena kulira kwa mbalame mmawa. imeneyi ndiyo nthawi imene anthu amaopa kupita kumalo okwera, amaopa kuyenda mʼmisewu; mutu umatuwa kuti mbuu, amayenda modzikoka ngati ziwala ndipo chilakolako chimatheratu. nthawi imeneyo munthu amapita ku nyumba yake yamuyaya ndipo anthu olira maliro amayendayenda mʼmisewu. kumbukira iye chingwe cha siliva chisanaduke, kapena mbale yagolide isanasweke; mtsuko usanasweke ku kasupe, kapena mkombero usanathyoke ku chitsime. iyi ndi nthawi imene thupi lidzabwerera ku dothi, kumene linachokera, mzimu udzabwerera kwa allah amene anawupereka. “zopanda phindu! zopandapake!” akutero mlaliki. “zonse ndi zopandapake!” mlaliki sanali wozindikira zinthu kokha ayi, komanso ankaphunzitsa anthu. iye ankasinkhasinkha ndi kufufuzafufuza ndi kulemba mwadongosolo miyambi yambiri. mlaliki anafufuzafufuza kuti apeze mawu oyenera, ndipo zimene analemba zinali zolondola ndiponso zoona. mawu a anthu anzeru ali ngati zisonga, zokamba zawo zimene anasonkhanitsa zili ngati misomali yokhomera, yoperekedwa ndi mʼbusa mmodzi. samalira mwana wanga, za kuwonjezera chilichonse pa zimenezi. kulemba mabuku ambiri sikutha, ndipo kuphunzira kwambiri kumatopetsa thupi. basi zonse zamveka; mathero a nkhaniyi ndi awa: uziopa allah ndi kusunga malamulo ake, pakuti umenewu ndiwo udindo wa anthu onse. pakuti allah adzaweruza zochita zonse, kuphatikizanso zinthu zonse zobisika, kaya zabwino kapena zoyipa.

esther

1

izi ndi zimene zinachitika pa nthawi ya ufumu wa ahasiwero, amene analamulira zigawo 127 kuyambira ku india mpaka ku kusi. pa nthawi imeneyi nʼkuti mfumu ahasiwero atakhazikika pa mpando wake wa ufumu mu mzinda wa susa, ndipo mʼchaka chachitatu cha ufumu wake anakonza phwando la olemekezeka ndi nduna zake. atsogoleri a nkhondo a ku peresiya ndi mediya, anthu olemekezeka pamodzi ndi nduna za mʼzigawo zonse anasonkhana kwa iye. pa nthawi yomweyi kwa masiku 180 a phwando mfumu inkaonetsa kulemera kwa ulemerero wa ufumu wake ndiponso kukongola ndi kukula kwa ufumu wake. atatha masiku amenewa, kwa masiku ena asanu ndi awiri mfumu inakonzanso phwando la anthu onse okhala mu mzinda wa susa kuyambira anthu olemekezeka mpaka anthu wamba ku bwalo la munda la nyumba yake yaufumu. bwalo la mundali analikongoletsa ndi makatani a nsalu zoyera ndi za mtundu wamtambo zimene anazimangirira ndi zingwe za nsalu zoyera ndi zapepo ku mphete za siliva zimene anazikoloweka pa nsanamira za maburo. anayika mipando yopumirapo yagolide ndi siliva pabwalo la miyala yoyala yamtengowapatali yofiira, ya marabulo, ndi yonyezimira. anapereka zakumwa mʼchikho zagolide zamitundumitundu, ndipo vinyo waufumu anali wochuluka kwambiri monga mwa kukoma mtima kwa mfumu. monga mwa lamulo la mfumu aliyense anamwa mʼmene anafunira, pakuti mfumu inawuza otumikira ake kuti apatse aliyense monga mwa kukonda kwake. mkazi wa mfumu vasiti nayenso anakonzera phwando amayi ku nyumba ya ufumu ya mfumu ahasiwero. pa tsiku la chisanu ndi chiwiri, pamene mfumu ahasiwero inaledzera ndi vinyo, inalamula adindo ofulidwa asanu ndi awiri amene ankamutumikira: mehumani, bizita, haribona, bigita, abagita, zetara, ndi karikasi kuti abwere naye mfumukazi vasiti pamaso pa mfumu atavala chipewa chaufumu. cholinga cha mfumu chinali choti adzamuonetse kwa anthu onse ndi olemekezeka, chifukwa anali wokongola kwambiri. koma antchito atapereka uthenga wa mfumu kwa mfumukazi, vasiti anakana kubwera. tsono mfumu inakwiya ndi kupsa mtima. mfumu inayankhula ndi anthu anzeru ndi ozindikira choyenera kuchita popeza chinali chikhalidwe chake kufunsa uphungu kwa akatswiri pa nkhani za malamulo ndi kuweruza kolungama. anthu amene ankakhala pafupi ndi mfumu anali awa: karisena, setara, adimata, tarisisi, meresi, marisena ndi memukani, olemekezeka asanu ndi awiri a ku peresiya ndi medina amene ankaloledwa mwapadera kuonana ndi mfumu ndipo anali pamwamba kwambiri mu ufumuwo. mfumu inafunsa kuti, “kodi titani naye mfumukazi vasiti mwa lamulo, popeza sanamvere lamulo la ine mfumu ahasiwero limene adindo ofulidwa anakamuwuza?” ndipo memukani anayankha pa maso pa mfumu ndi olemekezeka anzake kuti, “mfumukazi vasiti sanalakwire mfumu yokha, koma walakwiranso olemekezeka onse ndi anthu onse okhala mʼzigawo zonse za mfumu ahasiwero. pakuti amayi onse adzadziwa zimene wachita mfumukazi ndipo kotero adzapeputsa amuna awo ndi kunena kuti, ‘mfumu ahasiwero analamulira kuti abwere naye mfumukazi vasiti kwa iye koma sanapite.’ lero lomwe lino amayi olemekezeka a ku peresiya ndi mediya amene amva zimene wachita mfumukazi adzaganiza zochita chimodzimodzi kwa nduna zonse za mfumu. ndipo kupeputsana ndi kukongola zidzapitirira.” “choncho, ngati chikukomerani mfumu, lamulirani kuti vasiti asadzaonekerenso pamaso pa mfumu ahasiwero. lamuloli lilembedwe mʼmabuku a malamulo a aperezi ndi amedi kuti lisadzasinthike. pamalo pa vasiti ngati mfumukazi payikidwepo mkazi wina amene ali bwino kuposa iye. ndipo lamulo la mfumuli lilengezedwa mʼdziko lake lonse ngakhale lili lalikulu, amayi onse adzapereka ulemu kwa amuna awo, amuna olemekezeka mpaka amuna wamba.” mfumu ndi nduna zake anakondwera ndi uphungu uwu, kotero mfumu inachita monga momwe ananenera memukani. mfumu inatumiza makalata ku madera onse a ufumu wake, chigawo chilichonse mʼzilembo zawo ndi ku mtundu uliwonse mʼchiyankhulo chawochawo kulengeza kuti mwamuna ayankhule chilichonse chimene chikumukomera.

2

pambuyo pake mtima wa ahasiwero utatsika, ahasiwero anakumbukira vasiti ndi zimene anachita vasitiyo. anakumbukiranso lamulo lomukhudza limene anasindikiza. tsono anyamata a mfumu amene ankamutumikira anati, “mfumu, akufunireni anamwali okongola. mfumu isankhe oyangʼanira pa chigawo chilichonse cha ufumu wake kuti abwere nawo pamodzi anamwali onse okongola ku nyumba yosungira akazi ku susa. hegai, mdindo wofulidwa wa mfumu, amene amayangʼanira amayi, akhale wosamalira anamwaliwa ndipo aziwapatsa mafuta odzola. ndipo namwali amene mfumu yakondwera naye akhale mfumukazi mʼmalo mwa vasiti.” mfumu inakondwera ndi uphunguwu, ndipo inachita momwemo. myuda wina wa fuko la benjamini, dzina lake mordekai, mwana wa yairi, mwana wa simei, mwana wa kisi, anali mu mzinda wa susa. iyeyu anali mmodzi mwa anthu amene anatengedwa ukapolo ndi nebukadinezara mfumu ya ku babuloni kuchokera ku yerusalemu pamodzi ndi yekoniya mfumu ya yuda. mordekai nʼkuti atalera hadasa, amene ankatchedwanso estere, mwana wamkazi wa amalume ake chifukwa analibe abambo kapena amayi. mtsikanayu anali wokongola ndi wooneka bwino ndipo mordekai ankamutenga ngati mwana wake weniweni pamene abambo ndi amayi ake anamwalira. lamulo la mfumu atalilengeza ndi kubwera nawo pamodzi anamwali ambiri ku mzinda wa susa kuti akasamalidwe ndi hegai, estere nayenso anatengedwa kupita naye ku nyumba ya mfumu kuti akasamalidwe ndi hegai woyangʼanira nyumba yosungiramo akazi uja. hegai anasangalatsidwa naye namwaliyo ndipo anamukomera mtima. mosataya nthawi anamupatsa mafuta ake odzola ndi chakudya chapadera. anamusankhiranso anamwali asanu ndi awiri a ku nyumba ya mfumu kuti azimutumikira, ndipo iye pamodzi ndi anamwali omutumikira aja anawapatsa malo abwino koposa mʼnyumba yosungira akazi. estere sanawulule mtundu wake ndi abale ake chifukwa mordekai anamuletsa kutero. tsiku ndi tsiku mordekai ankayendayenda pafupi ndi bwalo la nyumba yosungiramo akazi ija kuti adziwe za moyo wa estere ndi kuti zinthu zikumuyendera bwanji. tsono nthawi inkafika kuti namwali aliyense akaonekere kwa mfumu ahasiwero, pakutha pa miyezi khumi ndi iwiri yomwe inakhazikitsidwa kuti amayi azidzikongoletsa. pa miyezi isanu ndi umodzi ankadzola mafuta a mure ndipo pa miyezi isanu ndi umodzi inayo ankadzola zonunkhira ndi zokongoletsa. ndipo namwali ankapita kwa mfumu motere: ankaloledwa kutenga chilichonse angafune mʼnyumba yosungiramo akazi kupita nacho ku nyumba ya mfumu. ankalowa madzulo kwa mfumu ndi kutuluka mmawa kupita ku nyumba ina yosungira akazi yomwe ankayangʼanira ndi saasigazi, mdindo wofulidwa wa mfumu amene amayangʼanira akazi a mfumu. namwali sankabwerera kwa mfumu pokhapokha amukomere mtima ndi kumuyitana potchula dzina lake. tsono inafika nthawi kuti estere, mwana wamkazi wa abihaili amenenso analeredwa ndi mordekai amalume ake, alowe kwa mfumu. iye sanapemphe kanthu kalikonse, koma anatenga zokhazo zimene ananena hegai mdindo wofulidwa wa mfumu woyangʼanira nyumba yosungiramo akazi. ndipo aliyense amene anamuona estere, anasangalatsidwa naye. anapita naye kwa mfumu ahasiwero ku nyumba ya ufumu pa mwezi wa khumi, mwezi wa tebete, chaka cha chisanu ndi chiwiri cha ufumu wake. ndipo mfumu inamukonda estere koposa wina aliyense wa akazi aja, kotero inamukonda ndi kumukomera mtima koposa wina aliyense wa anamwali aja. choncho anamumveka chipewa chaufumu pa mutu pake nakhala mfumukazi mʼmalo mwa vasiti. ndipo mfumu inakonza phwando lalikulu, phwando la estere, kukonzera anthu olemekezeka ndi nduna zake zonse. analamuliranso kuti anthu mʼzigawo zonse asapereke msonkho ndipo anapereka mphatso monga mwakukoma mtima kwa mfumu. anamwali atasonkhanitsidwa pamodzi, mordekai anakhala pansi pa chipata cha mfumu. koma estere anali asanawululebe za mtundu wake ndi anthu a pa banja lake monga momwe analamulira mordekai, chifukwa anapitirira kutsata malangizo a mordekai monga ankachitira pamene ankamulera. pa nthawi imene mordekai ankalondera pa chipata cha mfumu, bigitana ndi teresi, awiri mwa adindo ofulidwa amfumu, olondera pa khomo la nyumba yake, anayipidwa mtima ndipo anakonza chiwembu chofuna kupha mfumu ahasiwero. koma mordekai atazindikira za chiwembuchi anawuza mfumukazi estere ndipo iye anakawuza mfumu mʼmalo mwa mordekai. ndipo pamene anafufuza za chiwembuchi kuti zinali zoona, adindo awiriwa anaphedwa monyongedwa. zinthu izi zinalembedwa mʼbuku la mbiri ndi kusungidwa ndi mfumu.

3

zitachitika izi, mfumu ahasiwero anamukweza hamani mwana wa hamedata mwagagi, anamulemekeza ndikumupatsa mpando wa ulemu kuposa nduna zina zonse. atumiki onse a mfumu amene anali pa chipata cha nyumba ya mfumu ankagwadira ndi kuweramira hamani monga mwa lamulo la mfumu. koma mordekai sankamugwadira kapena kumuweramira. kenaka atumiki a mfumu amene anali pa chipata anafunsa mordekai kuti, “kodi nʼchifukwa chiyani sumvera lamulo la mfumu?” tsiku ndi tsiku ankayankhula naye koma iye sanamverebe. choncho anamuwuza hamani kuti aone ngati angavomereze khalidwe lotere la mordekai, popeza anawawuza kuti anali myuda. hamani ataona kuti mordekai sankamugwadira kapena kumuweramira, anapsa mtima kwambiri. hamani atamva kuti mordekai anali myuda, anatsimikiza kuti ndi kosakwanira kulanga mordekai yekha. mʼmalo mwake anapeza njira yowonongera ayuda onse okhala mʼdziko lonse limene mfumu ahasiwero ankalamulira. mwezi woyamba, umene ndi mwezi wa nisani, chaka cha khumi ndi chiwiri cha ufumu wa ahasiwero anachita maere, otchedwa purimu pamaso pa hamani kuti apeze tsiku ndi mwezi woyenera. ndipo maere anagwera pa mwezi wa khumi ndi chiwiri ndiwo mwezi wa adara. kenaka hamani anakawuza mfumu ahasiwero kuti, “pali mtundu wina wa anthu umene unabalalika ndipo wamwazikana pa mitundu ina mʼzigawo zonse za ufumu wanu umene miyambo yawo ndi yosiyana ndi ya anthu ena onse ndiponso amene safuna kumvera malamulo a mfumu, kotero si chinthu cha phindu kuti mfumu iwalekerere anthu otere. ngati chingakukomereni mfumu, ikani lamulo kuti tiwawononge, ndipo ndidzalipira matalente 10,000 asiliva mosungiramo chuma cha mfumu za anthu amene adzachite ntchito imeneyi.” choncho mfumu inavula mphete yodindira ku chala chake ndi kumupatsa hamani mwana wa hamedata mwagagi, mdani wa ayuda. mfumu inati kwa hamani, “sunga ndalamazo, ndipo uchite ndi anthuwo monga ufunira.” alembi analemba zonse zimene hamani analamula mʼmakalata opita kwa akazembe a mfumu, abwanamkubwa a zigawo zonse ndi kwa oyangʼanira mtundu uliwonse wa anthu. kalatazo zinali za mʼchiyankhulo cha mtundu uliwonse ndipo zinalembedwa mʼdzina la mfumu ahasiwero ndi kusindikizidwa ndi mphete yake. makalatawa anawatumiza amithenga ku zigawo zonse za mfumu kuti awononge, aphe ndi kufafaniziratu a yuda onse, anyamata, anthu okalamba, ana ndi amayi, pa tsiku limodzi la 13 la mwezi wa adara ndipo alande katundu wawo. mwachidule kalatayi inanena kuti mawu olembedwamowo anayenera kuperekedwa ngati lamulo mʼchigawo chilichonse ndi kuti anthu a mtundu uliwonse adziwe ndi kukhala okonzeka pa tsikulo. potsata lamulo la mfumu, amithenga aja anapita mwachangu ndipo lamuloli linaperekedwanso ku susa, likulu la dziko. mfumu ndi hamani anakhala pansi ndikumamwa, koma mzinda onse wa susa unasokonezeka.

4

mordekai atamva zonse zimene zinachitika, anangʼamba zovala zake, navala chiguduli ndi kudzola phulusa, ndipo analowa mu mzinda, akulira mokweza ndi mowawidwa mtima. ndipo anapita ndi kuyima pa chipata cha mfumu, chifukwa panalibe wina aliyense amaloledwa kulowa pa chipata cha mfumu atavala chiguduli. chigawo chilichonse kumene mawu a mfumu ndi lamulo lake zinafika, kunali maliro akulu pakati pa ayuda. iwo ankasala zakudya, kulira mofuwula ndi kumadandaula. ambiri anavala ziguduli ndi kudzola phulusa. anamwali otumikira mfumukazi estere ndi adindo ake ofulidwa atabwera ndi kumuwuza za mordekai, anavutika kwambiri. estere anamutumizira zovala kuti avale ndi kuti avule chiguduli chake koma mordekai sanalole zimenezo. kenaka estere anayitana hataki, mmodzi wa adindo a mfumu ofulidwa amene anayikidwa kuti azimutumikira kuti apite kwa mordekai kuti akamve chimene chimamuvuta komanso chifukwa chochitira zimenezi. choncho hataki anapita kwa mordekai ku bwalo la mzinda patsogolo pa chipata cha mfumu. mordekai anamuwuza zonse zimene zinamuchitikira kuphatikizapo mtengo weniweni wa ndalama zimene hamani analonjeza kupereka mosungira chuma cha mfumu za anthu amene adzawononge a yuda. mordekai anamupatsanso imodzi mwa makalata a ulamuliro wonena za chiwembuchi amene anawasindikiza ku susa kukamuonetsa ndi kumufotokozera zonse estere. anamuwuzanso kuti akamudandaulire kuti akapite kwa mfumu kukapempha chifundo ndi kuyidandaulira chifukwa cha anthu a mtundu wake. hataki anabwerera ndi kumufotokozera estere zimene mordekai ananena. ndipo estere anamutuma hataki kuti akanene kwa mordekai kuti, “atumiki onse amfumu ndi anthu a zigawo za mfumu ankadziwa kuti mwamuna kapena mkazi aliyense akalowa ku bwalo lake la mʼkati mosayitanidwa ndi mfumu pali lamulo limodzi: lamuloli ndi lakuti aphedwe. zimasintha pokhapokha ngati mfumu iloza munthuyo ndi ndodo yagolide kuti akhale ndi moyo. koma papita masiku makumi atatu ndisanayitanidwe ndi mfumu.” tsono mordekai anawuzidwa mawu a estere. kenaka mordekai anawawuza kuti akamuyankhe estere motere: “usaganize kuti iwe wekha mwa ayuda onse udzapulumuka chifukwa chakuti uli mʼnyumba ya mfumu. pakuti ngati ukhalatu chete nthawi ino, chithandizo ndi chipulumutso cha ayuda zidzachokera kwina nʼkutheka kuti iwe ndi a pa banja la makolo ako mudzafa. ndipo adziwa ndani mwina unalowa ufumu chifukwa cha nthawi ngati imeneyi?” pamenepo estere anatumiza yankho ili kwa mordekai: “pitani, mukasonkhanitse pamodzi ayuda onse amene ali mu susa ndipo mundisalire chakudya. musadye kapena kumwa kwa masiku atatu, usiku ndi usana. ine ndi anamwali anga onditumikira tidzasala chakudya monga inu. izi zikachitika, ine ndidzapita kwa mfumu, ngakhale kutero ndikutsutsana ndi lamulo. ndipo ngati nʼkufa ndife ndithu.” choncho mordekai anapita ndi kuchita monga estere anamupemphera.

5

tsiku lachitatu estere anavala zovala zake zaufumu ndipo anayima mʼbwalo la mʼkati la nyumba yaufumu choyangʼana ku chipinda chachikulu cha mfumu. mfumu inakhala pa mpando waufumu mʼchipinda chachikulu moyangʼana ku chipata cholowera mʼnyumba yaufumu. mfumu itaona estere atayima mʼbwalomo inakondwera naye ndipo anamuloza ndi ndodo yagolide imene inali mʼdzanja lake. choncho estere anayandikira ndi kukhudza msonga ya ndodoyo. kenaka mfumu inati kwa iye, “kodi mukufuna chiyani, inu mfumukazi estere? nanga pempho lanu ndi chiyani? ngakhale mutapempha theka la ufumu, ndidzakupatsani.” ndipo estere anayankha kuti, “ngati chingakukomereni, mfumu, mubwere lero pamodzi ndi hamani kuphwando limene ndakonzera inu mfumu.” mfumu inati, “muwuzeni abwere hamani msanga, kotero kuti tichite monga estere wapempha.” choncho mfumu ndi hamani anafika kuphwando limene estere anakonza. akumwa vinyo, mfumu inamufunsano estere kuti, “kodi ukupempha chiyani tsopano? chimene uti upemphe ndikupatsa. chopempha chako ndi chiti? ngakhale utafuna mpaka theka la ufumu, ndidzakupatsa.” estere anayankha kuti, “pempho langa ndi chofuna changa ndi ichi: ngati mwandikomera mtima mfumu ndiponso ngati chingakukondweretseni mfumu kundipatsa chimene ndapempha ndi kuchita zimene ndifuna, mubwere mawa inu mfumu ndi hamani ku phwando limene ndidzakukonzerani. ndipo ndidzakuyankhani mfumu funso lanu.” tsiku limenelo hamani anatuluka wokondwa ndi wosangalala kwambiri. koma ataona mordekai pa chipata cha mfumu ndi kuti sanayimirire kapena kumupatsa ulemu pamene iye amadutsa, hamani anamukwiyira kwambiri, komabe hamani anadziletsa ndipo anapita ku nyumba kwake. anayitana abwenzi ake pamodzi ndi mkazi wake zeresi. hamani anawawuza za kuchuluka kwa chuma chake ndi kuti anali ndi ana aamuna ambiri. anawawuzanso za mmene mfumu inamukwezera ndi kumuyika kukhala woposa nduna ndi olemekezeka onse. hamani anawonjeza kuti, “ndipotu si zokhazi. ndine ndekha amene ndayitanidwa pamodzi ndi mfumu kuphwando limene mfumukazi estere anatikonzera. ndipo mawa wandiyitananso pamodzi ndi mfumu. koma zonsezi sindikhutira nazo ndikamaona nthawi zonse myuda uja mordekai atakhala pa chipata cha mfumu.” mkazi wake zeresi ndi abwenzi ake onse aja anamuwuza kuti, “anthu apange mtanda wotalika mamita 23 ndipo mmawa upemphe mfumu kuti anthu akhomerepo mordekai. kenaka upite ndi mfumu kuphwando mokondwa.” hamani anakondwera ndi uphungu umenewu ndipo mtanda unapangidwa.

6

usiku umenewo mfumu inalephera kugona tulo; choncho inayitanitsa buku limene amalembamo mbiri ya zamakedzana kuti amuwerengere. anapeza kuti mʼbukumo munalembedwa zoti mordekai anawulula kuti bigitana ndi teresi, awiri mwa adindo ofulidwa a mfumu amene ankalondera pa khomo la chipinda cha mfumu ndiwo anakonza chiwembu chofuna kupha mfumu ahasiwero. mfumu inafunsa kuti, “kodi mordekai anamupatsa ulemu ndi ukulu wotani chifukwa cha chinthu chimene anachitachi?” atumiki ake anamuyankha kuti, “palibe chimene chinachitika kwa iye.” mfumu inati, “kodi ndani ali mʼbwalomo?” tsono hamani anali atangolowa kumene mʼbwalo lakunja la nyumba yaufumu kuti akawuze mfumu zomukhomera mordekai pa mtanda umene anamukonzera. atumiki ake anamuyankha kuti, “hamani ndiye wayima mu bwalo.” “mulowetseni,” mfumu inalamulira. hamani atalowa, mfumu inamufunsa kuti, “kodi timuchitire ulemu otani munthu amene mfumu ikondweretsedwa naye?” tsono hamani anaganiza mu mtima kuti, “kodi palinso ndani amene mfumu ingamulemekeze kuposa ine?” choncho hamani anayankha mfumuyo kuti, “munthu amene mfumu ifuna kumuchitira ulemu, imuchitire izi: anthu abwere ndi chovala cha ufumu ndi kavalo amene mfumu imakwerapo wokhala ndi chizindikiro chaufumu pamutu pake. ndipo mupereke chovala cha ufumucho ndi kavalo kwa mmodzi wa akalonga a mfumu a ulemu kwambiri. ameneyu amuveke chovalacho munthu amene mfumu yakondweretsedwa naye. akavekedwa chovalachi amuyendetse mʼmisewu yonse ya mzinda atakwera pa kavalo wa mfumu. kalongayu azifuwula patsogolo pa munthuyu kuti ‘ichi ndi chimene mfumu yachita kwa munthu amene yafuna kumuchitira ulemu!’ ” mfumu inalamulira hamani kuti, “pita msanga, katenge chovala cha ufumu ndi kavalo ndipo uchite monga wanenera kwa mordekai myuda, amene amakhala pa chipata cha mfumu. usasiyeko china chilichonse chimene wanena.” choncho hamani anatenga chovala ndi kavalo. anamuveka mordekai chovalacho ndipo anamuyendetsa mʼmisewu yonse ya mu mzinda atakwera pa kavalo, akufuwula kuti, “ichi ndi chimene mfumu yachita kwa munthu amene yafuna kumuchitira ulemu!” pambuyo pake mordekai anabwerera ku chipata cha mfumu. koma hamani anapita msanga ku nyumba kwake, akulira, atafundira mutu wake. hamani anawuza zeresi mkazi wake ndi abwenzi ake onse zonse zinamuchitikira. anthu ake anzeru ndi mkazi wake zeresi anamuwuza kuti, “popeza kuti mordekai ndi myuda amene mwayamba kale kugonja pamaso pake, ndiye kuti palibe chimene mungachitepo. mudzagwa ndithu pamaso pake.” pamene anthuwa amayankhula nayebe, adindo a mfumu ofulidwa anabwera kudzamutenga hamani mofulumira kupita naye ku phwando limene estere anakonza.

7

choncho mfumu ndi hamani anabwera kudzadya phwando la mfumukazi estere. pa tsiku lachiwiri akumwa vinyo, mfumu inafunsanso kuti, “kodi iwe mfumukazi estere, chimene ufuna kupempha nʼchiyani? chimene uti upemphe ndidzakupatsa. choncho ukufuna chiyani? ngakhale utafuna theka la ufumu ndidzakupatsa.” kenaka mfumukazi estere anayankha kuti, “ngati mwandikomera mtima, inu mfumu, ndipo ngati chingakukomereni mfumu, pempho ndi chokhumba changa ndi ichi, mulole kuti ine ndi abale anga tisungidwe tonse ndi moyo. popeza ine ndi anthu a mtundu wanga tagulitsidwa kuti atiwononge, atiphe ndi kutifafaniziratu. akanangotigulitsa kokha tikanakhala chete, chifukwa chimene mdani wathuyo akanakupatsani mfumu sibwenzi mutasowa nacho mtendere.” mfumu ahasiwero anamufunsa mfumukazi estere, “kodi iyeyu ndi ndani ndipo ali kuti amene saopa kuchita chinthu chotere?” estere anati, “wotizunza ndiponso mdani wathu! munthu woyipayo ndi hamani.” kenaka hamani anagwidwa ndi mantha pamaso pa mfumu ndi mfumukazi. mfumu itakwiya kwambiri inanyamuka pa phwando nipita ku munda wa maluwa wa nyumba yaufumu. koma hamani, pozindikira kuti mfumu yaganiza kale kumuchitira choyipa, anatsalira mʼnyumba kupempha estere kuti apulumutse moyo wake. mfumu itabwerera kuchokera ku munda wa maluwa wa nyumba yaufumu uja ndi kulowanso mʼchipinda chaphwando, anapeza hamani atagona chafufumimba pa mpando wa khutagone pomwe estere anakhalapo. mfumu inayankhula mokweza kuti, “kodi afunanso kuvula mfumukazi momukakamiza pamene ine ndili mʼnyumba?” mfumu isanatsirize kuyankhula mawu awa, atumiki ake anaphimba nkhope ya hamani. haribona, mmodzi wa adindo ofulidwa amene ankatumikira mfumu anati, “mtanda wotalika mamita 23 uli mʼnyumba ya hamani. mtandawu, hamani anapangira mordekai, uja amene anapulumutsa mfumu ku chiwembu.” mfumu inati, “mpachikeni pamenepo!” choncho anamupachika hamani pa mtanda umene anakonzera mordekai. kenaka mkwiyo wa mfumu unatsika.

8

tsiku lomwelo mfumu ahasiwero anamupatsa mfumukazi estere nyumba ya hamani, mdani wa ayuda. ndipo mordekai anafika pamaso pa mfumu, popeza estere anamuwuza ubale wawo. mfumu inavula mphete yake yodindira imene analanda kwa hamani ndipo estere anamusankha mordekai kukhala woyangʼanira nyumba ya hamani. estere anayankhulanso ndi mfumu ndipo anadzigwetsa pa mapazi ake. uku akulira iye anapempha mfumu kuti iletse choyipa, makamaka chiwembu chimene hamani mwagagi anakonza kuti awononge a yuda. ndipo mfumu inamuloza estere ndi ndodo yake yagolide ndipo estere anadzuka ndi kuyima pamaso pake. iye anati, “ngati chikomera mfumu ndi kukukondweretsani, ngati pempho langa muliona kuti ndi loyenera ndi kuti mukondwera nane tsono mfumu ilole kuti lamulo lilembedwe kusintha mawu a mʼmakalata amene hamani mwana wa hamedata, mwagagi, anatumiza ku zigawo zonse za mfumu. paja hamani analemba kuti ayuda onse awonongedwe. kodi ndingapirire bwanji pamene ndi kuona tsoka likugwera anthu a mtundu wanga? ndingapirire bwanji pamene abale anga akuwonongedwa?” mfumu ahasiwero anamuyankha mfumukazi estere ndi mordekai myuda kuti, “ndapereka nyumba ya hamani kwa estere ndipo hamaniyo amupachika kale pa mtanda chifukwa anafuna kuwononga ayuda. tsono inu awiri, lembani za ayudawo monga mufunira. mulembe mʼdzina la mfumu ndipo musindikize chizindikiro cha mphete ya mfumu popeza kuti cholembedwa mʼdzina la mfumu ndi kusindikizidwa ndi chizindikiro cha mphete ya mfumu sichingasinthidwe.” nthawi yomweyo, pa tsiku la 23 la mwezi wachitatu wa sivani, mfumu inayitana alembi ake. analemba zonse zokhudza ayuda monga ananenera mordekai. analembera akazembe, abwanamkubwa ndi nduna za zigawo 127 kuyambira ku india mpaka ku kusi. zimene analamula mordekai zinalembedwa mʼzilembo za chigawo chilichonse ndi chiyankhulo cha mtundu uliwonse wa anthu. ayudanso anawalembera mʼmalemba awo ndi chiyankhulo chawo. mordekai analemba makalatawo mʼdzina la mfumu ahasiwero, nawadinda ndi chizindikiro cha mphete ya mfumu. ndipo anawatumiza ndi anthu amithenga amene anakwera pa akavalo a ufumu othamanga kwambiri obadwa mu khola la ufumu. mʼmakalata amenewa mfumu inalola kuti ayuda okhala mu mzinda uliwonse akhale ndi ufulu wokumana ndi kudzitchinjiriza komanso kuwononga, kupha ndi kufafaniziratu gulu lililonse la nkhondo la anthu a mtundu uliwonse kapena chigawo chimene chingawathire nkhondo. ayudawo analoledwa kuwononga gulu lankhondo lija, ana awo ndi akazi awo komanso kuti afunkhe katundu wawo. ayuda analoledwa kuchita zimenezi mʼzigawo zonse za mfumu ahasiwero pa tsiku limodzi lokha la 13 la mwezi wa 12, mwezi wa adara. mawu a mʼmakalatawo anayenera kudziwitsidwa kwa anthu a mtundu uliwonse mu chigawo chilichonse kuti ndi lamulo ndithu kwa anthu a mtundu uliwonse ndi kuti ayuda adzakhale okonzeka pa tsikulo kulipsira kwa adani awo. atawalamulira a mfumu, amithenga aja anapita nawo makalata mwachangu, atakwera pa akavalo a mfumu. ndipo lamulolo analiperekanso ku likulu la mzinda wa susa. mordekai anachoka pamaso pa mfumu atavala zovala zaufumu zooneka ngati mtambo ndi zofewa zoyera, chipewa chachikulu cha golide ndi mkanjo wapepo. ndipo mzinda wa susa unafuwula mokondwa. kwa ayuda inali nthawi ya nkhope zowala ndi za chimwemwe, chikondwerero ndi ulemu. mʼchigawo chilichonse ndi mu mzinda uliwonse, kumene mawu a mfumu onena za lamulo lake anafika, kunali chimwemwe ndi chikondwerero pakati pa ayuda. linali tsiku la phwando ndi chikondwerero. ndipo anthu ambiri a mitundu ina anazitcha ayuda chifukwa anachita mantha ndi ayudawo.

9

pa mwezi wa 12, mwezi wa adara pa tsiku la 13 la mwezi womwewo, tsiku limene lamulo loyamba lija la mfumu linayembekezereka kuti litsatidwe, pamene adani a ayuda anati awononge ayudawo, zinthu zinasintha. ayuda ndiwo anawononga adani awo. ayuda anasonkhana mʼmizinda ya zigawo zonse za mfumu ahasiwero kuthira nkhondo onse amene anafuna kuwawononga. palibe amene akanalimbana nawo chifukwa anthu onse a mitundu ina anachita nawo mantha. ndipo akuluakulu onse a zigawo, akalonga, akazembe ndi ogwira ntchito za mfumu anathandiza ayuda, chifukwa anachita mantha ndi mordekai. pajatu mordekai anali munthu wamkulu mʼnyumba ya ufumu. mbiri yake inafalikira zigawo zonse, ndipo mphamvu zake zinakulirakulirabe. motero ayuda anakantha adani awo onse ndi lupanga, kuwapha ndi kuwawononga, ndipo anachita chimene chinawakomera kwa adani awo. ku likulu la mzinda wa susa, ayuda anapha ndi kuwononga anthu 500. ayuda anaphanso parisandata, dalifoni, asipata, porata, adaliya, aridata, parimasita, arisai, aridai ndi vaisata, ana khumi a hamani, mwana wa hamedata, mdani wa ayuda. koma sanalande katundu wawo. tsiku lomwelo anawuza mfumu chiwerengero cha anthu amene anaphedwa mu likulu la mzinda wa susa. mfumu inati kwa mfumukazi estere, “ayuda apha ndi kuwononga anthu 500 ndi ana khumi a hamani mu likulu la mzinda wa susa. nanga ku zigawo zina zonse za mfumu achitako chiyani? kodi tsopano ukupemphanso chiyani? chimene ukupempha ndidzakupatsa. kodi ukufuna chiyani? chimene ukufuna ndidzakupatsa.” estere anayankha kuti, “ngati chingakukomereni mfumu, apatseni chilolezo ayuda okhala mu susa kuti achitenso zimene achita lerozi mawa, potsata lamulo ndipo mulole kuti ana khumi a hamani aja mitembo yawo ipachikidwe pa mtanda.” choncho mfumu inalamula kuti izi zichitike. anapereka lamulo mu susa ndipo mitembo ya ana khumi a hamani anayipachika pa mtanda. ayuda a mu mzinda wa susa anasonkhana pamodzi pa tsiku la 14 la mwezi wa adara ndipo anapha anthu 300 mu susa, koma sanatenge katundu wawo. tsono ayuda ena onse amene anali mu zigawo za mfumu anasonkhananso kudziteteza ndipo sanasautsidwenso ndi adani popeza anapha anthu 75,000 koma sanalande zofunkha zawo. zonsezi zinachitika pa tsiku la 13 la mwezi wa adara ndipo pa tsiku la 14 anapumula ndi kupanga tsikuli kuti likhale la madyerero ndi chikondwerero. koma ayuda okhala mu susa anasonkhana pa tsiku la 13 ndi la 14 ndipo anakonza tsiku la 15 kuti likhale tsiku la madyerero ndi chikondwerero. ichi ndi chifukwa chake ayuda a ku midzi, amene amakhala mʼzithando amasunga tsiku la 14 la mwezi wa adara ngati la madyerero ndi chikondwerero, tsiku lopatsana mphatso. mordekai analemba mawu awa mʼmakalata ndipo anawatumiza kwa ayuda onse okhala mʼzigawo zonse za mfumu ahasiwero, a pafupi ndi a kutali: anati chaka chilichonse, ayudawo azisunga tsiku la 14 ndi 15 la mwezi wa adara, ngati masiku amene ayuda anapulumutsidwa kwa adani awo, ndiponso ngati mwezi umene chisoni chawo chinasandulika chimwemwe ndi kulira kwawo kunasandulika chikondwerero. anawalembera kuti azisunga masikuwa ngati masiku a madyerero ndi chikondwerero, masiku opatsana mphatso zachakudya kwa wina ndi mnzake komanso opereka mphatso kwa osauka. choncho ayuda anavomereza kusunga masikuwa ngati a chikondwerero monga analembera mordekai. hamani mwana wa hamedata, mwagagi, mdani wa ayuda onse, anakonza chiwembu chakupha ndi kuwononga ayuda ndipo anachita maere otchedwa purimu kuti awaphe ndi kuwawononga. koma mfumu itazindikira za chiwembuchi, inalamula kuti zilembedwe mʼmakalata kuti chiwembu chimene hamani anakonzera ayuda chigwere pa iye mwini, ndi kuti iye pamodzi ndi ana ake apachikidwe pa mtanda. ndi chifukwa chake masiku amenewa amatchedwa masiku a purimu potsata dzina lakuti purimu. chifukwa cha kalata ya mordekai ndiponso chifukwa cha zimene anaziona ndi kuwachitikira, ayuda onse anagwirizana kukhazikitsa lamulo lokhudza iwo, zidzukulu zawo ndi onse amene adzapanga nawo ubale kuti asalephere kusunga masiku awiri amenewa chaka chilichonse monga zinalembedweramo ndiponso potsata nthawi imene anayika. azisunga ndi kukumbukira masiku amenewa mu mʼbado uliwonse ndi banja lililonse, mʼchigawo chilichonse ndi mu mzinda uliwonse. ndipo ayuda asadzasiye kukondwerera masiku a purimuwa ndiponso zidzukulu zawo zisadzaleke kuwakumbukira. choncho mfumukazi estere, mwana wa mkazi wa abihaili, pamodzi ndi mordekai myuda analemba ndi ulamuliro onse kutsimikizira kalata iyi yachiwiri yokhudza purimu. ndipo mordekai anatumiza makalata kwa ayuda onse ku zigawo 127 za ufumu wa ahasiwero. kalatayi inali ya mawu a mtendere ndiponso a kukhulupirika kuti azisunga masiku a purimu pa nyengo imene inavomerezeka monga mmene mordekai myuda ndi mfumukazi estere anawalamulira ndiponso monga anadziyikira eni okha ndi zidzukulu zawo zonena za nthawi zawo za kusala zakudya ndi kulira. lamulo la estere linakhazikitsa mwambo wa purimuwu ndipo zinalembedwa mʼmabuku.

10

mfumu ahasiwero anakhometsa msonkho mʼdziko lake lonse mpaka ku zilumba zonse. ndipo ntchito zonse zochitika ndi mphamvu zake komanso ndi zonse zofotokoza za ukulu wa mordekai, kukwezedwa kwake ndi mfumu, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri ya mafumu a ku mediya ndi peresiya? pakuti mordekai myuda uja anali wachiwiri wa mfumu ahasiwero. kwa ayuda onse mordekai anali munthu wamkulu ndipo ankamukonda chifukwa ankachitira zabwino mtundu wake ndi kufunira mtendere abale ake.

daniel

1

chaka chachitatu cha ufumu wa yehoyakimu mfumu ya yuda, nebukadinezara mfumu ya ku babuloni inabwera ndi kuzinga mzinda wa yerusalemu ndi kuwuthira nkhondo. ndipo ambuye anapereka yehoyakimu mfumu ya ku yuda mʼdzanja lake, pamodzi ndi zina mwa zida zotumikira mʼnyumba ya allah. iye anazitenga napita nazo ku nyumba ya mulungu wake ku babuloni ndi kuziyika mʼnyumba yosungiramo chuma cha mulungu wake. tsono mfumu inalamula asipenazi, mkulu wa nduna zake kuti abwere nawo ena mwa aisraeli ochokera mʼbanja laufumu ndi la olemekezeka, achinyamata wopanda chilema, okongola, aluso mu nzeru zonse, okhala ndi chidziwitso, achangu pophunzira, odziwa kutumikira mʼnyumba ya mfumu. ndipo anati awaphunzitsenso kuwerenga chiyankhulo cha ababuloni. ndipo mfumu imawapatsa tsiku ndi tsiku gawo la chakudya ndi vinyo wa ku nyumba yaufumu, ndi kuti awaphunzitse kwa zaka zitatu, ndipo kenaka adzayambe kutumikira mfumu. pakati pa amenewa panali ena ochokera ku yuda: danieli, hananiya, misaeli ndi azariya. mkulu wa nduna za mfumu anawapatsa mayina atsopano: danieli anamutcha belitesezara; hananiya anamutcha sadirake; misaeli anamutcha mesaki; ndi azariya anamutcha abedenego. koma danieli anatsimikiza mtima kuti asadzidetse ndi chakudya ndi vinyo wa mfumu, ndipo anapempha chilolezo kwa mkulu wa nduna za mfumu kuti asadzidetse mwa njira imeneyi. ndipo allah anafewetsa mtima wa ndunayo kuti amukomere mtima ndi kumuchitira chifundo danieli, koma ndunayo inamuwuza danieli kuti, “ine ndikuchita mantha ndi mbuye wanga mfumu, amene wapereka chakudya ndi chakumwa chanu. kodi akuoneni inu owonda kuposa anzanu a misinkhu yanu pa chifukwa chanji? mfumu ikhoza kundidula mutu chifukwa cha iwe.” ndipo danieli anati kwa kapitawo amene anali mkulu wa nduna za mfumu amene anamuyika kuti ayangʼanire danieli, hananiya, misaeli ndi azariya, “chonde mutiyese ife akapolo anu pa masiku khumi: mutipatse masamba okha kuti tidye ndi madzi akumwa. ndipo mudzafananize maonekedwe athu ndi a anyamata amene akudya chakudya cha mfumu, ndi kuti mudzachite ndi anyamata anu monga momwe mudzawaonere.” choncho anawavomera ndipo anawayesa pa masiku khumi. pakutha pa masiku khumi iwo anaoneka athanzi ndi odya bwino kuposa aliyense wa anyamata amene ankadya chakudya cha mfumu aja. choncho kapitawo anawachotsera chakudya ndi vinyo za ku nyumba yaufumu zija nawapatsa ndiwo zamasamba basi. kwa anyamata anayiwa allah anapereka chidziwitso ndi kuzindikira bwino mitundu yonse ya zolembedwa ndi za maphunziro. ndipo danieli ankatanthauzira masomphenya ndi maloto a mitundu yonse. ndipo kumapeto kwa masiku amene mfumu inayika kuti adzaonetse anyamatawa ku nyumba yake, mkulu wa nduna za mfumu uja anawapereka iwo kwa nebukadinezara. mfumu inayankhula nawo, ndipo panalibe wofanana ndi danieli; hananiya misaeli ndi azariya; choncho analowa ndi kukhala otumikira mfumu. nthawi zonse mfumu ikawafunsa zonse zofuna nzeru ndi chidziwitso, inkapeza kuti iwo anali oposa amatsenga ndi owombeza onse a mu ufumu wake wonse mopitirira muyeso. ndipo danieli anali kumeneko mpaka chaka choyamba cha ufumu wa koresi.

2

chaka chachiwiri cha ulamuliro wake, nebukadinezara analota maloto; anavutika mu mtima mwake ndipo analephera kugona. tsono mfumu inayitana amatsenga, owombeza, amawula ndi oyangʼana nyenyezi kuti amufotokozere zomwe analota. pamene iwo analowa ndi kuyima pamaso pa mfumu, mfumuyo inawawuza kuti, “ndalota loto lomwe likundisautsa ndipo ndikufuna kudziwa tanthauzo lake.” pamenepa alawuli anati kwa mfumu mʼchiaramu, “mukhale ndi moyo wautali mfumu! tiwuzeni ife atumiki anu zimene mwalota, ndipo tidzakuwuzani tanthauzo lake.” mfumu inayankha alawuliwo kuti, “zimene ndatsimikiza kuchita ndi izi: ngati inu simundifotokozera zimene ndalota ndi tanthauzo lake, mudzadulidwa nthulinthuli ndipo nyumba zanu ndidzazisandutsa bwinja. koma ngati mundiwuza zimene ndalota ndi tanthauzo lake, ndidzakupatsani mphatso ndi mphotho ndi ulemu waukulu. choncho mundiwuze zimene ndalota ndi tanthauzo lake.” iwo anayankhanso kachiwiri kuti, “mfumu iwuze atumiki ake chimene yalota, ndipo ife tidzatanthauzira.” ndipo mfumu inayankha kuti, “ine ndikudziwa kuti mukungozengereza kufuna kutaya nthawi chabe chifukwa mukuzindikira kuti izi ndi zimene ndatsimikiza kuchita. ngati simundiwuza zimene ndalota, chilango chake ndi chimodzi. inu mwagwirizana kuti mundiwuze ine bodza ndi chinyengo ndi kuyembekeza kuti ine ndisintha. tsono mundiwuze zimene ndalota, ndipo ine ndidzadziwa kuti mukhoza kunditanthauzira.” alawuli anayankha mfumu kuti, “palibe munthu pa dziko lapansi amene akhoza kuchita chimene mfumu ikufunsa! palibe mfumu, kaya yayikulu kapena yamphamvu bwanji imene inafunsapo amatsenga, owombeza kapena alawuli aliwonse zimenezi. zimene mfumu yafunsa ndi zapatali. palibe wina amene angathe kuwulula izi kwa mfumu kupatula milungu, ndipo sikhala pakati pa anthu.” zimenezi zinapsetsa mtima mfumu ndipo inakwiya kwambiri kotero inalamula kuti anzeru onse a ku babuloni aphedwe. choncho lamulo linaperekedwa kuti anthu anzeru aphedwe, ndipo anatuma anthu kukafunafuna danieli ndi anzake kuti iwonso aphedwe. danieli anayankhula mwanzeru ndi mwaulemu kwa ariyoki, mkulu wa asilikali olondera mfumu amene anatumidwa kukapha anthu anzeru a ku babuloni. danieli anafunsa ariyoki kapitawo wa mfumu kuti, “chifukwa chiyani mfumu yapereka lamulo lankhanza lotere?” kenaka ariyoki anafotokoza nkhaniyi kwa danieli. danieli anapita mofulumira kwa mfumu ndipo anamupempha kuti amupatse nthawi kuti amuwuze zimene walota ndi tanthauzo lake. kenaka danieli anabwerera ku nyumba kwake ndi kukafotokozera anzake aja zimenezi: hananiya, misaeli ndi azariya. danieli anadandaulira anzake kuti apemphe kwa allah wakumwamba kuti awachitire chifundo ndi kumuwululira chinsinsi, kuti iye ndi anzakewo asanyongedwe pamodzi ndi anzeru ena onse a ku babuloni. usiku mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuwululira danieli chinsinsi chija mʼmasomphenya. pamenepo danieli anatamanda allah wakumwamba, ndipo anati: “litamandike dzina la allah ku nthawi za nthawi; nzeru ndi mphamvu zonse ndi zake. amasintha nthawi ndi nyengo; amakweza mafumu ndipo amawatsitsanso. amapatsa nzeru kwa anzeru ndi chidziwitso kwa ozindikira zinthu. amavumbulutsa zinthu zozama ndi zobisika; amadziwa zimene zili mu mdima, ndipo kuwunika kumakhala ndi iye. ndikuyamika ndi kutamanda inu allah wa makolo anga: mwandipatsa nzeru ndi mphamvu, mwandiwululira zomwe tinakupemphani, mwatiwululira maloto a mfumu.” motero danieli anapita kwa ariyoki, amene mfumu inamusankha kuti akaphe anthu anzeru a ku babuloni, ndipo anati kwa iye, “musaphe anthu anzeru a ku babuloni. ndiperekezeni kwa mfumu, ndipo ndidzayimasulira maloto ake.” ariyoki anapita naye danieli kwa mfumu nthawi yomweyo ndipo anati, “ndapeza munthu pakati pa akapolo ochokera ku yuda amene akhoza kuwuza mfumu zimene maloto ake akutanthauza.” mfumu inafunsa danieli (wotchedwanso belitesezara) kuti, “kodi ukhoza kundiwuza zomwe ine ndinaona mʼmaloto anga ndi tanthauzo lake?” danieli anayankha kuti, “palibe munthu wanzeru, wowombeza, wamatsenga kapena wamawula amene akhoza kufotokozera mfumu chinsinsi chimene mwafuna kudziwa, koma kuli allah kumwamba amene amawulula zinsinsi. iye waonetsera mfumu nebukadinezara zimene zidzachitika mʼmasiku akutsogolo. maloto ndi masomphenya anu amene munawaona mukugona pa bedi lanu ndi awa: “mukugona pa bedi, inu mfumu, maganizo anakufikirani a zinthu zakutsogolo, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh wowulula zinsinsi anakuonetserani zimene zidzachitika. koma chinsinsi ichi chavumbulutsidwa kwa ine, si chifukwa chakuti ndili ndi nzeru zochuluka kuposa anthu ena onse, koma kuti mfumu mudziwe tanthauzo la maloto anu ndi kuti muzindikire maganizo amene anali mu mtima mwanu. “inu mfumu, munaona chinthu chowumba chachikulu chimene chinayima pamaso panu. chowumbachi chinali chonyezimira mʼmaonekedwe. mutu wa chowumbacho unali wagolide wabwino kwambiri. chifuwa ndi manja ake zinali zasiliva. mimba ndi ntchafu zake zinali zamkuwa. miyendo yake inali yachitsulo, mapazi ake anali achitsulo chosakaniza ndi dongo. inu mukuona, mwala unagamuka, koma osati ndi manja a munthu. unagwera fanolo pa mapazi ake achitsulo chosakaniza ndi dongo aja ndi kuwaphwanya. tsono chitsulo, dongo, mkuwa, siliva ndi golide zonse zinaphwanyika pamodzi ndikukhala tizidutswa towuluka ndi mphepo ngati mungu wa mowombera tirigu nthawi ya chilimwe. zonse zinawuluka ndi mphepo osasiyako chilichonse. koma mwala umene unagwera pa chowumba chija unasanduka phiri lalikulu ndi kudzaza dziko lonse lapansi. “maloto aja ndi amenewa; tidzafotokoza tanthauzo lake kwa mfumu. inu mfumu, ndinu mfumu ya mafumu. allah wakumwamba wakupatsani ufumu, ulamuliro ndi mphamvu ndi ulemerero; iye anayika mʼmanja mwanu anthu ndi nyama zakuthengo ndi mbalame zamlengalenga. kulikonse kumene zikhala, iye anakuyikani wolamulira wa zonse. inu ndinu mutu wagolidewo. “pambuyo pa inu, ufumu wina udzadzuka, wochepa mphamvu poyerekeza ndi wanuwu. padzabweranso ufumu wachitatu, wamkuwa, udzalamulira dziko lonse lapansi. pomaliza, padzakhala ufumu wachinayi, wolimba ngati chitsulo popeza chitsulo chimaphwanya ndi kutikita chilichonse. ndipo monga chitsulo chimaphwanya zinthu ndikuteketeratu, choncho udzawononga ndi kuphwanya maufumu ena onse. ndipo monga munaonera kuti mapazi ndi zala zake zinali za chitsulo chosakaniza ndi dongo, choncho uwu udzakhala ufumu wogawikana; komabe udzakhala ndi mphamvu zina zachitsulo zotikita. monga zala zinali za chitsulo chosakaniza ndi dongo, choncho ufumu uwu udzakhala pangʼono wolimba ndi pangʼono wofowoka. ndipo monga munaona chitsulo chosakanizidwa ndi dongo, choncho anthu adzakhala wosakanizana ndipo sadzagwirizana, monga muja chitsulo sichingasakanizike ndi dongo. “pa nthawi ya mafumu amenewo, allah wakumwamba adzakhazikitsa ufumu umene sudzawonongedwa, kapenanso kuperekedwa kwa anthu ena. udzawononga maufumu onse aja ndi kuwatheratu, koma iwo wokha udzakhalapobe mpaka muyaya. limeneli ndilo tanthauzo la masomphenya a mwala umene unagamuka pa phiri, koma osati ndi manja a anthu; mwala umene unaphwanya chitsulo, mkuwa, dongo, siliva ndi golide mʼtizidutswa. “allah wamkulu wakuonetsani mfumu chimene chidzachitika kutsogolo. malotowo ndi woona ndipo tanthauzo lake ndi lodalirika.” pamenepo mfumu nebukadinezara inadzigwetsa chafufumimba pamaso pa danieli ndi kumupatsa ulemu. ndipo inalamula kuti anthu onse amuthirire danieli nsembe ndi kumufukizira lubani. mfumu inati kwa danieli, “zoonadi, allah wako ndi allah wa milungu ndi ambuye wa mafumu ndi wowulula zinsinsi, pakuti iwe wathadi kuwulula chinsinsi ichi.” ndipo mfumu inamukweza danieli ndi kumupatsa mphatso zambiri. anamuyika kuti akhale wolamulira chigawo chonse cha babuloni ndi kutinso akhale woyangʼanira anthu ake onse anzeru. komanso, monga mwa pempho la danieli, mfumu inayika sadirake, mesaki ndi abedenego, kuti akhale oyangʼanira chigawo cha babuloni, pamene danieliyo ankakhazikika mʼbwalo la mfumu.

3

mfumu nebukadinezara anapangitsa fano la golide lotalika mamita 27 ndi mulifupi mwake mamita atatu, ndipo analiyimika mʼchigwa cha dura mʼchigawo cha babuloni. kenaka iye anayitanitsa akalonga, abwanamkubwa, nduna, aphungu, asungichuma, oweruza milandu, anyakwawa ndi akulu ena onse a madera a dzikolo, kuti abwere ku mwambo wotsekula fano limene analiyimika lija. choncho akalonga, abwanamkubwa, nduna, aphungu, asungichuma, oweruza milandu, anyakwawa, ndi akulu ena onse a madera a dzikolo, anasonkhana kudzachita mwambo wotsekulira fano limene mfumu nebukadinezara analiyimika, ndipo mlaliki anayimirira pamaso pa fanolo nati: “inu anthu a mitundu yonse ndi a ziyankhulo zonse, mukulamulidwa kuti muchite izi: mitundu ya anthu ndi a chiyankhulo chilichonse mukadzamva kulira kwa lipenga, chitoliro, zeze, sansi, chisakasa, mngoli ndi nyimbo za mtundu uliwonse, muyenera kulambira ndi kupembedza fano la golide limene mfumu nebukadinezara analiyimika. aliyense amene sadzalambira ndi kupembedza adzaponyedwa nthawi yomweyo mʼngʼanjo ya moto.” choncho anthu onse aja atangomva kulira kwa lipenga, chitoliro, zeze, sansi, chisakasa, mngoli ndi nyimbo za mtundu uliwonse, analambira ndi kupembedza fano la golide limene mfumu nebukadinezara analiyimika. pa nthawi imeneyi alawuli ena anafika ndi kuwanenera zoyipa ayuda. iwo anati kwa mfumu nebukadinezara, “inu mfumu mukhale ndi moyo wautali! inu mfumu, mwakhazikitsa lamulo kuti aliyense akamva kulira kwa lipenga, chitoliro, zeze, sansi, chisakasa, mngoli ndi nyimbo za mtundu uliwonse, ayenera kulambira ndi kupembedza fano la golide, ndi kuti aliyense osalambira ndi kupembedza adzaponyedwa mʼngʼanjo ya moto. koma alipo ayuda ena sadirake, mesaki ndi abedinego amene munawayika kuti ayangʼanire ntchito ya dera la ku babuloni. anthu amenewa sakumvera inu mfumu. iwo sakutumikira milungu yanu kapena kulambira fano la golide limene munaliyimikalo.” tsono nebukadinezara anakwiya ndi kupsa mtima kwambiri, ndipo anayitanitsa sadirake, mesaki ndi abedenego. choncho amuna awa anabwera pamaso pa mfumu, ndipo nebukadinezara anawafunsa kuti, “kodi ndi zoona, sadirake, mesaki ndi abedenego, kuti simukutumikira milungu yanga kapena kupembedza fano la golide ndinaliyikalo? tsopano ngati muli okonzeka kulambira ndi kupembedza fano ndinalipanga, mukangomva kulira kwa lipenga chitoliro, zeze, sansi, chisakasa, mngoli ndi nyimbo za mtundu uliwonse, muchita bwino. koma ngati simulipembedza, mudzaponyedwa mʼnganjo ya moto. nanga ndi mulungu uti amene adzatha kukupulumutsani mʼmanja anga?” sadirake, mesaki ndi abedenego anayankha mfumu nebukadinezara kuti, “sikoyenera kuti tikuyankheni pa nkhani imeneyi. ngati tiponyedwa mʼngʼanjo ya moto, allah amene timamutumikira akhoza kutipulumutsa ku ngʼanjo yamotoyo, ndipo adzatilanditsa mʼdzanja lanu mfumu. koma ngakhale allah wathu atapanda kutipulumutsa, tikufuna mudziwe inu mfumu, kuti sitidzatumikira milungu yanu kapena kupembedza fano la golide limene munaliyimika.” pamenepo nebukadinezara anapsa mtima ndi sadirake, mesaki ndi abedenego, ndipo anayipidwa nawo. iye analamulira kuti ngʼanjo ayitenthetse kasanu ndi kawiri kuposa nthawi zonse, ndipo analamula ena mwa asilikali amphamvu kwambiri mʼgulu lake lankhondo kuti amange sadirake, mesaki ndi abedenego ndi kuwaponya mʼngʼanjo ya moto. choncho amuna awa, atavala mikanjo yawo, mabuluku, nduwira ndi zovala zina zonse, anamangidwa ndi kuponyedwa mʼngʼanjo ya moto. tsono popeza lamulo la mfumu linali lofulumiza, ngʼanjo inatenthetsedwa kowirikiza mwakuti malawi ake anapha asilikali amene ananyamula sadirake, mesaki ndi abedenego, ndipo anyamata atatuwa, ali chimangidwire, anagwera mʼngʼanjo ya moto. kenaka mfumu nebukadinezara anadabwa ndipo anafunsa nduna zake kuti, “kodi sanali amuna atatu amene anamangidwa ndi kuponyedwa mʼmoto?” iwo anayankha kuti, “ndi zoonadi, mfumu.” iye anati, “taonani! ndikuona amuna anayi akuyendayenda mʼmoto, osamangidwa ndi osapwetekedwa ndipo wachinayi akuoneka ngati mwana wa milungu.” pamenepo nebukadinezara anayandikira pa khomo langʼanjo ya moto ndi kufuwula kuti, “sadirake, mesaki ndi abedenego, atumiki a allah wammwambamwamba, tulukani! bwerani kuno!” ndipo sadirake, mesaki ndi abedenego anatuluka mʼmoto, ndipo akalonga, akazembe, abwanamkubwa ndi nduna zamfumu anasonkhana mowazungulira. anaona kuti moto sunatenthe matupi awo ngakhale tsitsi kumutu kwawo silinapse; zovala zawo sizinapse, ndipo sankamveka fungo la moto. kenaka nebukadinezara anati, “atamandike allah wa sadirake, mesaki ndi abedenego, amene anatumiza mngelo wake ndi kupulumutsa atumiki ake! iwo anakhulupirira iye ndi kunyozera lamulo la mfumu ndipo anali okonzeka kutaya moyo wawo koposa kutumikira kapena kupembedza mulungu wina aliyense wosakhala allah wawo. tsono ndikulamula kuti anthu a mitundu ina kaya chiyankhulo china chili chonse amene anganyoze allah wa sadirake, mesaki ndi abedenego adulidwe nthulinthuli ndipo nyumba zawo ndidzagwetsa ndi kusandutsa bwinja, popeza palibe allah amene akhoza kupulumutsa mʼnjira yotere.” ndipo mfumu nebukadinezara anakweza pa ntchito sadirake, mesaki ndi abedenego mʼchigawo cha babuloni.

4

mfumu nebukadinezara anatumiza mawu awa kwa anthu a mitundu yonse, ndi chiyankhulo chilichonse, amene amakhala pa dziko lonse lapansi: mtendere uchuluke pakati panu! chandikomera kukuwuzani zizindikiro zozizwitsa ndi zodabwitsa zimene allah wammwambamwamba wandichitira. zizindikiro zake ndi zazikulu, ine nebukadinezara, ndinali kwathu mʼnyumba yanga yaufumu, mwa mtendere ndipo ndinali wokhutitsidwa. ndili chigonere pa bedi langa, ndinalota maloto amene anandichititsa mantha. zinthu ndi masomphenya zimene ndinaziona zinandiopsa. choncho ndinalamula kuti anthu onse a nzeru a ku babuloni abwere pa maso panga kunditanthauzira malotowo. pamene amatsenga, owombeza, alawuli ndi amawula anabwera, ndinawafotokozera maloto, koma sanathe kunditanthauzira. potsiriza, anabwera danieli uja amatchedwa belitesezara, potsata dzina la mulungu wanga, ndipo mzimu wa milungu yoyera uli mwa iye. iyeyu ndinamufotokozera malotowo. ndinati, “belitesezara, mkulu wa amatsenga, ndikudziwa kuti mzimu wa milungu yoyera uli mwa iwe, ndipo palibe chinsinsi chomwe sungachidziwe. awa ndi maloto anga; unditanthauzire. awa ndi masomphenya amene ine ndinaona pamene ndinali kugona pa bedi: ndinaona, mtengo wautali kwambiri utayima pakati pa dziko lapansi. mtengowo unakula ndi kulimba ndipo msonga yake inafika mpaka mlengalenga; umaonekera pa dziko lonse lapansi. masamba ake anali okongola, zipatso zinali zochuluka, ndipo mu mtengomo munali chakudya chokwanira anthu onse. zirombo zakuthengo zimapeza mthunzi mʼmunsi mwake, ndipo mbalame zamlengalenga zimakhala pa nthambi zake: cholengedwa chilichonse chinkadya za mu mtengowu. “ndikanali chigonere ndinaona mʼmasomphenya mngelo atayima pamaso panga, woyera, atatsika kuchokera kumwamba. anayankhula mofuwula kuti, ‘gwetsa mtengo ndi kusadza nthambi zake; yoyola masamba ake kuti nyama zakuthengo zithawe pa mthunzi pake ndi mbalame zithawe pa nthambi zake. koma musiye tsinde ndi mizu yake mʼnthaka. tsindelo mulimange maunyolo a chitsulo ndi mkuwa, zikhalebe mʼnthaka, nʼkudya udzu mʼmunda. “ ‘mumulole iye anyowe ndi mame akumwamba, ndipo iye akhale ndi nyama pakati pa zomera za mʼnthaka. maganizo ake a umunthu asinthidwe ndipo apatsidwe maganizo a nyama ya kuthengo, mpaka zaka zisanu ndi ziwiri zitadutsa. “ ‘angelo oyera ndiwo akutsimikiza chilangochi. tsono anthu adziwe kuti allah wammwambamwamba ali ndi mphamvu yolamulira maufumu onse, ndipo amawapereka kwa aliyense akumufuna, ngakhale munthu wamba kuti alamulire.’ “amenewa ndi maloto amene ine, mfumu nebukadinezara, ndinalota. tsopano belitesezara, undifotokozere tanthauzo lake, popeza palibe mwa anthu anzeru a mu ufumu wanga amene angathe kunditanthauzira. koma iwe ukhoza, chifukwa mzimu wa milungu yoyera uli mwa iwe.” pamenepo danieli, amene amatchedwa belitesezara, anavutika mu mtima kwambiri kwa kanthawi, ndipo anasautsidwa mʼmaganizo ake. choncho mfumu inati, “belitesezara usalole malotowa kapena tanthauzo lake likuopse.” belitesezara anayankha kuti, “mbuye wanga, ndikanakonda malotowa akanakhudza adani anu okha, ndi tanthauzo lake kwa iwo okusautsani! mtengo munawuona uja, umene unkakulirakulira kwambiri ndi kulimba, ndi msonga yake inafika mlengalenga, ndi kuonekera ku dziko lonse lapansi, mtengo umene masamba ake anali okongola ndiponso unali ndi zipatso zochuluka zokwanira kudya anthu onse a dziko lapansi. mtengowu unkapereka mthunzi ku zirombo zonse zakuthengo, ndipo mbalame zamlengalenga zinayika zisa pa nthambi zake. inu mfumu, ndinu mtengo umenewo! inu mwakhala wamkulu ndi wamphamvu; ukulu wanu wakula mpaka wakhudza mlengalenga, ndipo ufumu wanu wafika mpaka ku malo akutali a dziko lapansi. “inu mfumu munaona mthenga woyera, akuchokera kumwamba ndipo anati, ‘gwetsani mtengo ndipo muwuwononge, koma musiye tsinde ndi mizu yake. tsindelo mulimange ndi unyolo wa chitsulo ndi mkuwa ndipo mulisiye pakati pa udzu wa mʼmunda. mulole kuti linyowe ndi mame akumwamba. likhale ngati nyama zakuthengo, mpaka zaka zidutse zisanu ndi ziwiri.’ “tanthauzo lake ndi ili mfumu, izi ndi zimene allah wammwambamwamba watsimikiza kuti zikugwereni mbuye wanga mfumu: inu mudzachotsedwa pakati pa anthu ndipo mudzakhala ndi nyama zakuthengo; mudzadya udzu monga ngʼombe ndi kunyowa ndi mame akumwamba. zaka zisanu ndi ziwiri zidzadutsa mpaka mudzavomereze kuti allah wammwambamwamba ndiye mwini ulamuliro pa ma ufumu a anthu, ndipo amawapereka kwa aliyense amene iye wafuna. lamulo losiya tsinde la mtengo ndi mizu yake litanthauza kuti ufumu wanu udzabwezeredwa kwa inu mukadzavomereza kuti allah ndiye amalamulira. nʼchifukwa chake mfumu, chikukomereni kulandira malangizo anga: lekani machimo ndipo muzichita zabwino, lekani mphulupulu zanu ndipo muzikomera mtima anthu opsinjika. nʼkutheka kuti mtendere wanu udzapitirira.” zonsezi zinamuchitikira mfumu nebukadinezara. itapita miyezi khumi ndi iwiri, pamene mfumu inkayenda pa denga la nyumba ya ufumu ya ku babuloni, iye anati, “kodi babuloni si mzinda wamphamvu ndi wokongola umene ndinamanga ndi mphamvu zanga ngati nyumba yanga yaufumu, kuonetsera ulemerero wa ufumu wanga?” akuyankhulabe izi mawu anamveka kuchokera kumwamba kuti, “imvani izi, mfumu nebukadinezara: ufumu wako wachotsedwa. udzachotsedwa pakati pa anthu ndipo udzakhala ndi zirombo zakuthengo; udzadya udzu monga ngʼombe. zaka zisanu ndi ziwiri zidzadutsa mpaka iwe utavomereza kuti wammwambamwamba ndiye mwini ulamuliro pa maufumu a anthu ndipo amawupereka kwa aliyense amene iye afuna.” nthawi yomweyo zonse zimene zinanenedwa zokhudza nebukadinezara zinakwaniritsidwa. iye anachotsedwa pakati pa anthu ndipo ankadya udzu ngati ngʼombe. thupi lake linanyowa ndi mame akumwamba mpaka tsitsi lake linakula ngati nthenga za chiwombankhanga ndi zikhadabo ngati zikhadabo za mbalame. pomaliza pa zaka zimenezo ine, nebukadinezara ndinakweza maso anga kumwamba, ndipo nzeru zanga zinabwereramo. kenaka ndinatamanda wammwambamwamba; ndinamupatsa ulemu ndi kumulemekeza iye amene akhala nthawi zonse. anthu onse a dziko lapansi pa nthawi yomweyo nzeru zanga zinabwereramo. ndinalandiranso ulemu wanga ndi ufumu wanga. nduna ndi akalonga anga anandilandiranso. ndipo anandibwezera ufumu wanga ndi kukhalanso wamphamvu kuposa kale. tsopano ine nebukadinezara, ndikutamanda, kukweza ndi kulemekeza mfumu yakumwamba chifukwa zonse zimene amachita ndi zoyenera ndipo njira zake zonse ndi zachilungamo. ndipo onse amene amayenda modzikuza adzawatsitsa.

5

tsiku lina mfumu belisazara anakonza phwando lalikulu la akalonga ake 1,000 ndipo anamwa vinyo pamodzi ndi iwo. pamene belisazara ankamwa vinyo, analamula kuti ziwiya zagolide ndi zasiliva zimene nebukadinezara abambo ake anakatenga mʼnyumba ya allah ku yerusalemu zikatengedwe kuti mfumu ndi akalonga ake, akazi ake ndi azikazi amweremo. choncho anabweretsa ziwiya zagolide zimene anazitenga mʼnyumba ya allah; ndipo mfumu ndi akalonga ake, akazi ake ndi azikazi ake anamweramo. akumwa vinyo, anatamanda milungu yagolide ndi siliva, yamkuwa, chitsulo, yamtengo ndi mwala. mwadzidzidzi zala za dzanja la munthu zinaonekera ndi kulemba pa khoma, pafupi ndi choyikapo nyale mʼnyumba yaufumu. mfumu inapenyetsetsa dzanjalo pamene limalemba. nkhope yake inasandulika ndipo inachita mantha, nkhongono zii, mawondo gwedegwede. mfumu inafuwula kuyitana owombeza, alawuli ndi amawula kuti abwere. ndipo anawawuza anthu anzeru a ku babuloni kuti, “aliyense amene awerenge malembawa ndi kundiwuza tanthauzo lake adzavekedwa chovala cha pepo ndi mkanda wa golide udzavekedwa mʼkhosi mwake, ndipo adzakhala wolamulira wachitatu mu ufumuwu.” pamenepo anzeru onse a mfumu anabwera, koma sanakwanitse kuwerenga malembawo kapena kumutanthauzira mfumu. choncho mfumu belisazara anachita mantha koposa ndipo nkhope yake inapitirira kusinthika. akalonga ake anathedwa nzeru. mfumukazi, pakumva mawu a mfumu ndi akalonga ake, analowa mʼchipinda cha phwando ndipo anati, “mfumu mukhale ndi moyo wautali! musavutike! nkhope yanu isasinthike! pali munthu wina mu ufumu wanu uno amene mwa iye muli mzimu wa milungu yoyera. pa nthawi ya ulamuliro wa abambo anu iye anapezeka kuti ali ndi chidziwitso, luntha ndi nzeru zonga za milungu. mfumu nebukadinezara, abambo anu, ine ndikukuwuzani anamusankha iye kukhala mkulu wa amatsenga, owombeza, alawuli ndi amawula. munthu ameneyu dzina lake ndi danieli, koma mfumu inamutcha belitesezara ndipo ali ndi nzeru zapadera, ndi wodziwa ndi kuzindikira zinthu, ndiponso luso lakutanthauzira maloto, kufotokozera miyambi ndi kuthetsa mavuto osautsa. muyitaneni danieli, ndipo adzakuwuzani chomwe mawuwa akutanthauza.” choncho anabwera naye danieli pamaso pa mfumu ndipo inati kwa iye, “kodi ndiwe danieli, mmodzi mwa akapolo omwe abambo anga mfumu anabwera nawo kuchoka ku yuda? ndamva kuti mzimu wa milungu uli mwa iwe ndi kuti uli ndi chidziwitso, luntha ndi nzeru zapadera. anzeru ndi owombeza anabwera pamaso panga kuti awerenge zolembedwazi ndi kundiwuza tanthauzo lake koma sanakwanitse kundifotokozera. tsopano ndamva kuti iwe ukhoza kupereka matanthauzo ndi kuthetsa mavuto. ngati ungawerenge zolembedwazi ndi kundiwuza tanthauzo lake, udzavekedwa chovala cha pepo ndi kuyikidwa mkanda wa golide mʼkhosi mwako, ndipo udzakhala wolamulira wachitatu mu ufumu uno.” pamenepo danieli anayankha mfumu kuti, “inu musunge mphatso zanuzo kwa inu nokha ndipo mupereke mphothoyo kwa wina aliyense. komabe ine ndi kuwerengerani malembawa mfumu; ndikukuwuzani tanthauzo lake. “inu mfumu, allah wammwambamwamba anapatsa abambo anu nebukadinezara mphamvu ndi ukulu ndi ulemerero ndi ufumu. chifukwa cha udindo waukulu umene anapatsidwanso, anthu onse ndi mitundu ndi anthu aziyankhulo zosiyanasiyana ankanjenjemera ndikumuopa iye. amene mfumu inafuna anawaphadi; amene inafuna kuwasunga, inawasunga; amene inafuna kuwakweza, inawakweza; ndipo amene inafuna kuwatsitsa, inawatsitsa. koma pamene inayamba kudzitama ndi kuwumitsa mtima wake ndi kuyamba kunyada, inachotsedwa pa mpando wake waufumu ndi kulandidwa ulemerero wake. iyo inachotsedwa pakati pa anthu ndi kupatsidwa mtima ngati wa nyama; inakhala pamodzi ndi abulu akutchire ndi kudya udzu ngati ngʼombe; ndipo thupi lake linanyowa ndi mame akumwamba, mpaka pamene anavomereza kuti allah wammwambamwamba ndiye wolamulira maufumu a anthu ndipo amawupereka kwa aliyense amene iye wafuna. “koma inu mwana wake, belisazara, simunadzichepetse, ngakhale kuti mumadziwa zonsezi. mʼmalo mwake, mwadzikweza nokha kutsutsana ndi ambuye wakumwamba. inu mwatenga ziwiya za mʼnyumba mwake, ndipo inu ndi akalonga anu, akazi anu ndi azikazi anu mwamwera vinyo mu zimenezi. inu munatamanda milungu yasiliva ndi golide, yamkuwa, chitsulo, mtengo ndi mwala, imene singaone kapena kumva kapena kuzindikira. koma simunamupatse ulemu allah amene asunga mʼmanja mwake moyo wanu ndi njira zanu zonse. choncho iye watumiza dzanja limene lalemba mawu amenewa. “mawu amene analembedwa ndi awa: mene, mene, tekeli, parasini. “zimene mawuwa akutanthauza ndi izi: tekeli: inu mwayesedwa pa sikelo ndipo mwapezeka kuti mukuperewera. parasini: ufumu wanu wagawidwa ndi kupatsidwa kwa amedi ndi aperezi.” mwa lamulo la belisazara, danieli anavekedwa chovala cha pepo, mkanda wagolide unayikidwa mʼkhosi mwake, ndipo analengeza kuti anali wachitatu mu ulamuliro mu ufumuwo. usiku womwewo belisazara, mfumu ya anthu a ku babuloni, inaphedwa, ndipo dariyo mmedi analanda ufumuwo ali ndi zaka 62.

6

kunamukomera dariyo kusankha akalonga 120 kuti alamulire mu ufumu wonse, ndikusankha nduna zazikulu zitatu kuti ziwayangʼanire ndipo imodzi mwa ndunazo anali danieli. akalongawo amayangʼaniridwa ndi nduna zazikuluzo kuti zinthu za mfumu zisawonongeke. tsono danieli anadzionetsa kuti akhoza kugwira ntchito bwino kopambana nduna zinzake chifukwa anali wanzeru kwambiri. ndiye mfumu inaganiza zomuyika kuti akhale woyangʼanira ufumu wonse. chifukwa cha ichi, anzake ndi akalonga anayesa kupeza zifukwa zomutsutsira danieli pa kayendetsedwe ka ntchito za dzikolo, koma sanapeze cholakwa chilichonse. iwo sanapeze chinyengo mwa iye, chifukwa anali wokhulupirika ndipo sankachita chinyengo kapena kutayirira ntchito. pomaliza, anthu awa ananena kuti, “sitidzapeza cholakwa chilichonse chomutsutsira danieli kupatula chokhacho chimene chikhudza chipembedzo cha allah wake.” choncho akalonga ndi nduna pamodzi anapita kwa mfumu ndipo anati: “inu mfumu dariyo, mukhale ndi moyo wautali! nduna zoyendetsa ufumu wanu, aphungu, akalonga ndi abwanamkubwa tonse tagwirizana kuti inu mfumu mukhazikitse lamulo ndi kulisindikiza kuti aliyense amene apemphera kwa mulungu wina kapena kwa munthu kupatula kwa inu mfumu, pa masiku makumi atatu otsatirawa, adzaponyedwa mʼdzenje la mikango. tsopano inu mfumu khazikitsani lamulo limeneli ndipo musindikizepo dzina lanu kuti lisasinthike monga mwa malamulo a amedi ndi aperezi, amene sasinthidwa.” choncho mfumu dariyo anasindikizapo dzina lake pa lamuloli. danieli atamva kuti lamulo lasindikizidwa, anapita ku nyumba kwake nalowa mʼchipinda chapamwamba chimene mazenera ake anali otsekula kuloza ku yerusalemu. katatu pa tsiku iye ankagwada pansi pa mawondo ndipo amapemphera, kuyamika allah wake, monga momwe ankachitira kale. ndipo anthu awa anapita pamodzi ndi kukapeza danieli akupemphera ndi kupempha allah wake kuti amuthandize. kotero iwo anapita kwa mfumu ndipo anayankhula naye za lamulo lake kuti, “kodi simunasindikize lamulo lakuti pa masiku makumi atatu otsatirawa aliyense amene apemphera kwa mulungu wina aliyense kapena kwa munthu kupatula kwa inu mfumu, adzaponyedwa mʼdzenje la mikango?” mfumu inayankha kuti, “lamulo lilipobe monga mwa malamulo a amedi ndi aperezi, amene sangathe kusinthika.” kenaka iwo anati kwa mfumu, “danieli, amene ndi mmodzi mwa akapolo ochokera ku yuda, sakulabadira inu mfumu, kapena lamulo limene munasindikizapo dzina lanu lija. iye akupempherabe katatu pa tsiku.” mfumu itamva izi, inavutika kwambiri mu mtima mwake. iyo inayesa kupeza njira yopulumutsira danieli. iyo inachita chotheka chilichonse kufikira kulowa kwa dzuwa kuti imupulumutse. ndipo anthuwo anapita pamodzi kwa mfumu ndipo anati kwa iye, “kumbukirani, inu mfumu kuti monga mwa lamulo la amedi ndi aperezi, palibe chimene mfumu inalamulira kapena kukhazikitsa chimasinthidwa.” choncho mfumu inalamula, ndipo anabwera naye danieli ndi kukamuponya mʼdzenje la mikango. mfumu inati kwa danieli, “allah wako amene umutumikira nthawi zonse, akupulumutse!” anatenga mwala natseka pa khoma pa dzenje la mikango, ndipo mfumu inadindapo chizindikiro chake ndi cha nduna zake kuti wina asasinthepo kanthu pa za danieli. kenaka mfumu inabwerera ku nyumba yake ndipo inakhala usiku wonse osadya kanthu, osalola chosangalatsa chilichonse. ndipo sinagone tulo. mʼbandakucha, mfumu inanyamuka ndi kufulumira kupita ku dzenje la mikango lija. itayandikira pa dzenjelo, inayitana danieli moonetsa nkhawa, “danieli, mtumiki wa allah wa moyo! kodi allah wako, amene umutumikira nthawi zonse, wakulanditsa ku mikango?” danieli anayankha kuti, “inu mfumu mukhale ndi moyo wautali! allah wanga anatumiza mngelo wake, ndipo anatseka pakamwa pa mikango. iyo sinandivulaze chifukwa allah anaona kuti ndine wosalakwa ndi kutinso sindinakulakwireni inu mfumu.” mfumu inali ndi chimwemwe chopambana ndipo inalamulira kuti amutulutse danieli mʼdzenjemo. ndipo atamutulutsa danieli mʼdzenjemo, sanapezeke ndi chilonda chilichonse pa thupi lake, chifukwa iye anadalira allah wake. mwa lamulo la mfumu, anthu onse amene ananeneza danieli aja anagwidwa ndi kukaponyedwa mʼdzenje la mikango, pamodzi ndi akazi awo ndi ana awo. ndipo asanafike pansi pa dzenjelo, mikango inawawakha ndi mphamvu ndi kuteketa mafupa awo onse. kenaka mfumu dariyo inalembera anthu a mitundu yonse, ndi anthu a ziyankhulo zosiyanasiyana a mʼdziko lonse kuti, “mtendere uchuluke pakati panu! “ndikukhazikitsa lamulo kuti paliponse mʼdziko langa anthu ayenera kuopa ndi kuchitira ulemu allah wa danieli. iye amalanditsa ndipo amapulumutsa, choncho danieli anapeza ufulu pa nthawi ya ulamuliro wa dariyo ndi ulamuliro wa koresi wa ku perisiya.

7

chaka choyamba cha ufumu wa belisazara wa ku babuloni, danieli akugona pa bedi lake analota maloto ndipo anaona masomphenya. iye analemba malotowo mwachidule. danieli anati, “mʼmasomphenya anga usiku, ndinaona nyanga yayikulu ikuvunduka ndi mphepo zochokera mbali zonse zinayi za mlengalenga. ndipo mʼnyangayo munatuluka zirombo zazikulu zinayi, chilichonse chosiyana ndi chinzake. “choyamba chinali ngati mkango, ndipo chinali ndi mapiko ngati a chiwombankhanga. ndinayangʼanitsitsa, kenaka mapiko ake anakhadzuka ndipo chinanyamulidwa ndi kuyimirira ndi miyendo yake iwiri ngati munthu, ndipo anachipatsa mtima wa munthu. “ndipo ndinaona chirombo chachiwiri, chimene chimaoneka ngati chimbalangondo. chinali chonyamuka mbali imodzi, ndipo chinapana nthiti zitatu mʼkamwa mwake pakati pa mano ake. anachilamula kuti, ‘nyamuka, idya nyama yambiri!’ “pambuyo pake, ndinaona chirombo china, chimene chinkaoneka ngati kambuku. pa msana pake chinali ndi mapiko anayi onga a mbalame. chirombo ichi chinali ndi mitu inayi, ndipo chinapatsidwa mphamvu kuti chilamulire. “zitatha izi, mʼmasomphenya anga usiku, ndinaonanso chirombo chachinayi chitayima patsogolo panga. chinali choopsa, chochititsa mantha ndi champhamvu kwambiri. chinali ndi mano akuluakulu a chitsulo. chimati chikatekedza ndi kumeza adani ake kenaka chinapondereza chilichonse chotsala. ichi chinali chosiyana ndi zirombo zoyambirira zija, ndipo chinali ndi nyanga khumi. “ndikulingalira za nyangazo, ndinaona nyanga ina, yocheperapo, imene inkatuluka pakati pa zinzake. zitatu mwa nyanga zoyamba zija zinazulidwa mwa icho. nyanga iyi inali ndi maso a munthu ndi pakamwa pamene pankayankhula zodzitama. “ine ndikuyangʼanabe ndinaona “mipando yaufumu ikukhazikitsidwa, ndipo mkulu wachikhalire anakhala pa mpando wake. zovala zake zinali zoyera ngati chisanu chowundana; tsitsi la kumutu kwake linali loyera ngati thonje. mpando wake waufumu unali wonga malawi a moto, ndipo mikombero yake yonse inkayaka moto. mtsinje wa moto unkayenda, kuchokera patsogolo pake. anthu miyandamiyanda ankamutumikira; ndipo anthu osawerengeka anayima pamaso pake. abwalo anakhala malo awo, ndipo mabuku anatsekulidwa. “ndinapitiriza kuyangʼanitsitsa chifukwa cha mawu odzitamandira amene nyanga ija inkayankhula. ndili chiyangʼanire choncho chirombo chachinayi chija chinaphedwa ndipo thupi lake linawonongedwa ndi kuponyedwa mʼngʼanjo ya moto. zirombo zina zija zinalandidwa ulamuliro wawo, koma zinaloledwa kukhala ndi moyo kwa kanthawi. “ndikuyangʼanabe zinthu mʼmasomphenya usiku, ndinaona wina ngati mwana wa munthu, akubwera ndi mitambo ya kumwamba. anayandikira mkulu wachikhalire uja. ena anamuperekeza kwa iye. anapatsidwa ulamuliro, ulemerero ndi mphamvu za ufumu kuti anthu a mitundu ina yonse, mayiko ndi anthu aziyankhulo zosiyanasiyana apembedze iye. mphamvu zake ndi mphamvu zamuyaya zimene sizidzatha, ndipo ufumu wake sudzawonongeka konse. “ine danieli ndinavutika mu mzimu, ndipo zimene ndinaziona mʼmasomphenya zinandisautsa mʼmaganizo. ndinayandikira mmodzi mwa amene anayima pamenepo ndi kumufunsa tanthauzo lenileni la zonsezi. “kotero anandiwuza ndi kundipatsa tanthauzo la zinthu zonse izi: ‘zirombo zikuluzikulu zinayi zija ndi maufumu anayi amene adzaoneka pa dziko lapansi. koma oyera mtima a wammwambamwamba adzalandira ufumu ndipo udzakhala nawo mpaka muyaya, inde ku nthawi zonse.’ “kenaka ndinafuna kudziwa tanthauzo lenileni la chirombo chachinayi chija, chimene chinali chosiyana ndi zinzake zonse ndi choopsa kwambiri, cha mano ake achitsulo ndi zikhadabo zamkuwa; chirombo chimene chinapweteka ndi kumeza zinazo ndi kupondaponda chilichonse chimene chinatsala. ndinafunanso kudziwa za nyanga khumi za pa mutu pake ndiponso ina ija, nyanga imene inaphuka pambuyo pake ndi kugwetsa zitatu zija. imeneyi ndi nyanga ija yokhala ndi maso ndi pakamwa poyankhula modzitamandira, ndipo inkaoneka yayikulu kupambana zina zonse. ndikuyangʼanitsitsa, nyanga imeneyi inathira nkhondo anthu oyera mtima ndi kuwagonjetsa, mpaka pamene mkulu wachikhalire uja anafika ndi kuweruza mokomera oyera mtima a wammwambamwamba. tsono nthawi inafika imene anthu oyera mtimawo analandira ufumu. “tsono anandifotokozera kuti, ‘chirombo chachinayi chija ndi ufumu wachinayi umene udzaoneka pa dziko lapansi. udzakhala wosiyana ndi maufumu anzake onse ndipo udzawononga dziko lonse lapansi. udzalipondaponda ndi kuliphwasula. nyanga khumi zija ndiwo mafumu khumi amene adzatuluka mu ufumu umenewu. pambuyo pake mfumu ina idzadzuka, yosiyana ndi mafumu a mʼmbuyomu; iyo idzagonjetsa mafumu atatu. idzayankhula motsutsana ndi wammwambamwamba ndipo adzazunza oyera mtima ndi kusintha masiku azikondwerero ndi malamulo. oyera mtimawo adzalamulidwa ndi mfumuyi kwa zaka zitatu ndi theka. “ ‘koma bwalo lidzapereka chiweruzo, ndipo mphamvu zake zidzalandidwa ndi kuwonongedwa kotheratu mpaka muyaya. kenaka ulamuliro, mphamvu ndi ukulu wa maufumu pa dziko lonse lapansi zidzaperekedwa kwa oyera mtima, a wammwambamwamba. ufumu wawo udzakhala ufumu wosatha, ndipo olamulira onse adzawalamulira ndi kuwamvera.’ ” “apa ndiye pa mapeto pa nkhaniyi. ine danieli, ndinasautsidwa kwambiri mʼmaganizo anga, ndipo nkhope yanga inasandulika, koma ndinasunga nkhaniyi mu mtima mwanga.”

8

chaka chachitatu cha ulamuliro wa mfumu belisazara, ine danieli, ndinaonanso masomphenya, ena atatha amene anandionekera poyamba. ndinaona mʼmasomphenya kuti ndinali mu mzinda wotetezedwa wa susa mʼchigawo cha elamu. mʼmasomphenyawo ndinaona nditayima pafupi ndi mtsinje wa ulai. nditakweza maso ndinaona nkhosa yayimuna ya nyanga ziwiri, itayima pafupi ndi mtsinje. nyanga zakezo zinali zazitali. nyanga imodzi inali yotalika kuposa inzake, ndipo iyi inaphuka inzakeyo itamera kale. ndinaona nkhosa yayimunayo ikuthamanga mwaukali kupita kumadzulo, kumpoto ndi kummwera. palibe chirombo chimene chikanatha kulimbana nayo, ndipo palibe akanatha kulanditsa kanthu kwa iyo. iyo inachita monga inafunira ndipo inali ndi mphamvu zambiri. pamene ndinali kulingalira za zinthu zimenezi, mwadzidzidzi mbuzi yayimuna inatulukira cha kumadzulo, kudutsa dziko lonse lapansi mwaliwiro ikuyenda mʼmalele mokhamokha. mbuzi yayimunayo inali ndi nyanga yayikulu pakati pa maso ake. inabwera molunjika nkhosa yayimuna ya nyanga ziwiri ija imene ndinaona itayima pafupi ndi mtsinje. ndipo inayithamangira mwaukali. inafika pafupi ndipo inalimbana nayo mwaukali nkhosa yayimuna ija nʼkuthyola nyanga zake ziwiri. nkhosa yayimunayo inalibenso mphamvu zogonjetsera mbuziyo; choncho mbuzi ija inagwetsa nkhosayo pansi nʼkuyipondaponda, ndipo palibe akanatha kulanditsa nkhosayo kwa mbuziyo. mbuziyo inayamba kudzikuza kwambiri chifukwa cha mphamvu zake koma pamene mphamvuzo zinakula kwambiri nyanga yake yayikulu inathyoka, ndipo mʼmalo mwake panamera nyanga zinayi moloza mbali zonse zinayi. pa imodzi mwa nyangazo panatuluka nyanga imene inali yocheperapo koma inakula kwambiri kuloza kummwera ndi kummawa ndi kuloza dziko lokongola. inakula mpaka inafikira gulu lankhondo la kumwamba, ndipo inagwetsera ena a gulu lankhondolo ndi ena a gulu la nyenyezi ku dziko lapansi ndi kuwapondaponda. inadzikuza yokha mpaka kufikira kwa mfumu ya gululo: inathetsa nsembe zimene zinkaperekedwa tsiku ndi tsiku, ndipo inagwetsa nyumba yake yopatulika. gulu lake la nkhondo linathetsa nsembe zoperekera machimo za tsiku ndi tsiku; chipembedzo choonadi chinaponderezedwa pansi. nyangayi inapambana mu zonse zimene inachita. kenaka ndinamva wina akuyankhula; ndipo woyera winanso anamufunsa kuti, “kodi zimene ndikuziona mʼmasomphenyazi zidzatha liti? nsembe zoperekera machimo za tsiku ndi tsiku zidzakhala zoletsedwa mpaka liti? nanga chonyansa chosokoneza chidzakhalapo mpaka liti? kodi gulu la ankhondo lidzapondereza malo opatulika mpaka liti?” iye anandiyankha kuti, “zidzachitika patapita masiku 2,300; pambuyo pake malo opatulika adzabwezeretsedwa monga kale.” ine danieli ndikuyangʼanitsitsa masomphenyawa ndi kuyesa kuwazindikira, kuwamvetsa, ndinangoona wina wooneka ngati munthu atayima patsogolo panga. ndipo ndinamva mawu a munthu kuchokera mʼmbali mwa mtsinje wa ulai akuyitana kuti, “gabrieli, muwuze munthuyu tanthauzo la masomphenyawo.” atayandikira kumene ndinayima, ndinachita mantha ndi kugwa chafufumimba. iye anati, “mwana wa munthu, zindikira kuti masomphenyawa akunena za nthawi yachimaliziro.” pamene ankandiyankhula ndinadzigwetsa pansi chafufumimba, nʼkugona tulo tofa nato. kenaka anandikhudza ndi kundiyimiritsa. iye anati, “ine ndikuwuza zimene zidzachitike ukadzatha mkwiyo, chifukwa masomphenyawa ndi a nthawi ya chimaliziro.” nkhosa yayimuna ya nyanga ziwiri imene unayiona, ikuyimira mafumu a amedi ndi aperezi. mbuzi yayimuna ija ndi mfumu ya agriki, ndipo nyanga yayikulu pakati pa maso ake aja ndi mfumu yoyamba. kunena za nyanga inathyoka ija ndi nyanga zinayi zimene zinaphuka mʼmalo mwake zikutanthauza maufumu anayi amene adzatuluka mʼdziko lake; koma sizidzafanana mphamvu ndi ufumu woyambawo. “pa masiku otsiriza a maufumuwa, machimo awo atachulukitsa, padzadzuka mfumu yaukali ndi yochenjera kwambiri. idzakhala yamphamvu kwambiri koma osati mphamvu za iyo yokha. idzawononga koopsa ndipo idzapambana mu chilichonse chimene idzachite. mfumuyi idzawononga anthu amphamvu ndi anthu oyera omwe. chifukwa cha kuchenjera kwake chinyengo chidzachuluka pa nthawi ya ulamuliro wake, ndipo idzadzikuza kuposa onse. pamene oyera mtima adzaona ngati kuti ali otetezedwa, iyo idzawononga ambiri ndi kuwukira ngakhale mfumu ya mafumu. komabe idzawonongedwa, koma osati ndi mphamvu za munthu. “masomphenya okhudza madzulo ndi mmawa amene unawaona aja ndi woona, koma uwasunge masomphenyawa mwachinsinsi popeza ndi onena za masiku a mʼtsogolo kwambiri.” ine danieli ndinafowoka ndipo ndinadwala masiku angapo. kenaka ndinadzuka ndi kupitiriza ntchito za mfumu. ndinada nkhawa ndi masomphenyawo; ndipo sindinathe kuwamvetsa.

9

mʼchaka choyamba cha dariyo mwana wa ahasiwero (wochokera kwa amedi), amene anakhala mfumu ya ku babuloni, ine danieli ndinazindikira powerenga mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh opatsidwa kwa mneneri yeremiya, kuti yerusalemu adzakhala bwinja kwa zaka 70. choncho ndinatembenukira kwa ambuye allah ndipo ndinamudandaulira ndi kupempha posala kudya, ndi kuvala chiguduli ndi kudzola phulusa. ndinapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga ndi kuvomereza kuti tinachimwa: ndinati, “inu ambuye, allah wamkulu ndi woopsa, amene mumasunga pangano lanu la chikondi kwa onse amene amakukondani ndi kumvera malamulo anu, tachimwa ndipo tachita zolakwa ndi zoyipa. takuwukirani posiya malangizo ndi malamulo anu. sitinamvere aneneri atumiki anu, amene anayankhula mʼdzina lanu kwa mafumu athu, kwa akalonga athu, makolo athu, ndi kwa anthu onse a mʼdziko. “ambuye ndinu olungama, koma lero tili ndi manyazi, ife anthu a ku yuda, a ku yerusalemu ndi isreali yense, apafupi ndi akutali omwe, ku mayiko onse kumene munatipirikitsira chifukwa cha kusakhulupirika kwathu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ife ndi mafumu athu, akalonga athu ndi makolo athu tili ndi manyazi chifukwa takuchimwirani. ambuye allah wathu ndi wachifundo ndi wokhululuka, ngakhale kuti tamuwukira: ife sitinamvere mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu kapena kusunga malamulo ake amene anatipatsa kudzera mwa aneneri atumiki ake. aisraeli onse anachimwira lamulo lanu motero anapatuka, nakana kukumverani. “choncho matemberero ndi olumbira amene alembedwa mʼmalamulo a mose, mtumiki wa allah, atigwera chifukwa takuchimwirani. inu mwakwaniritsa mawu amene munayankhula otitsutsa ife ndi otsutsa otilamulira potibweretsera tsoka lalikulu. pa dziko lapansi sipanachitikenso zinthu ngati zimene zaonekera yerusalemu. monga kunalembedwa mʼmalamulo a mose, tsoka lililonse latifikira chikhalirecho sitinapemphe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu kuti atikomere mtima. sitinasiye machimo athu, ndipo sitinasamale choonadi chanu. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anakonza kuti atigwetsere tsoka limeneli, ndipo wachitadi popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu ndi wolungama mu chilichonse amachita; chikhalirecho ife sitinamumvere. “inu ambuye allah wathu, munatulutsa anthu anu ku igupto ndi dzanja lanu lamphamvu ndipo dzina lanu ndi lotchuka mpaka lero. ife tachimwa, tachita zolakwa. inu ambuye, molingana ndi zochita zanu zolungama, tikukupemphani kuti muchotse mkwiyo ndi ukali wanu pa yerusalemu mzinda wanu, phiri lanu loyera. machimo athu ndi mphulupulu za makolo athu zachititsa kuti onse otizungulira atonze yerusalemu ndi anthu anu. “tsopano allah wathu, imvani mapemphero ndi zopempha za mtumiki wanu. kuti anthu onse akudziweni kuti ndinu ambuye, komerani mtima malo anu opatulika amene asanduka bwinja. tcherani khutu, inu allah, ndipo imvani; tsekulani maso anu ndipo onani mabwinja athu ndi mzinda umene umadziwika ndi dzina lanu. sitikupempha chifukwa chakuti ndife olungama, koma chifukwa cha kukula kwa chifundo chanu. inu ambuye imvani mawu athu! ambuye khululukani! ambuye timvereni, ndipo muchitepo kanthu! kuti anthu adziwe kuti inu ndinu allah wanga musachedwe chifukwa mzinda wanu ndi anthu anu amadziwika ndi dzina lanu.” ndikuyankhula ndi kupemphera, kuvomereza machimo anga ndi machimo a anthu anga aisraeli ndi kupempherera phiri lake loyera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, gabrieli, munthu uja amene ndinamuona mʼmasomphenya poyambirira, anabwera kwa ine mowuluka. iyi inali nthawi ya nsembe ya madzulo. anandilangiza kuti, “danieli ndabwera tsopano kuti ndikupatse nzeru kuti uzitha kumvetsa zinthu. utangoyamba kupemphera, allah anayankha. tsono ine ndabwera kudzakuwuza yankholo, popeza ndiwe wokondedwa kwambiri. choncho mvetsetsa pamene ndikufotokoza za zinthu zimene unaziona mʼmasomphenya. “zaka 490 zinayikidwa kuti anthu a mtundu wako ndi mzinda wanu woyera aleke zoyipa, asiye tchimo. iwo adzapereka dipo kupepesera zolakwa zawo. zikadzatero anthu adzaonetsa moyo wachilungamo nthawi zonse. izi zidzatsimikiza zimene unaziona mʼmasomphenya zija ndi zimene ananenera aneneri. malo opatulika adzakhazikitsidwa. “tsono udziwe ndipo uzindikire izi kuti kuyambira pamene lamulo linaperekedwa kuti yerusalemu akonzedwenso mpaka pamene mfumu yodzozedwa idzafike padzapita zaka 49. pa zaka 434 mzinda wa yerusalemu udzamangidwanso, ndipo mabwalo ndi ngalande zake zidzatetezedwa. koma nthawiyi idzakhala ya masautso. patatha zaka 434, wodzozedwayo adzaphedwa ndipo sadzakhala ndi aliyense. anthu a wolamulira amene adzabwere adzawononga mzinda ndi nyumba ya allah. kutha kwake kudzafika ngati chigumula. komabe nkhondo idzapitirira mpaka chiwonongeko chimene allah ananeneratu chitachitika. adzachita pangano lolimba ndi anthu ambiri kwa zaka zisanu ndi ziwiri. koma pakatinʼpakati pa sabata limodzilo iye adzaletsa kupereka nsembe ndi chopereka. chonyansa chosakaza chija adzachiyika mʼnyumba ya allah, ndipo chidzakhalapobe mpaka wochita zimenezi atalangidwa ndi chiwonongeko chimene allah ananeneratu.”

10

chaka chachitatu cha koresi mfumu ya aperezi, danieli amene ankatchedwa belitesezara analandira mawu a vumbulutso. uthenga wake unali woona ndipo anawumvetsa movutikira. uthengawu anawumva kudzera mʼmasomphenya. pa nthawi imeneyi, ine danieli ndinalira kwa masabata atatu. sindinadye chakudya chokoma; nyama ndi vinyo sizinakhudze milomo yanga ndi pangʼono pomwe; ndipo sindinadzole mafuta aliwonse mpaka patatha masabata atatu. pa tsiku la 24 la mwezi woyamba, nditayima mʼmbali mwa mtsinje waukulu wa tigirisi, ndinakweza maso ndipo ndinaona kuti pafupi ndi ine panali munthu wochokera ku ufazi atavala zovala zosalala ndi lamba wa golide woyengeka bwino mʼchiwuno mwake. thupi lake linali ngati mwala wonyezimira, nkhope yake ngati chiphaliwali, maso ake ngati muni wowala, manja ndi miyendo yake ngati mkuwa wowala, ndipo mawu ake ngati liwu la chikhamu cha anthu. ine danieli ndinali ndekha pamene ndinaona masomphenyawa; anthu amene anali ndi ine sanawaone, koma anadzazidwa ndi mantha kotero kuti anathawa ndi kukabisala. choncho ndinatsala ndekha, ndikuonetsetsa masomphenya a ulemererowa. ndiye nkhope yanga inasinthika, ndinalefuka, ndipo ndinalibenso mphamvu. kenaka ndinamva iye akuyankhula, ndipo pamene ndinkamvetsera, ndinagwa chafufumimba ndi kugona tulo tofa nato. dzanja linandikhudza ndi kundinyamula ndipo ndinachita ngati kuwerama pa mawondo manja atagwira pansi. iye anati, “danieli, iwe wokondedwa kwambiri, imirira ndipo uganizire mosamala mawu ndiyankhule kwa iwe, popeza tsopano ndatumidwa kwa iwe.” atanena izi kwa ine ndinayimirira monjenjemera. ndipo iye anapitiriza nati, “usachite mantha danieli. kuyambira tsiku loyamba pamene unatsimikiza mtima kuti umvetse zinthuzi ndi kudzichepetsa pamaso pa allah wako, pempho lako linamveka ndipo ndabwera kudzayankha mapemphero akowo. koma mtsogoleri wa ufumu wa peresiya ananditchingira pa masiku 21, kenaka mikayeli, mmodzi mwa angelo akuluakulu anadza kudzandithandiza chifukwa ndinakhala komweko ndi mafumu a ku peresiya. tsopano ndafika kuti ndidzakufotokozere zimene zidzachitika kwa anthu a mtundu wako kutsogolo. ndipo pali masomphenya enanso okhudza nthawi imene ikudza.” pa nthawi yomwe ankanena izi kwa ine, ndinazolika nkhope yanga pansi kusowa chonena. kenaka wina wa maonekedwe ngati munthu anakhudza milomo yanga, ndipo ndinatsekula pakamwa panga ndi kuyamba kuyankhula. ndinati kwa amene anayima patsogolo panga, “ine ndasweka mtima chifukwa cha masomphenyawa mbuye wanga, ndipo ndalefuka. kodi ine mtumiki wamba wa mbuye wanga ndingathe bwanji kuyankhula ndi inu mbuye wanga? mphamvu zanga zatha, ndipo ndikulephera kupuma.” kenaka wooneka ngati munthu uja anandikhudzanso ndipo anandipatsa mphamvu. iye anati, “usachite mantha, munthu wokondedwa kwambiriwe. mtendere ukhale ndi iwe ndipo ukhale wolimba.” atayankhula nane, ndinalimbikitsidwa ndipo ndinati, “yankhulani mbuye wanga, popeza mwandipatsa mphamvu.” ndipo iye anati, “kodi ukudziwa chifukwa chimene ndabwerera kwa iwe? ndiyamba ndabwerera kukamenyana ndi mtsogoleri wa ufumu wa peresiya, ndipo ndikakanthana naye, kenaka mtsogoleri wa ufumu wa grisi adzabwera. koma ndikuwuza zimene zalembedwa mʼbuku la zoona koma palibe wondithandiza kulimbana nawo kupatula mikayeli, kalonga wako.”

11

ndipo chaka choyamba cha dariyo mmedi ine mikayeli ndinabwera kumuthandiza ndi kumuteteza gabrieli. “ndipo tsopano ndikuwuza zoona: mafumu ena atatu adzalamulira ku peresiya, ndipo kenaka padzadzuka mfumu yachinayi imene idzakhala yolemera kwambiri kuposa onsewo. popeza kuti idzakhala ndi mphamvu chifukwa cha chuma chake, idzadzutsa onse kuti alimbane ndi ufumu wa grisi. kenaka mfumu yamphamvu idzafika imene idzalamulira ndi ufumu waukulu ndi kuchita zimene ifuna. koma ufumu wake ukadzafika pachimake, udzawonongedwa ndi kugawidwa mʼzigawo zinayi. ufumuwo sudzaperekedwa kwa zidzukulu zake, ndipo olowa mʼmalo mwake sadzakhala ndi mphamvu monga anali nazo, chifukwa ufumu wake udzazulidwa ndi kuperekedwa kwa ena. “mfumu ya kummwera idzakhala yamphamvu, koma mmodzi mwa akalonga ake adzakhala ndi mphamvu kuposa iyo; adzalamulira ufumu wake waukulu kwambiri. patapita zaka zingapo, mfumu ya kummwera ndi mfumu ya kumpoto adzachita pangano. mwana wamkazi wa mfumu ya kummwera adzapita nakakwatiwa ndi mfumu ya kumpoto pokhazikitsa pangano la mtendere, koma ulamuliro wake pamodzi ndi wa mwana wake sudzakhalitsa. mʼmasiku amenewo iye, mwamuna wake, mwana wake ndi atumiki ake, onse adzaperekedwa kwa adani. “mmodzi wochokera ku banja la mkaziyo adzadzuka nadzalamulira mʼmalo mwake. iye adzamenyana ndi ankhondo a mfumu ya kumpoto ndi kulowa mʼmalo ake otetezedwa; adzachita nawo nkhondo ndi kupambana. iye adzalandanso milungu yawo, mafano awo achitsulo, ndi ziwiya zawo zamtengowapatali zasiliva ndi golide ndi kubwerera nazo ku igupto. adzaleka osayithira nkhondo mfumu ya kumpoto kwa zaka zingapo. kenaka mfumu ya kumpoto idzathira nkhondo dziko la mfumu ya kummwera koma idzalephera ndi kubwerera kwawo. ana ake adzakonzekera nkhondo ndi kusonkhanitsa gulu lankhondo lalikulu, limene lidzathira nkhondo mfumu yakummwera ngati chigumula mpaka kumalo ake otetezedwa. “kenaka mfumu yakummwera idzatuluka mokwiya ndi kumenya nkhondo ndi mfumu yakumpoto, imene idzasonkhanitsa gulu lalikulu la nkhondo, koma idzayigonjetsa. gulu la nkhondoli likadzagwidwa, mfumu yakummwera idzayamba kudzikuza ndipo idzapha anthu miyandamiyanda, koma kupambanaku sikudzapitirira. popeza mfumu ya kumpoto idzasonkhanitsa gulu lina lankhondo, lochulukirapo kuposa loyamba; ndipo patapita zaka zingapo idzabwera ndi chigulu chachikulu cha nkhondo chokonzekeratu ndi zida. “nthawi imeneyo ambiri adzawukira mfumu ya kummwera. anthu achisokonezo pakati panu nawonso adzawukira pokwaniritsa masomphenya, koma sadzapambana. kenaka mfumu ya kumpoto idzafika ndikuzinga mzinda powunda nthumbira za nkhondo ndipo idzagonjetsa mzinda wotetezedwa. gulu lankhondo la kummwera lidzasowa mphamvu; ngakhale akatswiri awo ankhondo sadzakhala ndi mphamvu zogonjetsera ankhondo a kumpoto. mfumu ya kumpoto idzachita zofuna zake; palibe aliyense adzayigonjetse. idzakhazikitsa ulamuliro wake mu dziko lokongola. zonse zidzakhala mu ulamuliro wa mfumu yakumpoto ija. idzafika ndi mphamvu za ufumu wake wonse ndipo idzayesa kuchita pangano la mtendere ndi mfumu ya kummwera. ndipo idzamupatsa mwana wake wamkazi kuti amukwatire ndi cholinga cholanda ufumu, koma zolinga zake sizidzatheka kapena kumuthandiza. kenaka idzatembenukira ku mayiko a mʼmbali mwa nyanja ndi kulanda mizinda yambiri, koma mtsogoleri wina wa nkhondo adzathetsa kudzikuza kwakeko ndipo adzabwezera chipongwecho kwa iye. zikadzatha izi, mfumu idzabwerera ku malo otetezedwa a dziko la kwawo koma idzapunthwa ndi kugwa osapezekanso. “mfumu imene idzatenga malo ake idzatumiza wokhometsa msonkho kuti chuma cha ufumu wake chichuluke. komabe mʼzaka zochepa mfumuyo idzawonongedwa osati mu mkwiyo kapena ku nkhondo. “mʼmalo mwake mudzalowa munthu wonyozeka amene si wa banja laufumu. iye adzabwera pamene anthu akuganiza kuti ali pa mtendere, ndipo adzalanda ufumuwo mwa chinyengo. kenaka adzagonetsa gulu lalikulu lankhondo kuphatikizapo mkulu wa ansembe wapangano. atatha kuchita naye pangano, iye adzachita monyenga, ndipo ngakhale adzakhale ndi anthu ochepa adzakhalabe ndi mphamvu. mwadzidzidzi, iye adzazithira nkhondo zigawo zolemera kwambiri ndipo adzachita zimene makolo ake ngakhale agogo ake sanachitepo. iye adzagawira zolanda, zofunkha ndi chuma kwa omutsatira. adzachita chiwembu cholanda mizinda yotetezedwa koma kwa kanthawi kochepa. “mfumu ya kumpoto idzalimba mtima, ndipo idzasonkhanitsa gulu lalikulu la ankhondo kuti lithire nkhondo mfumu yakummwera. mfumu yakummwera ndi gulu lake lankhondo lalikulu ndi lamphamvu idzathirana nkhondo ndi mfumu yakumpoto koma sidzapambana chifukwa cha ziwembu zimene adzamukonzera. amene amadya chakudya ndi mfumu adzamuukira; gulu lake lankhondo lidzagonjetsedwa, ndipo ambiri adzafera ku nkhondo. mafumu awiriwa mitima yawo idzalinga ku zoyipa. azidzanamizana ali pa tebulo limodzi, koma zolinga zawo sizidzatheka chifukwa nthawi idzakhala isanakwane. mfumu ya kumpoto idzabwerera ku dziko la kwawo ndi chuma chambiri, koma mtima wake udzafunitsitsa pangano lopatulika. idzawononga panganolo ndipo kenaka idzabwerera ku dziko lake. “patapita nthawi mfumu ya kumpoto idzabwereranso kummwera koma sidzapambana monga inachitira kale. sitima zapamadzi zochokera ku mayiko a ku madzulo zidzalimbana naye, ndipo adzataya mtima. kenaka idzabwerera mopsa mtima ndi kudzalimbana ndi chipembedzo cha anthu opatulika. idzabwerera ndi kuchitira chifundo amene sadzasunga pangano loyera. “ankhondo ake adzayipitsa linga la nyumba ya allah ndipo adzathetsa nsembe za tsiku ndi tsiku. kenaka adzakhazikitsa chonyansa chimene chabweretsa chiwonongeko. ndi mawu oshashalika mfumuyo idzakopa amene anaphwanya pangano, koma anthu amene amadziwa allah wawo adzalimbika ndipo adzayikana mfumuyo kwathunthu. “amene ndi anzeru adzalangiza ambiri. koma patapita kanthawi adzaphedwa ndi lupanga kapena kutenthedwa, kapena kugwidwa kapena kulandidwa katundu. pa nthawi yozunzikayi ena adzawathandiza pangʼono, koma ambiri othandizawo adzakhala achinyengo. ena mwa anzeruwo adzaphedwa ndi cholinga chakuti ayengedwe, otsala mwa iwo ayeretsedwe ndi kukhala wopanda banga kufikira nthawi yomaliza, popeza idzafika ndithu nthawi imene allah wayika. “mfumu ya kumpoto idzachita zimene ikufuna. idzadzikweza ndi kudziyesa yopambana mulungu aliyense ndipo idzanenera za mwano allah wa milungu. iyo idzapambana mpaka nthawi yoti allah ayilange mwa mkwiyo itakwana popeza chimene chatsimikizika chiyenera kuchitika. mfumuyo idzanyoza milungu ya makolo ake ndiponso mulungu wokondedwa ndi akazi, sidzachitiranso ulemu mulungu aliyense, koma idzadzikweza yokha pamwamba pa onse. mʼmalo mwa onsewo, idzachitira ulemu mulungu wachitetezo; mulungu wosadziwika ndi makolo ake. iyo idzapereka kwa mulunguyo golide ndi siliva, ndi miyala yokongola, ndiponso mphatso za pamwamba kwambiri. anthu opembedza mulungu wachilendo adzakhala ngati linga lake. idzalemekeza iwowa kwambiri, ndipo idzawayika kuti alamulire anthu ambiri. idzawagawira dziko ngati malipiro awo. “pa nthawi yomaliza mfumu yakummwera idzachita nkhondo ndi mfumu yakumpoto. koma mfumu yakumpotoyi idzayikantha ndi magaleta ndi akavalo ndi sitima zapamadzi zambiri ngati mphepo yamkokomo. idzalowa mʼmayiko ambiri ndikuwakokolola onse ngati madzi osefukira. idzalowanso mʼdziko lokongola ndipo anthu ambiri adzaphedwa. koma edomu, mowabu ndi olamulira a amoni adzapulumuka. idzathira nkhondo mayiko ambiri ndipo ngakhale igupto sadzapulumuka. idzalanda chuma cha golide, siliva, ndi zonse za mtengowapatali za ku igupto, ndiponso anthu a ku libiya ndi akusi adzagonja kwa iwo. koma uthenga wochokera kummawa ndi kumpoto udzayiopsa, ndipo idzapita ndi ukali kukawononga ndi kutheratu anthu ambiri. mfumuyo idzayimika matenti ake aufumu, pakati pa nyanja ndi phiri lokongola. komabe mapeto ake mfumuyo idzaphedwa, ndipo palibe amene adzayithandize.”

12

“pa nthawi imeneyo mikayeli, mngelo wamkulu amene amateteza anthu a mtundu wako, adzabwera. imeneyi idzakhala nthawi ya mavuto aakulu omwe sanaonekepo kuyambira pachiyambi cha mitundu ya anthu mpaka nthawi ikudzayo. komatu pa nthawiyi anthu a mtundu wako, aliyense amene dzina lake lidzapezeke lolembedwa mʼbuku adzapulumutsidwa. ambiri mwa amene akugona mʼnthaka adzadzuka: ena adzapita ku moyo wosatha, ena ku malo amanyazi ndi chilango chosatha. amene ali anzeru mʼnjira ya chilungamo adzawala ngati kuwala kwa mlengalenga, ndipo amene alondolera ambiri ku njira yolungama, adzawala ngati nyenyezi ku nthawi zosatha. koma iweyo, danieli, sungitsa mawuwa, umate bukuli kufikira nthawi ya chimaliziro. anthu ambiri adzapita uku ndi uko ndipo nzeru zidzanka zikukulirakulira.” kenaka ine danieli poyangʼana ndinaona anthu ena awiri atayima, wina tsidya lino la mtsinje, wina tsidya linalo. mmodzi mwa awiriwo anafunsa munthu wovala chovala chosalala amene anali mʼmbali mwa madzi a mu mtsinje uja kuti, “kodi padzapita nthawi yayitali bwanji kuti zodabwitsazi zidzakwaniritsidwe?” munthu wovala chovala chosalala, amene anali mʼmbali mwa madzi a mu mtsinje uja, anakweza dzanja lake lamanja ndi lamanzere kumwamba, ndipo ndinamumva akulumbira mʼdzina la wamoyo ku nthawi zonse uja kuti, “zidzachitika patapita zaka zitatu ndi theka. zinthu zonsezi zidzachitika akadzatha masautso amene agwera anthu olungama.” ndinamva, koma sindinamvetsetse. choncho ndinafunsa kuti, “mbuye wanga, nanga matsiriziro a zonsezi adzakhala chiyani?” ndipo anandiyankha kuti, “pita iwe danieli, pakuti mawuwa ndi osungidwa ndi omatidwa kufikira nthawi ya chimaliziro. anthu ambiri adzayeretsedwa nakhala olungama wopanda chodetsa, koma oyipa adzakhala chiyipire. palibe mmodzi wa anthu oyipa amene adzamvetsetsa koma okhawo amene ali anzeru adzamvetsetsa. “kuyambira pamene nsembe ya tsiku ndi tsiku idzathetsedwa ndi kukhazikitsa kwa chonyansa chobweretsa chisokonezo chija, padzapita masiku 1,290. wodala munthu amene adikirabe nadzafika pa mapeto a masiku 1,335. “koma iweyo danieli, pitiriza ndipo ulimbikire mpaka matsiriziro. kenaka udzamwalira. koma mʼmasiku otsiriza udzauka kuti ulandire gawo lako.”

ezra

1

mʼchaka choyamba cha ufumu wa koresi mfumu ya perisiya, pofuna kukwaniritsa zimene anayankhula kudzera mwa yeremiya, mavawelomakonsonanti-yeahoh anayika maganizo mu mtima mwa koresi mfumu ya perisiya kuti alengeze mʼdziko lake lonse ndi mawu apakamwa ngakhalenso ochita kulemba. iye anati, “koresi mfumu ya perisiya ikunena kuti, “ ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wakumwamba wandipatsa maufumu onse a dziko lapansi, ndipo wandipatsa udindo woti ndimumangire nyumba ku yerusalemu mʼdziko la yuda. aliyense wa inu amene ali wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wakeyo akhale naye. tsono aliyense wa inu apite ku yerusalemu, mʼdziko la yuda kuti akamange nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali. iyeyu ndi allah amene ali mu yerusalemu. ndipo kumalo kulikonse kumene otsalawo akukhala, athandizidwe ndi eni dzikolo powapatsa siliva, golide, katundu ndi ziweto ndi zopereka za ufulu zoti akapereke ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh imene ili ku yerusalemu.’ ” choncho atsogoleri a mabanja afuko la yuda ndi la benjamini komanso ansembe ndi alevi, aliyense amene allah anawutsa mtima wake, anayamba kukonzeka kupita kukamanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh imene ili ku yerusalemu. onse oyandikana nawo anawathandiza powapatsa ziwiya za siliva ndi zagolide, kuphatikizaponso katundu ndi ziweto, ndiponso mphatso zamtengo wapatali, kuwonjezera pa zopereka zaufulu zija. nayenso mfumu koresi anatulutsa ziwiya za mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh zimene nebukadinezara anazitenga kuzichotsa ku yerusalemu ndi kuziyika mʼnyumba ya milungu yake. koresi, mfumu ya ku perisiya inatulutsa ziwiyazi ndi kuzipereka kwa miteridati, msungichuma amene anaziwerenga pamaso pa sesibazara nduna yayikulu ya dziko la yuda. chiwerengerochi chinali motere: mabeseni agolide 30 mabeseni asiliva 1,000 a zopereka 29 timiphika tagolide 230 timiphika tasiliva 410 ziwiya zina 1,000. ziwiya zonse zagolide ndi siliva pamodzi zinalipo 5,400. zonsezi ndi zimene sezi-bazara anabwera nazo pamene otengedwa ukapolo aja ankabwerera ku yerusalemu kuchokera ku babuloni.

2

awa ndi anthu a mʼchigawo cha yuda amene anabwerako ku ukapolo, amene nebukadinezara mfumu ya ku babuloni anawagwira ukapolo ndi kupita nawo ku babuloni (iwo anabwerera ku yerusalemu ndi ku yuda, aliyense ku mzinda wake. iwo anabwerera pamodzi ndi zerubabeli, yeahoswawa, nehemiya, seruya, reelaya, mordekai, bilisani, misipara, bigivai, rehumu ndi baana). chiwerengero cha anthu aamuna a isreali chinali chotere: zidzukulu za parosi 2,172 zidzukulu za sefatiya 372 zidzukulu za ara 775 zidzukulu za pahati-mowabu (zochokera kwa yeahoswawa ndi yowabu) 2,812 zidzukulu za elamu 1,254 zidzukulu za zatu 945 zidzukulu za zakai 760 zidzukulu za bani 642 zidzukulu za bebai 623 zidzukulu za azigadi 1,222 zidzukulu za adonikamu 666 zidzukulu za bigivai 2,056 zidzukulu za adini 454 zidzukulu za ateri (kudzera mwa hezekiya) 98 zidzukulu za bezayi 323 zidzukulu za yora 112 zidzukulu za hasumu 223 zidzukulu za gibari 95. anthu a ku betelehemu 123 anthu aamuna a ku netofa 56 anthu aamuna a ku anatoti 128 anthu aamuna a ku azimaveti 42 anthu aamuna a ku kiriati yearimu, kefira ndi beeroti 743 anthu aamuna a ku rama ndi geba 621 anthu aamuna a ku mikimasi 122 anthu aamuna a ku beteli ndi ai 223 anthu aamuna a ku nebo 52 anthu aamuna a ku magaibisi 156 anthu aamuna a ku elamu wina 1,254 anthu aamuna a ku harimu 320 anthu aamuna a ku lodi, hadidi ndi ono 725 anthu aamuna a ku yeriko 345 anthu aamuna a ku sena 3,630. ansembe anali awa:    zidzukulu za yedaya (kudzera mu banja la yeahoswawa) 973 zidzukulu za imeri 1,052 zidzukulu za pasuri 1,247 zidzukulu za harimu 1,017. alevi anali awa:    zidzukulu za yeahoswawa ndi kadimieli (kudzera mwa ana a hodaviya) 74. anthu oyimba nyimbo anali awa:    zidzukulu za asafu 128. alonda a ku nyumba ya allah anali awa:    zidzukulu za salumu, zidzukulu za ateri, zidzukulu za talimoni, zidzukulu za akubu, zidzukulu za hatita ndi zidzukulu za sobai 139. otumikira ku nyumba ya allah anali awa: zidzukulu za    ziha, zidzukulu za hasufa, zidzukulu za tabaoti, zidzukulu za kerosi, zidzukulu za siyaha, padoni, zidzukulu za lebana, zidzukulu za hagaba, zidzukulu za akubu, zidzukulu za hagabu, zidzukulu za salimayi, zidzukulu za hanani, zidzukulu za gideli, zidzukulu za gahari, zidzukulu za reaya, zidzukulu za rezini, zidzukulu za nekoda, zidzukulu za gazamu, zidzukulu za uza, zidzukulu za peseya, zidzukulu za besai, zidzukulu za asina, zidzukulu za meunimu, nefusimu, zidzukulu za bakibuku, zidzukulu za hakufa, zidzukulu za harihuri, zidzukulu za baziruti, zidzukulu za mehida, zidzukulu za harisa, zidzukulu za barikosi, zidzukulu za sisera, zidzukulu za tema, zidzukulu za neziya ndi zidzukulu za hatifa. zidzukulu za antchito a solomoni zinali izi: zidzukulu za    sotai, zidzukulu za hasofereti, zidzukulu za peruda, zidzukulu za yaala, zidzukulu za darikoni, zidzukulu za gideli, zidzukulu za sefatiya, zidzukulu za hatilu,    zidzukulu za pokereti, hazebayimu ndi ami. chiwerengero cha onse otumikira ku nyumba ya allah pamodzi ndi zidzukulu za solomoni chinali 392. anthu ali mʼmunsiwa anabwera kuchokera ku mizinda ya teli-mela, teli-harisa, kerubi, adoni ndi imeri, ngakhale samatha kutsimikiza kuti mafuko awo analidi aisraeli enieni kapena ayi: zidzukulu za delaya, zidzukulu za tobiya, ndi zidzukulu za nekoda. onse pamodzi anali 652. ndi ena pakati pa ansembe anali awa: zidzukulu za    hobiya, hakozi, ndi barizilai (zidzukulu za hobiya, zidzukulu za hakozi ndi zidzukulu za barizilai. barizilai ameneyu ndi uja anakwatira mmodzi mwa ana aakazi a barizilai mgiliyadi ndipo ankadziwika ndi dzina la bambo wawoyo.) amenewa anafufuza mayina awo mʼbuku lofotokoza mbiri ya mafuko awo, koma mayinawo sanawapezemo, choncho anawachotsa pa unsembe ngati anthu odetsedwa pa zachipembedzo. bwanamkubwa anawawuza anthuwo kuti asamadye nawo mpaka atapezeka wansembe wodziwa kuwombeza ndi urimu ndi tumimu. chiwerengero cha anthu onse pamodzi chinali 42,360, kuwonjezera pamenepo, panalinso antchito awo aamuna ndi aakazi okwanira 7,337. analinso ndi amuna ndi akazi oyimba nyimbo okwanira 200. anali ndi akavalo 736, nyulu 245, ngamira 435 ndi abulu 6,720. atafika ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh mu yerusalemu, ena mwa atsogoleri a mabanja anapereka zopereka zaufulu zothandizira kumanganso nyumba ya allah pamalo pake pakale. anapereka kwa msungichuma wa ntchitoyo molingana ndi mmene aliyense chuma chake chinalili: golide wa makilogalamu 500, siliva makilogalamu 2,800 ndi zovala za ansembe zokwanira 100. ansembe, alevi, oyimba nyimbo, alonda ndi antchito a ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh pamodzi ndi aisraeli ena onse ankakhala mʼmidzi ya makolo awo.

3

utafika mwezi wa chisanu ndi chiwiri aisraeli atakhala kale mʼmidzi yawo, anthu anasonkhana ku yerusalemu ndi cholinga chimodzi. kenaka yeahoswawa mwana wa yozadaki ndi ansembe anzake pamodzi ndi zerubabeli mwana wa sealatieli ndi abale ake anayamba kumanga guwa lansembe la allah wa isreali. anatero pofuna kuti aziperekapo nsembe zopsereza monga analembera mʼbuku la mose, munthu wa allah uja. ndi mantha ndi mantha chifukwa cha anthu a mʼmayikomo, iwo anamanga guwalo pa maziko ake akale, ndipo anapereka nsembe zopsereza kwa allah pa guwapo mmawa ndi madzulo. ankasunga tsiku la chikondwerero cha misasa monga momwe zinalembedwera. ankaperekanso nsembe za tsiku ndi tsiku monga mwa chiwerengero chake potsata mwambo wake wa tsiku ndi tsiku monga zinalembedwa. pambuyo pake, ankapereka nsembe zopsereza, nsembe zopereka pa nthawi ya mwezi watsopano ndi za pa masiku onse a chikondwerero oyikidwa kutamandira mavawelomakonsonanti-yeahoh, kudzanso nsembe zaufulu zopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kuyambira pa tsiku loyamba la mwezi wachisanu ndi chiwiri, iwo anayambanso kupereka nsembe zopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ngakhale kuti maziko a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh anali asanamangidwe. ndipo anapereka ndalama kwa amisiri a miyala ndi kwa amisiri a matabwa, ndi chakudya, chakumwa ndi mafuta kwa anthu a ku sidoni ndi a ku turo, kuti abweretse mitengo ya mkungudza pa nyanja kuchokera ku lebanoni mpaka ku yopa. zonsezi anachita malinga ndi chilolezo chimene analandira kuchokera kwa koresi, mfumu ya peresiya. tsono mu chaka chachiwiri atabwera ku yerusalemu, ku malo akale a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, mwezi wachiwiri zerubabeli mwana wa sealatieli, yeahoswawa mwana wa yozadaki pamodzi ndi abale awo onse, ansembe, alevi ndi onse amene anabwera ku yerusalemu kuchokera ku ukapolo, anayamba kugwira ntchito. iwo anasankha alevi a zaka zoyambira makumi awiri kuti aziyangʼanira ntchito ya kumanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. yeahoswawa ndi ana ake aamuna kudzanso abale ake, kadimieli ndi ana ake (ana a yuda) onse pamodzi anasenza udindo woyangʼanira antchito ku nyumba ya allah, kuphatikizanso ana a henadadi komanso alevi, ana awo ndi abale awo. amisiri omanga nyumba atamanga maziko a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, ansembe anabwera akuyimba malipenga, atavala zovala zaunsembe. ndipo alevi, zidzukulu za asafu, anadza akuyimba matambolini ndi kutenga udindo wawo wotamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, potsata malangizo a davide mfumu ya aisraeli. iwo ankayimba motamanda ndi mothokoza mavawelomakonsonanti-yeahoh nyimbo iyi: “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wabwino; chikondi chake pa isreali ndi chamuyaya.” ndipo anthu onse ankafuwula kwambiri kumutamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa maziko a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh anali kumangidwa. koma ambiri mwa ansembe, alevi ndiponso atsogoleri amabanja, akuluakulu amene anaona nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh yakale, analira mokweza pamene anaona maziko a nyumbayi akumangidwa. komanso ena ambiri ankafuwula mosangalala. choncho panalibe amene ankatha kusiyanitsa liwu lofuwula mokondwerera ndi liwu la anthu olira, chifukwa anthuwo ankafuwula kwambiri. ndipo liwu lofuwulalo limamveka kutali.

4

adani a yuda ndi benjamini anamva kuti anthu obwera ku ukapolo aja akumangira nyumba mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali. tsono anapita kwa zerubabeli ndi kwa atsogoleri a mabanja awo ndi kunena kuti, “mutilole kuti tikuthandizeni kumangaku chifukwa ife timapembedza allah wanu monga momwe mumachitira inu, ndipo takhala tikupereka nsembe kwa iye kuyambira nthawi ya esrahadoni, mfumu ya ku asiriya, amene anabwera nafe kuno.” koma zerubabeli, yeahoswawa ndi atsogoleri ena otsala a mabanja a aisraeli anayankha kuti, “inu simungatithandize kumangira nyumba mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wathu. tokha tidzamumangira nyumba mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa aisraeli, monga mfumu koresi, mfumu ya perisiya inatilamulira.” tsono anthu a mʼdzikomo anayamba kuchititsa ulesi anthu a ku yuda, ndi kuwachititsa mantha kuti aleke ntchito yomangayo. analemba alangizi ena kuti alepheretse cholinga chawo pa ntchitoyo pa nthawi yonse ya koresi, mfumu ya ku perisiya, ndiponso mpaka pamene dariyo mfumu ya ku perisiya ankalamulira dzikolo. mfumu ahasiwero atangoyamba kulamulira dzikolo, adani aja analemba kalata yoneneza anthu a yuda ndi yerusalemu. ndiponso mʼnthawi ya aritasasita mfumu ya perisiya, bisilamu, mitiredati, tabeeli ndi anzawo ena analemba kalata inanso kwa aritasasita. kalatayo inalembedwa mʼchiaramu ndipo ankatanthauzira poyiwerenga. rehumu mkulu wankhondo ndi simisai mlembi, nawonso analemba kalata yawo yoneneza anthu a ku yerusalemu kwa mfumu aritasasita. anayilemba motere: kalata yochokera kwa rehumu, mkulu wa gulu lankhondo, mlembi simisai ndi anzawo awa: oweruza, nduna, akuluakulu ena, anthu a ku peresiya, ereki, babuloni, susa mʼdziko la elamu, ndi mitundu ina imene mkulu wolemekezeka, osanipara anayisamutsa ndi kuyikhazika mʼmizinda ya samariya ndi mʼmadera ena apatsidya la yufurate. mawu a mʼkalata ya kwa aritasasita anali awa: kwa mfumu aritasasita: kuchokera kwa atumiki anu, anthu a kutsidya kwa yufurate: amfumu tati mudziwe kuti ayuda amene anabwera kuno kuchokera kwanuko apita ku yerusalemu ndipo akumanganso mzinda wa anthu owukira ndi oyipa uja. akumaliza makoma ake ndipo akukonzanso maziko. kuwonjeza apo amfumu mudziwe kuti ngati amalize kumanganso mzindawu ndi kukonzanso makoma ake, adzaleka kukhoma msonkho, kulipira ndalama zakatundu olowa mʼdziko kapena msonkho wina uliwonse, ndipo chuma cha thumba la ufumu chidzachepa. popeza tsono ife timadya nawo kwa mfumu sitiyenera tizingoonerera zinthu zochititsa mfumu manyazi. nʼchifukwa chake tikutumiza uthenga kwa inu a mfumu kuti mudziwe zonse. choncho pachitike kafukufuku mʼbuku la mbiri yakale ya makolo anu. mʼbuku la mbiri zakale mudzapezamo ndi kuwerenga kuti mzinda umenewu ndi waupandu, wosautsa mafumu ndi nduna zamʼmadera zomwe. kuyambira kale wakhala ukuwukira ulamuliro uliwonse. nʼchifukwa chake mzinda umenewu anawuwononga. tsono tikukudziwitsani amfumu kuti ngati mzinda umenewu umangidwanso ndi makoma ake nʼkutsirizidwanso ndiye kuti inu simudzalamuliranso chigawo cha patsidya pa yufurate. mfumu inatumiza yankho ili: mkulu wa gulu lankhondo rehumu, mlembi simisai ndi anzanu onse amene akukhala ku samariya ndi mʼzigawo zina zonse za patsidya pa yufurate. landirani moni. kalata imene munatumiza ija yawerengedwa bwino lomwe pamaso panga. ine nditalamula kuti afufuze nkhaniyi kwapezekadi kuti mzinda umenewu uli ndi mbiri yowukira mafumu ndi kuti zaupandu ndi zowukira zinkachitikadi mʼmenemo. mafumu amphamvu akhala akulamulira yerusalemu ndi chigawo chonse cha patsidya pa yufurate. iwo ankalandira msonkho ndi kulipira ndalama zakatundu olowa mʼdziko pa kanthu kena kalikonse. tsopano inu khazikitsani lamulo kuti anthu amenewo asiye ntchitoyo, asamangenso mzindawo mpaka ine nditalamula musachedwe kuchita zimenezi. kodi ine ndingalole bwanji kuti zowononga zotere zikule ndi kupweteka ine mfumu? kalata ya mfumu aritasasitayi itangowerengedwa pamaso pa rehumu ndi simisai mlembi uja, ndi anzawo onse, iwo anapita msangamsanga ku yerusalemu kukawaletsa ayuda aja mwamphamvu kuti asapitirire ntchito yawo. motero ntchito yomanga nyumba ya allah ku yerusalemu inayimitsidwa mpaka chaka cha chiwiri cha ulamuliro wa dariyo mfumu ya ku perisiya.

5

nthawi imeneyo aneneri hagai ndi zekariya, mwana wa ido, ankayankhula kwa ayuda okhala mʼdziko la yuda ndi mu yerusalemu mʼdzina la allah wa isreali, amene anali nawo. pambuyo pake zerubabeli mwana wa sealatieli ndi yeahoswawa mwana wa yozadaki ananyamuka nakayambanso kumanga nyumba ya allah mu yerusalemu. ndipo aneneri a allah anali nawo pamodzi, kuwathandiza. pa nthawi imeneyo tatenai, bwanamkubwa wa chigawo cha patsidya pa yufurate pamodzi ndi setari-bozenai ndi anzawo anapita kwa iwo ndi kukawafunsa kuti, “anakulolani ndani kuti mumangenso nyumba imeneyi ndi kutsiriza khoma lake?” anawafunsanso kuti, “kodi anthu amene akumanga nyumbayi mayina awo ndani?” koma allah wawo amayangʼanira atsogoleri ayuda, motero kuti anthu aja anaganiza kuti asawaletse kumanga nyumbayo mpaka atalembera mfumu dariyo kalata ndi kulandira yankho lake. iyi ndi kalata imene tatenai bwanamkubwa wa dera la patsidya pa yufurate, ndiponso setari-bozenai ndi anzake, akazembe amene anali mʼchigawo cha patsidya pa yufurate, anatumiza kwa mfumu dariyo analemba kalatayo motere: kwa mfumu dariyo: mukhale ndi mtendere wonse. amfumu mudziwe kuti ife tinapita ku dziko la yuda ku nyumba ya allah wamkulu. nyumbayo ikumangidwa ndi miyala ikuluikulu ndipo akuyala matabwa pa makoma. ntchitoyi ikugwiridwa mwachangu ndipo ikuyenda bwino kwambiri mwautsogoleri wawo. ndipo tinawafunsa atsogoleriwo kuti, “anakulolezani kuti mumangenso nyumbayi ndi kutsiriza makoma ake ndani?” tinawafunsanso mayina a atsogoleri awo, kuti tikalemba mayina atsogoleriwo tidzakudziwitseni kuti muwadziwe. yankho limene anatipatsa ndi ili: “ife ndife atumiki a allah wa kumwamba ndi wa dziko lapansi, ndipo tikumanganso nyumba imene mfumu ina yamphamvu ya isreali inamanga ndi kuyitsiriza zaka zambiri zapitazo. koma chifukwa chakuti makolo athu anakwiyitsa allah wakumwamba, iye anawapereka kwa nebukadinezara mkalideya, mfumu ya babuloni, amene anawononga nyumbayi ndi kutenga anthu onse kupita nawo ku ukapolo ku babuloni. “komabe chaka choyamba cha koresi, mfumu ya ku babuloni, mfumu koresiyo anapereka lamulo lakuti nyumba ya allahyi imangidwenso. ndipo ziwiya zagolide ndi zasiliva za ku nyumba ya allah zimene nebukadinezara anazitenga mʼnyumba ya allah ku yerusalemu ndi kukaziyika mʼnyumba ya milungu ya ku babuloni, anakazichotsa ku nyumba ya milungu ya ku babuloniko ndi kuzipereka kwa sesibazara, amene mfumu inamusankha kukhala bwanamkubwa. tsono mfumuyo inamuwuza kuti, ‘tenga ziwiyazi ukaziyike mʼnyumba ya allah ku yerusalemu. ndipo nyumba ya allahyo ikamangidwenso pa maziko ake akale.’ “choncho sesibazarayo anabwera ndi kumanga maziko a nyumba ya allahyo mu yerusalemu. kuyambira tsiku limenelo mpaka lero yakhala ikumangidwa ndipo sinathebe.” nʼchifukwa chake ngati chingakukomereni amfumu, pachitike kafukufuku mʼnyumba yaufumu mosungira chuma ndi mabuku okhudza mbiri ya babuloni kuti tione ngati mfumu koresi inalamuladi za kumanganso nyumba ya allah mu yerusalemu. kenaka amfumu mutiwuze zomwe zikukondweretsani kuti mugamule pa nkhani imeneyi.

6

atalandira mawuwo mfumu dariyo anapereka lamulo ndipo kafukufuku anachitikadi ku babuloni mʼnyumba yosungira chuma ndi mabuku ambiri yakale. ndipo ku ekibatana, likulu la dera la mediya, kunapezeka mpukutu mmene munalembedwa kuti, chikumbutso: mʼchaka choyamba cha ufumu wa koresi, mfumuyo inapereka lamulo lokhudza nyumba ya allah mu yerusalemu. analamula kuti nyumba ya allah imangidwenso kukhala malo woperekerako nsembe. maziko ake amangidwe kolimba pa malo pomwe paja pali maziko ake akale ndipo mulitali mwake mukhale mamita 27, mulifupi mwake mukhale mamita 27. mumange mizere itatu ya miyala yayikulu ndi mzere umodzi wa matabwa, ndalama zake zolipirira ntchitoyo zichokere mʼthumba la ufumu. ndipo ziwiya zagolide ndi zasiliva za ku nyumba ya allah zimene nebukadinezara anatenga mʼnyumba ya allah ku yerusalemu kupita nazo ku babuloni, zonsezi zibwezedwe ndipo zipite ku nyumba ya allah ku yerusalemu. chilichonse chikabwezedwe pamalo pake mʼnyumbayo. tsopano tatenai, bwanamkubwa wa dera la patsidya pa yufurate ndiponso setari-bozenai pamodzi ndi anzanu muchokeko kumeneko. ntchito yomanga nyumba ya allahyi muyileke. mulekeni bwanamkubwa wa ayuda ndiponso akuluakulu a ayuda kuti amangenso nyumba ya allahyo pamalo pake. kuwonjezera pamenepo, ndikukhazikitsa lamulo lonena za mmene mudzachitire ndi akuluakulu a ayuda powathandiza kumanganso nyumba ya allahyo: anthuwa muwalipire msanga kuchokera mʼthumba la ufumu, kuchotsa pa msonkho wa dera la patsidya pa yufurate. ndipo zonse zofunikira monga, ana angʼombe, nkhosa zazimuna, ana ankhosa aamuna zoperekera nsembe yopsereza kwa allah wakumwamba, ndi tirigu, mchere, vinyo ndi mafuta monga mmene ansembe a ku yerusalemu angafunire, muziwapatsa zimenezo tsiku ndi tsiku ndipo musamalephere kutero. zikatero ndiye kuti azipereka nsembe za fungo lokomera allah wakumwamba ndi kupempherera moyo wa mfumu ndi ana ake. ndikulamulanso kuti ngati wina asintha zimene ndalamulazi, mtanda umodzi wa nyumba yake udzasololedwa ndi kumunkhomera pamenepo ndipo nyumba yake adzayisandutse dzala. allah amene anasankha kuti anthu azimupembedza pa malo amenewa, achotse mfumu iliyonse kapena munthu aliyense amene adzasinthe zimenezi kapena kuwononga nyumba ya allah ya ku yerusalemuko. ine dariyo ndikuyika lamuloli, aliyense alitsate mosamala kwambiri. tsono potsata zomwe analamula mfumu dariyo, tatenai bwanamkubwa wa dera la patsidya pa yufurate, setari-bozenai ndi anzawo anatsatira mosamala kwambiri zimene mfumu dariyo analamula. ndipo akuluakulu a ayuda anapitiriza ntchito yomanga ija molimbikitsidwa ndi aneneri hagai ndi zekariya mwana wa ido. anamaliza ntchito yomanga nyumbayo, monga momwe allah wa isreali analamulira ndiponso potsata lamulo la koresi, dariyo ndi aritasasita, mafumu a ku perisiya. anatsiriza kumanga nyumbayo pa tsiku lachitatu la mwezi wa adara mʼchaka chachisanu ndi chimodzi cha ulamuliro wa mfumu dariyo. choncho aisraeli, ansembe, alevi ndi anthu ena onse amene anali atabwerako ku ukapolo, anachita chikondwerero chopereka nyumba ya allah mwachimwemwe. poporeka nyumba ya allahyi, anthu anapereka nsembe za ngʼombe zazimuna 100, nkhosa zazimuna 200, ana ankhosa aamuna 400. anaperekanso mbuzi zazimuna 12 ngati nsembe yopepesera machimo a anthu onse, potsata chiwerengero cha mafuko a isreali. ndipo anakhazikitsa ansembe ndi alevi pa ntchito zawo zotumikira allah mu yerusalemu monga zinalembedwera mʼbuku la mose. pa tsiku la khumi ndi chinayi la mwezi woyamba, obwera ku ukapolo aja anachita chikondwerero cha paska. ansembe ndi alevi anali atadziyeretsa ndipo onsewo anali oyeretsedwa. alevi anapha mwana wankhosa wa paska kuphera onse amene anatuluka ku ukapolo, ansembe anzawo ndi iwo eni. nkhosa ya paskayo anayidya ndi aisraeli onse amene anatuluka ku ukapolo, wina aliyense amene anaphatikana nawo atadziyeretsa ku zonyansa za mitundu ina ya anthu akunja a mʼdzikomo kuti apembedze mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali. choncho pa masiku asanu ndi awiri anasangalala pa chikondwerero cha buledi wopanda yisiti, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anawadzaza ndi chimwemwe. iye anatembenuza mtima wa mfumu ya ku asiriya motero kuti iyo inakomera mtima aisraeli ndi kuwathandiza ntchito yomanga nyumba ya allah, allah wa isreali.

7

zitatha izi, aritasasita ali mfumu ya ku perisiya, panali wansembe wina dzina lake ezara. iyeyu abambo ake anali seraya mwana wa azariya, mwana wa hilikiya, mwana wa salumu, mwana wa zadoki, mwana wa ahitubi, mwana wa amariya, mwana wa azariya, mwana wa merayoti, mwana wa zerahiya, mwana wa uzi, mwana wa buki, mwana wa abisuwa, mwana wa finehasi, mwana wa eliezara, mwana wa aaroni mkulu wa ansembe uja. ezara ameneyu anabwera kuchokera ku babuloni. iyeyu anali wophunzira kwambiri za malamulo a mose, amene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali anapereka. mfumu inamupatsa chilichonse chimene anapempha pakuti dzanja la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake linali pa iye. tsono mʼchaka cha chisanu ndi chiwiri cha ufumu wa aritasasita, ezara pamodzi ndi aisraeli ena, kuphatikizapo ansembe, alevi, oyimba nyimbo, alonda, ndi anthu ogwira ntchito ku nyumba ya allah ananyamuka kubwerera ku yerusalemu. ezara anafika ku yerusalemu pa mwezi wachisanu wa chaka chachisanu ndi chiwiri cha mfumu. iye anayamba ulendo wochoka ku babuloni pa tsiku loyamba la mwezi woyamba, ndipo anafika ku yerusalemu pa tsiku loyamba la mwezi wachisanu chifukwa dzanja labwino la allah wake linali pa iye. popeza ezara anadzipereka kuwerenga ndi kusunga malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh, iye anafunitsitsa kuphunzitsa aisraeli malamulo ndi malangizo a allah. iyi ndi kalata imene mfumu aritasasita anapereka kwa wansembe ezara, mlembi wa malamulo, munthu wophunzira kwambiri zokhudza malamulo ndi malangizo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka kwa aisraeli. ndine aritasasita, mfumu ya mafumu. ndikulembera iwe ezara wansembe ndi mlembi wa malamulo a allah wakumwamba. malonje. tsopano ndikulamula kuti mwisraeli aliyense, wansembe kapena mlevi wokhala mʼdziko langa, amene akufuna kupita ku yerusalemu ndi iwe, apite. ine mfumu pamodzi ndi alangizi anga asanu ndi awiri tikukutumani kuti mukafufuze za dziko la yuda ndi mzinda wa yerusalemu kuti mukaone mmene anthu akutsatira malamulo a allah wanu, amene anawapereka kwa inu. utenge siliva ndi golide zimene ine mfumu ndi alangizi anga tapereka mwa ufulu kwa allah wa isreali, amene amakhala ku yerusalemu. mutengenso siliva yense ndi golide amene mungamupeze mʼdziko lonse la babuloni, ngakhalenso zinthu zimene anthu pamodzi ndi ansembe adzapereka mwaufulu kuperekera ku nyumba ya allah wawo ya ku yerusalemu. ndi ndalama zimenezi mudzaonetsetse kuti mwagula ngʼombe zazimuna, nkhosa zazimuna ndi ana ankhosa aamuna pamodzi ndi zopereka zake za chakudya ndi za chakumwa. mudzapereke zimenezi pa guwa lansembe la nyumba ya allah wanu ya ku yerusalemu. ndalama zotsala mudzagwiritse ntchito zimene inuyo ndi abale anu zikakukomerani malingana nʼkufuna kwa allah wanu. ziwiya zonse zimene akupatsani kuti mukatumikire nazo mʼnyumba ya allah wanu, kaziperekeni kwa allah ku yerusalemu. ndipo chilichonse chimene chingafunike mʼnyumba ya allah wanu, chimene mudzapeze mpata wopereka, ndalama zake zogulira zidzachokere mʼthumba la chuma cha mfumu. tsopano ine, mfumu aritasasita, ndikulamula asungichuma onse a dera la patsidya pa yufurate kuti, chilichonse chimene wansembe ezara, mlembi wa malamulo a allah wakumwamba adzapempha kwa inu, mupatseni mwa msanga. ngakhale atafunika makilogalamu 3,400 asiliva, makilogalamu 10,000 a tirigu, malita 2,000 a vinyo, malita 2,000 a mafuta ndi mchere wochuluka motani, zonsezi mupereke monga zingafunikire. chimene allah wakumwamba walamula, chichitike mosamalitsa ku nyumba ya allah wakumwamba kuopa kuti mkwiyo wa allah ungayakire mfumu, dziko lake ndi ana ake. tikukudziwitsaninso kuti kudzakhala kosaloledwa kukhometsa msonkho uliwonse anthu awa: ansembe, alevi, oyimba nyimbo, alonda kapena aliyense wogwira ntchito ku nyumba ya allah. ndipo iwe, ezara, monga mwa nzeru za allah wako zimene uli nazo, usankhe oyendetsa zinthu ndi oweruza kuti azilamulira anthu onse okhala ku dera la patsidya pa yufurate, onse amene amadziwa malamulo a allah wako. ndipo uphunzitse aliyense amene sawadziwa. ndipo amene sadzamvera lamulo la allah wako ndi lamulo la mfumu alangidwe kolimba kapena aphedwe kapena achotsedwe mʼdzikolo, kapena katundu wake alandidwe, kapena aponyedwe mʼndende. ezara anati atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo athu, amene wayika ichi mu mtima wa mfumu kuti alemekeze nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ya ku yerusalemu mʼnjira imeneyi. ameneyonso waonetsa chikondi chake chosasinthika kwa ine pamaso pa mfumu, alangizi ake ndi nduna zake zamphamvu kuti andikomere mtima. choncho ndinalimba mtima popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wanga anali nane, ndipo ndinasonkhanitsa atsogoleri ambiri a isreali kuti apite nane pamodzi.

8

nawa mayina a atsogoleri a mabanja amene anabwera nane kuchokera ku babuloni nthawi ya ulamuliro wa mfumu aritasasita: geresomu wa fuko la finehasi; danieli wa fuko la itamara; hatusi mwana wa sekaniya wa fuko la davide; zekariya wa fuko la parosi. pamodzi ndi iyeyu panalembedwa anthu ena 150; elihunai mwana wa zerahiya, wa fuko la pahati-mowabu. pamodzi ndi iyeyu panalinso anthu ena 400. sekaniya, mwana wa yahazieli wa fuko la zatu. pamodzi ndi iyeyu panalembedwanso anthu 300. ebedi, mwana wa yonatani wa fuko la adini. pamodzi naye analembedwanso anthu ena makumi asanu. yesaiya, mwana wa ataliya wa fuko la elamu. pamodzi naye panali anthu ena 70. zebadiya, mwana wa mikayeli wa fuko la sefatiya. pamodzi naye panalinso anthu 80. obadiya, mwana wa yehieli wa fuko la yowabu. pamodzi naye panalinso anthu 218. selomiti mwana wa yosifiya wa fuko la bani. pamodzi ndi iyeyu panalinso anthu 160. zekariya, mwana wa bebai wa fuko la babai. pamodzi naye analembedwanso anthu 28. yohanani, mwana wa hakatani wa fuko la azigadi. pamodzi naye panalinso anthu 110. atsogoleri a fuko la adonikamu, anthu amene anabwera pambuyo pake mayina awo anali elifeleti, yeiyeli ndi semaya. pamodzi ndi iwowa panalinso anthu 60. atsogoleri a fuko la bigivai anali utai ndi zakuri. pamodzi ndi iwowa panali anthu 70. anthu onse ndinawasonkhanitsa ku mtsinje umene umapita mpaka ku ahava, ndipo kumeneko tinagona mʼmisasa masiku atatu. nditayangʼana pakati pa anthu ndi ansembe, ndinapeza kuti panalibe alevi. choncho ndinayitana atsogoleri awa: eliezara, arieli, semaiya, elinatani, yaribu, elinatani, natani, zekariya ndi mesulamu, pamodzi ndi aphunzitsi awiri, yoyaribu ndi elinatani, ndipo ndinawatuma kwa ido, mtsogoleri wa malo otchedwa kasifiya. ine ndinawawuza zoti akanene kwa ido ndi kwa abale ake, ogwira ntchito ku nyumba ya allah ku kasifiyako, kuti atitumizire anthu odzatumikira ku nyumba ya allah. chifukwa cha kutikomera mtima kwa allah wathu, ido anatitumizira munthu wanzeru, serabiya, wa fuko la mahili, mwana wa levi, mwana wa isreali, pamodzi ndi ana ake aamuna ndi abale ake, anthu 18. anatitumiziranso hasabiya ndi yesaiya wa fuko la merari pamodzi ndi abale ake ndi adzukulu ake, anthu makumi awiri. panalinso anthu ena 220 mwa anthu ogwira ntchito mʼnyumba ya allah amene davide ndi nduna zake anawasankha kuti azitumikira alevi. anthu onsewa analembedwa potsata mayina awo. ku mtsinje wa ahava, ndinalengeza kuti anthu onse asale zakudya, adzichepetse pamaso pa allah wathu ndi kupempha kuti atiyendetse bwino ife ndi ana athu, ndi kuteteza katundu wathu yense. ine ndinali ndi manyazi kupempha mfumu kuti atipatse asilikali oyenda pansi ndi ena okwera pa akavalo kuti atiteteze kwa adani athu pa ulendo wathuwu popeza tinali titawuza kale mfumu kuti “mavawelomakonsonanti-yeahoh amateteza aliyense amene amamudalira, koma amakwiyira onse amene amamukana.” choncho tinasala zakudya ndi kupemphera kwa allah wathu kuti atiteteze ndipo iye anamva pemphero lathu. tsono ndinasankha atsogoleri a ansembe khumi ndi awiri awa, serebiya, hasabiya ndi abale awo khumi ndipo ndinawayezera siliva ndi golide, ndiponso ziwiya ndi zopereka za ku nyumba ya allah wathu zimene mfumu ndi alangizi ake, nduna zake ndi aisraeli onse amene anali kumeneko anazipereka. nditayeza zonse, ndinapereka mʼmanja mwawo, matani 22 asiliva, ziwiya zasiliva zolemera makilogalamu 70, ndiponso makilogalamu 3,400 a golide, mbale zagolide makumi awiri zolemera makilogalamu asanu ndi atatu ndi theka ndiponso ziwiya ziwiri zamkuwa wosalala, wonyezimira bwino ngati golide wamtengowapatali. kenaka ndinawawuza kuti, “inu ndi opatulika a mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndiponso mphatso zonsezi ndi zopatulika. siliva ndi golideyu ndi zopereka zaufulu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo anu. muzisamale bwino mpaka mutaziyeza pamaso pa atsogoleri a ansembe ndi alevi ndi akulu a mabanja a isreali mʼzipinda za mʼnyumba ya allah ku yerusalemu.” choncho ansembe ndi alevi analandira zonse zoyezedwa zija, siliva, golide pamodzi ndi ziwiya kuti apite nazo ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ku yerusalemu. pa tsiku la khumi ndi chiwiri la mwezi woyamba, tinachoka ku mtsinje wa ahava kupita ku yerusalemu. ndipo allah wathu anali nafe, ndipo anatiteteza kwa adani athu makamaka otibisalira pa njira. tinafika ku yerusalemu, komwe tinapumula masiku atatu. pa tsiku la chinayi lake, mʼnyumba ya allah wathu, tinayeza siliva ndi golide ndi ziwiya zija nʼkuzipereka mʼmanja mwa meremoti mwana wa wansembe uriya. pamodzi ndi iyeyo panali eliezara mwana wa finehasi ndiponso alevi awa: yozabadi mwana wa yeahoswawa ndi nowadiya mwana wa binuyi. zonsezi anaziwerenga ndi kuziyeza ndipo analemba kulemera kwa chinthu chilichonse. pamenepo anthu amene anatengedwa ukapolo aja anabwerera, anapereka nsembe zopsereza kwa allah wa isreali: ngʼombe zazimuna khumi ndi ziwiri, kuperekera aisraeli onse, nkhosa zazimuna 96, ana ankhosa 77, ndiponso mbuzi zazimuna khumi ndi ziwiri ngati nsembe yopepesera machimo. zonsezi zinali nsembe yopsereza zopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo anaperekanso chidziwitso cha mfumu chija kwa akuluakulu a mfumu ndi kwa akazembe a mʼdera la patsidya pa yufurate. pamenepo iwo anathandiza ayuda ndiponso ntchito za pa nyumba ya allah.

9

zitachitika izi, atsogoleri anabwera kwa ine nati, “aisraeli, kuphatikizanso ansembe ndi alevi, sanadzipatule ku makhalidwe onyansa a anthu a mitundu ina amene ayandikana nafe: akanaani, ahiti, aperezi, ayebusi, aamoni, amowabu, aigupto ndi aamori. zomwe zikuchitika ndi izi. aisraeli ena ndi ana awo aamuna anayamba kukwatira ana aakazi a anthuwa. choncho mtundu wopatulika wadzisokoneza ndi mitundu ya anthu a mʼderali. ndipo atsogoleri ndi akuluakulu ndiwo akupambana pa makhalidwe osakhulupirikawa.” nditamva zimenezi, ndinangʼamba chovala changa ndi mwinjiro wanga ndipo ndinamwetula tsitsi la kumutu kwanga ndi ndevu zanga nʼkukhala pansi ndili wokhumudwa. ndinakhala pansi chomwecho wokhumudwa mpaka nthawi ya nsembe ya madzulo. ndipo onse amene ankaopa mawu a allah wa isreali chifukwa cha kusakhulupirika kwa anthu obwerako ku ukapolo anayamba kubwera kwa ine kudzasonkhana. ndipo pa nthawi ya nsembe ya madzulo, ndinadzidzimuka mu mtima wanga wokhumudwa nʼkuyimirira, zovala zanga ndi mwinjiro wanga zikanali zongʼambika ndipo ndinagwada ndi kukweza manja anga kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga ndipo ndinapemphera kuti, “inu allah wanga, ndine wamanyazi ndi wachisoni moti sindingathe kukweza nkhope yanga kwa inu allah wanga, chifukwa machimo athu akwera kupambana mitu yathu, ndipo kulakwa kwathu kwafika ku thambo. ndipo chifukwa cha machimo athu, ifeyo, mafumu athu, ndi ansembe athu takhala akutipereka mʼmanja mwa mafumu a mitundu ina ya anthu kuti atiphe pa nkhondo, atitenge ku ukapolo, atilande zinthu zathu ndi kutichititsa manyazi monga zilili leromu. “koma tsopano, pa kanthawi kochepa, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu mwaonetsa kukoma mtima. inu mwalola kuti ena mwa ife tipulumuke ku ukapolo ndi kutipatsa cholowa mʼmalo anu oyera. mwatipulumutsa ku ukapolo ndi kutipatsa mpumulo pangʼono mu ukapolo wathu. ndifedi akapolo. koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh simunatileke mu ukapolo wathu. mwationetsa chikondi chanu chosasinthika pamaso pa mafumu a ku perisiya. mwatitsitsimutsa kuti timange nyumba yanu pokonzanso mabwinja ake. mwatitchinjiriza mʼdziko la yuda ndi yerusalemu. “koma tsopano, inu allah wathu, kodi tinganene chiyani titachita zoyipa zonsezi? ife taphwanya malamulo anu amene munawapereka kudzera mwa atumiki anu aneneri. inu munati, ‘dziko limene mukulowamolo kuti likhale cholowa chanu, ndi dziko lodetsedwa ndi zonyansa za mitundu ya mʼmayikomo. ndipo adzaza dzikolo ndi zochita zawo zonyansa. nʼchifukwa chake, musapereke ana anu aakazi kuti akwatiwe ndi ana awo aamuna kapena kulola kuti ana awo aakazi akwatiwe ndi ana anu aamuna. musagwirizane nawo, kapena kuchita nawo malonda kuti mukhale amphamvu ndi kudya zokoma za mʼdzikomo ndi kusiyira ana anu dzikoli ngati cholowa chawo mpaka kalekale.’ “tsono pambuyo pa zonse zimene zatigwera chifukwa cha ntchito zathu zoyipa ndi uchimo wathu waukulu, komanso pambuyo poona kuti inu allah wathu simunangotilanga kokha pangʼono kuyerekeza ndi kuchimwa kwathu komanso mwalola kuti ena mwa ife tipulumuke, kodi ife nʼkuphwanyanso malamulo anu ndi kukwatirana ndi anthu amitundu ina amene amachita zonyansa zimenezi? kodi simudzatikwiyira ndi kutiwononga kwathunthu popanda wina wotsala kapena wopulumuka? inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, ndinu wachifundo, pakuti ndife otsala amene tapulumuka monga mmene zilili lero lino. ife tayima pamaso panu ngakhale tikudziwa kuchimwa kwathu pakuti palibe munthu amene angathe kuyima pamaso panu chifukwa cha machimo ake.”

10

pamene ezara ankapemphera ndi kuvomereza tchimo lawo, akulira ndipo atadzigwetsa pansi ku nyumba ya allah, anthu ambiri anabwera kwa iye kudzasonkhana naye. panali amuna, akazi ndi ana, kuchokera mʼdziko lonse la isreali ndipo ankalira kwambiri. ndipo sekaniya, mwana wa yehieli, wa fuko la elamu, anawuza ezara kuti, “ife takhala osakhulupirika kwa allah wathu ndipo takhala tikukwatira akazi achilendo a mayiko akunowa. koma ngakhale zili chomwechi, chikhulupiriro chilipobe pakati pa aisraeli. tsopano tiyeni tichite naye pangano allah wathu, kuti tichotse akazi onsewa ndi ana awo, potsata malangizo a inu mbuye wanga ndi wa anthu amene amaopa malamulo a allah wathu. lolani kuti zichitike motsatira malamulo. tsono dzukani, imeneyi ndi ntchito yanu. ife tikuthandizani. limbani mtima ndipo gwirani ntchitoyi.” choncho ezara anayimirira ndipo analumbiritsa akulu a ansembe, alevi ndi aisraeli onse, kuti adzachitedi monga sekaniya ananenera. tsono onse analumbira. ezara anachoka ku nyumba ya allah napita ku chipinda cha yehohanani, mwana wa eliyasibu. anatandala kumeneko usiku wonse ndipo sanadye chakudya kapena kumwa madzi popeza ankalira chifukwa cha kusankhulupirika kwa anthu obwera ku ukapolo. tsono anthu analengeza mʼdziko lonse la yuda ndi mʼmizinda yonse ya yerusalemu kwa onse ochokera ku ukapolo aja kuti asonkhane ku yerusalemu. ananena kuti wina aliyense amene saonekera pakutha pa masiku atatu, adzalandidwa katundu wake, potsata malangizo a nduna ndi akuluakulu, ndipo adzachotsedwa mʼgulu la anthu obwerako ku ukapolo. choncho anthu onse a mʼdziko la yuda ndi a mʼdziko la benjamini anasonkhana ku yerusalemu asanathe masiku atatu. limeneli linali tsiku la 20 la mwezi wa 9. anthu onse anakhala pansi pa bwalo la nyumba ya allah akunjenjemera chifukwa cha mvula yambiri imene inagwa. ndipo wansembe ezara anayimirira nawuza anthuwo kuti, “inu mwachimwa pomakwatira akazi achikunja ndi kumawonjezera pa tchimo la aisraeli. tsopano lapani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo anu ndi kuchita zimene akufuna. dzipatuleni kwa anthu a mayiko enawa ndi kwa akazi achikunjawa.” gulu lonse la anthu linayankha ndi mawu ofuwula kuti, “nʼzoona! tichita monga mwaneneramu. koma pano pali anthu ambiri ndiponso mvula ikugwa kwambiri, choncho sitingakayime panja. ndiponso ntchitoyi si ya tsiku limodzi kapena awiri, chifukwa tachimwa kwambiri pa zimene tachitazi. tsono mulole kuti atsogoleri athu ayimirire mʼmalo mwa anthu onse. aliyense wa mʼmizinda yathu amene anakwatira mkazi wachikunja abwere pa nthawi imene inu munene, ndipo abwere pamodzi ndi akuluakulu ndi oweruza a mzindawo. choncho mkwiyo wa allah wathu udzatichoka.” koma yonatani yekha mwana wa asaheli ndi yahazieli mwana wa tikiva ndiwo anatsutsapo pa zimenezi. tsono mesulamu ndi mlevi sebetai anawayikira kumbuyo. choncho anthu obwerako ku ukapolo aja anachita zimene zimafunika. ndipo wansembe ezara anasankha amuna amene anali atsogoleri a mabanja potsata mafuko awo ndipo onsewo analembedwa mayina awo. tsiku loyamba la mwezi wa khumi anayambapo kuyifufuza nkhani imeneyi. ndipo pofika tsiku loyamba la mwezi woyamba anali atathana nawo anthu amene anakwatira akazi achilendo aja. nawu mʼndandanda wa ansembe amene anakwatira akazi achikunja: pa banja la yeahoswawa ndi abale ake, ana a yozadaki, panali awa: maaseiya, eliezara, yaribu ndi gedaliya. iwo anatsimikiza zochotsa akazi awo ndipo chifukwa cha kulakwa kwawo aliyense anapereka nkhosa yayimuna ngati nsembe yopepesera machimo. pa banja la imeri panali awa: hanani ndi zebadiya. pa banja la harimu panali awa: maseya, eliya, semaya, yehieli ndi uziya. pa banja la pasuri panali awa: eliyoenai, maseya, ismaeli, netaneli, yozabadi ndi eleasa. pakati pa alevi panali: yozabadi, simei, kelaya (ndiye kuti, kelita). petaya, yuda ndi eliezara. pakati pa oyimba nyimbo panali eliyasibu. ochokera kwa alonda a zipata: salumu, telemu ndi uri. ochokera pakati pa aisraeli ena: a fuko la parosi anali ramiya, iziya, malikiya, miyamini, eliezara, ndi benaya. a fuko la elamu anali mataniya, zekariya, yehieli, abidi, yeremoti ndi eliya. a fuko la zatu anali eliyoenai, eliyasibu, mataniya, yeremoti, zabadi ndi aziza. a fuko la bebai anali yehohanani, hananiya, zabayi ndi atilayi. a fuko la bani anali mesulamu, maluki, adaya, yasubu, seali ndi yeremoti. a fuko la pahati-mowabu anali adina, kelali, benaya, maseya, mataniya, bezaleli, binuyi ndi manase. a fuko la harimu anali eliezara, isiya, malikiya, semaya, simeoni, benjamini, maluki ndi semariya. a fuko la hasumu anali mataneyi, matata, zabadi, elifeleti, yeremayi, manase ndi simei. a fuko la bani anali madai, amramu, uweli, benaya, bediya, keluhi, vaniya, meremoti, eliyasibu, mataniya, matenayi ndi yasu. a fuko la binuyi anali simei, selemiya, natani, adaya, makinadebayi, sasai, sarai, azaleli, selemiya, semariya, salumu, amariya ndi yosefe. a fuko la nebo anali yeiyeli, matitiya, zabadi, zebina, yadai, yoweli ndi benaya. onsewa anakwatira akazi achilendo. tsono anawasudzula akaziwo ndi kuwatumiza kwawo pamodzi ndi ana awo.

nehemiah

1

awa ndi mawu a nehemiya mwana wa hakaliya: pa mwezi wa kisilevi, chaka cha makumi awiri, pamene ndinali mu mzinda wa susa, hanani mmodzi mwa abale anga, anabwera ndi anthu ena kuchokera ku yuda, ndipo ine ndinawafunsa za ayuda otsala amene sanatengedwe ukapolo, ndiponso za mzinda wa yerusalemu. anandiyankha kuti, “amene sanatengedwe ukapolo aja ali pa mavuto aakulu ndipo ali ndi manyazi. khoma la yerusalemu ndilogamukagamuka ndipo zipata zake zinatenthedwa ndi moto.” nditamva zimenezi, ndinakhala pansi ndi kuyamba kulira. ndinalira kwa masiku angapo. ndinkasala zakudya ndi kumapemphera pamaso pa allah wakumwamba. ndinkati: “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wakumwamba, allah wamkulu ndi woopsa. mumasunga pangano ndi kuonetsa chikondi chosasinthika kwa onse amene amakukondani ndi kumvera malamulo anu. tcherani khutu lanu ndi kutsekula maso anu kuti mumve pemphero la mtumiki wanune limene ndikupemphera usana ndi usiku pamaso panu kupempherera aisraeli, atumiki anu. ndikuvomereza machimo a aisraeli amene tinakuchimwirani. ndithu, ine ndi banja la makolo anga tinakuchimwirani. ife tinakuchitirani zoyipa zambiri. sitinamvere mawu anu, malamulo ndi malangizo anu amene munapereka kwa mtumiki wanu mose. “kumbukirani mawu amene munawuza mtumiki wanu mose akuti, ‘ngati mukhala osakhulupirika, ndidzakubalalitsani pakati pa mitundu ina. koma mukabwerera kwa ine, mukamvera malamulo anga ndi kuwatsatadi, ndiye kuti ngakhale anthu anu atabalalika kutali chotani, ine ndidzawasonkhanitsa kuchokera kumeneko ndi kubwera nawo ku malo amene ndinasankha kuti azidzayitanira dzina langa.’ “iwo ndi atumiki anu ndi anthu anu, amene munawawombola ndi mphamvu yanu yayikulu ndi dzanja lanu lamphamvu. inu ambuye tcherani khutu lanu kuti mumve pemphero la mtumiki wanune ndiponso pemphero la atumiki anu amene amakondwera kuchitira ulemu dzina lanu. lolani kuti mtumiki wanune zinthu zindiyendere bwino lero ndi kuti mfumu indichitire chifundo.” nthawi imeneyi nʼkuti ndili woperekera zakumwa kwa mfumu.

2

pa mwezi wa nisani, mʼchaka cha makumi awiri cha ufumu wa aritasasita, atabwera ndi vinyo pamaso pa mfumu ine ndinatenga vinyoyo ndi kupereka kwa mfumu. koma ndinali ndisanakhalepo ndi nkhope yachisoni pamaso pake. tsono mfumu inandifunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani nkhope yako ikuoneka yachisoni pamene iwe sukudwala? ichi si chinthu china koma chisoni cha mu mtima.” ine ndinachita mantha kwambiri. ndinawuza mfumu kuti, “mfumu ikhale ndi moyo wamuyaya! kodi nkhope yanga ilekerenji kuoneka yachisoni pamene mzinda umene kuli manda a makolo anga, wasanduka bwinja ndipo zipata zake zinawonongedwa ndi moto?” apo mfumu inandifunsa kuti, “tsono ukufuna kundipempha chiyani?” ndipo ine ndinapemphera kwa allah wakumwamba. ndipo ndinayankha kuti, “ngati amfumu chingakukondweretseni, ngati mungakomere mtima mtumiki wanune, mundilole kuti ndipite ku yuda, ku mzinda kumene kuli manda a makolo anga kuti ndikawumangenso.” tsono mfumu, mfumukazi itakhala pambali pake, anandifunsa kuti, “kodi kumeneko ukakhalako masiku angati ndipo udzabwera liti?” ndinayiwuza mfumu nthawi yake ndipo inandilola kuti ndipite. ndipo ndinatinso kwa mfumu, “ngati zikondweretse mfumu, mundipatse makalata oti ndikapereke kwa abwanamkubwa a ku chigawo cha patsidya pa yufurate, kuti akandilole kudutsa mwamtendere mpaka nditakafika ku yuda. mundipatsenso kalata yokapereka kwa asafu woyangʼanira nkhalango ya mfumu, kuti akandipatse mitengo yokapangira mitanda ya zipata za nsanja yoteteza nyumba ya allah, mitanda ya khoma la mzinda ndi ya nyumba yokhalamo ine.” mfumu indipatse zomwe ndinapempha popeza mavawelomakonsonanti-yeahoh wokoma mtima anali nane. choncho ndinanyamuka ulendo wanga ndipo ndinafika kwa abwanamkubwa a chigawo cha patsidya pa yufurate ndipo ndinawapatsa makalata a mfumu. mfumu nʼkuti itatumiza akulu ankhondo ndi okwera pa akavalo kuti atsagane nane. sanibalati wa ku horoni ndi tobiya wa ku amoni atamva zimenezi, iwo anayipidwa kwambiri kuti wina wabwera kudzachitira zabwino aisraeli. ndinafika ku yerusalemu, ndipo ndinakhala kumeneko masiku atatu. sindinawuze munthu aliyense za zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayika mu mtima mwanga kuti ndichitire mzinda wa yerusalemu. choncho ndinanyamuka usiku pamodzi ndi anthu ena owerengeka. ndinalibe bulu wina aliyense kupatula amene ndinakwerapo. ndinatuluka usiku podzera ku chipata cha ku chigwa ndi kuyenda kupita ku chitsime cha chirombo chamʼmadzi mpaka ku chipata cha zinyalala. ndinayangʼana makoma a yerusalemu, amene anagwetsedwa, ndi zipata zake, zimene zinawonongedwa ndi moto. kenaka ndinapita ku chipata cha kasupe ndi ku dziwe la mfumu. koma panalibe malo okwanira akuti bulu wanga adutse. kotero usikuwo ndinapita ku chigwa, ndikuyangʼana khomalo. pomaliza ndinabwerera ndi kukalowanso mu mzinda kudzera ku chipata cha ku chigwa. akuluakulu sanadziwe kumene ndinapita kapena zimene ndimachita, chifukwa pa nthawiyi nʼkuti ndisananene kalikonse kwa ayuda kapena ansembe, anthu olemekezeka kapena akuluakulu, kapena wina aliyense amene anali woyenera kugwira ntchitoyi. ndinawawuza kuti, “inu mukuona mavuto amene tili nawo. mukuona kuti mzinda wa yerusalemu wasanduka bwinja ndipo zipata zake zatenthedwa ndi moto. tsono tiyeni timangenso makoma a yerusalemu ndipo sitidzachitanso manyazi.” ndinawawuza za mmene mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga anandichitira zabwino ndiponso mawu amene mfumu inandiwuza. tsono anati, “tiyeni tiyambenso kumanga.” kotero analimbitsana mtima kuti ayambenso ntchito yabwinoyi. koma sanibalati wa ku horoni, tobiya wa ku amoni ndi gesemu mwarabu atamva zimenezi, anatiseka ndi kutinyoza. iwo anafunsa kuti, “kodi muti ndi chiyani chimene mukuchitachi? kodi mufuna kuwukira mfumu?” koma ndinawayankha kuti, “allah wakumwamba atithandiza kuti zinthu zitiyendere bwino. ife antchito ake tiyambapo kumanga. koma inu mulibe gawo lanu muno mu yerusalemu. mulibe chokuyenerezani kulandira malo ano. mulibenso chilichonse muno chokumbutsa za inu.”

3

pambuyo pake eliyasibu mkulu wa ansembe ndi ansembe anzake anayamba kugwira ntchito ndipo anamanganso chipata cha nkhosa. iwo anachipatulira allah ndipo anayika zitseko zake. khoma limene analipatula linafika mpaka pa nsanja ya zana ndi nsanja ya hananeli. anthu a ku yeriko anamanga chigawo china pambali pake ndipo zakuri mwana wa imuri anamanga chigawo chinanso choyandikana nawo. chipata cha nsomba chinamangidwanso ndi ana a fuko la hasena. iwo anayika mitanda yake ndi zitseko, zotsekera zake, ndi mipiringidzo yake. meremoti mwana wa uriya, mwana wa hakozi, anakonza chigawo choyandikana nacho. motsatana naye, mesulamu mwana wa berekiya, mwana wa mesezabeli anakonza chigawo china. pambali pake, zadoki mwana wa baana anakonzanso chigawo china. pambali pa iwowa anthu a ku tekowa anakonza chigawo china. koma wolemekezeka awo anakana kugwira ntchito imene akuluakulu awo anawapatsa. chipata cha yesana chinakonzedwa ndi yoyada mwana wa paseya ndi mesulamu mwana wa besodeya. iwo anayika mitanda yake ndi kuyika zitseko, zotsekera zake ndi mipiringidzo yake. pambali pawo melatiya mgibeyoni ndi yadoni mmerenoti ndiponso anthu a ku gibiyoni ndi a ku mizipa anakonza chigawo chawo mpaka ku nyumba ya bwanamkubwa wa chigawo cha patsidya pa yufurate. pambali pawo uzieli mwana wa harihaya wa mʼgulu amisiri osula golide anakonzanso chigawo china. pambali pake hananiya mmodzi mwa anthu oyenga mafuta onunkhira, anakonzanso chigawo china. iwo anakonzanso yerusalemu mpaka ku khoma lotambasuka. refaya mwana wa huri wolamulira theka la chigawo cha yerusalemu anakonza chigawo china motsatana nawo. kulumikiza ichi, yedaya mwana wa harumafi anakonza chigawo choyangʼanana ndi nyumba yake, ndipo hatusi mwana wa hasabaneya anakonzanso motsatana naye. malikiya mwana wa harimu ndi hasubu mwana wa pahati-mowabu anakonzanso chigawo china ndiponso nsanja ya ngʼanjo. salumu mwana wa halohesi wolamulira theka la chigawo cha yerusalemu, anakonzanso chigawo chotsatana nawo mothandizidwa ndi ana ake akazi. chipata cha ku chigwa chinakonzedwa ndi hanuni ndi anthu okhala ku zanowa. iwo anachimanganso ndi kuyika zitseko zake ndi zotsekera ndi mipiringidzo yake. iwo anakonzanso khoma lotalika mamita 450 mpaka ku chipata cha zinyalala. chipata cha zinyalala chinakonzedwa ndi malikiya mwana wa rekabu, wolamulira chigawo cha beti-hakeremu. iye anachimanganso ndi kuyika zitseko zake, zotsekera zake ndi mipiringidzo. chipata cha kasupe chinakonzedwa ndi saluni mwana wa koli-hoze, wolamulira chigawo cha mizipa. iye anachimanganso ndi kuyikanso denga ndiponso zitseko, zotsekera ndi mipiringidzo yake. iye anakonzanso khoma la dziwe la siloamu limene lili pafupi ndi munda wa mfumu mpaka ku makwerero otsikira potuluka mzinda wa davide. pambali pa iyeyo, nehemiya mwana wa azibuki, wolamulira theka la chigawo cha beti zuri anakonza chigawo china mpaka kumalo oyangʼanana ndi manda a davide, mpaka ku dziwe lokumba ndi ku nyumba ya anthu ankhondo. pambali pake alevi anakonza chigawo china, ndipo mtsogoleri wawo anali rehumi mwana wa bani. pambali pa iye hasabiya wolamulira theka la chigawo cha keyila anagwira ntchito ku chigawo chake. pambuyo pa iyeyu abale awo anapitiriza kukonza, ndipo mtsogoleri wawo anali bawai mwana wa henadadi, wolamulira theka lina la chigawo cha keyila. motsatana naye ezeri mwana wa yeahoswawa, wolamulira mizipa anakonza chigawo chinanso choyangʼanana ndi chikweza chofikira ku nyumba yosungira zida za nkhondo pa ngodya. motsatana naye, baruki mwana wa zakai anakonzanso chigawo china kuchokera pa ngodya mpaka pa chitseko cha nyumba ya eliyasibu mkulu wa ansembe. motsatana naye, meremoti mwana wa uriya, mwana wa hakozi anakonzanso chigawo china kuchokera ku chitseko cha nyumba ya eliyasibu mpaka kumapeto kwake. pambuyo pake ansembe okhala ku chidikha anakonzanso chigawo china. pambuyo pawo, benjamini ndi hasubu anakonza kutsogolo kwa nyumba zawo. ndipo motsatana nawo, azariya mwana wa maaseya mwana wa ananiya, anakonza chigawo choyangʼanana ndi nyumba zawo. motsatana naye, binuyi mwana wa henadadi anakonzanso chigawo china, kuchokera pa nyumba ya azariya kukafika potsirizira pa ngodya. palali mwana uzai anakonza chigawo china choyangʼanana ndi ngodya ndi nsanja yotuluka pa nyumba yapamwamba ya mfumu ku bwalo la alonda. motsatana naye, pedaya mwana wa parosi, ndi otumikira mʼnyumba ya allah amene amakhala pa khoma la ofeli anakonza chigawo china mpaka pa malo oyangʼanana ndi chipata cha madzi kuloza kummawa ndiponso nsanja yayitali ija. motsatana nawo, anthu a ku tekowa anakonzanso chigawo china choyangʼanana ndi nsanja ija yayikulu ndi yayitali mpaka ku khoma la ofeli. kuyambira ku chipata cha akavalo anakonza ndi ansembe ena ndipo aliyense amakonza khoma loyangʼanana ndi nyumba yake. motsatana nawo, zadoki mwana wa imeri anakonza chigawo china choyangʼanana ndi nyumba yake. motsatana naye, semeya mwana wa sekaniya, mlonda wa chipata cha kummawa, anakonzanso khoma. hananiya mwana wa selemiya ndiponso hanuni mwana wachisanu ndi chimodzi wa zalafi anakonza chigawo china. motsatana naye, mesulamu mwana wa berekiya anakonza chigawo choyangʼanana ndi chipinda chake. motsatana naye, malikiya mmodzi mwa amisiri a golide anakonza chigawo china mpaka ku nyumba ya atumiki a ku nyumba ya allah ndiponso ku nyumba ya anthu amalonda moyangʼanana ndi chipata cha mifikade ndiponso mpaka pa chipinda chapamwamba chapangodya. ndipo pakati pa chipinda chapamwamba chapangodya ndi chipata cha nkhosa anakonza ndi amisiri a golide ndi anthu amalonda.

4

sanibalati atamva kuti tikumanganso khoma anapsa mtima nayamba kuseka ndi kunyogodola ayuda kwambiri. ndipo anayankhula pamaso pa abale ake ndi asilikali a samariya kuti, “kodi ayuda ofowokawa akuchita chiyani? kodi iwo nʼkumanganso khoma? kodi adzaperekanso nsembe? kodi adzatsiriza ntchitoyi tsiku limodzi? kodi adzachita kutenga miyala yakale ija ndi mmene inapseramo?” tobiya wa ku amoni, amene anali naye anati, “chimene akumangacho ngati nkhandwe itakwerapo, itha kugwetsa khoma lawolo!” tsono ndinayamba kupemphera kuti, “timvereni, inu allah wathu, mmene akutinyozera. mulole kuti mawu awo onyoza awabwerere, ndipo atengedwe ukapolo ku dziko lachilendo. musawakhululukire mphulupulu zawo kapena kufafaniza machimo awo pamaso panu popeza aputa ukali wanu pamaso pa anthu omanga khoma.” choncho ife tinamangabe khomalo kufikira lonse litafika theka la msinkhu wake, chifukwa chakuti anthu anagwira ntchitoyo ndi mtima wawo wonse. koma pamene sanibalati, tobiya, aarabu, aamoni ndi anthu a ku asidodi anamva kuti ntchito yokonzanso makoma a yerusalemu ikupitirirabe ndipo kuti mipata ikutsekedwa, anapsa mtima kwambiri. tsono onse anapangana za chiwembu kuti abwere ndi kudzathira nkhondo anthu a ku yerusalemu ndi kuyambitsa mapokoso pakati pawo. koma ife tinapemphera kwa allah wathu ndipo tinayika alonda otiteteza kwa adaniwo usiku ndi usana. pa nthawi yomweyi anthu a ku yuda anati, “mphamvu za anthu onyamula zinyalala zikutha ndipo pali zinyalala zambiri. choncho ife sititha kumanga khomali.” adani athunso anati, “iwo asanadziwe izi, kapena kutiona, tidzakhala tili pakati pawo ndipo tidzawapha ndi kuyimitsa ntchitoyo.” ndipo ayuda amene ankhala pafupi ndi adani athuwo anabwera kakhumi konse kuchokera konse kumene ankakhala kudzatiwuza kuti tibwereko ku ntchito. choncho kumbuyo kwa khoma, cha mʼmunsi mwake komanso malo amene anali asanathe ndinayikamo anthu mʼmabanja atatenga malupanga, mikondo ndi mauta awo. popeza anthu ankachita mantha, tsono ndinawawuza anthu olemekezeka, akuluakulu ndiponso anthu onse kuti, “musawaope. kumbukirani kuti ambuye ndi wamkulu ndipo ndi woopsa. choncho menyerani nkhondo abale anu, ana aamuna ndi aakazi, akazi anu ndi nyumba zanu.” adani athu atamva kuti ife tadziwa za chiwembu chawo, anadziwanso kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh walepheretsa zimene ankafuna kutichita. choncho tinabwerera aliyense ku ntchito yake yomanga khoma. kuyambira tsiku limenelo mpaka mʼtsogolo mwake, theka la antchito anga linkagwira ntchito, pamene theka linalo limatenga mikondo, zishango, mauta ndi kuvala malaya azitsulo. akuluakulu ankalimbikitsa ayuda onse amene ankamanga khoma. anthu onyamula zinyalala aja ankagwira ntchito ndi dzanja limodzi, dzanja linali atanyamula chida chankhondo. mʼmisiri aliyense ankamangirira lupanga lake mʼchiwuno mwake akamagwira ntchito. koma munthu woyimba lipenga anali pambali panga nthawi zonse. ndipo ine ndinati kwa anthu olemekezeka ndi anthu ena onse, “ntchitoyi ndi yayikulu ndipo ili padera lalikulu ndipo ifeyo takhala motayanatayana kwambiri pa khoma. tsono kulikonse kumene muliko, mukamva kulira kwa lipenga bwerani mudzasonkhane kumene kuli ine kuno. allah wathu adzatimenyera nkhondo.” choncho enafe tinapitiriza kugwira ntchito, pamene theka lina linkanyamula mikondo kuyambira mʼbandakucha mpaka nyenyezi zitaoneka. pa nthawi imeneyo ndinawuzanso anthuwo kuti, “aliyense pamodzi ndi wantchito wake agone mu yerusalemu kuti tikhale ndi otilondera usiku ndi kuti masana tizigwira ntchito.” choncho ine, anzanga, antchito anga, ndi anthu otiteteza amene ankanditsata panalibe ndi mmodzi yemwe anavula zovala zake pogona. aliyense anasunga chida chake chankhondo pambali pake.

5

tsono anthu ena ndi akazi awo anayamba kudandaula kwambiri chifukwa cha ayuda anzawo. ena ankanena kuti, “ife ndi ana athu aamuna ndi aakazi, tilipo ochuluka kwambiri. choncho tikufuna tirigu kuti tidye ndi kukhala ndi moyo.” panali ena amene ankanena kuti, “ife tikuchita kupereka minda yathu, mitengo yathu ya mphesa ndi nyumba zathu ngati chikole kuti tipeze tirigu chifukwa njala yakula.” panalinso ena amene ankanena kuti, “ife tinachita kukongola ndalama zoti tipereke msonkho wa minda ndi mitengo yathu ya mphesa kwa mfumu. ngakhale kuti ndife amodzi ndi abale athuwa, ndipo ngakhalenso ana athu ndi ofanana ndi ana awo, ife tikukakamiza ana athu kuti akhale akapolo. ena mwa ana athu aakazi atengedwa kale ukapolo. ife tilibe mphamvu yochitapo kanthu popeza anthu ena anatenga kale minda yathu ndi mitengo yathu ya mphesa.” nditamva madandawulo awo ndi zimene amanenazi ndinapsa mtima kwambiri. nditalingalira bwino ndinatsimikiza zoti ndichitepo kanthu ndipo kenaka ndinawadzudzula anthu olemekezeka ndi akuluakuluwo. ndinawawuza kuti, “zoona ndithu inu nʼkumalipiritsana chiwongoladzanja chachikulu anthu apachibale nokhanokha!” choncho ndinayitanitsa msonkhano waukulu kuti ndiwazenge mlandu ndipo ndinati, “monga zakhaliramu ife tikutha kuwombola abale anthu amene anagulitsidwa ukapolo kwa anthu ena. kodi tsopano inu mukugulitsanso abale anu kwa anzawo kuti ife tiwumirizidwe kuwawombola?” iwo anakhala chete, chifukwa sanapeze mawu oti anene. kotero ndinapitiriza kunena kuti, “zimene mukuchitazi si zabwino. kodi inu simungakhale ndi moyo woopa allah wathu kuti tipewe kunyoza kwa adani athu, anthu a mitunda inayi? ine ndi abale anga ndiponso antchito anga tikuwakongozanso anthuwa ndalama ndi tirigu. ndipo tiyeni tilekeretu zolandira chiwongoladzanja! abwezereni lero lomwe minda yawo, mitengo ya mphesa, mitengo ya olivi ndiponso nyumba zawo. muwabwezerenso chiwongoladzanja cha ndalama, tirigu, vinyo ndi mafuta zimene munatenga.” iwo anayankha kuti, “ife tidzawabwezera zimenezi popanda kupemphapo kanthu kalikonse kwa iwo. tidzachita monga mwanena.” pambuyo pake ndinayitanitsa ansembe ndipo pamaso pawo ndinawalumbiritsa atsogoleriwo ndi akuluakuluwo kuti adzachitadi zomwe analonjezazo. ndipo inenso ndinakutumula chovala changa ndi kuti, “chimodzimodzinso allah akutumule munthu wosasunga malonjezano ake. amulande nyumba yake ndi katundu wake ndi kumusandutsa mʼmphawi!” apo msonkhano wonse unati, “ameni” natamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo anthu aja anachita monga analonjezera. ndiponso kuyambira nthawi imene anandisankha kuti ndikhale bwanamkubwa wa dziko la yuda, kuchokera chaka cha makumi awiri mpaka chaka cha 32 muulamuliro wa ufumu wa aritasasita, ndiye kuti kwa zaka zokwana 12, ine ngakhale abale anga sitinalandire chakudya choyenerera bwanamkubwa. koma abwanamkubwa akale ankasautsa anthu. iwo ankalanda anthu chakudya ndi vinyo ndi kuwalipiritsanso masekeli asiliva makumi anayi. ngakhalenso antchito awo amavutitsa anthu kwambiri. koma ine sindinachite zimenezo chifukwa ndimaopa allah. ndiponso ndinadzipereka kugwira ntchito yomanga khoma la mzinda wa yerusalemu popanda ngakhale kugulapo munda. antchito anganso anasonkhana komweko kuti agwire ntchito ndipo sitinafunenso malo ena. kuwonjezera apa, ndinkadyetsa ayuda, akuluakulu kuphatikizanso anthu amene ankabwera kwa ife kuchokera kwa mitundu ya anthu otizungulira okwanira 150. tsiku lililonse pamaphikidwa ngʼombe imodzi, nkhosa zabwino zisanu ndi imodzi pamodzi ndi nkhuku. ndipo pakutha pa masiku khumi aliwonse pankakhala matumba achikopa ochuluka a vinyo wa mitundu yonse. ngakhale zinali choncho, ine sindinatenge chakudya choperekedwa kwa bwanamkubwa, chifukwa izi zinali zosautsa anthu. kuti zinthu zindiyendere bwino, kumbukirani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga pa zonse zimene ndachitira anthu awa.

6

pamenepo sanibalati, tobiya, gesemu mwarabu ndi adani athu anamva kuti ndatsiriza ntchito yomanganso khoma ndi kuti palibe mpata umene watsala ngakhale kuti pa nthawi imeneyi ndinali ndisanayike zitseko pa zipata. sanibalati ndi gesemu, ananditumizira uthenga uwu: “bwerani tidzakumane pa mudzi wina ku chigwa cha ono.” koma iwo anakonzekera kuti akandichite chiwembu kumeneko. choncho ine ndinatuma amithenga ndi yankho ili: “ine ndikugwira ntchito yayikulu kuno ndipo sindingathe kubwera kumeneko. kodi ntchito iyime pofuna kuti ndibwere kumeneko?” ananditumizira uthenga umodzimodzi omwewu kanayi ndipo ndinawayankha chimodzimodzi. tsono kachisanu, sanibalati anatumiza wantchito wake ndi kalata yosamata. mu kalatamo munali mawu akuti, “pali mphekesera pakati pa mitundu ya anthu, ndiponso gesemu akunena zomwezo kuti inu ndi ayuda onse mufuna kuwukira boma. nʼchifukwa chake mukumanga khoma. mphekeserazo zikutinso inu mukufuna kudzakhala mfumu yawo. mwayikanso kale aneneri amene adzalengeza za iwe mu yerusalemu kuti ‘mu yuda muli mfumu!’ tsono nkhani iyi imveka ndithu kwa mfumu. choncho bwerani kuti tidzakambirane.” ine ndinatumiza yankho ili: “pa zimene mukunenazo, palibe chimene chinachitikapo. inu mukungozipeka mʼmutu mwanu.” apa adani athu onsewa ankangofuna kutiopseza. iwo ankaganiza kuti “tichita mantha ndi kuleka kugwira ntchito.” tsono ndinapemphera kuti, “inu allah ndilimbitseni mtima.” tsiku lina ndinapita ku nyumba ya semaya mwana wa delaya mwana wa mehatabeli. tsono anandiwuza kuti, “tiyeni tikakumanire ku nyumba ya allah. tikabisale mʼmenemo ndi kutseka zitseko chifukwa akubwera kudzakuphani. ndithu usiku uno akubwera kudzakuphani.” koma ndinayankha kuti, “kodi munthu ngati ine nʼkuthawa? kapena munthu wofanana ndi ine nʼkupita ku nyumba ya allah kuti apulumutse moyo wake? ayi, ine sindipita!” ndinazindikira kuti allah sanamutume koma kuti anayankhula mawu oloserawa motsutsana nane chifukwa tobiya ndi sanibalati anamulemba ntchitoyi. iye analembedwa ntchitoyi ndi cholinga choti ine ndichite mantha, ndithawe. ndikanatero ndiye kuti ndikanachimwira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso iwowo akanandiyipitsira mbiri yanga ndi kumandinyoza. tsono ndinapemphera kuti, “inu allah wanga, kumbukirani tobiya ndi sanibalati chifukwa cha zimene achita. kumbukiraninso mneneri wamkazi nowadiya ndi aneneri amene akhala akufuna kundiopseza.” ndipo khoma linatsirizidwa kumanga pa tsiku la 25 la mwezi wa eluli. linamangidwa pa masiku okwana 52. adani athu onse atamva izi, mitundu yonse ya anthu yozungulira inachita mantha ndi kuchita manyazi. iwo anazindikira kuti ntchitoyo inachitika ndi thandizo la allah wathu. komanso masiku amenewo anthu olemekezeka a ku yuda ankalemberana naye makalata ambiri ndi tobiyayo, pakuti anthu ambiri a ku yuda anali atalumbira kale kuti adzagwira naye ntchito popeza anali mkamwini wa sekaniya mwana wa ara, ndipo mwana wake yehohanani anakwatira mwana wamkazi wa mesulamu mwana wa berekiya. kuwonjezera apo, anthu ankasimba za ntchito zake zabwino ine ndili pomwepo ndipo anakamuwululira mawu anga. choncho tobiyayo ankatumiza makalata ondiopseza.

7

khoma linamangidwa ndipo zitseko zinayikidwa. pambuyo pake alonda a nyumba ya allah, oyimba nyimbo ndiponso alevi anasankhidwa. kenaka ine ndinasankha mʼbale wanga hanani pamodzi ndi hananiya woyangʼanira nsanja yankhondo kukhala olamulira yerusalemu chifukwa iyeyu anali munthu odalirika ndi woopa allah kuposa anthu ena. ine ndinawawuza kuti, “musalole kuti zipata za yerusalemu zitsekulidwe mpaka dzuwa litatentha, ndipo alonda asanaweruke aonetsetse kuti atseka zitseko ndi kuzipiringidza. musankhe alonda pakati pa anthu okhala mu yerusalemu, ena akhale pa malo pawo ndi ena akhale moyangʼanana ndi nyumba zawo.” tsono mzinda wa yerusalemu unali wotambasuka ndiponso waukulu koma munali anthu ochepa ndipo nyumba zinali zisanamangidwe. ndipo allah wanga anayika mu mtima mwanga maganizo oti ndisonkhanitse anthu olemekezeka, akuluakulu ndi anthu onse kuti alembetse mayina mwa mabanja awo. ndinapeza buku limene munalembedwa mayina a mabanja a iwo amene anayamba kubwera kuchokera ku ukapolo. izi ndi zimene ndinazipeza zitalembedwa mʼmenemo: awa ndi anthu a mʼchigawo cha yuda amene anabwerera kuchokera ku ukapolo amene nebukadinezara mfumu ya babuloni anawatenga ukapolo. iwo anabwerera ku yerusalemu ndi ku yuda, aliyense ku mzinda wa makolo ake. anabwera pamodzi ndi atsogoleri awa: zerubabeli, yeahoswawa, nehemiya, azariya, raamiya, nahamani, mordekai, bilisani, misipereti, bigivai, nehumu ndi baana. tsono chiwerengero cha anthu a ku isreali chinali chotere: zidzukulu za parosi 2,172 zidzukulu za sefatiya 372 zidzukulu za ara 652 zidzukulu za pahati-mowabu (kudzera mu mʼbado wa yeahoswawa ndi yowabu) 2,818 zidzukulu za elamu 1,254 zidzukulu za zatu 845 zidzukulu za zakai 760 zidzukulu za binuyi 648 zidzukulu za bebai 628 zidzukulu za azigadi 2,322 zidzukulu za adonikamu 667 zidzukulu za abigivai 2,067 zidzukulu za adini 655 zidzukulu za ateri (kudzera mwa hezekiya) 98 zidzukulu za hasumu 328 zidzukulu za bezayi 324 zidzukulu za harifu 112 zidzukulu za gibiyoni 95. anthu a ku betelehemu ndi netofa 188 anthu a ku anatoti 128 anthu a ku beti-azimaveti 42 anthu a ku kiriati yeyarimu kefira ndi beeroti 743 anthu a ku rama ndi geba 621 anthu a ku mikimasi 122 anthu a ku beteli ndi ai 123 anthu a ku nebo winayo 52 ana a elamu wina 1,254 zidzukulu za harimu 320 zidzukulu za yeriko 345 zidzukulu za lodi, hadidi ndi ono 721 zidzukulu za senaya 3,930. ansembe anali awa: a banja la yedaya (ndiye kuti zidzukulu za yeahoswawa) 973 zidzukulu za imeri 1,052 zidzukulu za pasi-huri 1,247 zidzukulu za harimu 1,017. alevi anali awa: a banja la yeahoswawa ndi kadimieli, ndiye kuti zidzukulu za hodaviya 74. anthu oyimba:    zidzukulu za asafu 148. alonda a ku nyumba ya allah anali awa: zidzukulu za    salumu, ateri, talimoni, hatita ndi sobai 138. anthu ogwira ntchito ku nyumba ya allah anali awa: zidzukulu za    ziha, zidzukulu za hasufa, zidzukulu za tabaoti, zidzukulu kerosi, zidzukulu za siya, zidzukulu za padoni zidzukulu za lebana za hagaba, ndi za salimayi, zidzukulu za hanani, zidzukulu za gideli, zidzukulu za gahari, zidzukulu za reyaya, zidzukulu za rezini, zidzukulu za nehoda, zidzukulu za gazamu, zidzukulu za uza, zidzukulu za paseya, zidzukulu za besai, zidzukulu za meunimu, zidzukulu za nefusimu, zidzukulu za bakibuku, zidzukulu za hakufa, zidzukulu za harihuri, zidzukulu za baziliti, zidzukulu za mehida, zidzukulu za harisa, zidzukulu za barikosi, zidzukulu za sisera, zidzukulu za tema zidzukulu za neziya, ndi zidzukulu za hatifa. zidzukulu za antchito a solomoni: zidzukulu za    sotai, zidzukulu za sofereti, zidzukulu za perida zidzukulu za yaala, zidzukulu za darikoni, zidzukulu za gideli, zidzukulu za sefatiya, zidzukulu za hatilu    zidzukulu za pokereti-hazebaimu ndi zidzukulu amoni. anthu onse ogwira ntchito ku nyumba ya allah pamodzi ndi zidzukulu za antchito a solomoni analipo 392. ali munsiwa anachokera ku teli-mela, teri-harisa, kerubi, adoni, ndi imeri, koma sanathe kunena mwa tchutchutchu kuti makolo awo kapena mafuko awo analidi aisraeli kapena ayi. zidzukulu za    delaya, zidzukulu za tobiya ndi zidzukulu za nekoda 642. ndiponso ena pakati pa ansembe anali awa: zidzukulu za hobiya, zidzukulu za hakozi ndi zidzukulu za barizilai (munthu amene anakwatira mwana wamkazi wa barizilai wa ku giliyadi ndipo amatchedwa dzina limenelo). iwowa anafufuzafufuza mayina awo mʼbuku la mibado ya mabanja awo ndipo sanapeze mayina awo kotero anachotsedwa pa unsembe nawerengedwa ngati odetsedwa pa chipembedzo. choncho bwanamkubwa anawawuza anthuwo kuti asamadye nawo chakudya china chilichonse choperekedwa kwa allah mpaka patapezeka wansembe wodziwa kugwiritsa bwino ntchito ya urimu ndi tumimu. chiwerengero chonse cha anthuwa chinali 42,360. kuwonjezera pamenepa panali antchito awo aamuna ndi aakazi 7,337 ndiponso anthu aamuna ndi aakazi oyimba nyimbo okwanira 245. panali akavalo 736, abulu angʼonoangʼono 245. ngamira zawo zinalipo 435 ndipo abulu analipo 6,720. atsogoleri ena a mabanja anapereka mphatso zothandizira ntchito. bwanamkubwa anapereka ku thumba losungira chuma, ndalama zagolide za makilogalamu asanu ndi atatu, mabeseni makumi asanu ndi zovala za ansembe 530. atsogoleri ena amabanja anapereka ku thumba losungira chuma ndalama zagolide zokwana makilogalamu 168, ndiponso ndalama za siliva zokwana makilogalamu 1,250. anthu ena onse otsala anapereka ndalama zagolide zokwana makilogalamu 168, ndalama za siliva zokwana makilogalamu 140, ndiponso zovala za ansembe 67. choncho ansembe, alevi, alonda a nyumba ya allah, anthu oyimba nyimbo, ena mwa anthu wamba, ogwira ntchito ku nyumba ya allah pamodzi ndi aisraeli ena onse ankakhala mʼmizinda yawo. pofika mwezi wachisanu ndi chiwiri aisraeli onse anali atakhazikika mʼmizinda yawo.

8

anthu onse anasonkhana ngati munthu mmodzi pabwalo limene lili patsogolo pa chipata cha madzi. iwo anawuza mlembi ezara kuti abwere ndi buku la malamulo a mose limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka kwa aisraeli. choncho pa tsiku loyamba la mwezi wachisanu ndi chiwiri wansembe ezara, anabwera ndi buku la malamulo ku msonkhano wa amuna, akazi ndi ana onse amene ankatha kumvetsa zinthu bwino. choncho ezara anawerenga bukulo atayangʼana bwalo la chipata cha madzi kuyambira mmawa mpaka masana pamaso pa amuna, akazi ndi onse amene ankamvetsa bwino zinthu. ndipo anthu onse anatchera khutu kuti amve malamulowo. mlembi ezara anayimirira pa nsanja ya mitengo imene anthu anamanga chifukwa cha msonkhanowu. ku dzanja lake lamanja kunayimirira matitiya, sema, anaya, uriya, hilikiya ndi maaseya, ndipo kudzanja lake lamanzere kunali pedaya, misaeli, malikiya, hasumu, hasibadana, zekariya ndi mesulamu. tsono ezara anatsekula buku, akuona popeza anayima pa nsanja. pamene anafutukula bukulo anthu onse anayimirira. ezara anatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wamkulu, ndipo anthu onse anakweza manja awo ndi kuyankha kuti, “ameni, ameni.” pambuyo pake onse anaweramitsa pansi mitu yawo napembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh akanali chizolikire choncho. anthuwo atayimiriranso alevi awa: yeahoswawa, bani, serebiya, yamini, akubu, sabetayi, hodiya, maaseya, kerita, azariya, yozabadi, hanani ndi pelaya anawathandiza kuti amvetse bwino malamulowo. iwo anawerenga buku la malamulo a allah momveka bwino ndi kutanthauzira mawuwo kuti anthu amvetse bwino zowerengedwazo. tsono bwanamkubwa nehemiya pamodzi ndi wansembe ndi mlembi ezara komanso alevi amene amaphunzitsa anthu anati kwa anthu onse, “lero ndi tsiku lopatulika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. musakhale ndi chisoni ndipo musalire.” anayankhula choncho popeza anthu onse ankalira atamva mawu a buku la malamulo lija. nehemiya anatinso, “pitani, kachiteni phwando ku nyumba ndipo mukawagawireko ena amene alibe kanthu kalikonse popeza lero ndi tsiku lopatulika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. musakhale ndi chisoni, pakuti chimwemwe cha mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye mphamvu yanu.” alevi anakhalitsa bata anthu onse powawuza kuti, “khalani chete, pakuti lero ndi tsiku lopatulika ndipo musakhale ndi chisoni.” anthu onse anachoka kupita kukadya ndi kumwa. chakudya china anatumiza kwa anzawo. choncho panali chikondwerero chachikulu popeza tsopano anali atamvetsa bwino mawu a allah amene anawawerengera ndi kuwafotokozerawo. mmawa mwake atsogoleri a mabanja pamodzi ndi ansembe ndi alevi anasonkhana kwa ezara, mlembi wa malamulo kuti aphunzire mawu a malamulowo. tsono anapeza kuti zinalembedwa mʼbuku la malamulo kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula kudzera mwa mose kuti aisraeli azikhala mʼzithando pa nthawi yonse ya chikondwerero cha mwezi wachisanu ndi chiwiri. choncho analengeza ndi kufalitsa mʼmizinda yawo yonse ndi mu yerusalemu kuti, “pitani ku phiri mukadule nthambi za mtengo wa olivi, za mtengo wa olivi wa kutchire, za mtengo wa mchisu, za mtengo wa mgwalangwa ndiponso za mitengo ina ya masamba, zomangira zithando monga zalembedweramu ndi kubwera nazo.” choncho anthu anapita kukatenga nthambi ndipo aliyense anadzimangira misasa pa denga ya nyumba yake, mʼmabwalo awo, mʼmabwalo a nyumba ya allah, mʼbwalo la pa chipata cha madzi ndiponso mʼbwalo la pa chipata cha efereimu. gulu lonse la anthu limene linabwera ku ukapolo linamanga misasa ndipo linakhala mʼmenemo. kuyambira nthawi ya yeahoswa mwana wa nuni mpaka tsiku limenelo nʼkuti aisraeli asanachitepo zimenezi. choncho panali chimwemwe chachikulu. tsiku ndi tsiku, kuyambira tsiku loyamba mpaka lomaliza, ezara ankawerenga buku la malamulo a allah. anthu anachita chikondwerero masiku asanu ndi awiri. pa tsiku lachisanu ndi chitatu panachitika msonkhano potsata buku la malamulo lija.

9

pa tsiku la 24 la mwezi womwewo, aisraeli anasonkhana pamodzi ndi kusala chakudya, kuvala ziguduli ndi kudzithira dothi pa mutu. aisraeliwa anadzipatula pakati pa anthu a mitundu ina ndipo anayimirira nayamba kuwulula machimo awo ndi zolakwa za makolo awo. anthuwo anayimirira pomwepo, ndipo anamva mawu a mʼbuku la malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwerengedwa kwa maora enanso atatu ndipo anakhala maora ena atatu akuwulula machimo awo ndi kupembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo. pa makwerero okhalapo alevi anayimirirapo anthu awa: yeahoswawa, bani, kadimieli, sebaniya, buni, serebiya, bani ndi kenani. iwowa ankapemphera mokweza mawu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo. ndipo alevi awa: yeahoswawa, kadimieli, bani, hasabaneya, serebiya, hodiya, sebaniya ndi petahiya anati: “imirirani ndipo mutamande mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, amene ndi wamuyaya.” “litamandike dzina lake laulemerero limene liposa madalitso ndi matamando onse. inu nokha ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh. munalenga kumwamba, ngakhale kumwambamwamba, zolengedwa zonse zimene zili mʼmenemo. munalenga dziko ndi zonse zokhalamo, nyanja ndi zonse zili mʼmenemo. zonse mumazisunga ndi moyo ndipo zonse za kumwamba zimakupembedzani. “inu ndinu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah amene munasankha abramu ndi kumutulutsa mʼdziko la uri wa ku kaldeya ndi kumutcha dzina lake abrahamu. inu munaona kuti mtima wake unali wokhulupirika kwa inu, ndipo munapangana naye pangano lakuti mudzapereka kwa zidzukulu zake dziko la akanaani ahiti, aamori, aperezi, ayebusi ndi agirigasi. inu mwasunga lonjezo lanu chifukwa ndinu wolungama. “munaona kuzunzika kwa makolo athu ku igupto. munamva kufuwula kwawo pa nyanja yofiira. inu munachita zizindikiro zozizwitsa ndi zodabwitsa kutsutsana ndi farao, pamaso pa farao, nduna zake ndi anthu onse a mʼdziko lake, pakuti inu munadziwa kuti anazunza makolo athu. inu munadzipangira nokha dzina, monga zilili mpaka lero lino. inu munagawa nyanja anthu anu akupenya, kotero kuti anadutsa powuma, koma munamiza mʼmadzi akuya anthu amene ankawalondola monga mmene uchitira mwala mʼmadzi ozama. masana munkawunikira ndi chipilala cha mtambo ndipo usiku munkawunikira ndi chipilala cha moto njira yonse imene ankayendamo. “munatsika pa phiri la sinai, ndipo munawayankhula kuchokera kumwamba. munawapatsa malangizo olungama, ziphunzitso zoona ndiponso malamulo abwino. inu munawadziwitsa kuti tsiku lanu la sabata ndi loyera ndipo munawapatsa malamulo ndi ziphunzitso. pamene anali ndi njala munawapatsa buledi wochokera kumwamba. pamene anali ndi ludzu munawapatsa madzi otuluka mʼthanthwe. munawawuza kuti apite kukalanda dziko limene munalonjeza kuti mudzawapatsa.” “koma makolo athu anadzikuza ndi kuwumitsa khosi, ndipo iwo sanamvere malamulo anu. anakana kumvera ndipo sanakumbukire zodabwitsa zimene munachita pakati pawo. koma iwo anawumitsa khosi, nakuwukirani podzisankhira okha mtsogoleri kuti awatsogolere kubwerera ku ukapolo ku dziko la igupto. koma ndinu allah wokhululukira, wokoma mtima ndi wachifundo wosapsa mtima msanga ndi wachikondi chachikulu chosasinthika. choncho inu simunawasiye. ngakhale pamene iwo anadziwumbira fano la mwana wangʼombe ndi kuti, ‘uyu ndi mulungu wanu amene anakutulutsani mʼdziko la igupto,’ kapena pamene anachita chipongwe choopsa. “koma inu ndi chifundo chanu chachikulu, simunawasiye mʼchipululu. chipilala cha mtambo sichinasiye kuwatsogolera pa njira yawo masana ndipo chipilala cha moto sichinasiye kuwatsogolera pa njira yawo usiku. inu munawapatsa mzimu wanu wabwino kuti uwalangize. inu simunawamane chakudya cha mana chija, ndipo munawapatsa madzi akumwa. munawasunga zaka makumi anayi mʼchipululu ndipo sanasowe kanthu kalikonse. zovala zawo sizinathe kapena mapazi awo kutupa.” “inu munawapatsa mafumu ndi mayiko mʼmanja mwawo. munawagawiranso mayiko achilendo akutali kwambiri. munabwera nawo mʼdziko la sihoni mfumu ya hesiboni ndi dziko la ogi mfumu ya basani kuti alowemo nʼkulitenga kukhala lawo. munachulukitsa ana awo aamuna ngati nyenyezi za mlengalenga. ndipo munawabweretsa mʼdziko limene munawuza makolo awo kuti alilowe ndi kulitenga. choncho zidzukulu zawo zinapita ndi kukalandira dzikolo. inu munagonjetsa pamaso pawo, akanaani amene amakhala mʼdzikolo. inde munapereka mʼmanja mwawo mafumu awo pamodzi ndi anthu a mʼdzikomo kuti achite nawo monga angafunire. iwo analanda mizinda yotetezedwa ndi dziko lachonde. anatenganso nyumba zodzaza ndi zinthu zonse zabwino, zitsime zokumbidwa kale, mitengo ya mphesa, mitengo ya olivi ndi mitengo yambiri ya zipatso. ndipo anadya nakhuta ndipo anali athanzi. choncho ankakondwa chifukwa cha ubwino wanu wopambana. “komabe iwo anakhala osamvera ndipo anakuwukirani nafulatira malamulo anu. anapha aneneri anu, amene anakawadandaulira kuti abwerere kwa inu. anachita chipongwe choopsa. pamene anazunzidwa anafuwulira kwa inu, ndipo inu munawamvera muli kumwambako. ndipo mwa chifundo chanu chachikulu munkawapatsa atsogoleri amene ankawapulumutsa mʼmanja mwa adani awo.” “koma akangokhala pa mtendere ankayambanso kuchita zoyipa pamaso panu. choncho munkawapereka mʼmanja mwa adani awo amene ankawalamulira. komabe pamene ankabwerera ndi kumalira kwa inu, inu munkawamva muli kumwambako. chifukwa cha chifundo chanu chochuluka, nthawi zonse munkawapulumutsa. “inu munkawachenjeza kuti abwerere ndi kuyamba kutsata malamulo anu. koma iwo ankadzitukumula ndipo sankamvera malamulo anu. iwo anachimwira malangizo anu amene munati ‘amapatsa moyo kwa munthu wowamvera.’ iwo ankakufulatirani, nawumitsa makosi awo osafuna kukumverani. munapirira nawo kwa zaka zambiri. munkawachenjeza ndi mzimu wanu kudzera mwa aneneri anu, koma iwo sankakumverani. choncho munawapereka mʼmanja mwa anthu a mayiko ena. komabe mwachifundo chanu chachikulu simuwatheretu kapena kuwataya pakuti ndinu allah wokoma mtima ndi wachifundo. “nʼchifukwa chake, tsono, inu allah wathu, allah wamkulu, wamphamvu ndi woopsa kwambiri mumasunga pangano ndi chikondi chosasinthika. musalole kuti mavuto onse amene atigwera ife, mafumu athu, atsogoleri athu, ansembe athu, aneneri athu, makolo athu ndi anthu ena onse kuyambira nthawi ya mafumu a ku asiriya mpaka lero aoneke ochepa pamaso panu. koma inu mwakhala wolungama pa zonse zimene zakhala zikutichitikira. mwachita zokhulupirika, koma ife tachita zolakwa. ndipotu mafumu athu, atsogoleri athu, ansembe athu ndi makolo athu sanatsatire mawu anu. iwo sanalabadire za malamulo anu ngakhale mawu anu owachenjeza amene munawapatsa. ngakhale ankadzilamulira okha, nʼkumalandira zabwino zochuluka mʼdziko lalikulu ndi lachonde limene munawapatsa, koma iwo sanakutumikireni kapena kusiya ntchito zawo zoyipa. “tsono, taonani! ife lero ndife akapolo, ndife akapolo mʼdziko limene munapereka kwa makolo athu kuti azidya zipatso zake ndi zabwino zake zonse. tsono chifukwa cha machimo athu, mafumu amene munawayika kuti azitilamulira angodzilemeretsa ndi chuma chambiri cha dzikoli. iwo ali ndi mphamvu zolamulira matupi athu ndi ngʼombe zathu momwe afunira. zedi, ife tili mʼmavuto aakulu.” “chifukwa cha zonsezi, ife tikuchita mgwirizano wokhazikika, pochita kulemba, ndipo atsogoleri athu, alevi athu ndi ansembe athu asindikiza chidindo chawo pa mgwirizanowo.”

10

amene anasindikiza chidindo anali awa: nehemiya, bwanamkubwa uja, mwana wa hakaliya. zedekiya, seraya, azariya, yeremiya pasuri, amariya, malikiya, hatusi, sebaniya, maluki, harimu, meremoti, obadiya, danieli, ginetoni, baruki, mesulamu, abiya, miyamini maziya, biligai ndi semaya awa anali ansembe. alevi anali awa: yeahoswawa mwana wa azaniya, binuyi wa fuko la henadadi, kadimieli, ndi abale awo awa: sebaniya, hodiya, kelita, pelaya, hanani, mika, rehobu, hasabiya, zakuri, serebiya, sebaniya, hodiya, bani ndi beninu. atsogoleri a anthu anali awa: parosi, pahati-mowabu, elamu, zatu, bani, buni, azigadi, bebai, adoniya, bigivai, adini, ateri, hezekiya, azuri, hodiya, hasumu, bezayi harifu, anatoti, nebayi, magipiyasi, mesulamu, heziri mesezabeli, zadoki, yaduwa pelatiya, hanani, ananiya, hoseya, hananiya, hasubu halohesi, piliha, sobeki, rehumu, hasabiya, maaseya, ahiya, hanani, anani, maluki, harimu ndi baana. ife otsalafe, ndiye kuti ansembe, alevi, alonda a ku nyumba ya allah, oyimba nyimbo, ogwira ntchito ku nyumba ya allah, onse amene anadzipatula pakati pa anthu a mitundu ina kuti atsate malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamodzi ndi akazi athu, ana athu ndi onse amene ali ndi nzeru, tikuphatikana ndi abale athu wolemekezeka, ndipo tikulonjeza molumbira kuti tidzayenda motsata malamulo a allah amene anapereka kudzera mwa mose mtumiki wa allah. tilonjeza kumvera ndi kutsata bwino mawu onse, miyambo yonse ndi malangizo onse a mavawelomakonsonanti-yeahoh. mavawelomakonsonanti-yeahoh atilange ngati sitidzachita zimenezi. “ife tikulonjeza kuti sitidzapereka ana athu aakazi kuti akwatiwe ndi amuna a mayiko ena kapena kutenga ana awo aakazi kuti akwatiwe ndi ana athu aamuna. “ngati anthu a mitundu ina abwera ndi zinthu za malonda, monga tirigu, kudzagulitsa pa tsiku la sabata, sitidzawagula pa tsiku la sabata kapena pa tsiku lina lililonse loyera. pa chaka chilichonse cha chisanu ndi chiwiri tidzagoneka munda wosawulima ndipo tidzafafaniza ngongole zonse. “tikulonjezanso molumbira kuti chaka ndi chaka tizipereka magalamu anayi a siliva kuti zithandize ntchito ya ku nyumba ya allah wathu. ndalamayi izithandiza kulipirira buledi wa pa tebulo, chopereka cha chakudya cha nthawi zonse, zopereka zopsereza za nthawi zonse, zopereka za pa tsiku la sabata, za pachikondwerero cha mwezi watsopano, za pa masiku a chikondwerero osankhika, zopereka za zinthu zopatulika, zopereka za nsembe yopepesera machimo a aisraeli ndi ntchito ina iliyonse ya ku nyumba ya allah. “ife ansembe, alevi ndi anthu onse, tachita maere kuti tidziwe pamene banja lathu lililonse lidzabweretsa ku nyumba ya allah wathu pa nthawi yoyikika ya chaka zopereka za nkhuni zoyaka pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, monga momwe zinalembedwera mʼmalamulo.” “tilonjezanso kuti tidzabwera ndi zipatso zoyamba kucha za mʼminda yathu ndi zipatso zoyamba kucha za mtengo uliwonse wa zipatso chaka ndi chaka kuti tidzapereke ku nyumba ya allah wathu.” “tidzabweranso nawo ku nyumba ya allah, kwa ansembe amene amatumikira ku nyumba ya allah ana athu aamuna oyamba kubadwa ndi ana angʼombe oyamba kubadwa monga zalembedwera mu malamulo. tidzaperekanso ana oyamba kubadwa a ziweto zathu ndi ana ankhosa oyamba kubadwa.” “ndiponso ku zipinda za nyumba ya allah wathu, kwa ansembe tidzaperekanso mtanda wathu wa buledi wa ufa ndi mphatso zina monga zipatso za mtengo uliwonse, vinyo ndi mafuta. tidzaperekanso kwa alevi chakhumi cha mbewu zathu pakuti alevi ndiwo amasonkhanitsa chakhumi mʼmidzi yathu yonse. wansembe, mdzukulu wa aaroni azikhala pamodzi ndi alevi pamene akulandira chakhumi. ndipo alevi azibwera ndi chakhumicho ku nyumba ya allah wathu, kuzipinda zosungiramo chuma.” choncho isreali, kuphatikiza zidzukulu za alevi, azipititsa zopereka za tirigu, vinyo ndi mafuta ku zipinda zosungiramo katundu wopatulika, komanso kokhala ansembe amene akutumikira pamodzi ndi alonda a ku nyumba ya allah ndi anthu oyimba nyimbo. “kwambiri ife sitidzaleka kusamala nyumba ya allah.”

11

nthawi imeneyo atsogoleri a anthu ankakhala ku yerusalemu. tsono anthu ena onse anachita maere kuti apeze munthu mmodzi pa anthu khumi aliwonse kuti azikhala ku yerusalemu, mzinda wopatulika. anthu asanu ndi anayi otsalawo ankakhala mʼmidzi yawo. anthu anayamikira onse amene anadzipereka kuti azikhala mu yerusalemu. aisraeli wamba, ansembe, alevi, ogwira ntchito ku nyumba ya allah ndiponso zidzukulu za antchito a solomoni ankakhala mʼmidzi yawo, aliyense mu dera lake. koma atsogoleri a chigawo cha yuda anali atakhazikika mu yerusalemu. ku yerusalemu kunkakhalanso anthu ena a mafuko a yuda ndi benjamini. ena mwa zidzukulu za yuda ndi awa: ataya, mwana wa uziya, mwana wa zekariya, mwana wa amariya mwana wa sefatiya, mwana wa mahalaleli. onsewa anali ana a perezi. ena ndi awa: maaseya mwana wa baruki, mwana wa koli-hoze mwana wa hazaya, mwana wa adaya, mwana wa yowaribu, zekariya mwana wa msiloni. zidzukulu zonse za perezi, anthu amphamvu zawo amene ankakhala ku yerusalemu analipo anthu okwanira 468. nazi zidzukulu za benjamini: salu mwana wa mesulamu, mwana wa yowedi, mwana wa pedaya, mwana wa kolaya, mwana wa maaseiya, mwana wa itieli, mwana wa yesaiya. abale ake anali gabayi ndi salaya. onse pamodzi anali 928. yoweli mwana wa zikiri ndiye anali mtsogoleri wawo, ndipo yuda mwana wa hasenuya ndiye amayangʼanira chigawo cha chiwiri cha mzinda. ansembe anali awa: yedaya mwana wa yowaribu; yakini; seraya mwana wa hilikiya mwana wa mesulamu, mwana wa zadoki, mwana wa merayoti, mwana wa ahitubi amene anali woyangʼanira nyumba ya allah, ndi abale awo, amene ankagwira ntchito ku nyumba ya allah. onse pamodzi anali 822. panalinso adaya mwana wa yerohamu, mwana wa pelaliya, mwana wa amizi, mwana wa zekariya, mwana wa pasi-huri, mwana wa malikiya, ndi abale ake, amene anali atsogoleri a mabanja. onse pamodzi anali 242. kuphatikiza apo panalinso amasisai mwana wa azaireli, mwana wa ahazayi, mwana wa mesilemoti, mwana wa imeri ndi abale ake. onse pamodzi anali 128 ndipo anali anthu olimba mtima kwambiri. mtsogoleri wawo wamkulu anali zabidieli mwana wa hagedolimu. alevi anali awa: semaya mwana wa hasubu, mwana wa azirikamu, mwana wa hasabiya, mwana wa buni. sabetayi ndi yozabadi anali atsogoleri amene ankayangʼanira ntchito ya kunja kwa nyumba ya allah. mataniya mwana wa mika, mwana wa zabidi, mwana wa asafu ndiye anali wotsogolera pa mapemphero achiyamiko. panalinso bakibukiya amene anali wachiwiri pakati pa abale ake. kuwonjezera apo panalinso abida mwana wa samuwa, mwana wa galali, mwana wa yedutuni. alevi onse amene anali mu mzinda woyera analipo 284. alonda a ku nyumba ya allah anali awa: akubu, talimoni ndi abale awo. onse pamodzi anali 172. aisraeli ena onse pamodzi ndi ansembe ndi alevi ankakhala mʼmizinda ya yuda, ndipo aliyense ankakhala mʼdera la makolo ake. koma antchito a ku nyumba ya allah ankakhala pa phiri la ofeli, ndipo ziha ndi gisipa ndiwo anali kuwayangʼanira. wamkulu wa alevi mu yerusalemu anali uzi mwana wa bani, mwana wa hasabiya, mwana wa mataniya, mwana wa mika. uzi anali mmodzi wa zidzukulu za asafu, amene anali oyimba nyimbo pa nthawi zachipembedzo mʼnyumba ya allah. pakuti mfumu inalamula kuti tsiku ndi tsiku pa nthawi zachipembedzo oyimba nyimbowo azikhalapo. petahiya mwana wa mesezabeli, mmodzi mwa zidzukulu za zera mwana wa yuda ndiye ankayimirira aisraeli pa bwalo la mfumu ya perisiya. anthu ena a fuko la yuda ankakhala ku kiriyati-ariba ndi midzi yake, ku diboni ndi midzi yake, ku yekabizeeli ndi midzi yake, ku yeahoswawa, molada, beti-peleti, hazari-suwali, beeriseba ndi midzi yawo. ku zikilagi, mekona ndi midzi yawo, ku eni-rimoni, zora, yarimuti, zanowa, adulamu ndi midzi yake, ku lakisi ndi minda yake, ku beeriseba mpaka ku chigwa cha hinomu. nazonso zidzukulu za benjamini zinkakhala mʼdera lawo kuyambira ku geba mpaka ku mikimasi, ayiya, beteli ndi midzi yake, ku anatoti, nobu ndi ananiya, ku hazori, rama ndi gitaimu, ku hadidi, zeboimu ndi nebalati, ku lodi, ono ndi ku chigwa cha amisiri. magulu ena a alevi a ku yuda ankakhala ku benjamini.

12

ansembe ndi alevi amene anabwerera pamodzi ndi zerubabeli mwana wa sealatieli ndi yeahoswawa anali awa: seraya, yeremiya, ezara, amariya, maluki, hatusi, sekaniya, rehumu, meremoti, ido, ginetoyi, abiya miyamini, maadiya, biliga, semaya, yowaribu, yedaya, salu, amoki, hilikiya ndi yedaya. awa ndiye anali atsogoleri a ansembe ndi abale awo pa nthawi ya yeahoswawa. alevi anali yeahoswawa, binuyi, kadimieli, serebiya, yuda, ndiponso mataniya, amene pamodzi ndi abale ake ankatsogolera nyimbo za mayamiko. abale awo, bakibukiya ndi uri, ankayimba nyimbo molandizana. yeahoswawa anabereka yowakimu, yowakimu anabereka eliyasibu, eliyasibu anabereka yoyada. yoyada anabereka yonatani, ndipo yonatani anabereka yaduwa. pa nthawi ya yowakimu, awa ndiwo anali atsogoleri a mabanja a ansembe: mtsogoleri wa fuko la seraya anali meraya; wa fuko la yeremiya anali hananiya; wa fuko la ezara anali mesulamu; wa fuko la amariya anali yehohanani; wa fuko la maluki anali yonatani; wa fuko la sebaniya anali yosefe; wa fuko la harimu anali adina; wa fuko la merayoti anali helikayi; wa fuko la ido anali zekariya; wa fuko la ginetoni anali mesulamu; wa fuko la abiya anali zikiri; wa fuko la miniyamini ndi banja la maadiya anali pilitayi; wa fuko la biliga anali samuwa; wa fuko la semaya anali yonatani; wa fuko la yowaribu anali matenayi; wa fuko la yedaya anali uzi; wa fuko la salai anali kalai; wa fuko la amoki anali eberi; wa fuko la hilikiya anali hasabiya; wa fuko la yedaya anali netaneli. pa nthawi ya eliyasibu, yoyada, yohanani ndi yaduwa panalembedwa atsogolera a mabanja a alevi ndi a ansembe mpaka pa nthawi ya ulamuliro wa dariyo mperisi. zidzukulu za levi, makamaka atsogoleri a mabanja awo analembedwa mʼbuku la mbiri mpaka pa nthawi ya yohanani mwana wa eliyasibu. ndipo atsogoleri a alevi awa, hasabiya, serebiya, yeahoswawa mwana wa kadimieli ndi abale awo, ankayimba nyimbo zotamanda ndi zothokoza molandizana. gulu limodzi linkavomerezana ndi linzake monga mmene davide munthu wa allah analamulira. mataniya, bakibukiya, obadiya, mesulamu, talimoni ndi akubu anali olonda nyumba zosungiramo chuma pa zipata za ku nyumba ya allah. iwo ndiwo ankatumikira pa nthawi ya yowakimu mwana wa yeahoswawa mwana wa yozadaki, ndiponso pa nthawi ya bwanamkubwa nehemiya ndi wansembe ezara amene analinso mlembi. pa mwambo wopereka khoma la yerusalemu anayitana alevi kulikonse kumene ankakhala kuti abwere ku yerusalemu ku mwambo wopereka khoma kwa allah, mwachimwemwe ndi mothokoza poyimba nyimbo pamodzi ndi ziwiya za malipenga, azeze ndi apangwe. tsono anthu a mabanja a alevi oyimba nyimbo aja anasonkhana pamodzi kuchokera ku madera onse ozungulira yerusalemu ndiponso ku midzi ya anetofati, beti-giligala ndi ku madera a ku geba ndi azimaveti, pakuti oyimbawo anali atamanga midzi yawo mozungulira yerusalemu. tsono ansembe ndi alevi anachita mwambo wodziyeretsa. pambuyo pake anachita mwambo woyeretsa anthu onse ndi khoma la yerusalemu. ine ndinabwera nawo atsogoleri a dziko la yuda ndi kukwera nawo pa khoma. ndipo ndinasankha magulu awiri akuluakulu oyimba nyimbo za matamando. gulu limodzi linadzera mbali ya ku dzanja lamanja pa khoma mpaka ku chipata cha kudzala. pambuyo pawo panali hosayia, theka la atsogoleri a yuda aja pamodzi ndi azariya, ezara, mesulamu, yuda, benjamini, semaya ndi yeremiya. ena mwa ana a ansembe amene ankayimba malipenga awo anali awa: zekariya mwana wa yonatani mwana wa semaya mwana wa mataniya, mwana wa mikaya, mwana wa zakuri, mwana wa asafu, pamodzi ndi abale awo awa: semaya, azareli, milalai, gilalayi, maayi, netaneli, yuda ndi hanani. onse ankagwiritsa ntchito zida zoyimbira za davide, munthu wa allah. tsono ezara mlembi uja ankawatsogolera. kuchokera ku chipata cha kasupe anayenda nakakwera makwerero opita ku mzinda wa davide pa njira yotsatira khoma, chakumtundu kwa nyumba ya davide mpaka ku chipata cha madzi, mbali ya kummawa. gulu loyimba lachiwiri linadzera mbali ya kumanzere kwa khomalo. tsono ine ndi theka lina la atsogoleri aja tinkalitsata pambuyo tikuyenda pamwamba pa khomalo. tinapitirira nsanja ya ngʼanjo mpaka ku khoma lotambasuka. tinadutsanso chipata cha efereimu, chipata cha yesana, chipata cha nsomba, nsanja ya hananeli, nsanja ya zana mpaka kukafika ku chipata cha nkhosa. ndipo mdipiti uwu unakayima pa chipata cha mlonda. choncho magulu onse awiri oyimba nyimbo zothokoza aja anakayima pafupi ndi nyumba ya allah. pamodzi ndi ine ndi theka la atsogoleri aja, panalinso ansembe awa akuyimba malipenga: eliyakimu, maaseya, miniyamini, mikaya, eliyoenai, zekariya ndi hananiya. panalinso ansembe awa: maaseya, semaya, eliezara, uzi, yehohanani, milikiya, elamu ndi ezeri. gulu loyimba linkatsogozedwa ndi yezirahayiya. pa tsiku limenelo anthu anapereka nsembe zambiri ndipo anakondwera chifukwa allah anawapatsa chimwemwe chachikulu. nawonso akazi ndi ana anakondwera ndipo kukondwa kwa anthu a mu mzinda wa yerusalemu kunamveka kutali. tsiku limenelo panasankhidwa anthu oyangʼanira zipinda zosungiramo zopereka zaufulu, zipatso zoyamba kucha, zopereka za chakhumi. anthuwo ankasonkhanitsa zopereka kuchokera ku minda ya midzi yonse kuti azipereke kwa ansembe ndi alevi malingana ndi malamulo. izi zinali chomwechi chifukwa ayuda ankakondwera ndi utumiki wa ansembe ndi alevi. iwowa ankagwira ntchito ya allah wawo, makamaka mwambo woyeretsa zinthu. nawonso oyimba nyimbo ndi olonda ku nyumba ya allah anagwira ntchito zawo monga davide ndi mwana wake solomoni analamula. pakuti kalekale, pa nthawi ya davide ndi asafu, panali atsogoleri a anthu oyimba nyimbo za matamando ndi nyimbo zoyamika allah. choncho mu nthawi ya zerubabeli ndi nehemiya, aisraeli onse anakapereka mphatso tsiku ndi tsiku kwa anthu oyimba nyimbo ndi alonda a ku nyumba ya allah. ankayikanso padera chigawo cha zopereka cha alevi. nawonso alevi ankayika padera chigawo cha zopereka cha ansembe, zidzukulu za aaroni.

13

pa tsiku limenelo anawerenga buku la mose anthu akumva. ndipo anapeza mawu akuti, mwamoni kapena mmowabu asalowe konse mu msonkhano wa allah. paja iwowa sanawachingamire aisraeli kukawapatsa chakudya ndi madzi. mʼmalo mwake analemba ganyu baalamu kuti adzawatemberere. komabe allah wathu anasandutsa tembererolo kukhala mdalitso. anthu atamva lamuloli, anachotsa pakati pawo onse amene anali achilendo. izi zisanachitike, wansembe eliyasibu anali atasankhidwa kukhala woyangʼanira zipinda zosungiramo katundu za nyumba ya allah. iyeyu ankagwirizana kwambiri ndi tobiya. choncho anamupatsa chipinda chachikulu chimene kale ankasungamo zopereka zakudya, lubani, ziwiya, zopereka za chakhumi za tirigu, vinyo ndi mafuta zoyenera kuperekedwa kwa alevi, oyimba nyimbo ndi alonda a ku nyumba ya allah, komanso mphatso zoyenera kupereka kwa ansembe. koma pamene izi zonse zinkachitika mu yerusalemu, ine kunalibe popeza mʼchaka cha 32 cha aritasasita mfumu ya babuloni ine ndinabwerera kwa mfumu. patapitanso nthawi ndinapempha chilolezo kwa mfumuyo ndipo ndinabwerera ku yerusalemu. kumeneko ndinamva za chinthu choyipa chimene eliyasibu anachita pomupatsa tobiya chipinda mʼbwalo la nyumba ya allah. ndinapsa mtima kwambiri ndipo ndinataya kunja katundu yense wa tobiya amene anali mʼchipindamo. ndinalamulira kuti ayeretse zipinda, ndipo kenaka ndinabwezeramo zida za mʼnyumba ya allah, pamodzi ndi chopereka cha zakudya ndi lubani. ndinapezanso kuti alevi sankalandira magawo awo amene amayera kulandira. chotsatira chake alevi onse pamodzi ndi oyimba nyimbo amene ankagwira ku nyumba ya allah anathawa, aliyense kupita ku munda wake. choncho ndinadzudzula akuluakulu aja ndipo ndinawafunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani nyumba ya allah yasiyidwa?” ndipo ine ndinawayitanitsa pamodzi ndi kuwayika mʼmalo awo. pambuyo pake ayuda anayambanso kubwera ndi zopereka zawo za chakhumi cha tirigu, vinyo ndi mafuta kuti ziperekedwe ku nyumba yosungiramo chuma. ndipo ndinasankha wansembe selemiya, mlembi zadoki, ndi mlevi wotchedwa pedaya kukhala oyangʼanira zipinda zosungiramo. ndinasankhanso hanani mwana wa zakuri mwana wa mataniya kukhala wowathandizira chifukwa ndinaona kuti anthu awa anali odalirika. ntchito yawo inali yogawira abale awo zinthu zofunika. inu allah wanga, mundikumbukire pa zimenezi, ndipo musafafanize ntchito zanga zimene ndachita mokhulupirika pa nyumba yanu pofuna kukutumikirani. nthawi imeneyo ndinaona anthu a mu yuda akuponda ndi kufinya mphesa pa tsiku la sabata. ena ankawunjika tirigu milumilu ndi kumasenzetsa abulu. enanso ankabwera ndi vinyo, mphesa, mkuyu ndi katundu wa mitundumitundu ku yerusalemu pa tsiku la sabata. choncho ndinawachenjeza za kugulitsa zakudya pa tsiku la sabata. nawonso anthu a ku turo amene ankakhala mu yerusalemu ankabweretsa nsomba ndi akatundu ena onse amalonda kudzagulitsa pa sabata kwa anthu a mʼdziko la yuda ndi a mu yerusalemu. ndipo ndinadzudzula anthu olemekezeka a dziko la yuda. ndinawafunsa kuti, “nʼchoyipa chanji mukuchitachi, kumayipitsa tsiku la sabata chotere? makolo anu anachita zomwezi ndipo allah wathu anadzetsa mavuto pa ife ndi pa mzinda uwu. kodi inu mukufuna kuwutsanso mkwiyo wa allah pa isreali pamene mukudetsa tsiku la sabata?” nʼchifukwa chake ndikulamula kuti pamene kuyamba kuda, tsiku la sabata lisanayambe, azitseka zipata zonse za yerusalemu ndipo asazitsekule mpaka sabata litatha. ndinayika ena mwa antchito anga oyangʼanira pa zipata kuti katundu aliyense asalowe mu yerusalemu pa tsiku la sabata. choncho kamodzi kapena kawiri anthu amalonda ndi anthu ogulitsa katundu osiyanasiyana ankagona usiku wonse kunja kwa yerusalemu. koma ndinawachenjeza ndi kuwafunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani mukugona pafupi ndi khoma? ngati muchitanso zimenezi, ine ndidzakugwirani.” kuyambira nthawi imeneyo, sanabwerenso pa tsiku la sabata. ndipo ndinalamulira alevi kuti adziyeretse okha ndi kubwera kudzalonda pa zipata ndi cholinga choti tsiku la sabata likhale tsiku loyera. inu allah wanga, kumbukireninso ine pa zimenezi ndipo mundisunge malingana ndi chikondi chanu chachikulu chosasinthika. masiku amenewo ndinaonanso anthu a ku yuda amene anakwatira akazi ochokera ku asidodi, amoni ndi mowabu. theka la ana awo linkayankhula chiyankhulo cha asidodi kapena chiyankhulo chimodzi cha anthu ena, ndipo sankathanso kuyankhula chiyankhulo cha ayuda. tsono ndinakangana nawo ndi kuwatemberera. ndinamenya ena mwa anthuwo ndi kuzula tsitsi lawo. ine ndinawalumbiritsa mʼdzina la allah kuti, “inu musapereke ana anu aakazi kuti akwatiwe ndi ana awo aamuna kapena inuyo ngakhale ana anu aamuna kukwatira ana awo aakazi. kodi solomoni mfumu ya isreali suja anachimwa chifukwa cha ukwati ngati umenewu. pakati pa mitundu yambiri panalibe mfumu ngati iyi. iye anakondedwa ndi allah wake, ndipo allah anamuyika kukhala mfumu ya isreali yense, koma iyeyo anachimwa chifukwa cha akazi achilendo. kodi tsopano ife tizimva inu kuti mukuchita choyipa chachikulu chimenechi, kupandukira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu pomakwatira akazi achilendo?” mmodzi mwa ana aamuna a yehoyada mwana eliyasibu mkulu wa ansembe nʼkuti nthawi imeneyi ali mpongozi wa sanibalati wa ku horoni. choncho ndinamuthamangitsa pamaso panga. inu allah wanga, mukumbukire mmene iwo anayipitsira unsembe, pangano la unsembe komanso la alevi. motero ndinayeretsa ansembe ndi alevi powachotsera kalikonse kachilendo. ndipo ndinakhazikitsa ntchito zawo, kuti aliyense akhale pa ntchito yake. ndiponso kupereka nkhuni ndi zipatso zoyamba kucha pa nthawi yake. ndikumbukireni pondikomera mtima, inu allah wanga.

1_chronicles

1

adamu, seti, enosi kenani, mahalaleli, yaredi, enoki, metusela, lameki, nowa. ana a nowa, semu, hamu ndi yafeti. ana aamuna a yafeti anali: gomeri, magogi, madai, yavani, tubala, mesaki ndi tirasi. ana aamuna a gomeri anali: asikenazi, rifati ndi togarima ana aamuna a yavani anali: elisa, tarisisi, kitimu ndi rodanimu. ana aamuna a hamu anali: kusi, miziraimu, puti ndi kanaani ana aamuna a kusi anali: seba, havila, sabita, raama ndi sabiteka ana aamuna a raama anali: seba ndi dedani. kusi anali abambo a nimurodi amene anali wankhondo wamphamvu kwambiri pa dziko lapansi. igupto ndiye kholo la aludi, aanami, alehabu, anafutu, apaturusi, akasilu (kumene kunachokera afilisti) ndi akafitori. kanaani anabereka mwana wake wachisamba sidoni, ndipo anaberekanso ahiti, ayebusi, aamori, agirigasi ahivi, aariki, asini aaravadi, azemari ndi ahamati. ana aamuna a semu anali: elamu, asuri, aripakisadi, ludi ndi aramu. ana aamuna a aramu anali: uzi, huri, geteri ndi mesaki. aripakisadi anabereka sela ndipo selayo anabereka eberi: eberi anabereka ana aamuna awiri: wina anamutcha pelegi, chifukwa pa nthawiyo anthu a pa dziko lapansi anagawikana. dzina la mʼbale wake linali yokitani. yokitani anabereka alimodadi, selefi, hazari-maveti, yera, hadoramu, uzali, dikila obali, abimaeli, seba, ofiri, havila ndi yobabu. onsewa anali ana aamuna a yokitani. semu, aripakisadi, sela eberi, pelegi, reu serugi, nahori, tera ndi abramu (amene ndi abrahamu). ana a abrahamu ndi awa: isake ndi ismaeli. zidzukulu zake zinali izi: nebayoti ndiye anali mwana woyamba wa ismaeli, kenaka kedara, adibeeli, mibisamu, misima, duma, masa, hadadi, tema, yeturi, nafisi ndi kedema. awa anali ana a ismaeli. ana a ketura mzikazi wa abrahamu anali awa: zimurani, yokisani, medani, midiyani, isibaki ndi suwa. ana a yokisani ndi awa: seba ndi dedani ana aamuna a midiyani anali, efai, eferi, hanoki, abida ndi elida. onsewa anali zidzukulu za ketura. abrahamu anabereka isake. ana a isake anali awa: esau ndi isreali. ana aamuna a esau anali awa: elifazi, reueli, yeusi, yolamu ndi kora. ana a elifazi anali awa: temani, omari, zefo, gatamu ndi kenazi: amene anabereka ndi timna: amaleki. ana a reueli anali awa: nahati, zera, sama ndi miza. ana a seiri anali awa: lotani, sobala, zibeoni, ana, disoni, ezeri ndi disani. ana aamuna a lotani anali awa: hori ndi homamu. timna anali mlongo wake wa lotani. ana aamuna a sobala anali awa: alivani, manahati, ebala, sefo ndi onamu. ana aamuna a zibeoni anali awa: ayiwa ndi ana. mwana wa ana anali disoni. ana a disoni anali awa: hemudani, esibani, itirani ndi kerani ana aamuna a ezeri anali awa: bilihani, zaavani ndi yaakani. ana aamuna a disani anali awa: uzi ndi arani. awa ndi mafumu amene ankalamulira dziko la edomu, mfumu iliyonse ya isreali isanayambe kulamulira kumeneko: bela mwana wa beori, mzinda wake ankawutcha dinihaba. bela atamwalira, yobabu mwana wa zera wochokera ku bozira analowa ufumu mʼmalo mwake. yobabu atamwalira, husamu wochokera ku dziko la atemani, analowa ufumu mʼmalo mwake. husamu atamwalira, hadadi mwana wa bedadi, amene anagonjetsa amidiyani mʼdziko la mowabu, analowa ufumu mʼmalo mwake. mzinda wake unkatchedwa aviti. hadadi atamwalira, samila wochokera ku masireka analowa ufumu mʼmalo mwake. samila atamwalira, sauli wochokera ku rehoboti wa ku mtsinje analowa ufumu mʼmalo mwake. sauli atamwalira, baala-hanani mwana wa akibori analowa ufumu mʼmalo mwake. pamene baala-hanani anamwalira, hadadi analowa ufumu mʼmalo mwake. mzinda wake unkatchedwa pau, ndipo dzina la mkazi wake linali mehatabeli mwana wa matiredi, mwana wamkazi wa me-zahabu. hadadi anamwaliranso. mafumu a ku edomu anali: timna, aliva, yeteti, oholibama, ela, pinoni, kenazi, temani, mibezari, magidieli ndi iramu. awa anali mafumu a ku edomu.

2

ana a isreali anali awa: rubeni, simeoni, levi, yuda, isakara, zebuloni, dani, yosefe, benjamini, nafutali, gadi ndi aseri. ana a yuda anali awa: eri, onani ndi sela. ana atatu awa anabereka ndi mkazi wa chikanaani, batisuwa. eri, mwana woyamba wa yuda anali woyipa kwambiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupha. mpongozi wake tamara anamuberekera perezi ndi zera. ana onse a yuda analipo asanu. ana a perezi anali awa: hezironi ndi hamuli. ana a zera anali awa: zimuri, etani, hemani, kalikoli ndi dara. onse analipo asanu. mwana wa karimi anali akani, amene anabweretsa mavuto pakati pa isreali pamene anatenga zinthu zoyenera kuwonongedwa. mwana wa etani anali azariya. ana amene anabadwa kwa hezironi anali: yerahimeeli, ramu ndi kelubai. ramu anabereka aminadabu ndipo aminadabu anali abambo ake a naasoni, mtsogoleri wa fuko la yuda. naasoni anabereka salima, salima anabereka bowazi, bowazi anabereka obedi ndipo obedi anabereka yese. yese anabereka eliabu mwana wake woyamba, wachiwiri abinadabu, wachitatu simea, wachinayi netaneli, wachisanu radai, wachisanu ndi chimodzi ozemu ndi wachisanu ndi chiwiri davide. alongo awo anali zeruya ndi abigayeli. ana atatu a zeruya anali abisai yowabu ndi asaheli. abigayeli anali amayi ake a amasa amene abambo ake anali yeteri wa fuko la ismaeli. kalebe mwana wa hezironi anabereka ana mwa azuba mkazi wake (ndi mwa yerioti). ana a mkaziyo anali awa: yeseri, sobabu ndi aridoni. azuba atamwalira, kalebe anakwatira efurata, amene anamuberekera huri. huri anabereka uri ndipo uri anabereka bezaleli. patapita nthawi, hezironi anagona ndi mwana wamkazi wa makiri abambo ake a giliyadi (iye anamukwatira ali ndi zaka 60) ndipo anamuberekera segubu. segubu anabereka yairi, amene anali ndi mizinda 23 ku giliyadi. (koma gesuri ndi aramu analanda havoti yairi komanso kenati ndi madera ake onse ozungulira, mizinda makumi asanu ndi umodzi). onsewa anali adzukulu, a makiri abambo ake a giliyadi. atamwalira hezironi ku kalebe efurata, abiya mkazi wa hezironi anamuberekera asihuri abambo a tekowa. ana a yerahimeeli, mwana woyamba wa hezironi anali: ramu, mwana wake woyamba, buna, oreni, ozemu ndi ahiya. yerahimeeli anali ndi mkazi wina amene dzina lake linali atara, amene anali amayi a onamu. ana a ramu, mwana woyamba wa yerahimeeli, anali awa: maazi, yamini ndi ekeri. ana a onamu anali awa: shamai ndi yada. ana a shamai anali awa: nadabu ndi abisuri. mkazi wa abisuri anali abihaili, amene anamuberekera ahibani ndi molidi. ana a nadabu anali awa: seledi ndi apaimu. koma seledi anamwalira wopanda ana. ana a apaimu anali awa: isi, amene anabereka sesani. sesani anabereka ahilai. ana a yada, mʼbale wa samai, anali awa: yereri ndi yonatani. koma yeteri anamwalira wopanda ana. ana a yonatani anali awa: peleti ndi zaza. amenewa anali adzukulu a yerahimeeli. sesani sanabereke ana aamuna koma aakazi okhaokha. iye anali ndi wantchito wa ku igupto, dzina lake yariha. sesani anapereka mwana wake wamkazi kwa yariha wantchito wake kuti amukwatire ndipo anamuberekera atayi. atayi anali abambo ake a natani, natani anali abambo ake a zabadi, zabadi anali abambo a efilali, efilali anali abambo a obedi, obedi anali abambo a yehu, yehu anali abambo a azariya, azariya anali abambo a helezi, helezi anali abambo a eleasa, eleasa anali abambo ake a sisimai, sisimai anali abambo a salumu, salumu anali abambo a yekamiya, yekamiya anali abambo a elisama. ana a kalebe mʼbale wa yerahimeeli anali awa: mesa mwana wachisamba, anali abambo a zifi, ndipo mwana wake maresa anali abambo a hebroni. ana a hebroni anali awa: kora, tapuwa, rekemu ndi sema. sema anali abambo ake rahamu ndipo rahamu anali abambo a yorikeamu. rekemu anali abambo a samai. mwana wa samai anali maoni, ndipo maoni anali abambo a beti zuri. efai, mzikazi wa kalebe, anali amayi a harani, moza ndi gazezi. harani anali abambo a gazezi. ana a yahidai anali awa: regemu, yotamu, gesani, peleti, efai ndi saafi. maaka mzikazi wa kalebe anali mayi seberi ndi tirihana. iye anaberekanso saafi abambo a madimena ndi seva abambo a makibena ndi gibeya. mwana wamkazi wa kalebe anali akisa. izi zinali zidzukulu za kalebe. ana a huri mwana wachisamba wa efurata anali awa: sobala abambo a kiriati yearimu, salima abambo a betelehemu ndi harefu abambo ake a beti-gadera. zidzukulu za sobala abambo a kiriati yearimu zinali izi: harowe, theka la banja la manahati, ndipo mabanja a kiriati-yeyarimu anali awa: aitiri, aputi, asumati ndi amisirai. azorati ndi aesitaoli anachokera kwa amenewa. zidzukulu za salima zinali izi: betelehemu, anetofati, atiroti-beti-yowabu, theka la banja la manahati, azori, ndiponso mabanja a alembi amene amakhala ku yabesi: atiroti, asimeati ndiponso asukati. awa ndi akeni amene anachokera kwa hamati, kholo la arekabu.

3

ana aamuna a davide amene anabadwira ku hebroni anali awa: woyamba anali amnoni, amayi ake anali ahinoamu wa ku yezireeli; wachiwiri anali danieli, amayi ake anali abigayeli wa ku karimeli; wachitatu anali abisalomu, mwana wa maaka mwana wa talimai mfumu ya gesuri; wachinayi anali adoniya amayi ake anali hagiti; wachisanu anali sefatiya, amayi ake anali abitali; wachisanu ndi chimodzi anali itireamu, amayi ake anali egila. ana asanu ndi mmodzi awa a davide anabadwira ku hebroni kumene analamulirako zaka zisanu ndi ziwiri ndi miyezi isanu ndi umodzi. davide analamuliranso mu yerusalemu kwa zaka 33, ndipo ana amene anabadwira ku yerusalemuko anali awa: samua, sobabu, natani ndi solomoni. ana anayi awa anali a batisuwa mwana wa amieli. anaberekanso ibihari, elisua, elipeleti, noga, nefegi, yafiya, elisama, eliada ndi elifeleti, onse analipo asanu ndi anayi. onsewa anali ana a davide, osawerengera ana a azikazi. ndipo mlongo wawo anali tamara. mwana wa solomoni anali rehabiamu, rehabiamu anabereka abiya, abiya anabereka asa, asa anabereka yehosafati, yehosafati anabereka yehoramu, yehoramu anabereka ahaziya, ahaziya anabereka yowasi, yowasi anabereka amaziya, amaziya anabereka azariya, azariya anabereka yotamu, yotamu anabereka ahazi, ahazi anabereka hezekiya, hezekiya anabereka manase, manase anabereka amoni, amoni anabereka yosiya. ana a yosiya anali awa: yohanani mwana wake woyamba, yehoyakimu mwana wake wachiwiri, zedekiya mwana wake wachitatu, salumu mwana wake wachinayi. ana a yehoyakimu: yekoniya ndi zedekiya mwana wake. zidzukulu za yekoniya wa mʼndende zinali izi: mwana wake silatieli, malikiramu, pedaya, senazara, yekamiya, hosama ndi nedabiya. ana a pedaya anali awa: zerubabeli ndi simei. ana a zerubabeli anali awa: mesulamu ndi hananiya. mlongo wawo anali selomiti. panalinso ana ena asanu awa: hasubu, oheli, berekiya, hasabiya ndi yusabu-hesedi. zidzukulu za hananiya zinali izi: pelatiya ndi yesaiya, ndiponso ana a refaya, ana a arinani, ana a obadiya ndi ana a sekaniya. zidzukulu za sekaniya zinali izi: semaya ndi ana ake: hatusi, igala, bariya, neariya ndi safati. onse anali asanu ndi mmodzi. ana a neariya anali awa: eliyoenai, hezekiya ndi azirikamu. onse anali atatu. ana a eliyoenai: hodaviya, eliyasibu, pelaya, akubu, yohanani, delaya ndi anani, onse anali asanu ndi awiri.

4

ana a yuda anali awa: perezi, hezironi, karimi, huri ndi sobali. reaya mwana wa sobala anabereka yahati, ndipo yahati anabereka ahumai ndi lahadi. awa anali mabanja a azorati. ana a etamu anali awa: yezireeli, isima ndi idibasi. dzina la mlongo wawo linali hazeleliponi. penueli anabereka gedori, ndipo ezeri anabereka husa. awa anali ana a huri, mwana wachisamba wa efurata ndi abambo a betelehemu. asihuri abambo a tekowa anali ndi akazi awiri, hela ndi naara. naara anamuberekera ahuzamu, heferi, temani ndi haahasitari. awa ndiwo anali ana a naara. ana a hela: zereti, zohari, etinani, ndi kozi, amene anali abambo ake a anubi ndi hazo-beba ndi mabanja a ahariheli mwana wa harumi. yabesi anali munthu wolemekezeka kwambiri kuposa abale ake. amayi ake anamutcha yabesi kutanthauza kuti, “chifukwa ndinamubala ndi ululu wambiri.” yabesi analira kwa allah wa isreali kuti, “mundidalitse ndipo mukulitse dziko langa! dzanja lanu likhale pa ine ndipo mundisunge kuti choyipa chisandigwere ndi kundisautsa.” ndipo allah anamupatsa chopempha chakecho. kelubi, mʼbale wa suha, anabereka mehiri, amene anabereka esitoni. esitoni anabereka beti-rafa, paseya ndi tehina amene anabereka iri nahasi. amenewa ndiwo anthu a ku reka. ana a kenazi anali awa: otanieli ndi seraya. ana a otanieli anali awa: hatati ndi meonotai. meonotai anabereka ofura. seraya anabereka yowabu, amene anabereka ge-harasimu. anawatcha dzina ili chifukwa anthu ake anali amisiri. ana a kalebe mwana wa yefune anali awa: iru, ela ndi naama. mwana wa ela anali kenazi. ana a yehaleleli anali awa: zifi, zifa, tiriya ndi asareli. ana a ezara anali awa: yeteri, meredi, eferi ndi yaloni. mmodzi mwa akazi a meredi anabereka miriamu, samai ndi isiba abambo ake a esitemowa. (mkazi wake wa chiyuda anabereka yaredi abambo ake a gedori, heberi abambo ake a soko ndi yekutieli abambo a zanowa). awa anali ana a mwana wamkazi wa farao, bitia, amene meredi anakwatira. ana a mkazi wa hodiya, mlongo wa nahamu anali awa: abambo ake a keila wa ku garimi ndi esitemowa wa ku maaka. ana a simeoni anali awa: amnoni, rina, beni-hanani ndi tiloni. ana a isi anali awa: zoheti ndi beni-zoheti. ana a sela mwana wa yuda anali awa: eri amene anabereka leka, laada amene anabereka maresa ndi mabanja a anthu owomba nsalu zofewa ndi zosalala a ku beti-asibeya, yokimu, anthu a ku kozeba, ndiponso yowasi ndi sarafi, amene ankalamulira mowabu ndi yasibu-lehemu. (nkhani zimenezi ndi zakalekale). iwo anali owumba mbiya amene ankakhala ku netaimu ndi gederi. ankakhala kumeneko ndi kumatumikira mfumu. ana a simeoni anali awa: nemueli, yamini, yaribu, zera ndi sauli; salumu anali mwana wa sauli, mibisamu anali mwana wa salumu ndipo misima anali mwana wa mibisamu. zidzukulu za misima zinali izi: hamueli, zakuri ndi simei. simei anali ndi ana aamuna 16 ndi ana aakazi 6, koma abale ake sanabereke ana ambiri; kotero banja lawo silinakule ngati anthu ena a ku yuda. iwo amakhala ku beeriseba, molada, hazari-suwali, biliha, ezemu, toladi, betueli, horima, zikilagi, beti-marikaboti, hazari-susimu, beti-biri ndi saaraimu. iyi inali mizinda yawo mpaka pa nthawi ya ulamuliro wa davide. midzi yowazungulira inali etamu, aini, rimoni, tokeni ndi asani, midzi isanu ndi midzi yonse yozungulira mizinda imeneyi mpaka ku baala. awa anali malo awo okhalapo. ndipo anasunga mbiri ya makolo awo. mesobabu, yamuleki, yosa mwana wa amaziya, yoweli, yehu mwana wa yosibiya, mwana wa seraya, mwana wa asieli, komanso eliyoenai, yaakoba, yesohaya, asaya, adieli, yesimieli, benaya, ndiponso ziza mwana wa sifi, mwana wa aloni, mwana wa yedaya, mwana wa simiri, mwana wa semaya. anthu amene atchulidwawa anali atsogoleri a mabanja awo. mabanja awo anakula kwambiri ndipo anakafika ku malire a gedori ku chigwa cha kummawa kufuna msipu wodyetsa ziweto zawo. anapeza msipu wobiriwira ndi wabwino ndipo dziko linali lalikulu, la mtendere ndi bata. kumeneko kunkakhala fuko la hamu poyamba. anthu amene mayina awowa alembedwa, anabwera pa nthawi ya hezekiya mfumu ya yuda. iwo anathira nkhondo fuko la hamu mʼmalo awo amene amakhala komanso ameuni amene anali kumeneko ndipo anawononga onsewo kotero kuti mbiri yawo simvekanso mpaka lero lino. kotero iwo anakhala mʼmalo awo chifukwa kunali msipu wa ziweto zawo. ndipo anthu 500 a fuko la simeoni, motsogozedwa ndi pelatiya, neariya, refaya ndi uzieli, ana a isi, analanda dziko lamapiri la seiri. iwo anapha aamaleki otsala amene anali atapulumuka ndipo akukhala kumeneko mpaka lero lino.

5

ana a rubeni mwana woyamba wa isreali (iye anali woyamba kubadwa, koma atagona ndi mkazi wamngʼono wa abambo ake, ulemu wake wokhala mwana woyamba unaperekedwa kwa ana a yosefe. kotero iye sanalembedwe pa mndandanda wa mayina ngati mwana woyamba kubadwa, ndipo ngakhalenso yuda anali wamphamvu kwambiri pakati pa abale ake, ndi kuti wolamulira anachokera mwa iye, ulemu wa mwana woyamba kubadwa unaperekedwa kwa yosefe) ana a rubeni mwana woyamba wa isreali ndi awa: hanoki, palu, hezironi, ndi karimi. ana a yoweli anali awa: semaya, gogi, simei, mika, reaya, baala, ndiponso beeri, amene tigilati-pileseri mfumu ya asuri anamugwira ukapolo. mtsogoleri wa fuko la rubeni anali beeri. abale awo mwa mabanja awo, potsata mndandanda wa mʼbado wawo, ndi awa: yeiyeli, mtsogoleri, zekariya, ndiponso bela mwana wa azazi, mwana wa sema, mwana wa yoweli. iwo ankakhala ku aroeri mpaka ku nebo ndi baala-meoni. iwo anakhala cha kummawa mpaka kukafika polowera mʼchipululu cha mbali ina ya mtsinje wa yufurate, chifukwa ziweto zawo zinaswana kwambiri mʼdziko la giliyadi. pa nthawi ya sauli anachita nkhondo ndi ahagiri ndi kuwagonjetsa. tsono iwo anakhala mʼmatenti a ahagiri ku dera lonse la kummawa kwa giliyadi. anthu a fuko la gadi anakhala moyandikana ndi fuko la rubeni ku basani mpaka ku saleka: mtsogoleri wawo ku basani anali yoweli, wachiwiri anali safamu, kenaka yanayi ndi safati. abale awo mwa mabanja awo anali awa: mikayeli, mesulamu, seba, yorayi, yakani, ziya ndi eberi, onse ali asanu ndi awiri. amenewa ndiwo anali ana a abihaili, mwana wa huri, mwana wa yarowa, mwana wa giliyadi, mwana wa mikayeli, mwana wa yesisayi, mwana wa yahido, mwana wa buzi. ahi mwana wa abdieli, mwana wa guni, anali mtsogoleri wa banja la makolo awo. fuko la gadi linakhala ku giliyadi, ku basani ndi midzi yozugulira, madera onse a msipu a ku saroni mpaka kumene amalekezera. mayina onsewa analembedwa potsata mndandanda wa mibado yawo pa nthawi ya ulamuliro wa yotamu mfumu ya yuda ndi yeroboamu mfumu ya isreali. mafuko a rubeni, gadi ndi theka la manase, anali ndi anthu 44, 760 okonzeka kulowa usilikali; anthu amatupi amphamvu, amene amatha kugwiritsa ntchito chishango ndi lupanga, amene amatha kugwiritsa ntchito uta, amene anaphunzitsidwa kumenya nkhondo. iwo anachita nkhondo ndi ahagiri, yeturi, nafisi ndi nodabu. iwowo anathandizidwa polimbana nawo ndipo allah anapereka ahagiri mʼmanja mwawo; popeza iwo anafuwulira kwa allah pa nkhondopo. iye anayankha mapemphero awo chifukwa anamudalira. choncho iwo analanda ziweto za ahagiri: ngamira 50,000, nkhosa ndi mbuzi 250,000 ndi abulu 2,000. ndiponso anagwira akapolo 100,000, enanso ambiri anaphedwa, chifukwa nkhondoyo inali ya allah. ndipo iwo anakhala mʼdzikomo mpaka pa nthawi ya ukapolo. theka la fuko la manase linkakhala ku dziko la kummawa kuyambira ku basani mpaka ku baala-herimoni, kumene ndi ku seniri (phiri la herimoni) ndipo anthuwo anali ochuluka kwambiri. atsogoleri a mabanja awo anali awa: eferi, isi, elieli, azirieli, yeremiya, hodaviya ndi yahidieli. iwo anali asilikali olimba mtima, anthu otchuka, ndiponso atsogoleri a mabanja awo. koma iwo anali osakhulupirika kwa allah wa makolo awo ndipo anadzipereka okha kwa milungu ya anthu okhala mʼdzikomo amene allah anawawononga pamene iwowo ankafika. kotero allah wa isreali anayika mkwiyo mwa puli mfumu ya asuri (ameneyu ndi tigilati-pileseri mfumu ya asuri) amene anatenga fuko la rubeni, gadi ndi theka la fuko la manase kupita nawo ku ukapolo. iye anapita nawo ku hala, habori, hara ndi ku mtsinje wa gozani, kumene ali mpaka lero lino.

6

ana a levi anali awa: geresoni, kohati ndi merari. ana a kohati anali awa: amramu, izihari, hebroni ndi uzieli. ana a amramu anali awa: aaroni, mose ndi miriamu. ana a aaroni anali awa: nadabu, abihu, eliezara ndi itamara eliezara anabereka finehasi, finehasi anabereka abisuwa, abisuwa anabereka buki, buki anabereka uzi. uzi anabereka zerahiya, zerahiya anabereka merayoti, merayoti anabereka amariya, amariya anabereka ahitubi. ahitubi anabereka zadoki, zadoki anabereka ahimaazi. ahimaazi anabereka azariya, azariya anabereka yohanani, yohanani anabereka azariya (uyu ndi amene anatumikira monga wansembe mʼnyumba ya allah imene solomoni anamanga mu yerusalemu), azariya anabereka amariya, amariya anabereka ahitubi, ahitubi anabereka zadoki, zadoki anabereka salumu, salumu anabereka hilikiya, hilikiya anabereka azariya, azariya anabereka seraya, ndipo seraya anabereka yehozadaki. yehozadaki anagwidwa ukapolo pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh analola nebukadinezara kuti agwire ukapolo yuda ndi yerusalemu. ana a levi anali awa: geresomu, kohati ndi merari. mayina a ana a geresomu ndi awa: libini ndi simei. ana a kohati anali awa: amramu, izihari, hebroni ndi uzieli. ana a merari anali awa: mahili ndi musi. mayina a mabanja a fuko la levi olembedwa potsata makolo awo ndi awa: ana a geresomu ndi awa: libini, yehati, zima, yowa, ido, zera ndi yeaterai. zidzukulu za kohati ndi izi: aminadabu, kora, asiri, elikana, ebiyasafu, asiri, tahati, urieli, uziya ndi sauli. zidzukulu za elikana ndi izi: amasai, ahimoti, elikana, zofai, nahati, eliabu, yerohamu, elikana ndi samueli. ana a samueli ndi awa: mwana wake woyamba anali yoweli, wachiwiri anali abiya. zidzukulu za merari ndi izi: mahili, libini, simei, uza, simea, hagiya ndi asaya. awa ndi anthu amene davide anawayika kuti aziyangʼanira mayimbidwe mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, bokosi la chipangano litabwera kudzakhala mʼmenemo. iwo ankatumikira akuyimba nyimbo pa khomo la malo opatulika, tenti ya msonkhano, mpaka solomoni atamanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh mu yerusalemu. iwo ankagwira ntchito zawo potsata malamulo amene anawapatsa. mayina a anthuwo, pamodzi ndi ana awo, anali awa: ochokera ku banja la kohati: hemani, katswiri woyimba, anali mwana wa yoweli, mwana wa samueli, mwana wa elikana, mwana wa yerohamu, mwana wa elieli, mwana wa towa, mwana wa zufi, mwana wa elikana, mwana wa mahati, mwana wa amasai, mwana wa elikana, mwana wa yoweli, mwana wa azariya, mwana wa zefaniya, mwana wa tahati, mwana wa asiri, mwana wa ebiyasafu, mwana wa kora, mwana wa izihari, mwana wa kohati, mwana wa levi, mwana wa isreali; ndi asafu mʼbale wake, amene ankatumikira ku dzanja lake lamanja: asafu anali mwana wa berekiya, mwana wa simea, mwana wa mikayeli, mwana wa baaseya, mwana wa malikiya, mwana wa etini, mwana wa zera, mwana wa adaya, mwana wa etani, mwana wa zima, mwana simei, mwana wa yahati, mwana wa geresomu, mwana wa levi; ndipo abale awo ena anali a banja la merari amene amatumikira ku dzanja lake lamanzere: etani anali mwana wa kisi, mwana wa abidi, mwana wa maluki, mwana wa hasabiya, mwana wa amaziya, mwana wa hilikiya, mwana wa amizi, mwana wa bani, mwana wa semeri, mwana wa mahili, mwana wa musi, mwana wa merari, mwana wa levi. abale awo alevi anapatsidwa ntchito zina zonse ku malo opatulika ku nyumba ya allah. koma aaroni ndi zidzukulu zake anali amene amapereka nsembe pa guwa lansembe zopsereza ndi pa guwa lansembe zofukiza pamodzi ndi zonse zimene zimachitika ku malo opatulika kwambiri, kuchita mwambo wopepesera isreali, potsata zonse zimene mose mtumiki wa allah anawalamulira. ana a aaroni ndi zidzukulu zake anali awa: eliezara, finehasi, abisuwa, buki, uzi, zerahiya, merayoti, amariya, ahitubi, zadoki ndi ahimaazi. malo amene iwo anapatsidwa kuti likhale dziko lawo ndi awa: (malowa anapatsidwa kwa zidzukulu za aaroni zimene zinali za banja la kohati, chifukwa malo oyamba kugawidwa anali awo). iwo anapatsidwa hebroni mʼdziko la yuda ndi madera odyetsera ziweto ozungulira malowa. koma minda ndi midzi yozungulira mzindawo zinapatsidwa kwa kalebe mwana wa yefune. kotero zidzukulu za aaroni zinapatsidwa hebroni (mzinda wopulumukirako), ndi libina, yatiri, esitemowa, hileni, debri, asani, yuta ndi beti-semesi pamodzi ndi madera odyetsera ziweto ozungulira malowa. ndipo ku fuko la benjamini anapatsidwa gibiyoni, geba, alemeti ndi anatoti, pamodzi ndi madera odyetsera ziweto ozungulira malowa. mizinda imene anapatsidwa ku banja la kohati onse pamodzi inalipo 13. zidzukulu zotsala za kohati anazigawira midzi khumi kuchokera ku mabanja a fuko la theka la manase. zidzukulu za geresomu banja ndi banja zinapatsidwa mizinda 13 kuchokera ku mafuko a isakara, aseri ndi nafutali, ndi gawo lina la fuko la manase limene lili ku basani. zidzukulu za merari banja ndi banja zinapatsidwa mizinda khumi ndi iwiri kuchokera ku mafuko a rubeni, gadi ndi zebuloni. kotero aisraeli anapatsa alevi mizindayi ndi madera a msipu ozungulira malowa. kuchokera ku mafuko a yuda, simeoni ndi benjamini anawapatsa mizinda imene inawatchula kale mayina. mabanja ena a kohati anapatsidwanso malo kuchokera ku fuko la efereimu. kuchokera ku dziko lamapiri la efereimu anapatsidwa sekemu (mzinda wopulumukirako) ndi gezeri, yokineamu, beti-horoni, ayaloni ndi gati-rimoni, pamodzi ndi madera odyetsera ziweto ozungulira. ndipo kuchokera ku theka la fuko la manase, aisraeli anapereka aneri ndi bileamu pamodzi ndi madera odyetsera ziweto kwa mabanja ena onse a kohati. ageresomu analandira malo awa: kuchokera ku theka la fuko la manase, analandira golani ku basani ndiponso asiteroti, ndi malo awo odyetsera ziweto; kuchokera ku fuko la isakara analandira kedesi, daberati, ramoti ndi anemu, pamodzi ndi malo ake odyetsera ziweto; kuchokera ku fuko la aseri analandira masala, abidoni, hukoki ndi rehobu, pamodzi ndi malo ake odyetsera ziweto; ndipo kuchokera ku fuko la nafutali analandira kedesi ku galileya, hamoni ndi kiriyataimu, pamodzi ndi malo ake odyetsera ziweto. amerari (alevi ena onse) analandira madera awa: kuchokera ku fuko la zebuloni, iwo analandira yokineamu, karita, rimono ndi tabori, pamodzi ndi malo ake odyetsera ziweto; kuchokera ku fuko la rubeni kutsidya kwa yorodani, kummawa kwa yeriko, analandira bezeri ku chipululu, yaza, kedemoti ndi mefaati, pamodzi ndi malo ake odyetsera ziweto; ndipo kuchokera ku fuko la gadi analandira ramoti ku giliyadi, mahanaimu, hesiboni ndi yazeri, pamodzi ndi malo ake odyetsera ziweto.

7

ana a isakara anali awa: tola, puwa, yasubu ndi simironi ndipo onse analipo anayi. ana a tola ndi awa: uzi, refaya, yerieli, yahimai, ibisamu ndi samueli. awa anali atsogoleri a mabanja awo. pa nthawi ya ulamuliro wa davide zidzukulu za tola zomwe zinali anthu odziwa kumenya nkhondo zinalipo 22,600. mwana wa uzi anali izirahiya. ana a izirahiya anali: mikayeli, obadiya, yoweli ndi isiya. onse asanu anali atsogoleri a mabanja. monga mwa chiwerengero cha mabanja awo, panali anthu 36,000 odziwa kumenya nkhondo, pakuti iwo anali ndi akazi ndi ana ambiri. abale awo onse a mʼbanja la isakara amene anali odziwa kumenya nkhondo analipo 87,000, olembedwa potsata mibado yawo. ana atatu a benjamini anali awa: bela, bekeri ndi yediaeli. ana a bela anali awa: eziboni, uzi, uzieli, yerimoti ndi iri. iwowa anali atsogoleri a mabanja awo ndipo onse pamodzi analipo asanu. pa mndandanda wa mʼbado wawo panali anthu 22,034 odziwa kumenya nkhondo. ana a bekeri anali awa: zemira, yowasi, eliezara, eliyoenai, omiri, yeremoti, abiya, anatoti ndi alemeti. onsewa anali ana a bekeri. pa mndandanda wa mʼbado wawo panali atsogoleri a mabanja ndi anthu 20,200 odziwa kumenya nkhondo. mwana wa yediaeli anali bilihani. ana a bilihani anali awa: yeusi, benjamini, ehudi, kenaana, zetani, tarisisi ndi ahisahara. ana onsewa a yediaeli anali atsogoleri a mabanja. analipo anthu 17,200 amene anali okonzeka kupita ku nkhondo. asupi ndi ahupi anali zidzukulu za iri, ndipo ahusimu anali zidzukulu za aheri. ana a nafutali anali awa: yahazieli, guni, yezeri ndi salumu, zidzukulu za biliha. ana a manase anali awa: asirieli ndi mwana amene anabereka kwa mzikazi wake wa ku aramu. mzikazi yemweyo anaberekanso makiri abambo ake a giliyadi. makiri anatenga mkazi wa banja la ahupi ndi asupi. mlongo wake anali maaka. mwana wake wina anali zelofehadi, amene anabereka ana aakazi okhaokha. maaka mkazi wa makiri anabereka mwana wamwamuna ndipo anamutcha perezi. mʼbale wake anamutcha seresi, ndipo ana ake anali ulamu ndi rakemu. mwana wa ulamu anali bedani. awa anali ana a giliyadi mwana wa makiri, mwana wa manase. mlongo wake hamoleketi anabereka isihodi, abiezeri ndi mahila. ana a semida anali: ahiyani, sekemu, likihi ndi aniyamu. ana a efereimu anali awa: sutela, beredi, tahati, eliada, tahati, zabadi, sutela. ezeri ndi eladi anaphedwa ndi anthu a ku gati, pamene anabwera kudzalanda zoweta zawo. efereimu, abambo awo, anawalira masiku ambiri, ndipo abale ake anabwera kudzamutonthoza. kenaka anagona ndi mkazi wake, ndipo anakhala woyembekezera nabala mwana wamwamuna. anamutcha dzina lake beriya, chifukwa tsoka linagwera banja lake. mwana wake wamkazi anali seera, amene anamanga mzinda wa beti-horoni wakumunsi, wakumtunda kudzanso uzeni-seera. mwana wina wa efereimu anali refa amene zidzukulu zake zinali resefu, tela, tahani, ladani, amihudi, elisama, nuni ndi yeahoswa. malo amene ankakhala anali beteli ndi midzi yozungulira, cha kummawa kunali naarani, gezeri ndi midzi yake ya kumadzulo ndi sekemu ndi midzi yake mpaka ku aya ndi midzi yake. mʼmbali mwa malire a manase munali beti-seani, taanaki, megido ndi dori, pamodzi ndi midzi yake. zidzukulu za yosefe mwana wa isreali zimakhala mʼmizinda imeneyi. ana a aseri anali awa: imuna, isiva, isivi ndi beriya. mlongo wawo anali sera. ana a beriya anali awa: heberi ndi malikieli amene anabereka birizaiti. heberi anabereka yafuleti, someri, hotamu ndi suwa, mlongo wawo. ana a yafuleti anali awa: pasaki, bimuhali ndi asivati. awa anali ana a yafuleti. ana a someri anali awa: ahi, rohiga, yehuba ndi aramu. ana a mʼbale wake helemu anali awa: zofa, imuna, selesi ndi amali. ana a zofa anali awa: suwa, harineferi, suwali, beri, imula, bezeri, hodi, sama, silisa, itirani ndi bera. ana a yeteri anali awa: yefune, pisipa ndi ara. ana a ula anali awa: ara, hanieli ndi riziya. onsewa anali zidzukulu za aseri, atsogoleri a mabanja, anthu omveka, ankhondo olimba mtima, ndi akuluakulu pakati pa atsogoleri anzawo. chiwerengero cha anthu odziwa kumenya nkhondo chomwe chinalembedwa chinali 26,000.

8

benjamini anabereka bela mwana wake woyamba, wachiwiri asibeli, wachitatu ahara, wachinayi noha ndipo wachisanu rafa. ana a bela anali awa: adari, gera, abihudi, abisuwa, naamani, ahowa, gera, sefufani ndi hiramu. zidzukulu za ehudi, zimene zinali atsogoleri a mabanja a amene amakhala ku geba ndipo zinasamutsidwa kupita ku manahati zinali izi: naamani, ahiya ndi gera, amene anawasamutsa ndipo anabereka uza ndi ahihudi. saharaimu anabereka ana ku mowabu atalekana ndi akazi ake, husimu ndi baara. mwa mkazi wake hodesi anabereka yobabu, zibiya, mesa, malikamu, yeusi, sakiya ndi mirima. awa ndiye ana ake, atsogoleri a mabanja awo. mwa mkazi wake husimu anabereka abitubi ndi elipaala. ana a elipaala anali awa: eberi, misamu, semedi (amene anamanga mizinda ya ono ndi lodi ndi midzi yake yozungulira) ndiponso beriya ndi sema, amene anali atsogoleri a mabanja a amene ankakhala ku ayaloni ndipo anathamangitsa nzika za ku gati. ahiyo, sasaki, yeremoti, zebadiya, aradi, ederi, mikayeli, isipa ndi yoha anali ana a beriya. zebadiya, mesulamu, hiziki, heberi, isimerai, iziliya ndi yobabu anali ana a elipaala. yakimu, zikiri, zabidi, elienai, ziletai, elieli, adaya, beraya ndi simirati anali ana a simei. isipani, eberi, elieli, abidoni, zikiri, hanani, hananiya, elamu, anitotiya, ifideya ndi penueli anali ana a sasaki. samuserai, sehariya, ataliya, yaaresiya, eliya ndi zikiri anali ana a yerohamu. onsewa anali atsogoleri a mabanja, anthu otchuka potsata mibado yawo, ndipo ankakhala mu yerusalemu. yeiyeli amene amabereka gibiyoni ankakhala ku gibiyoni. dzina la mkazi wake linali maaka, ndipo mwana wake woyamba anali abidoni, motsatana ndi zuri, kisi, baala, neri, nadabu, gedori, ahiyo, zekeri ndi mikiloti, amene anabereka simea. iwowa ankakhalanso ku yerusalemu ndi abale awo. neri anabereka kisi. kisi anabereka sauli, ndipo sauli anabereka yonatani, maliki-suwa, abinadabu ndi esibaala. mwana wa yonatani anali meri-baala, amene anabereka mika. ana a mika anali awa: pitoni, meleki, tareya ndi ahazi. ahazi anabereka yehoyada, yehoyada anabereka alemeti, azimaveti ndi zimuri, ndipo zimuri anabereka moza. moza anabereka bineya. ana ake anali rafa, eleasa ndi azeli. azeli anali ndi ana asanu ndi mmodzi, ndipo mayina awo anali awa: azirikamu, bokeru, ismaeli, seariya, obadiya ndi hanani. onsewa anali ana a azeli. ana a eseki mʼbale wake anali awa: mwana wake woyamba ulamu, wachiwiri yeusi ndipo wachitatu elifeleti. ana a ulamu anali asilikali olimba mtima amene amadziwa kugwiritsa ntchito uta. iwo anali ndi ana ndi adzukulu ambiri ndipo onse analipo 150. onsewa anali adzukulu a benjamini.

9

aisraeli onse analembedwa potsata mibado yawo mʼbuku la mafumu a aisraeli. anthu a ku yuda anatengedwa kunka ku ukapolo ku babuloni chifukwa cha kusakhulupirika kwawo. tsono anthu oyamba kukhala mʼmadera awo anali aisraeli wamba, ansembe, alevi ndi otumikira ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. anthu a ku yuda, benjamini ndi efereimu ndiponso manase amene anakhala mu yerusalemu anali awa: utai mwana wa amihudi, mwana wa omuri, mwana wa imuri, mwana wa bani, chidzukulu cha perezi mwana wa yuda. a banja la siloni: asaya mwana wake woyamba pamodzi ndi ana ake. a banja la zera: yeueli. anthu ochokera ku yuda analipo 690. a fuko la benjamini: salu mwana wa mesulamu, mwana wa hodaviya, mwana wa hasenuya; ibineya mwana wa yerohamu; ela mwana wa uzi, mwana wa mikiri; ndi mesulamu mwana wa sefatiya, mwana wa reueli mwana wa ibiniya. anthu ochokera ku benjamini monga analembedwera mwa mibado yawo, analipo 956. anthu onsewa anali atsogoleri a mabanja awo. ansembe: yedaya, yehoyaribu; yakini; azariya mwana wa hilikiya, mwana wa mesulamu, mwana wa zadoki mwana wa merayoti, mwana wa ahitubi, wamkulu woyangʼanira nyumba ya allah; adaya mwana wa yerohamu, mwana wa pasi-huri, mwana wa malikiya; ndi maasai mwana wa adieli, mwana wa yahizera, mwana wa mesulamu, mwana wa mesilemoti, mwana wa imeri. ansembe amene anali atsogoleri a mabanja awo analipo 1,760. anali anthu amphamvu ndi odziwa kutumikira mʼnyumba ya allah. alevi: semaya mwana wa hasubu, mwana wa azirikamu, mwana wa hasabiya, wa mʼbanja la merari; bakibakara, heresi, galali ndi mataniya mwana wa mika, mwana wa zikiri, mwana wa asafu; obadiya mwana wa semaya mwana wa galali, mwana wa yedutuni ndi berekiya mwana wa asa, mwana wa elikana, amene ankakhala ku midzi ya anetofati. alonda a pa makomo: salumu, akubu, talimoni, ahimani ndi abale awo. mtsogoleri wawo anali salumu. amenewa amakhala pa chipata cha mfumu kummawa mpaka lero lino. alonda a gulu la alevi anali awa: salumu mwana wa kore, mwana wa ebiyasafu, mwana wa kora, pamodzi ndi abale ake a ku banja la makolo ake, akora aja ankanyangʼanira khomo la tenti monga ankachitira abambo awo polondera khomo la malo okhalapo mavawelomakonsonanti-yeahoh. masiku oyamba finehasi mwana wa eliezara anali woyangʼanira alonda apakhomo ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anali naye. zekariya mwana wa meselemiya anali mlonda woyangʼanira pa chipata cha tenti ya msonkhano. onse amene anasankhidwa kukhala alonda pa khonde analipo 212. iwo analembedwa mwa mibado yawo ku midzi yawo. davide ndi mneneri samueli ndiwo anawayika mʼmalo awo antchito chifukwa cha kukhulupirika kwawo. iwo ndi zidzukulu zawo anali oyangʼanira zipata za nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh imene imatchedwa tenti. alonda apakhomowa anali mbali zonse zinayi: kummawa, kumadzulo, kumpoto ndi kummwera. abale awo a ku midzi yawo amabwera nthawi ndi nthawi kudzagwira ntchito yawo kwa masiku asanu ndi awiri. koma atsogoleri akuluakulu anayi a alonda, amene anali alevi, anapatsidwa udindo woyangʼanira zipinda ndi chuma cha nyumba ya allah. iwo amakhala usiku wonse atayima mozungulira nyumba ya allah, chifukwa anayenera kuyilondera. ndipo anali ndi kiyi wotsekulira mmawa uliwonse. ena amayangʼanira zipangizo zimene amagwiritsa ntchito pa ntchito mʼnyumba ya allah. iwo amaziwerenga zikamalowetsedwa ndi potulutsidwa. ena anapatsidwa udindo wosamalira zipangizo ndi zinthu zina zonse za ku malo opatulika, pamodzi ndi ufa, vinyo, mafuta, lubani ndi zonunkhira. koma ansembe ena amasakaniza zonunkhirazo. mlevi wotchedwa matitiya mwana woyamba wa salumu wa mʼbanja la kora, anapatsidwa udindo woyangʼanira zophikidwa mʼziwaya. abale ake ena a mʼbanja la akohati amaphika buledi wa pa sabata lililonse amene amayikidwa pa tebulo. atsogoleri a mabanja a alevi, amene anali ndi luso loyimba, amakhala mʼzipinda za nyumba ya allah ndipo samagwira ntchito zina chifukwa ankatumikira usana ndi usiku. onsewa anali atsogoleri a mabanja a alevi, akuluakulu monga analembedwera pa mibado yawo, ndipo ankakhala mu yerusalemu. yeiyeli abambo a gibiyoni ankakhala ku gibiyoni. dzina la akazi awo linali maaka, ndipo mwana wawo woyamba kubadwa anali abidoni, motsatana ndi zuri, kisi, baala, neri, nadabu, gedori, ahiyo, zekariya ndi mikiloti. mikiloti anabereka simeamu. iwonso ankakhala ndi abale awo ku yerusalemu. neri anabereka kisi, kisi anabereka sauli, ndipo sauli anabereka yonatani, maliki-suwa, abinadabu ndi esibaala. mwana wa yonatani anali meri-baala, amene anabereka mika. ana a mika anali: pitoni, meleki, tahireya ndi ahazi. ahazi anabereka yara, yara anabereka alemeti, azimaveti ndi zimuri, ndipo zimiri anabereka moza. moza anabereka bineya. ana ake anali refaya, eleasa ndi azeli. azeli anali ndi ana asanu ndi mmodzi ndipo mayina awo anali awa: azirikamu, bokeru, ismaeli, seariya, obadiya ndi hanani. awa anali ana a azeli.

10

tsono afilisti anachitanso nkhondo ndi aisraeli ndipo aisraeli anathawa afilistiwo, kotero kuti ambiri anaphedwa pa phiri la gilibowa. afilisti anapanikiza kwambiri sauli ndi ana ake, ndipo anapha yonatani, abinadabu ndi maliki-suwa. nkhondo inakula kwambiri mozungulira sauli ndipo pamene anthu amauta anamupeza, anamuvulaza. tsono sauli anawuza mnyamata wake wonyamula zida zake kuti, “solola lupanga lako undiphe, kuopa kuti anthu osachita mdulidwewa angabwere ndi kudzandizunza ine.” koma mnyamata wonyamula zida uja anachita mantha kwambiri ndipo sanathe kutero. choncho sauli anatenga lupanga lake lomwe nagwerapo. mnyamata wonyamula zida zake uja ataona kuti sauli wafa, nayenso anadzigwetsera pa lupanga lake nafa. motero sauli ndi ana ake atatu anafa, pamodzi ndi banja lake lonse anafera limodzi. pamene aisraeli onse amene anali mʼchigwa anaona kuti gulu lankhondo lathawa komanso kuti sauli ndi ana ake aphedwa, nawonso anathawa kusiya mizinda yawo. ndipo afilisti anabwera kudzakhalamo. mmawa mwake, afilisti atabwera kudzatenga zinthu za anthu ophedwa, anapeza sauli ndi ana ake atafa pa phiri la gilibowa. iwo anamuvula zovala zake, natenga mutu wake ndi zida zake zankhondo. ndipo anatumiza amithenga mʼdziko lonse la afilisti kukafalitsa nkhani yabwinoyi kwa mafano awo ndi kwa anthu awo. iwo anayika zida zake zankhondo mʼnyumba zopembedzera milungu yawo ndipo anapachika mutu wake mʼnyumba ya dagoni. pamene anthu onse okhala ku yabesi giliyadi anamva zimene afilisti anachitira sauli, anthu awo onse olimba mtima anapita kukatenga mitembo ya sauli ndi ana ake ndipo anabwera nayo ku yabesi. anakwirira mafupa awo pansi pa mtengo wabwemba ku yabesi, ndipo anasala kudya masiku asanu ndi awiri. sauli anafa chifukwa anali wosakhulupirika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye sanasunge mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti anakafunsira nzeru kwa woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa, sanafunsire nzeruzo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupha ndi kupereka ufumu kwa davide mwana wa yese.

11

aisraeli onse anasonkhana pamaso pa davide ku hebroni ndipo anati, “ife ndife abale anu. kale lija, ngakhale pamene sauli anali mfumu, inu ndinu amene munkatsogolera aisraeli pa nkhondo zawo. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu anakuwuzani kuti, ‘iwe udzaweta anthu anga aisraeli, ndipo udzakhala mfumu yawo.’ ” akuluakulu onse a isreali atafika kwa mfumu davide ku hebroni, iye anachita nawo pangano pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo anamudzoza davide kukhala mfumu ya isreali, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analonjezera kudzera mwa samueli. davide ndi aisraeli onse anapita ku yerusalemu (ku yebusi). ayebusi amene ankakhala kumeneko anamuwuza davide kuti, “simulowa muno.” komabe davide analanda linga la ziyoni, limene ndi mzinda wa davide. davide anali atanena kuti “aliyense amene adzatsogolere kukathira nkhondo ayebusi adzakhala mkulu wa asilikali.” yowabu mwana wa zeruya ndiye anayamba kupita, motero anakhala mkulu wa asilikali. tsono davide anakhazikika mu lingamo, ndipo mzindawu anawutcha mzinda wa davide. iye anamanga malo onse ozungulira, kuyambira ku matsitso ozungulira khoma. ndipo yowabu anakonzanso mbali ina ya mzindawu. ndipo mphamvu za davide zinkakulirakulira chifukwa anali ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse. awa ndiye anali atsogoleri amphamvu a davide. iwo pamodzi ndi aisraeli onse, anathandiza kulimbikitsa ufumu wake kuti ukwanire madera onse, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analonjezera. nawa mayina a ankhondo amphamvu a davide: yasobeamu mhakimoni anali mkulu wa atsogoleri. iye anapha ndi mkondo ankhondo 300 nthawi imodzi. wotsatana naye anali eliezara mwana wa dodo mwahohi, mmodzi mwa ankhondo atatu amphamvu. iye anali ndi davide ku pasi-damimu pamene afilisti anasonkhana kudzachita nkhondo. ankhondo anathawa afilistiwo pamalo pamene panali munda wodzaza ndi barele. koma awiriwo anayima pakati pa mundawo. iwo anawuteteza, nakantha afilistiwo ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapambanitsa koposa. atatu mwa atsogoleri makumi atatu aja anabwera kwa davide ku thanthwe ku phanga la adulamu pamene gulu la afilisti linali litamanga misasa mʼchigwa cha refaimu. nthawi imeneyo davide anali mu linga, ndipo boma la afilisti linali ku betelehemu. davide analakalaka madzi ndipo anati, “haa, pakanapezeka munthu wokanditungira madzi a mʼchitsime chomwe chili pafupi ndi chipata cha ku betelehemu!” choncho anthu atatuwa anadutsa mizere ya afilisti, natunga madzi amene anali mʼchitsime chomwe chinali pafupi ndi chipata cha ku betelehemu nabwera nawo kwa davide. koma iye anakana kumwa. mʼmalo mwake anathira pansi pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anati, “inu allah, musalole kuti ine ndichite chinthu ichi! kodi ndimwe magazi a anthu amene anayika miyoyo yawo pachiswe?” chifukwa iwo anayika miyoyo yawo pachiswe kuti abweretse madziwo, davide sanamwe. zimenezi ndi zimene anachita anthu amphamvu atatuwo. abisai mʼbale wa yowabu ndiye anali mtsogoleri wa anthu atatuwa. iye anapha ndi mkondo ankhondo 300. choncho iyeyo anali wotchuka pakati pa anthu atatu aja. iye analandira ulemu woposa atatuwo. kotero anakhala mtsogoleri wawo ngakhale kuti iyeyo sanali mʼgulu la anthu atatu aja. benaya mwana wa yehoyada wa ku kabizeeli anali munthu wolimba mtima amene anachita zinthu zamphamvu. iye anakantha ankhondo awiri otchuka a ku mowabu. tsiku lina kukuzizira kwambiri, iye analowa mʼdzenje ndi kuphamo mkango. ndipo iye anakanthanso mwigupto amene anali wotalika mamita awiri ndi theka. ngakhale kuti mwiguptoyo anali ndi mkondo wofanana ndi ndodo yowombera nsalu mʼdzanja mwake, benaya anapita kukamenyana naye ali ndi chibonga chokha mʼmanja. iye analanda mkondo mʼdzanja la mwiguptoyo ndi kumupha ndi mkondo wake womwe. izi ndi zamphamvu zimene benaya mwana wa yehoyada anachita. iyeyo analinso wotchuka ngati anthu atatu amphamvu aja. iye ankalemekezedwa kuposa wina aliyense mwa anthu makumi atatu, koma sanali mʼgulu la anthu atatu aja. ndipo davide anamuyika kukhala woyangʼanira asilikali omuteteza. ankhondo amphamvuwa anali: asaheli mʼbale wa yowabu, elihanani mwana wa dodo wa ku betelehemu, samoti mharori, helezi mpeloni. ira mwana wa ikesi wa ku tekowa, abiezeri wa ku anatoti, sibekai mhusati, ilai mwahohi, maharai mnetofa, heledi mwana wa baana mnetofa, itai mwana wa ribai wa ku gibeya ku benjamini, benaya mpiratoni, hurai wa ku zigwa za gaasi, abieli mwaribati, azimaveti mbaharumi, eliyahiba msaaliboni, ana a hasemu mgizoni, yonatani mwana wa sage mharari, ahiamu mwana wa sakari mharari, elifali mwana wa uri, heferi mmekerati, ahiya mpeloni, heziro wa ku karimeli naara mwana wa ezibai, yoweli mʼbale wa natani, mibihari mwana wa hagiri, zeleki mwamoni, naharai wa ku beeroti, mnyamata wonyamula zida za yowabu mwana wa zeruya. ira mwitiri, garebu mwitiri, uriya mhiti, zabadi mwana wa ahilai, adina mwana wa siza mrubeni, amene anali mtsogoleri wa arubeni ndi anthu makumi atatu pamodzi naye, hanani mwana wa maaka, yehosafati mmitini, uziya mwasiterati, sama ndi yeiyeli ana a hotamu mwaroeri, yediaeli mwana wa simiri, ndi yoha mtizi mʼbale wake, elieli mhavati, yeribai ndi yosaviya ana a elinaamu, itima mmowabu, elieli, obedi ndi yaasieli mmeobai.

12

nawa anthu amene anabwera kwa davide ali ku zikilagi pamene iye anathamangitsidwa ndi sauli mwana wa kisi (iwowo anali mʼgulu la asilikali amene ankamuthandiza pa nkhondo. iwo anali ndi mauta ndipo amadziwa kuponya mivi komanso miyala, ndipo amatha kuponyera dzanja lamanja kapena lamanzere. iwo anali abale ake a sauli ochokera ku fuko la benjamini. mtsogoleri wawo anali ahiyezeri ndi yowasi ana a semaya wa ku gibeya; yezieli ndi peleti ana a azimaveti; beraka, yehu wa ku anatoti, ndi isimaiya wa ku gibiyoni, munthu wamphamvu mʼgulu la anthu makumi atatu aja, yemwenso anali mtsogoleri wawo; yeremiya, yahazieli, yohanani, yozabadi wa ku gederi, eluzai, yerimoti, bealiya, semariya ndi sefatiya mharufi; elikana, isiya, azareli, yowezeri ndi yasobeamu a ku banja la kora; ndi yowela ndi zebadiya ana a yerohamu wa ku gedori. asilikali ena a fuko la gadi anathawira kwa davide ku linga lake ku chipululu. iwo anali asilikali olimba mtima, okonzekera nkhondo ndipo amadziwa kugwiritsa ntchito chishango ndi mkondo. iwowo anali woopsa ngati mikango ndipo anali aliwiro ngati ngoma zamʼmapiri. mtsogoleri wawo anali ezeri, wotsatana naye anali obadiya, wachitatu anali eliabu, wachinayi anali misimana, yeremiya anali wachisanu, wachisanu ndi chimodzi anali atai, elieli anali wachisanu ndi chiwiri, wachisanu ndi chitatu anali yohanani, elizabadi anali wachisanu ndi chinayi, wakhumi anali yeremiya ndipo makibanai anali wa 11. anthu a fuko la gadi amenewa anali atsogoleri; angʼonoangʼono amalamulira anthu 100 pamene akuluakulu amalamulira anthu 1,000. awa ndi amene anawoloka yorodani mwezi woyamba pamene mtsinje unali utasefukira mbali zonse, ndipo anathamangitsa aliyense amene amakhala mʼchigwa, mbali ya kumadzulo ndi kummawa. anthu ena a fuko la benjamini ndi ena ochokera ku yuda anabweranso kwa davide pamene anali ku linga lake. davide anapita kukakumana nawo ndipo anati, “ngati mwabwera kwa ine mwamtendere, kuti mundithandize, ndakonzeka kugwirizana nanu. koma ngati mwabwera kudzandipereka kwa adani anga, ngakhale kuti sindinalakwe, allah wa makolo anthu aone izi ndipo akuweruzeni.” kenaka mzimu anabwera pa amasai, mtsogoleri wa anthu makumi atatu aja ndipo anati: “inu davide, ife ndife anu! tili nanu limodzi, inu mwana wa yese! kupambana, kupambana kwa inu, ndiponso kupambana kukhale kwa iwo amene akukuthandizani pakuti allah wanu adzakuthandizani.” kotero davide anawalandira ndipo anawayika kukhala atsogoleri a magulu ake a ankhondo. anthu ena a fuko la manase anathawira kwa davide pamene anapita ndi afilisti kukamenyana ndi sauli. (iye ndi anthu ake sanathandize afilisti chifukwa, atsogoleri awo atakambirana, anamubweza davide. iwo anati, “ife tidzawonongedwa ngati uyu adzabwerera kwa mbuye wake sauli).” davide atapita ku zikilagi, anthu a fuko la manase amene anathawira kwa iye anali awa: adina, yozabadi, yediaeli, mikayeli, yozabadi, elihu ndi ziletai; atsogoleri a magulu a anthu 1,000 a ku manase. iwowa anathandiza davide kulimbana ndi magulu achifwamba, pakuti onsewa anali asilikali olimba mtima ndipo anali atsogoleri mʼgulu lake la ankhondo. tsiku ndi tsiku anthu amabwera kudzathandiza davide, mpaka anakhala ndi gulu lalikulu la ankhondo, ngati gulu la ankhondo a allah. nachi chiwerengero cha magulu a anthu ankhondo amene anabwera kwa davide ku hebroni kudzapereka ufumu wa sauli kwa iye, monga momwe ananenera mavawelomakonsonanti-yeahoh: anthu a fuko la yuda onyamula chishango ndi mkondo analipo 6,800; anthu a fuko la simeoni, asilikali okonzekera nkhondo analipo 7,100; anthu a fuko la levi analipo 4,600, mtsogoleri yehoyada wa banja la aaroni anabweranso ndi anthu 3,700, ndi zadoki, mnyamata wankhondo wolimba mtima, anabwera ndi akuluakulu 22 ochokera mʼbanja lake; anthu a fuko la benjamini, abale ake a sauli analipo 3,000 ndipo ambiri anali ndi sauli ku nyumba yake pa nthawiyi; anthu a fuko la efereimu, asilikali olimba mtima, otchuka pa mabanja awo analipo 20,800; anthu a fuko latheka la manase amene anawayitana kuti adzakhazikitse nawo ufumu wa davide analipo 18,000; anthu a fuko la isakara amene ankazindikira nthawi ndipo amadziwa zimene isreali ankayenera kuchita, analipo atsogoleri 200 pamodzi ndi abale awo onse amene amawatsogolera. anthu a fuko la zebuloni, analipo 5,000. iwowa anali asilikali odziwa bwino nkhondo, okhala ndi zida za mtundu uliwonse, okonzekera kudzathandiza davide ndi mtima umodzi. anthu a fuko la nafutali, analipo atsogoleri 1,000 pamodzi ndi anthu 37,000 onyamula zishango ndi mikondo; anthu a fuko la dani, okonzekera nkhondo analipo 28,600. anthu a fuko la aseri, asilikali odziwa bwino nkhondo, okonzekeradi nkhondo analipo 40,000; ndipo kuchokera kummawa kwa yorodani, anthu a fuko la rubeni, gadi ndi theka la fuko la manase, amene anali ndi zida za mtundu uliwonse analipo 120,000. onsewa anali anthu odziwa kumenya nkhondo amene anadzipereka ku magulu awo. iwo anabwera ku hebroni ali otsimikiza kudzamuyika davide kukhala mfumu ya aisraeli. aisraeli ena onse anali ndi mtima umodzinso womuyika davide kukhala mfumu. anthuwa anakhala ndi davide masiku atatu akudya ndi kumwa pakuti mabanja awo anawapatsa zakudya. komanso anthu oyandikana nawo ochokera ku isakara, zebuloni ndi nafutali anabweretsa zakudya pa abulu, ngamira, nyulu ndi ngʼombe. panali ufa wambiri, makeke ankhuyu, ntchintchi za mphesa, vinyo, mafuta, ngʼombe, nkhosa ndi mbuzi, popeza munali chimwemwe mu isreali.

13

davide anakambirana ndi akuluakulu ake, atsogoleri a anthu 1,000 ndi atsogoleri a anthu 100. ndipo anati kwa gulu lonse la isreali, “ngati kukukomerani komanso ngati chili chifuniro cha mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, tiyeni titumize uthenga kulikonse kumene kuli abale athu ena onse ku dziko lonse la isreali ndiponso kwa ansembe ndi alevi amene ali nawo mʼmidzi yawo ndi madera odyetsera ziweto, kuti abwere adzakhale nafe. tiyeni tibweretsenso bokosi la allah wathu kuno kwathu, pakuti nthawi ya sauli sitinafunse za bokosili.” gulu lonse linavomereza izi, pakuti anthu onse anaona kuti kunali kofunika kutero. kotero davide anasonkhanitsa aisraeli onse, kuchokera ku mtsinje wa sihori ku igupto mpaka ku lebo hamati, kuti abweretse bokosi la allah kuchokera ku kiriati-yearimu. davide pamodzi ndi aisraeli onse anapita ku baalahi (kiriati-yearimu) ku yuda kukatenga bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah, amene amakhala pakati pa akerubi. limeneli ndiye bokosi la chipangano lomwe limadziwika ndi dzina lake. iwo anachotsa bokosi la allah ku nyumba ya abinadabu pa ngolo yatsopano. uza ndi ahiyo ndiwo ankayendetsa ngoloyo. davide pamodzi ndi aisraeli onse ankakondwerera ndi mphamvu zawo zonse pamaso pa allah, poyimba nyimbo pogwiritsa ntchito azeze, apangwe, matambolini, maseche ndi malipenga. atafika pa malo opunthira tirigu ku kidoni, uza anatambalitsa dzanja lake kuti agwire bokosilo, chifukwa ngʼombe zinkafuna kugwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anapsera mtima uza ndipo anamukantha chifukwa chogwira bokosilo. choncho iyeyo anafera pomwepo pamaso pa allah. ndipo davide anakhumudwa chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anakantha uza ndipo mpaka lero malowo amatchedwa perezi uza. tsiku limenelo davide anachita mantha ndi allah ndipo anafunsa kuti, “kodi bokosi la allah lingafike bwanji kwathu?” iye sanapitenso nalo bokosi la allah ku mzinda wa davide. mʼmalo mwake anapita nalo ku nyumba ya obedi-edomu mgiti. ndipo bokosi la allah linakhala mʼbanja la obedi-edomu mʼnyumba mwake kwa miyezi itatu ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anadalitsa nyumba yake ndi chilichonse chimene anali nacho.

14

hiramu mfumu ya ku turo inatumiza amithenga kwa davide pamodzi ndi mitengo ya mkungudza ndiponso amisiri a miyala ndi amisiri a matabwa kuti adzamumangire nyumba yaufumu. choncho davide anazindikira kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamukhazikitsa kukhala mfumu ya isreali ndipo wakuza kwambiri ufumu wake chifukwa cha anthu ake, aisraeli. davide anakwatira akazi ena ambiri ku yerusalemu ndipo anabereka ana aamuna ndi aakazi ambiri. mayina a ana amene anaberekera ku yerusalemu anali awa: samua, sobabu, natani, solomoni, ibihari, elisua, elipeleti, noga, nefegi, yafiya, elisama, beeliada ndi elifeleti. afilisti atamva kuti davide wadzozedwa kukhala mfumu ya dziko lonse la isreali, iwo anapita mwamphamvu kukamusakasaka. koma davide atamva zimenezi anapita kukakumana nawo. ndipo afilisti anabwera ndi kulanda zinthu mʼchigwa cha refaimu. davide anafunsa allah kuti, “kodi ndipite kukathira nkhondo afilisti? kodi mukawapereka mʼmanja mwanga?” mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuyankha kuti, “pita, ine ndidzawapereka mʼmanja mwako.” choncho davide ndi anthu ake anapita ku baala-perazimu ndi kugonjetsa afilistiwo. iye anati, “monga amasefukira madzi, allah waphwanya adani anga ine ndikuona.” motero anawatcha malowa baala perazimu. afilisti anasiya milungu yawo kumeneko ndipo davide analamulira kuti itenthedwe ndi moto. nthawi inanso afilisti anadzalanda katundu mu chigwamo. choncho davide anafunsa allah ndipo allahyo anayankha kuti, “usapite molunjika, koma uzungulire kumbuyo kwawo. ukawathire nkhondo patsogolo pa mitengo ya mkandankhuku. mukakangomva phokoso pa msonga za mitengo ya mkandankhuku, mukapite kukamenyana nawo, chifukwa izi zikasonyeza kuti allah ali patsogolo panu kukantha ankhondo a afilisti.” kotero davide anachita zimene allah anamulamulira ndipo anakantha ankhondo a afilisti njira yonse kuchokera ku gibiyoni mpaka ku gezeri. choncho mbiri ya davide inafalikira dziko lonse, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anachititsa kuti mayiko ena azimuopa.

15

davide atadzimangira nyumba zina mu mzinda wa davide, iye anakonza malo a bokosi la allah ndipo analimangira tenti. pamenepo davide anati, “palibe wina ati anyamule bokosi la allah koma alevi chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anawasankha kuti azinyamula bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumatumikira pamaso pake nthawi zonse.” davide anasonkhanitsa aisraeli onse mu yerusalemu kuti abweretse bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh ku malo amene analikonzera. iye anayitanitsa pamodzi zidzukulu za aaroni ndi alevi: kuchokera ku banja la kohati, mtsogoleri urieli ndi abale ake 120. kuchokera ku banja la merari, mtsogoleri asaya ndi abale ake 220; kuchokera ku banja la geresomu, mtsogoleri yoweli ndi abale ake 130; kuchokera ku banja la elizafani, mtsogoleri semaya ndi abale ake 200; kuchokera ku banja la hebroni, mtsogoleri elieli ndi abale ake 80; kuchokera ku banja la uzieli, mtsogoleri aminadabu ndi abale ake 112. kenaka davide anayitanitsa ansembe zadoki ndi abiatara, ndi alevi awa, urieli, asaya, yoweli, semaya, elieli ndi aminadabu. iye anawawuza kuti, “inu ndinu atsogoleri a mabanja a alevi ndipo inu ndi abale anu alevi mudziyeretse nokha ndi kubweretsa bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali ku malo amene ine ndalikonzera. popeza kuti inu alevi simunalinyamule poyamba paja, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu anatikantha. sitinafunse momwe tikanachitira monga mmene iyeyo anafotokozera.” kotero ansembe ndi alevi anadziyeretsa ndi cholinga chakuti akatenge bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali. ndipo alevi ananyamula bokosi la allah pa mapewa awo pa mitengo yake yonyamulira monga momwe mose analamulira molingana ndi mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. davide anawuza atsogoleri a alevi kuti asankhe abale awo kuti akhale oyimba nyimbo zachisangalalo, zoyimba ndi zida: azeze, apangwe ndi ziwaya za malipenga. kotero alevi anasankha hemani mwana wa yoweli; ndipo mwa abale ake anasankha asafu mwana wa berekiya; ndipo mwa ana a merari, abale awo, anasankha etani mwana wa kusaya; ndipo pamodzi ndi iwowa abale awo otsatana nawo: zekariya, yaazieli, semiramoti, yehieli, uni, eliabu, benaya, maaseya, matitiya, elifelehu, mikineya, obedi-edomu ndi yeiyeli, alonda a pa chipata. anthu oyimba aja hemani, asafu ndi etani ndiwo ankayimba ziwaya za malipenga zamkuwa; zekariya, azieli, semiramoti, yehieli, uni, eliabu, maaseya ndi benaya ankayimba azeze a liwu lokwera; ndipo matitiya, elifelehu, mikineya, obedi-edomu, yeiyeli ndi azaziya ankayimba apangwe a liwu lotsika. kenaniya, mtsogoleri wa alevi anali woyangʼanira mayimbidwe; uwu ndiye unali udindo wake pakuti anali waluso pa zimenezi. berekiya ndi elikana anali olondera pa khomo la bokosilo. ansembe awa; sebaniya, yehosafati, netaneli, amasai, zekariya, benaya ndi eliezara ndiwo ankayimba malipenga patsogolo pa bokosi la allah. obedi-edomu ndi yehiya analinso alonda a pa khomo la bokosilo. choncho davide pamodzi ndi akuluakulu a isreali ndiponso asilikali olamulira magulu a anthu 1,000, anapita kukatenga bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh ku nyumba ya obedi-edomu akukondwera. popeza allah anathandiza alevi amene ananyamula bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh, anapereka nsembe ngʼombe zazimuna zisanu ndi ziwiri ndiponso nkhosa zazimuna zisanu ndi ziwiri. ndipo davide anali atavala mkanjo wa nsalu yofewa yosalala, monga anavalira alevi onse amene ananyamula bokosi pamodzi anthu oyimba, ndiponso kenaniya, amene anali woyangʼanira magulu oyimba. davide anavalanso efodi ya nsalu yofewa yosalala. kotero aisraeli onse anabweretsa bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mfuwu, ndiponso akuyimba zitoliro zanyanga zankhosa zazimuna, malipenga ndi maseche ndiponso akuyimba azeze ndi apangwe. bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh likulowa mu mzinda wa davide, mikala mwana wamkazi wa sauli ankaona ali pa zenera. ndipo ataona mfumu davide ikuvina ndi kukondwera, iye ananyoza davideyo mu mtima mwake.

16

iwo anabwera nalo bokosi la allah ndipo analiyika pamalo pake mʼkati mwa tenti imene davide anayimika ndipo iwo anapereka nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano pamaso pa allah. davide atatsiriza kupereka nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano, iye anadalitsa anthu mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka anagawira mwisraeli aliyense, wamwamuna ndi wamkazi, aliyense buledi mmodzi, nthuli yanyama ndiponso keke yamphesa zowuma. iye anasankha alevi ena kuti azitumikira pamene panali bokosi la mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuti azipemphera, azithokoza ndi kulemekeza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali. mtsogoleri wawo anali asafu, wachiwiri anali zekariya, kenaka yeiyeli, semiramoti, yehieli, matitiya, eliabu, benaya, obedi-edomu ndi yeiyeli. iwo amayimba azeze ndi apangwe, asafu amayimba ziwaya za malipenga, ndipo ansembe benaya ndi yahazieli amawomba malipenga nthawi zonse pamaso pa bokosi la chipangano la allah. tsiku limeneli davide anayamba nʼkusankha asafu ndi anzake kuti ndiwo apereke nyimbo iyi ya matamando kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh: yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh, itanani dzina lake; lalikani za ntchito zake pakati pa mitundu ya anthu. imbirani iye, muyimbireni nyimbo zamatamando; nenani za ntchito zake zonse zodabwitsa. nyadirani dzina lake loyera; ikondwere mitima ya iwo akufunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh. dalirani mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mphamvu zake; funafunani nkhope yake nthawi zonse. kumbukirani ntchito zodabwitsa wazichita, zozizwitsa zake, ndi kuweruza kwa mʼkamwa mwake, inu zidzukulu za isreali mtumiki wake, inu ana a yaqobo, osankhidwa ake. iye ndiye mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu; chiweruzo chake chili pa dziko lonse lapansi. iye amakumbukira pangano lake nthawi zonse, mawu amene iye analamula, kwa mibado miyandamiyanda, pangano limene anachita ndi abrahamu, lonjezo limene analumbira kwa isake. iye analitsimikiza kwa yaqobo monga lamulo, kwa isreali monga pangano lamuyaya. “kwa iwe, ine ndidzapereka dziko la kanaani monga cholowa chimene udzachilandira.” ali anthu owerengeka, ochepa ndithu, komanso alendo mʼdzikomo, iwo anayendayenda kuchoka ku mtundu wina kupita ku mtundu wina, ku ufumu wina kupita ku ufumu wina. iye sanalole munthu aliyense kuti awapondereze; chifukwa cha iwo, iye anadzudzula mafumu: “musakhudze odzozedwa anga; musawachitire choyipa aneneri anga.” imbirani mavawelomakonsonanti-yeahoh, dziko lonse lapansi; lalikani za chipulumutso chake tsiku ndi tsiku. lengezani za ulemerero wake kwa mitundu yonse, ntchito zake zonse zodabwitsa kwa anthu onse. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wamkulu ndi woyenera kwambiri kumutamanda; iyeyo ayenera kuopedwa kuposa milungu yonse. pakuti milungu yonse ya anthu a mitundu ina ndi mafano wopanda pake, koma mavawelomakonsonanti-yeahoh analenga kumwamba. ulemerero ndi ufumu zili pamaso pake; mphamvu ndi chimwemwe zili pa malo pokhala iye. perekani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, inu mabanja a anthu a mitundu ina, perekani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ulemerero ndi mphamvu, perekani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ulemerero woyenera dzina lake. bweretsani chopereka ndipo mufike pamaso pake; pembedzani mavawelomakonsonanti-yeahoh mu ulemerero wachiyero chake. njenjemerani pamaso pake, dziko lonse lapansi! dziko linakhazikika kolimba; silingasunthidwe. zakumwamba zisangalale, dziko lapansi likondwere; anene anthu a mitundu ina, “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mfumu!” nyanja ikokome, ndi zonse zili mʼmenemo; minda ikondwere, ndi zonse zili mʼmenemo! ndipo mitengo ya mʼnkhalango idzayimba, idzayimba chifukwa cha chimwemwe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti akubwera kudzaweruza dziko lapansi. yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti iye ndi wabwino; chikondi chake chikhala mpaka muyaya. fuwulani kuti, “tipulumutseni, inu allah wa chipulumutso chathu, mutisonkhanitse ndipo mutipulumutse kwa anthu a mitundu ina, kuti tiyamike dzina lanu loyera, kuti tikutamandeni.” atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, kuyambira muyaya mpaka muyaya. ndipo anthu onse anati, “ameni” ndipo “tikutamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh.” ndipo davide anasiya asafu pamodzi ndi anzake kumene kunali bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti azitumikira kumeneko nthawi zonse, monga mwa zoyenera kuchita pa tsiku lililonse. iye anasiyanso obedi-edomu pamodzi ndi anzake 68 kuti azitumikira nawo pamodzi. obedi-edomu mwana wa yedutuni ndi hosa anali alonda a pa chipata. davide anasiya wansembe zadoki ndi ansembe anzake ku chihema cha mavawelomakonsonanti-yeahoh ku malo achipembedzo ku gibiyoni kuti azipereka nsembe zopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa guwa lansembe nthawi zonse mmawa ndi madzulo, potsata zonse zimene zinalembedwa mʼbuku la malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene anawapereka kwa aisraeli. anthuwo anali pamodzi ndi hemani ndi yedutuni ndi onse amene anawasankha mowatchula dzina kuti apereke mayamiko kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, “pakuti chikondi chake ndi chosatha.” hemani ndi yedutuni anali oyangʼanira malipenga ndi ziwaya ndiponso zipangizo zina zoyimbira nyimbo zachipembedzo. ana a yedutuni anawayika kuti aziyangʼanira pa chipata. kenaka anthu onse anachoka, aliyense kupita kwawo. ndipo davide anabwerera ku nyumba kwake kukadalitsa banja lake.

17

davide atakhazikika mʼnyumba yake yaufumu, anawuza mneneri natani kuti, “ine pano ndikukhala mʼnyumba yaufumu yomanga ndi mitengo ya mkungudza, pomwe bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh lili mu tenti.” natani anayankha davide kuti, “chitani chilichonse chimene chili mu mtima mwanu, chifukwa allah ali nanu.” usiku umenewo mawu a allah anafika kwa natani, ndipo anati, “pita kamuwuze mtumiki wanga davide kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, sudzandimangira ndiwe nyumba yokhalamo.’ ine sindinakhalepo mʼnyumba kuyambira tsiku limene ndinatulutsa isreali mʼdziko la igupto mpaka lero lino. ndakhala ndikuyenda kuchoka mʼtenti ina kupita mʼtenti ina, kuchoka malo ena kupita malo ena. konse ndakhala ndikuyenda ndi aisraeli onse, kodi ndinanenapo kwa wina aliyense wa atsogoleri awo amene ndinamulamula kuweta anthu anga kuti, ‘kodi nʼchifukwa chiyani simunandimangire nyumba ya mitengo ya mkungudza?’ ” ndipo tsopano umuwuze mtumiki wanga davide kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akuti, ine ndinakutenga ku busa ukuweta nkhosa, kuti ukhale mtsogoleri wa anthu anga, aisraeli. ineyo ndinali nawe kulikonse kumene unkapita, ndipo ndachotsa adani ako onse pamaso pako. tsopano ndidzakuza dzina lako kuti likhale mʼgulu la mayina a anthu otchuka kwambiri pa dziko lapansi. ndipo ndidzawapatsa malo anthu anga, aisraeli ndipo ndidzawadzala pamalo awoawo kuti asadzavutitsidwenso. anthu oyipa sadzawazunzanso monga ankachitira poyamba paja; monga akhala akuchitira kuchokera nthawi imene ndinasankha atsogoleri a anthu anga aisraeli. ine ndidzagonjetsanso adani anu onse. “ ‘ine ndikulengeza kwa iwe kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakhazikitsa banja lako. masiku ako akadzatha ndipo ukadzatsatira makolo ako, ine ndidzawutsa mphukira yako imene idzalowa mʼmalo mwako, mmodzi mwa ana ako, ndipo ndidzakhazikitsa ufumu wake. iye ndiye amene adzandimangira nyumba, ndipo ndidzakhazikitsa ufumu wake kwamuyaya. ine ndidzakhala abambo ake, ndipo iye adzakhala mwana wanga. ine sindidzasiya kumukonda monga ndinachitira ndi amene unalowa mʼmalo mwawo. ndidzamuyika kukhala wolamulira nyumba yanga ndi ufumu wanga kwamuyaya. mpando wake waufumu udzakhazikika kwamuyaya.’ ” natani anafotokozera davide mawu onse avumbulutso limene analandira. choncho mfumu davide analowa mu tenti nakhala pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo anati, “ine ndine yani, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah, ndipo banja langa nʼchiyani kuti mundifikitse pamene ndafikapa? inu allah, kukhala ngati izi ndi zosakwanira pamaso panu, inuyo mwayankhula zatsogolo la banja la mtumiki wanu. mwandiyangʼana ndipo mwandiyesa ngati munthu wolemekezeka kwambiri pakati pa anthu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah.” “kodi davide anenenso chiyani kwa inu, pakuti mwachitira ulemu wotere mtumiki wanu? pakuti inu mukumudziwa mtumiki wanu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa cha mtumiki wanu komanso mwa chifuniro chanu, mwachita chinthu chachikulu ichi ndipo mwawulula malonjezo anu aakulu onse. “palibe wina wofanana nanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo palibe allah wina koma inu nokha monga tamvera ndi makutu athu. ndipo ndi ndani wofanana ndi anthu anu aisraeli, mtundu wokhawo pa dziko lapansi umene allah wake anapita kukawuwombola, monga anthu akeake ndi kukadzitchukitsa yekha pochita zinthu zodabwitsa zazikulu, pothamangitsa mitundu ina pamaso pa anthu ake, amene inu munawawombola ku igupto? inu munawapanga anthu anu aisraeli kukhala anuanu kwamuyaya, ndipo inu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinu allah wawo. “ndipo tsopano mavawelomakonsonanti-yeahoh, sungani kwamuyaya lonjezo limene mwachita ndi mtumiki wanu ndi banja lake, likhazikitseni kwamuyaya. chitani monga mwalonjezera, kotero dzina lanu likhazikike ndi kukhala lotchuka mpaka muyaya. ndipo anthu adzanena kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse, allah wa woyangʼanira isreali, ndi allah wa isreali!’ ndipo banja la mtumiki wanu davide lidzakhazikika pamaso panu. “inu allah wanga, mwaululira mtumiki wanu kuti mudzamumangira nyumba. nʼchifukwa chake ine mtumiki wanu ndalimba mtima kupemphera motere. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndinu allah! mwalonjeza zinthu zabwinozi kwa mtumiki wanu. ndipo chakukomerani kudalitsa banja la mtumiki wanu kuti likhale pamaso panu mpaka muyaya. pakuti inu mavawelomakonsonanti-yeahoh mwalidalitsa, lidzakhala lodalitsika mpaka muyaya.”

18

patapita nthawi, davide anagonjetsa afilisti ndipo anakhala pansi pa ulamuliro wake. iye analanda gati ndi midzi yake yozungulira mʼmanja mwa afilistiwo. davide anagonjetsanso amowabu, nakhala pansi pa ulamuliro wake ndipo ankapereka msonkho kwa iye. komanso davide anagonjetsa hadadezeri mfumu ya zoba, mpaka ku hamati, pamene anapita kukakhazikitsa ulamuliro wake mʼmbali mwa mtsinje wa yufurate. davide analanda magaleta 1,000, anthu okwera magaleta 7,000 pamodzi ndi asilikali oyenda pansi 20,000. iye anadula mitsempha ya akavalo onse okoka magaleta, koma anasiyapo akavalo 100 okha. aramu wa ku damasiko atabwera kudzathandiza hadadezeri mfumu ya ku zoba, davide anakantha asilikali 22,000. iye anakhazikitsa maboma mu ufumu wa aramu wa ku damasiko, ndipo aaramu anakhala pansi pa ulamuliro wake ndipo ankapereka msonkho. mavawelomakonsonanti-yeahoh ankamupatsa chipambano davide kulikonse kumene ankapita. davide anatenga zishango zagolide zimene ankanyamula akuluakulu ankhondo a hadadezeri ndi kubwera nazo ku yerusalemu. kuchokera ku teba ndi kuni, mizinda ya hadadezeri, davide anatengako mkuwa wambiri umene solomoni anapangira chimbiya, zipilala ndi zida zosiyanasiyana zamkuwa. tou, mfumu ya hamati atamva kuti davide wagonjetsa gulu lonse lankhondo la hadadezeri mfumu ya zoba, anatumiza mwana wake hadoramu kwa mfumu davide kukamulonjera ndi kukamuyamikira chifukwa cha kupambana kwake pa nkhondo yake ndi hadadezeriyo, amene analinso pa nkhondo ndi tou. hadoramu anabweretsa ziwiya zosiyanasiyana zagolide, zasiliva ndi zamkuwa. mfumu davide inapereka zinthu zimenezi kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga anachitira ndi siliva ndi golide zochokera ku mayiko ena onse monga edomu ndi mowabu, aamoni ndi afilisti, ndi aamaleki. abisai mwana wa zeruya anakantha aedomu 18,000 mu chigwa cha mchere. iye anayika maboma ku edomu, ndipo aedomu onse anakhala pansi pa davide. mavawelomakonsonanti-yeahoh ankapambanitsa davide kulikonse kumene ankapita. davide analamulira dziko lonse la isreali ndipo ankachita zonse mwachilungamo ndi molondola pamaso pa anthu ake onse. yowabu, mwana wa zeruya anali mkulu wa ankhondo; yehosafati mwana wa ahiludi anali mlembi wa zochitika; zadoki, mwana wa ahitubi ndi ahimeleki mwana wa abiatara anali ansembe; savisa anali mlembi; benaya mwana wa yehoyada anali mtsogoleri wa akereti ndi apeleti, ndipo ana a davide anali alangizi a mfumu.

19

patapita nthawi nahasi mfumu ya aamoni inamwalira, ndipo mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. davide anaganiza kuti, “ine ndidzachitira chifundo hanuni mwana wa nahasi chifukwa abambo ake anandichitira zabwino.” choncho davide anatumiza anthu kuti akamupepesere kwa hanuni chifukwa cha imfa ya abambo ake. anthu amene davide anawatuma atafika kwa hanuni mʼdziko la aamoni kudzamupepesa, atsogoleri a ankhondo a aamoni anawuza hanuni kuti, “kodi mukuganiza kuti davide akupereka ulemu kwa abambo anu potumiza anthuwa kwa inu kudzapepesa? kodi anthuwa sanawatumize kuti adzaone dziko lathu ndi kuchita ukazitape ndi cholinga chofuna kuwulanda?” choncho hanuni anagwira anthu amene davide anawatuma aja ndipo anawameta ndi kudula zovala zawo pakati mʼchiwuno mpaka matako kuonekera ndipo anawabweza kwawo. munthu wina atafika ndi kufotokozera davide za anthuwo, iye anatuma amithenga kukakumana nawo, chifukwa anali ndi manyazi kwambiri. mfumu inati, “mukhale ku yeriko mpaka ndevu zanu zitakula, ndipo kenaka mubwere kuno.” aamoni atazindikira kuti amukwiyitsa kwambiri davide, hanuni ndi aamoni anatumiza siliva wolemera makilogalamu 34,000 kuti akalipirire magaleta ndi okwerapo ake a ku mesopotamiya; aramu-maaka ndi zoba. iwo analipira magaleta okwanira 32,000, pamodzi ndi mfumu ya ku maaka ndi ankhondo ake. amenewa anabwera ndi kudzamanga misasa yawo pafupi ndi medeba. nawonso aamoni anabwera kuchokera ku mizinda yawo ndipo anapita kukachita nkhondo. davide atamva zimenezi, anatumiza yowabu ndi gulu lonse la ankhondo amphamvu. aamoni anatuluka ndi kukhala mʼmizere ya nkhondo pa chipata cha mzinda wawo, pamene mafumu amene anabwera nawo anali kwa wokha, ku malo wopanda mitengo. yowabu ataona kuti kunali mizere ya ankhondo kutsogolo kwake ndi kumbuyo kwake; iye anasankha ena mwa ankhondo a isreali odziwa kuchita bwino nkhondo ndipo anawayika kuti amenyane ndi aaramu. iye anayika ankhondo ena otsalawo mʼmanja mwa abisai mʼbale wake ndipo anawayika kuti amenyane ndi aamoni. yowabu anati, “ngati aaramu andipose mphamvu, iwe ubwere udzandipulumutse; koma ngati aamoni akupose mphamvu, ine ndidzabwera kudzakupulumutsa. limba mtima ndipo timenyane nawo mopanda mantha chifukwa cha anthu athu ndi mizinda ya allah wathu. mavawelomakonsonanti-yeahoh achite chomukomera pamaso pake.” choncho yowabu ndi ankhondo amene anali naye anapita kukamenyana ndi aaramu, ndipo iwo anathawa pamaso pake. aamoni atazindikira kuti aaramu akuthawa, iwo anathawanso pamaso pa abisai mʼbale wake ndi kulowa mu mzinda. motero yowabu anabwerera ku yerusalemu. aaramu ataona kuti agonjetsedwa ndi aisraeli, anatumiza amithenga kukayitana aaramu amene anali ku tsidya la mtsinje, pamodzi ndi mtsogoleri wa ankhondo wa hadadezeri, sofaki akuwatsogolera. davide atawuzidwa zimenezi, iye anasonkhanitsa aisraeli onse ndi kuwoloka yorodani. iyeyo anapita kukakumana nawo ndipo anakhala mʼmizere yankhondo moyangʼanana ndipo iwo anamenyana naye. koma iwo anathawa pamaso pa aisraeli, ndipo davide anapha anthu okwera pa magaleta 7,000 ndi ankhondo oyenda pansi 40,000. iye anaphanso sofaki, mtsogoleri wawo wankhondo. mafumu amene ali pansi pa hadadezeri ataona kuti agonjetsedwa ndi aisraeli, anachita mtendere ndi davide ndipo anakhala pansi pa ulamuliro wake. motero aaramu anaopa kuthandizanso aamoni.

20

nthawi ya mphukira, nthawi imene mafumu amapita ku nkhondo, yowabu anatsogolera gulu la ankhondo. iye anawononga aamoni, kenaka anapita ku mzinda wa raba ndipo anawuzungulira, koma davide anatsala ku yerusalemu. yowabu anathira nkhondo mzinda wa raba ndipo anawuwononga. davide anachotsa chipewa chaufumu pamutu pa mfumu yawo. chipewacho chinkalemera makilogalamu asanu agolide ndiponso chinali ndi miyala yokongola. ndipo davide anavala chipewacho. iye anatenga katundu wambiri kuchokera mu mzindawo, ndipo anatulutsa anthu amene anali mʼmenemo, nawayika kuti azigwira ntchito ya macheka, yosula makasu ndi nkhwangwa. davide anachita izi ndi mizinda yonse ya aamoni. kenaka davide pamodzi ndi gulu lake lonse lankhondo anabwerera ku yerusalemu. patapita nthawi, nkhondo inayambika pakati pa aisraeli ndi afilisti ku gezeri. nthawi imeneyo sibekai mhusati anapha sipai, mmodzi mwa zidzukulu za arefai, ndipo afilisti anagonja. pa nkhondo inanso ndi afilisti, elihanani mwana wa yairi anapha lahimi mʼbale wake wa goliati mgiti, amene mkondo wake unali ngati ndodo yowombera nsalu. pa nkhondo inanso imene inachitika ku gati, panali munthu wina wamtali kwambiri, wa zala zisanu ndi chimodzi mʼmanja ndi mʼmapazi ndipo zonse pamodzi zinalipo 24. iyenso anali chidzukulu cha rafa. pamene iye ankanyoza aisraeli, yonatani mwana wa simea, mʼbale wake wa davide anamupha. anthu amenewa anali zidzukulu za rafa ku gati, ndipo anaphedwa ndi davide ndi ankhondo ake.

21

satana anafuna kuvutitsa aisraeli choncho anawutsa mtima wa davide kuti awerenge aisraeli. choncho davide anati kwa yowabu pamodzi ndi atsogoleri a ankhondo, “pitani mukawerenge aisraeli kuyambira ku beeriseba mpaka ku dani. ndipo mudzandiwuze kuti ndidziwe chiwerengero chawo.” yowabu anayankha kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh achulukitse ankhondo ake kukhala miyandamiyanda. mbuye wanga mfumu, kodi anthu onsewa sali pansi panu? nʼchifukwa chiyani mbuye wanga mukufuna kuchita zimenezi? nʼchifukwa chiyani mukufuna kuchimwitsa isreali?” komabe mawu a mfumu anapambana mawu a yowabu, kotero yowabu anapita mu isreali monse ndipo kenaka anabwera ku yerusalemu. yowabu anapereka chiwerengero cha anthu ankhondo kwa davide: mu isreali monse munali anthu ankhondo 1,100,000 amene amadziwa kugwiritsa ntchito lupanga, kuphatikizapo anthu 470,000 a fuko la yuda. koma yowabu sanaphatikizepo fuko la levi ndi fuko la benjamini pa chiwerengerochi, pakuti lamulo la mfumu linamuyipira. lamulo limeneli silinakomerenso allah. kotero iye analanga isreali. choncho davide anati kwa allah, “ine ndachimwa kwambiri pa zimene ndachita. tsono ndikupempha kuti mukhululuke kulakwa kwa mtumiki wanu. ine ndachita zopusa kwambiri.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa gadi, mlosi wa davide, “pita ukamuwuze davide kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ine ndikukupatsa zinthu zitatu izi. usankhepo chimodzi pa zimenezi choti ndikuchitire.’ ” choncho gadi anapita kwa davide ndipo anati kwa iye, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘musankhepo chimene mungakonde kuti chichitike: mʼdziko mukhale njala zaka zitatu, mukhale mukuthawa adani anu kwa miyezi itatu, akukukanthani ndi lupanga la mavawelomakonsonanti-yeahoh, kapena mʼdziko mukhale mliri kwa masiku atatu, mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh akuwononga isreali yense.’ ndipo tsono ganizirani bwino chomwe ndikamuyankhe amene wandituma.” davide anati kwa gadi, “ine ndavutika kwambiri mu mtima mwanga. ine andilange ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, pakuti chifundo chake ndi chachikulu kwambiri; koma ndisalangidwe ndi anthu.” choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh anabweretsa mliri pa aisraeli, ndipo unapha aisraeli 70,000. ndipo allah anatumiza mngelo kuti awononge yerusalemu. koma pamene mngeloyo amachita zimenezi, mavawelomakonsonanti-yeahoh anaona ndipo anavutika mu mtima chifukwa cha zowawazo ndipo anati kwa mngelo amene ankawononga anthu uja, “basi kwakwanira! leka kuwononga.” nthawi imeneyo mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anali atayima pamalo opunthira tirigu a arauna myebusi. davide anakweza maso ake ndipo anaona mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh atayima pakati pa dziko lapansi ndi kumwamba, mʼdzanja lake muli lupanga lotambalitsa kuloza ku yerusalemu. ndipo davide ndi akuluakulu, atavala ziguduli, anadzigwetsa pansi chafufumimba. davide anati kwa allah, “kodi si ine amene ndinalamula kuti ankhondo awerengedwe? ine mʼbusa ndi amene ndachimwa, ndiye ndachita zoyipa. anthuwa ali ngati nkhosa zosalakwa. kodi iwowa achita chiyani? inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga, langani ineyo pamodzi ndi banja langa, koma musalole kuti mliriwu ukhale pa anthu anuwa.” pamenepo mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula gadi kuti awuze davide kuti akamange guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh pamalo opunthira tirigu a arauna myebusi. ndipo davide anapita pomvera mawu amene gadi ananena mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh. pamene arauna ankapuntha tirigu, anatembenuka ndipo anaona mngelo ndipo ana ake anayi aamuna amene anali naye anabisala. davide anayandikira, ndipo arauna atayangʼana ndi kumuona, anachoka popunthira tirigupo ndipo anawerama nagunditsa nkhope yake pansi pamaso pa davide. davide anati kwa arauna, “undipatse malo ako opunthira tirigu kuti ndimangire mavawelomakonsonanti-yeahoh guwa lansembe, kuti mliri uli pa anthuwa usiye. undigulitse ine pa mtengo woyenera ndithu.” arauna anati kwa davide, “tengani! mbuye wanga mfumu achite chomukomera. taonani ine ndidzapereka ngʼombe zazimuna za nsembe yopsereza, zopunthira tirigu zidzakhala nkhuni ndipo tiriguyu adzakhala chopereka chachakudya. ndidzapereka zonsezi.” koma mfumu davide inayankha arauna kuti, “ayi, ine ndikuti ndipereka mtengo wathunthu. sindingatenge chinthu chako ndi kuchipereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kapena kupereka nsembe imene sindinayigule.” choncho davide analipira arauna masekeli agolide 600 chifukwa cha malowo. davide anamangira mavawelomakonsonanti-yeahoh guwa lansembe pamenepo ndipo anaperekapo nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano. iye anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankha potumiza moto pa guwa lansembe zopsereza kuchokera kumwamba. tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kwa mngelo, ndipo analowetsa lupanga lake mʼchimake. pa nthawi imeneyo, davide ataona kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wamuyankha pa malo opunthira tirigu a arauna myebusi, anapereka nsembe pamenepo. tenti ya mavawelomakonsonanti-yeahoh imene mose anapanga mʼchipululu, ndi guwa lansembe zopsereza pa nthawi imeneyi zinali pa phiri ku gibiyoni. koma davide sanathe kupita kumeneko kuti akapemphere pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, chifukwa amaopa lupanga la mngelo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh.

22

ndipo davide anati, “nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah idzakhala pano, ndiponso guwa lansembe zopsereza za isreali.” choncho davide analamula kuti asonkhanitse alendo onse amene amakhala mu isreali ndipo kuchokera pakati pawo anasankha amisiri a miyala kuti aseme miyala yomangira nyumba ya allah. ndipo anapereka zitsulo zambiri zopangira misomali ya zitseko za pa zipata ndi zolumikiza zake. anaperekanso mkuwa wochuluka wokanika kuwuyeza. iye anaperekanso mitengo yambiri ya mkungudza, yosawerengeka, pakuti anthu a ku sidoni ndi a ku turo anabweretsa yambiri kwa davide. davide anati, “mwana wanga solomoni ndi wamngʼono ndipo sadziwa zambiri. koma nyumba yomwe timangire mavawelomakonsonanti-yeahoh iyenera kukhala yaulemerero, yotchuka ndi yokongola pamaso pa anthu a mitundu yonse. choncho ndikonzekeratu zambiri.” motero davide anayikonzekera kwambiri asanamwalire. tsono iye anayitana solomoni mwana wake ndipo anamulamula kuti adzamangire nyumba mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali. davide anati kwa solomoni, “mwana wanga, ine ndinali ndi maganizo oti ndimangire nyumba dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anandiyankhula kuti, ‘iwe wapha anthu ambiri ndiponso wachita nkhondo zambiri. sumangira dzina langa nyumba chifukwa wapha anthu ambiri pa dziko lapansi pamaso panga. koma udzabala mwana wamwamuna amene adzakhala munthu wamtendere ndi wabata ndipo ndidzamupatsa mpumulo kuchokera kwa adani ake onse a mbali zonse. dzina lake adzatchedwa solomoni ndipo ine ndidzapereka mtendere ndi bata kwa isreali pa nthawi ya ulamuliro wake. iye ndiye adzandimangire nyumba. adzakhala mwana wanga ndipo ine ndidzakhala abambo ake. ndipo ndidzakhazikitsa mpando wake waufumu mʼdziko la isreali mpaka muyaya.’ ” “tsopano mwana wanga, mavawelomakonsonanti-yeahoh akhale nawe ndipo upambane ndi kumanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako, monga momwe iye ananenera kuti udzatero. mavawelomakonsonanti-yeahoh akupatse nzeru ndi kumvetsetsa pamene iye adzakuyika kukhala wolamulira isreali, kuti udzasunge malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako. ndipo udzapambana ngati udzamvera mosamala malangizo ndi malamulo amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka kwa aisraeli kudzera mwa mose. khala wamphamvu ndi wolimba mtima. usachite mantha kapena kutaya mtima. “ine movutikira kwambiri ndapereka ku nyumba ya allah matani 3,400 agolide, matani 34,000 asiliva, ndiponso mkuwa ndi chitsulo, matabwa ndi miyala. ndipo iwe utha kuwonjezerapo pa zimenezi. iwe uli ndi antchito ambiri: osema miyala, amisiri a miyala, ndi amisiri a matabwa, komanso anthu ambiri aluso la ntchito zosiyanasiyana, zagolide ndi zasiliva, zamkuwa, zazitsulo, amisiri osawerengeka. tsopano yamba ntchito, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh akhale nawe.” tsono davide analamula atsogoleri onse a isreali kuti athandize solomoni mwana wake. iye anawawuza kuti, “kodi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah, sali nanu? ndipo iye siwakupatsani mpumulo mbali zonse? pakuti iyeyo wapereka eni nthaka kwa inu ndipo dziko lili pa ulamuliro wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi anthu ake. tsono perekani mtima wanu ndi moyo wanu kufunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. yambani kumanga malo opatulika a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah, kuti mubweretse bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi zinthu zopatulika za allah mʼnyumba ya allah imene idzamangidwa chifukwa cha dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh.”

23

davide atakalamba, ali ndi zaka zambiri, anayika solomoni mwana wake kukhala mfumu ya isreali. iye anasonkhanitsanso pamodzi atsogoleri onse a isreali, pamodzi ndi ansembe ndi alevi. anawerenga alevi kuyambira a zaka makumi atatu ndi kupitirirapo, ndipo chiwerengero cha amuna onse chinali 38,000. davide anati, “mwa amenewa, amuna 24,000 aziyangʼanira ntchito za mʼnyumba ya allah ndipo 6,000 akhale akuluakulu ndi oweruza. amuna 4,000 akhale alonda a pa zipata ndipo 4,000 azitamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi zipangizo zoyimbira zimene ndazipereka ndi cholinga chimenecho.” davide anagawa aleviwo mʼmagulumagulu motsatira ana a levi awa: geresoni, kohati ndi merari. ana a geresoni: ladani ndi simei. ana a ladani: mtsogoleri yehieli, zetamu ndi yoweli. onse analipo atatu. ana a simei: selomoti, haziyeli ndi harani. onse analipo atatu. awa anali atsogoleri a mabanja a ladani. ndipo ana a simei anali: yahati, zina, yeusi ndi beriya. awa anali ana a semei. onse analipo anayi. mtsogoleri anali yahati, ndipo ziza anali wachiwiri, koma yeusi ndi beriya analibe ana aamuna ambiri. kotero iwo anawerengedwa ngati banja limodzi ndipo anapatsidwa ntchito imodzinso yofanana. ana a kohati: amramu, izihari, hebroni ndi uzieli. onse analipo anayi. ana a amramu: aaroni ndi mose. aaroni ndi zidzukulu zake anapatulidwa kwamuyaya kuti azipereka zinthu zopatulika kwambiri monga nsembe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, komanso kuti azitumikira pamaso pake ndi kumadalitsa anthu mʼdzina lake kwamuyaya. ana a mose munthu wa allah anawerengedwa ngati gawo la fuko la levi. ana a mose: geresomu ndi eliezara. zidzukulu za geresomu: mtsogoleri anali subaeli. zidzukulu za eliezara: mtsogoleri anali rehabiya. eliezara analibe ana ena aamuna, koma ana a rehabiya anali ochuluka kwambiri. ana a izihari: mtsogoleri anali selomiti. ana a hebroni: mtsogoleri anali yeriya, wachiwiri anali amariya, yahazieli anali wachitatu ndipo yekameamu anali wachinayi. ana a uzieli: mtsogoleri anali mika ndipo wachiwiri anali isiya. ana a merari: mahili ndi musi. ana a mahili: eliezara ndi kisi. eliezara anamwalira wopanda ana aamuna. iye anali ndi ana aakazi okhaokha. abale awo, ana a kisi, ndiwo amene anawakwatira. ana a musi: mahili, ederi ndi yeremoti. onse analipo atatu. izi zinali zidzukulu za levi mwa mabanja awo, atsogoleri a mabanja monga momwe analembedwera mayina awo ndi monga momwenso anawerengedwera, banja lililonse pa lokha. awa ndi anthu ogwira ntchito oyambira zaka makumi awiri zobadwa kapena kupitirirapo, amene amatumikira mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. popeza davide anati, “pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, wapereka mpumulo kwa anthu ake ndipo wabwera kudzakhala mu yerusalemu kwamuyaya, sikofunikiranso kuti alevi azinyamula tenti kapena zipangizo za chipembedzo.” potsata malangizo otsiriza a davide, alevi anawerengedwa kuyambira amuna a zaka makumi awiri zakubadwa kapena kupitirirapo. ntchito ya alevi inali kuthandiza zidzukulu za aaroni pa ntchito yotumikira mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh monga kuyangʼanira mabwalo, zipinda zamʼmbali, kuyeretsa zinthu zonse zachipembedzo, ndiponso kuchita ntchito zina za mʼnyumba ya allah. iwo amayangʼanira buledi amene amayikidwa pa tebulo, ufa wa nsembe yachakudya, timitanda ta buledi wopanda yisiti: kuphika ndi kusakaniza, ndiponso miyeso yonse ndi kukula kwake. iwo amayimiriranso mmawa uliwonse kuthokoza ndi kutamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh. amachitanso chomwecho madzulo, ndiponso popereka nsembe zopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa sabata ndi pa chikondwerero cha mwezi watsopano, ndi pa nthawi yosankhidwa ya chikondwerero. iwo amatumikira pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh nthawi zonse mwa chiwerengero chawo ndi momwe analangizidwira. ndipo kotero alevi anachita ntchito yawo ya ku tenti ya msonkhano ya ku malo opatulika ndiponso molamulidwa ndi abale awo, zidzukulu za aaroni, pa ntchito ya mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.

24

magulu a ana a aaroni anali awa: ana a aaroni anali nadabu, abihu, eliezara ndi itamara. koma nadabu ndi abihu anamwalira abambo awo asanamwalire, ndipo analibe ana aamuna. kotero eliezara ndi itamara ankatumikira monga ansembe. mothandizidwa ndi zadoki chidzukulu cha eliezara ndi ahimeleki chidzukulu cha itamara, davide anawagawa mʼmagulu molingana ndi ntchito yawo yotumikira. atsogoleri ambiri anapezeka pakati pa zidzukulu za eliezara kusiyana ndi zidzukulu za itamara ndipo anagawidwa moyenera: atsogoleri 16 a mabanja ochokera kwa eliezara, ndipo atsogoleri asanu ndi atatu a mabanja ochokera kwa zidzukulu za itamara. anawagawa mosakondera pochita maere, pakuti iwo anali akuluakulu a ku malo opatulika ndi akuluakulu a allah pakati pa zidzukulu za eliezara ndi itamara. mlembi semaya mwana wa netaneli, mlevi, analemba mayina awo pamaso pa mfumu ndi akuluakulu ake: wansembe zadoki, ahimeleki mwana wa abiatara ndi atsogoleri a mabanja a ansembe ndiponso alevi, banja limodzi kuchokera kwa eliezara kenaka limodzi kuchokera kwa itamara. maere woyamba anagwera yehoyaribu, achiwiri anagwera yedaya, achitatu anagwera harimu, achinayi anagwera seorimu, achisanu anagwera malikiya, achisanu ndi chimodzi anagwera miyamini, achisanu ndi chiwiri anagwera hakozi, achisanu ndi chitatu anagwera abiya, achisanu ndi chinayi anagwera yeahoswawa, a khumi anagwera sekaniya, a 11 anagwera eliyasibu, a 12 anagwera yakimu, a 13 anagwera hupa, a 14 anagwera yesebeabu, a 15 anagwera biliga, a 16 anagwera imeri, a 17 anagwera heziri, a 18 anagwera hapizezi, a 19 anagwera petahiya, a 20 anagwera ezekieli, a 21 anagwera yakini, a 22 anagwera gamuli, a 23 anagwera delaya, ndipo a 24 anagwera maaziya. umu ndi mmene anasankhidwira kuti azigwira ntchito yotumikira pamene alowa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, motsatira dongosolo limene anapatsidwa ndi kholo lawo aaroni, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali anamulamulira. za zidzukulu zina zonse za levi: kuchokera kwa ana a amramu: subaeli; kuchokera kwa ana a subaeli: yehideya. kwa rehabiya, kuchokera kwa ana ake: mtsogoleri anali isiya. kuchokera ku banja la izihari: selomoti; kuchokera kwa ana a selomoti: yahati. ana a hebroni: woyamba anali yeriya, wachiwiri anali amariya, wachitatu anali yahazieli ndipo yekameamu anali wachinayi. mwana wa uzieli: mika; kuchokera kwa ana a mika: samiri. mʼbale wa mika: isiya; kuchokera kwa ana a isiya: zekariya. ana a merari: mahili ndi musi. mwana wa yaaziya: beno. ana a merari: kuchokera kwa yaaziya: beno, sohamu, zakuri ndi ibiri. kuchokera kwa mahili: eliezara, amene analibe ana aamuna. kuchokera kwa kisi: mwana wa kisi: yerahimeeli. ndipo ana a musi: mahili, ederi ndi yerimoti. awa anali alevi potsata mabanja a makolo awo. iwonso anachita maere, monga anachitira abale awo, zidzukulu za aaroni, pamaso pa mfumu davide, ndi zadoki ndi ahimeleki, atsogoleri a mabanja a ansembe ndi alevi. mabanja a mwana wamkulu anachita nawo mofanana ndi a mwana wamngʼono.

25

davide ndi atsogoleri a asilikali anapatula ena mwa ana a asafu, hemani ndi yedutuni ku utumiki wa uneneri pogwiritsa ntchito apangwe, azeze ndi ziwaya zamalipenga. tsopano nawu mndandanda wa anthu amene ankagwira ntchito imeneyi: kuchokera kwa ana a asafu: zakuri, yosefe, netaniya ndi asareli. ana a asafu amalamulidwa ndi asafu ndipo amanenera moyangʼaniridwa ndi mfumu. kwa yedutuni, kuchokera kwa ana ake: gedaliya, zeri, yesaya, simei, hasabiya ndi matitiya. onse analipo 9 ndipo amayangʼaniridwa ndi yedutuni abambo awo, amene amanenera pogwiritsa ntchito apangwe poyamika ndi kutamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh. kwa hemani, kuchokera kwa ana ake: bukiya, mataniya, uzieli, subaeli ndi yerimoti; hananiya, hanani, eliata, gidaliti ndi romamiti-ezeri; yosibakasa, maloti, hotiri ndi mahazioti. onsewa anali ana a hemani mlosi wa mfumu. iye anapatsidwa anawa potsata mawu a allah akuti adzamukweza. allah anapatsa hemani ana aamuna 14 ndi ana aakazi atatu. anthu onsewa ankayangʼaniridwa ndi makolo awo pa mayimbidwe a mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwowatu ankayimba ndi ziwaya zamalipenga, azeze ndi apangwe potumikira mʼnyumba ya allah. koma asafu, yedutuni ndi hemani amayangʼaniridwa ndi mfumu. iwo pamodzi ndi abale awo onse ophunzitsidwa ndi aluso loyimbira mavawelomakonsonanti-yeahoh chiwerengero chawo chinali 288. angʼonoangʼono ndi akulu omwe, mphunzitsi ndi wophunzira yemwe anachita maere pa ntchito zawo. maere woyamba amene anali a asafu, anagwera yosefe,    ana ndi abale ake. 12 maere achiwiri anagwera gedaliya,    ndi abale ake ndi ana ake. 12 maere achitatu anagwera zakuri,    ana ake ndi abale ake. 12 maere achinayi anagwera iziri,    ana ake ndi abale ake. 12 maere achisanu anagwera netaniya,    ana ake ndi abale ake. 12 maere achisanu ndi chimodzi anagwera bukiya,    ana ake ndi abale ake. 12 maere achisanu ndi chiwiri anagwera yesarela,    ana ake ndi abale ake. 12 maere achisanu ndi chitatu anagwera yeshaya,    ana ake ndi abale ake. 12 maere achisanu ndi chinayi anagwera mataniya,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a khumi anagwera simei,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 11 anagwera azareli,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 12 anagwera hasabiya,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 13 anagwera subaeli,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 14 anagwera matitiya,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 15 anagwera yeremoti,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 16 anagwera hananiya,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 17 anagwera yosibakasa,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 18 anagwera hanani,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 19 anagwera maloti,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 20 anagwera eliyata,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 21 anagwera hotiri,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 22 anagwera gidaliti,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 23 anagwera mahazioti,    ana ake ndi abale ake. 12 maere a 24 anagwera romamiti-ezeri,    ana ake ndi abale ake 12.

26

magulu a alonda a pa zipata: kuchokera ku banja la kora: meselemiya mwana wa kore, mmodzi mwa ana a asafu. meselemiya anali ndi ana awa: woyamba zekariya, wachiwiri yediaeli, wachitatu zebadiya, wachinayi yatinieli, wachisanu elamu, wachisanu ndi chimodzi yehohanani, ndipo wachisanu ndi chiwiri elihunai. obedi-edomu analinso ndi ana awa: woyamba semaya, wachiwiri yehozabadi, wachitatu yowa, wachinayi sakara, wachisanu netaneli, wachisanu ndi chimodzi amieli, wachisanu ndi chiwiri isakara ndipo wachisanu ndi chitatu peuletayi. (pakuti allah anadalitsa obedi-edomu). mwana wake semaya analinso ndi ana amene anali atsogoleri mʼbanja la abambo awo chifukwa anali anthu amphamvu. ana a semaya anali: otini, refaeli, obedi ndi elizabadi; abale ake, elihu ndi semakiya, analinso anthu amphamvu. onsewa anali adzukulu a obedi-edomu. iwo ndi ana awo ndiponso abale awo anali anthu aluso ndi amphamvu pogwira ntchito. zidzukulu zonse za obedi-edomu zinalipo 62. meselemiya anali ndi ana ndi abale ake amene anali aluso ndipo onse analipo 18. hosa mmerari anali ndi ana awa: woyamba anali simiri (ngakhale kuti iye sanali woyamba kubadwa, abambo ake anamusankha kuti akhale mtsogoleri), wachiwiri hilikiya, wachitatu tebaliya ndipo wachinayi zekariya. ana ndi abale onse a hosa analipo 13. magulu amenewa a alonda a pa zipata, motsogozedwa ndi atsogoleri awo, anali ndi ntchito yotumikira mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga momwe amachitira abale awo. iwo anachita maere mwa mabanja awo aangʼono ndi aakulu omwe kuti apeze mlonda pa chipata chilichonse. maere a chipata chakummwa anagwera selemiya. maere anachitikanso chifukwa cha mwana wake zekariya, phungu wanzeru ndipo maere a chipata chakumpoto anagwera iye. maere a chipata chakummwera anagwera obedi-edomu, ndipo maere a nyumba yosungiramo katundu anagwera ana ake. maere a chipata chakumadzulo ndi chipata cha saleketi ku msewu wa ku mtunda anagwera supimu ndi hosa. mlonda ankayangʼanana ndi mlonda mnzake: mbali ya kummawa kunkakhala alevi 6 pa tsiku, kumpoto anayi pa tsiku, kummwera anayi pa tsiku ndipo awiri ankakhala pa nyumba yosungiramo katundu. ndipo ku bwalo cha kumadzulo, anayi amakhala mu msewu ndi awiri pabwalo penipeni. awa anali magulu a alonda a pa zipata amene anali zidzukulu za kora ndi merari. abale awo alevi, motsogozedwa ndi ahiya, anali oyangʼanira chuma cha nyumba ya allah ndi zinthu zoperekedwa kwa allah. adzukulu a ladani, mmodzi mwa ana a geresoni, amene anali atsogoleri a mabanja a ageresoni, anali awa: yehieli, ana a yehieli, zetamu ndi mʼbale wake yoweli. iwo amayangʼanira chuma cha ku nyumba ya allah wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kuchokera ku banja la amramu, banja la aizihara, banja la ahebroni ndi banja la auzieli: subaeli, chidzukulu cha geresomu, mwana wa mose, anali mkulu woyangʼanira chuma. abale ake obadwa mwa eliezara, anali rekabiya mwana wake, yesaya mwana wake, yoramu mwana wake, zikiri mwana wake ndi selomiti mwana wake. selomiti ndi abale ake amayangʼanira zinthu zonse zoperekedwa kwa allah ndi mfumu davide, atsogoleri a mabanja amene anali olamulira ankhondo 1,000, olamulira ankhondo 100, ndi olamulira ankhondo ena. zina zofunkha ku nkhondo anazipereka kuti zikhale zokonzera nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo zonse zimene zinaperekedwa ndi mlosi samueli, sauli mwana wa kisi, abineri mwana wa neri ndiponso yowabu mwana wa zeruya ndi zinthu zonse zimene zinkaperekedwa zimasungidwa ndi selomiti ndi abale ake. kuchokera ku banja la izihari: kenaniya ndi ana ake anapatsidwa ntchito kutali ndi nyumba ya allah ngati akuluakulu ndi oweruza isreali. kuchokera ku banja la ahebroni: hasabiya ndi abale ake, anthu anzeru 1,700. iwo ankayangʼanira ntchito zonse za mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi ntchito yonse ya mfumu cha kumadzulo kwa yorodani. pa banja la ahebroni, yeriya anali mtsogoleri monga mwa mbiri ya mibado ya mabanja awo. mʼchaka cha 40 cha ufumu wa davide, panachitika kafukufuku ndipo ena mwa anthu aluso a banja la hebroni anapezeka kuti anali ku yazeri ku giliyadi. yeriya anali ndi abale 2,700 amene anali aluso ndiponso atsogoleri a mabanja. mfumu davide anawayika iwowa kuti aziyangʼanira fuko la rubeni, fuko la gadi ndi theka la fuko la manase pa zinthu zonse za allah ndi za mfumu.

27

uwu ndi mndandanda wa aisraeli, atsogoleri a mabanja, olamulira asilikali 1,000, olamulira asilikali 100 ndi akuluakulu awo, amene ankatumikira mfumu mʼzonse zokhudza magulu a ankhondo, amene amagwira ntchito mwezi ndi mwezi chaka chonse. gulu lililonse linali ndi anthu 24,000. amene amalamulira gulu loyamba pa mwezi woyamba anali yasobeamu mwana wa zabidieli. pa gulu lake panali asilikali 24,000. iyeyu anali chidzukulu cha perezi ndipo anali mkulu wa atsogoleri onse a ankhondo mwezi woyamba. amene amalamulira gulu lachiwiri pa mwezi wachiwiri anali dodai mwahohi; mikiloti ndiye anali mtsogoleri wa gulu lake. pa gulu lake panali asilikali 24,000. wolamulira ankhondo wachitatu, pa mwezi wachitatu anali benaya, mwana wa wansembe yehoyada. iye anali mtsogoleri ndipo pa gulu lake panali ankhondo 24,000. uyu ndi benaya uja amene anali wamphamvu pa gulu la anthu makumi atatu ndipo ndiye amatsogolera anthu makumi atatu aja. mwana wake amizabadi ndiye amatsogolera gulu lake. wachinayi pa mwezi wachinayi anali asaheli mʼbale wake wa yowabu; ndipo mwana wake zebadiya ndiye analowa mʼmalo mwake. pa gulu lake panali asilikali 24,000. wachisanu pa mwezi wachisanu anali samihuti, mdzukulu wa izira. pa gulu lake panali asilikali 24,000. wa 6 pa mwezi wa 6 anali ira mwana wa ikesi wa ku tekowa. pa gulu lake panali asilikali 24,000. wa 7 pa mwezi wa 7 anali helezi mpeloni wa fuko la efereimu. pa gulu lake panali asilikali 24,000. wa 8 pa mwezi wa 8 anali sibekai mhusati, wa mbumba ya zera. pa gulu lake panali asilikali 24,000 wa 9 pa mwezi wa 9 anali abiezeri wa banja la anatoti, wa fuko la benjamini. pa gulu lake panali asilikali 24,000. wa khumi pa mwezi wa khumi anali mahazayi wa ku netofa, wa mbumba ya zera. pa gulu lake panali asilikali 24,000. mtsogoleri wa 11, pa mwezi wa 11 anali benaya wa ku piratoni, wa fuko la efereimu. pa gulu lake panali asilikali 24,000. mtsogoleri wa 12, pa mwezi wa 12 anali helidai mnetofa, wa banja la otanieli. pa gulu lake panali asilikali 24,000. akuluakulu amene amatsogolera mafuko a isreali ndi awa: mtsogoleri wa fuko la rubeni: eliezara mwana wa zikiri; mtsogoleri wa fuko la simeoni: sefatiya mwana wa maaka; mtsogoleri wa fuko la levi: hasabiya mwana wa kemueli, mtsogoleri wa banja la aaroni: zadoki; mtsogoleri wa fuko la yuda: elihu, mʼbale wake wa davide; mtsogoleri wa fuko la isakara: omuri mwana wa mikayeli; mtsogoleri wa fuko la zebuloni: isimaiya mwana wa obadiya; mtsogoleri wa fuko la nafutali: yerimoti mwana wa azirieli; mtsogoleri wa fuko la efereimu: hoseya mwana wa azaziya; mtsogoleri wa fuko la theka la manase: yoweli mwana wa pedaya; mtsogoleri wa fuko la theka la manase limene linali ku giliyadi: ido mwana wa zekariya; mtsogoleri wa fuko la benjamini: yaasieli mwana wa abineri; mtsogoleri wa fuko la dani: azareli mwana wa yerohamu. awa anali akuluakulu a mafuko a isreali. davide sanawerenge amuna amene anali ndi zaka makumi awiri kapena kucheperapo, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh analonjeza kuti adzachulukitsa aisraeli ngati nyenyezi zamumlengalenga. yowabu mwana wa zeruya anayamba kuwerenga amuna koma sanamalize. mkwiyo unagwera aisraeli chifukwa cha zimenezi ndipo chiwerengerochi sanachilowetse mʼbuku la mbiri ya mfumu davide. azimaveti mwana wa adieli ankayangʼanira nyumba zosungiramo katundu wa mfumu. yonatani mwana wa uziya ankayangʼanira nyumba zosungiramo katundu wa maboma ozungulira, mizinda, midzi ndi malo olondera. eziri mwana wa kelubi ankayangʼanira anthu ogwira ntchito yolima ku munda. simei wa ku rama ankayangʼanira minda ya mpesa. zabidi wa ku sifamu ankayangʼanira mphesa ndi mosungiramo mwake. baala-hanani wa ku gederi ankayangʼanira mitengo ya olivi ndi ya mikuyu ya ku sefela. yowasi ankayangʼanira mafuta a olivi. sitirayi wa ku saroni ankayangʼanira ziweto zimene amaweta ku saroni. safati mwana wa adilayi ankayangʼanira ngʼombe zakuzigwa. obili mwismaeli ankayangʼanira ngamira. yehideya mmerenoti ankayangʼanira abulu. yazizi mhagiri akayangʼanira nkhosa ndi mbuzi. onsewa anali akuluakulu oyangʼanira chuma cha mfumu davide. yonatani, malume wake wa davide, anali phungu wake ndipo anali munthu wanzeru komanso analinso mlembi. yehieli mwana wa hakimoni ankasamalira ana a mfumu. ahitofele anali phungu wa mfumu. husai mwariki anali bwenzi la mfumu. ahitofele atamwalira mʼmalo mwake munalowa yehoyada mwana wa benaya ndi abiatara. yowabu anali mtsogoleri wa gulu lankhondo la mfumu.

28

davide anayitana akuluakulu onse a isreali kuti asonkhane ku yerusalemu: akuluakulu a mafuko, olamulira magulu a ntchito ya mfumu, olamulira ankhondo 1,000, ndi olamulira ankhondo 100, ndiponso akuluakulu onse osunga katundu ndi ziweto za mfumu ndi ana ake, pamodzinso ndi akuluakulu a ku nyumba yaufumu, anthu amphamvu ndi asilikali onse olimba mtima. mfumu davide inayimirira ndipo inati: “tamverani abale anga ndi anthu anga. ine ndinali ndi maganizo omanga nyumba monga malo okhalamo bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh, malo oyikapo mapazi a allah wathu, ndipo ndinakonza ndondomeko yomangira nyumbayo.” koma allah anati kwa ine, “usandimangire nyumba chifukwa ndiwe munthu wankhondo ndipo wakhala ukukhetsa magazi.” “komabe mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali anasankha ine pakati pa onse a banja langa kukhala mfumu ya isreali kwamuyaya. iye anasankha yuda kukhala mtsogoleri, ndipo pa banja la yuda anasankha banja langa. pakati pa ana aamuna a abambo anga, kunamukomera iye kundikhazika mfumu ya aisraeli onse. pa ana anga ambiri onse amene mavawelomakonsonanti-yeahoh wandipatsa, iye wasankha mwana wanga solomoni kuti akhale pa mpando waufumu wa ufumu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti alamulire isreali.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati kwa ine, “solomoni mwana wako ndiye amene adzamanga nyumba yanga ndi mabwalo anga, pakuti ine ndamusankha kuti akhale mwana wanga ndipo ine ndidzakhala abambo ake. ine ndidzakhazikitsa ufumu wake kwamuyaya ngati iye saleka kutsatira malamulo ndi malangizo anga, monga momwe zikuchitikira leromu.” “tsono lero ine ndikulamula inu pamaso pa aisraeli onse ndi pa msonkhano wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo allah wathu akumva: mutsatire mosamala malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, kuti dziko labwinoli likhale lanu ndi kuti mudzalipereke kwa zidzukulu zanu kukhala cholowa chawo kwamuyaya.” “ndipo iwe mwana wanga solomoni, umvere allah wa abambo ako, umutumikire ndi mtima wodzipereka kwathunthu ndi mtima wako wonse, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amasanthula mtima wa aliyense, ndipo amadziwa maganizo aliwonse a munthu. ngati ufunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh, iye adzapezeka; koma ngati umutaya, iye adzakukana kwamuyaya. tsopano ganizira bwino, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wakusankha iwe kuti umange nyumba ya allah monga malo ake opatulika. khala wamphamvu ndipo ugwire ntchito.” kotero davide anapatsa solomoni mwana wake mapulani a khonde la nyumba ya allah, nyumba zake, mosungiramo katundu, zipinda zake zamʼmwamba, zipinda zamʼkati ndi malo a nsembe zopepesera machimo. iye anapatsa solomoni mapulani a zonse zimene ankaziganizira za bwalo la nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi zipinda zonse zozungulira, zipinda zosungiramo chuma cha nyumba ya allah ndi zinthu zoperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. davide anamulangiza za magulu a ansembe ndi alevi ndi ntchito yonse yotumikira mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, komanso za zinthu zonse zogwirira ntchito potumikira. iye anakonzeratu za kulemera kwa golide wopangira zida zonse zagolide zogwirira ntchito zosiyanasiyana, ndiponso kulemera kwa siliva wopangira zida zonse zasiliva zogwirira ntchito zosiyanasiyana: kulemera kwa golide wopangira choyikapo nyale chagolide ndi nyale zake; ndiponso kulemera kwa siliva wa choyikapo nyale chilichonse ndi nyale zake, molingana ndi kagwiritsidwe ka choyikapo nyale chilichonse; kulemera kwa golide wa tebulo iliyonse yoyikapo buledi wopatulika; kulemera kwa siliva wopangira matebulo asiliva; muyeso wa golide woyengeka bwino wopangira mafoloko, mbale ndi zotungira; muyeso wa golide wa beseni lililonse la siliva; ndiponso muyeso wa golide wabwino wopangira guwa la zofukiza. davide anamupatsanso ndondomeko ya mapangidwe a galeta, akerubi agolide atatambasula mapiko awo kuphimba bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh. davide anati, “zonsezi ndalemba kuchokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo iye wachita kuti ndimvetsetse zonse za mapulaniwa.” davide anatinso kwa mwana wake solomoni, “khala wamphamvu ndi wolimba mtima ndipo uchite ntchitoyi. usachite mantha kapena kutaya mtima pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga ali nawe. iye sadzakukhumudwitsa kapena kukusiya mpaka ntchito yonse ya nyumba ya allah itatha. magulu a ansembe ndi alevi ndi okonzeka kugwira ntchito ya nyumba ya allah, ndipo munthu waluso aliyense wodzipereka adzakuthandiza pa ntchito yonse. akuluakulu ndi anthu onse adzamvera chilichonse chomwe udzalamula.”

29

kenaka, mfumu davide inati kwa gulu lonse: “mwana wanga solomoni amene allah wamusankha ndi wamngʼono ndipo sadziwa zambiri. ntchitoyi ndi yayikulu chifukwa nyumba yaufumuyi si ya munthu, koma ndi ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah. ine ndapereka ku ntchito ya nyumba ya allah zinthu zanga zonse, golide wopangira zinthu zagolide, siliva wopangira zinthu zasiliva ndi zitsulo zopangira zinthu zazitsulo, mkuwa wopangira zinthu zamkuwa ndi matabwa opangira zinthu zamatabwa komanso miyala yokongola ya onikisi yokongoletsera, miyala ya maonekedwe osiyanasiyana, ndi miyala yonse yosalala ndi miyala ya marabulo, zonsezi ndapereka zochuluka. kupatulapo izi, ine modzipereka ku nyumba ya allah wanga, tsopano ndikupereka chuma changachanga cha golide ndi siliva ku nyumba ya allah wanga, kuwonjezera pa zimene ndapereka ku ntchito ya nyumba ya allah woyerayu: matani 100 agolide (golide wa ku ofiri) ndi matani 240 a siliva woyengeka bwino wokutira makoma a nyumba, zinthu zagolide ndi zinthu zasiliva, ndiponso zinthu zonse zimene anthu aluso adzagwiritse ntchito. tsopano ndani amene akufuna kudzipatulira yekha kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh lero?” tsono atsogoleri a mabanja, akuluakulu a mafuko a isreali, olamulira asilikali 1,000, ndi olamulira asilikali 100, ndiponso akuluakulu onse amene amayangʼanira ntchito ya mfumu anapereka mwaufulu. iwo anapereka ku ntchito ya nyumba ya allah matani 170 a golide, matani 340 a siliva, matani 620 a mkuwa ndi matani 3,400 a chitsulo. aliyense amene anali ndi miyala yokongola anayipereka ku nyumba yosungiramo chuma cha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo amene ankayangʼanira anali yehieli mgeresoni. anthu anakondwa chifukwa cha kupereka mwaufulu kwa atsogoleri awo, pakuti anapereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mwaufulu ndiponso ndi mtima wonse. nayenso mfumu davide anakondwera kwambiri. davide anatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh pamaso pa gulu lonse, ponena kuti, “mutamandidwe inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa kholo lathu isreali kuchokera muyaya mpaka muyaya. wanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi ukulu ndi mphamvu, ulemerero ndiponso ufumu ndi kukongola. pakuti zinthu zonse zakumwamba ndi pa dziko lapansi ndi zanu. wanu, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi ufumu; inu ndinu wokwezeka ndipo ndinu mtsogoleri wa zonse. chuma ndi ulemu zimachokera kwa inu; inu ndinu wolamulira zinthu zonse. mʼdzanja lanu muli nyonga ndi mphamvu, kukweza ndi kupereka nyonga kwa onse. tsopano allah wathu, ife tikukuthokozani ndi kutamanda dzina lanu laulemerero. “koma ine ndine yani, ndipo anthu anga ndani, kuti tikupatsani mowolowamanja motere? zinthu zonse zimachokera kwa inu, ndipo ife takupatsani zomwe zimachokera mʼdzanja lanu. ife ndife anthu osadziwika ndiponso alendo pamaso panu, monga analili makolo athu. masiku anthu pa dziko lapansi ali ngati chithunzithunzi, wopanda chiyembekezo. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, zinthu zonse zimene tapereka kumangira nyumba yanu zachokera mʼdzanja lanu ndipo zonsezi ndi zanu. allah wanga, ine ndikudziwa kuti mumayesa mtima ndipo mumakondwera ndi anthu angwiro. zinthu zonsezi ndapereka mwaufulu ndi cholinga chabwino. ndipo tsopano ndaona ndi chimwemwe momwe anthu anu amene ali pano akuperekera mwaufulu kwa inu. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo athu abrahamu, isake ndi isreali, mukhazikitse chofuna ichi mʼmitima ya anthu anu kwamuyaya, ndipo mukhazikitse mtima wokhulupirika kwa inu. ndipo mumupatse mwana wanga solomoni mtima wodzipereka kwathunthu kwa inu kuti asunge malamulo anu, zofuna ndi malangizo anu. achite chilichonse pomanga nyumba yaufumu imene ine ndayipezera zofunika zonse.” kenaka mfumu davide inati kwa gulu lonse, “tamandani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.” kotero onse anatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo ndipo anawerama pansi ndi kugona chafufumimba pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mfumu. mmawa mwake anthu anapereka nsembe zosiyanasiyana ndi nsembe zopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh; ngʼombe zamphongo 1,000, nkhosa zamphongo 1,000 ndi ana ankhosa 1,000, pamodzi ndi nsembe yachakumwa ndi nsembe zina zambiri zoperekera aisraeli onse. tsiku limeneli, iwo anadya ndi kumwa mosangalala pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anavomereza solomoni mwana wa davide kukhala mfumu yawo kachiwiri. anamudzoza pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh kukhala wolamulira wawo ndipo zadoki anadzozedwa kukhala wansembe. ndipo solomoni ankakhala pa mpando waufumu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga mfumu mʼmalo mwa davide abambo ake. iye analemera ndipo aisraeli onse ankamumvera. akuluakulu onse a ankhondo ndi anthu amphamvu, pamodzinso ndi ana onse aamuna a mfumu davide, analonjeza kumvera mfumu solomoni. mavawelomakonsonanti-yeahoh anamukweza kwambiri solomoni pamaso pa aisraeli onse ndi kumupatsa ulemerero waufumu umene sunapatsidwepo kwa mfumu ina iliyonse ya isreali. davide mwana wa yese anali mfumu ya aisraeli onse. iye analamulira isreali kwa zaka makumi anayi; zaka zisanu ndi ziwiri ali ku hebroni ndi zaka 33 ali ku yerusalemu. iye anamwalira atakalamba kwambiri, atakhala ndi moyo wautali, chuma ndi ulemu. solomoni mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. tsono zonse zimene mfumu davide anachita, kuyambira pachiyambi mpaka pa mapeto, zalembedwa mʼbuku la mneneri samueli, mʼbuku la mneneri natani ndi mʼbuku la mneneri gadi, pamodzi ndi tsatanetsatane wa mbiri ya ulamuliro wake ndi mphamvu zake, ndi zonse zomwe zinamuzungulira iye ndi isreali ndiponso mafumu a mayiko ena onse.

2_chronicles

1

solomoni mwana wa davide anakhazikika molimbika mu ufumu wake, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake anali naye ndipo anamukweza kwambiri. tsono solomoni anayankhula kwa aisraeli onse, olamulira a anthu 1,000, olamulira a anthu 100, oweruza ndiponso kwa atsogoleri onse a isreali ndi atsogoleri amabanja. solomoni pamodzi ndi gulu lonse la anthu anapita ku malo ofunika kwambiri pachipembedzo ku gibiyoni. tenti ya msonkhano ya allah inali kumeneko, imene mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh anayipanga mʼchipululu muja. davide anabweretsa bokosi la allah kuchokera ku kiriyati yearimu, ndi kulikhazika kumalo kumene analikonzera popeza analimangira tenti mu yerusalemu. koma guwa lansembe lamkuwa limene bezaleli mwana wa uri, mwana wa huri analipanga linali ku gibiyoni kutsogolo kwa tenti ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. kotero kuti solomoni ndi gulu lonse anakapembedza kumeneko. solomoni anapita pamene panali guwa lansembe lamkuwa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh mu tenti ya msonkhano ndipo anapereka nsembe zopsereza 1,000. usiku umenewo allah anaonekera kwa solomoni ndipo anati kwa iye, “pempha chilichonse chimene ukufuna ndipo ndidzakupatsa.” solomoni anayankha allah kuti, “inu munaonetsa kukoma mtima kwakukulu kwa davide abambo anga ndipo mwayika ine kukhala mfumu mʼmalo mwake. tsopano inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah, lolani kuti lonjezo lanu kwa abambo anga davide likwaniritsidwe, pakuti mwandiyika kukhala mfumu ya anthu anu amene ndi ochuluka ngati fumbi la pa dziko lapansi. mundipatse nzeru ndi luntha zolamulira anthu awa, pakuti ndani amene angathe kulamulira anthu anu ochulukawa?” allah anati kwa solomoni, “popeza izi ndi zokhumba za mtima wako ndipo sunapemphe katundu, chuma kapena ulemu, kapena imfa ya adani ako, ndiponso poti sunapemphe moyo wautali koma nzeru ndi luntha kuti ulamulire anthu anga amene ine ndakuyika kukhala mfumu yawo, ine ndidzakupatsa nzeru ndi chidziwitso. ndipo ndidzakupatsanso katundu, chuma ndi ulemu, zinthu zoti palibe mfumu imene inali nazo iwe usanakhalepo ndipo palibe wina amene adzakhale nazo iweyo ukadzafa.” kotero solomoni anabwerera ku yerusalemu kuchoka kumalo opembedzerako a ku gibiyoni, ku tenti ya msonkhano ndipo analamulira isreali. solomoni anasonkhanitsa magaleta ndi akavalo; anali ndi magaleta 1,400 ndi akavalo 12,000, amene anawayika mʼmizinda yosungira magaleta ndipo ena anali ndi iye mu yerusalemu. mfumu inasandutsa siliva ndi golide kukhala ngati miyala wamba mu yerusalemu. inasandutsanso mkungudza kukhala wochuluka ngati mitengo ya mkuyu ya ku zigwa. solomoni amagula akavalo ku igupto ndi kuwe pakuti anthu amalonda a mfumu amakawagula ku kuwe. anthu ankagula galeta ku igupto pa mtengo wa masekeli asiliva 600 ndipo kavalo pa mtengo wa ndalama zasiliva 150. iwo ankazigulitsanso kwa mafumu onse a ahiti ndi a aramu.

2

solomoni anatsimikiza zoti amange nyumba ya dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi nyumba yake yaufumu. iye analemba ntchito anthu 70,000 onyamula katundu ndi anthu 80,000 okumba miyala ku mapiri ndiponso akapitawo 3,600 oyangʼanira anthuwo. solomoni anatumiza uthenga uwu kwa hiramu mfumu ya ku turo: “munditumizire mitengo ya mkungudza monga munachitira ndi abambo anga pamene munawatumizira mitengo ya mkungudza yomangira nyumba yaufumu yokhalamo. tsono ine ndikufuna kumanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanga ndi kuyipereka kwa iye kuti tiziyikamo buledi wopatulika nthawi zonse ndiponso kuperekeramo nsembe zopsereza mmawa uliwonse ndi madzulo ndi pa masabata ndi pa masiku a chikondwerero cha mwezi watsopano ndiponso pa masiku osankhika a chikondwerero cha mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, monga mwa malamulo a aisraeli mpaka muyaya. “nyumba ya allah imene ndidzamange idzakhala yayikulu, chifukwa allah wathu ndi wamkulu kuposa milungu ina yonse. koma ndani angathe kumumangira iye nyumba, pakuti mlengalenga, ngakhale kumwamba kwenikweni sikungamukwane? tsono ine ndine yani kuti ndimangire iyeyo nyumba, kupatula malo chabe opserezerapo nsembe pamaso pake? “tsono tumizireni munthu waluso pa ntchito zagolide ndi siliva, mkuwa ndi chitsulo, nsalu yapepo ndi yofiira ndi yobiriwira ndiponso waluso losema, kuti adzagwire ntchito mu yuda ndi yerusalemu pamodzi ndi anthu aluso amene abambo anga davide anandipatsa. “munditumizirenso mitengo ya mkungudza, payini ndiponso matabwa a mʼbawa wa ku lebanoni, pakuti ndikudziwa kuti anthu anu ali ndi luso locheka matabwa kumeneko. antchito anga adzagwira ntchito pamodzi ndi antchito anu kuti andipatse matabwa ambiri, chifukwa nyumba imene ndikumanga iyenera kukhala yayikulu ndi yokongola. ine ndidzalipira antchito anu amene adzacheke matabwa matani 1,000 a tirigu wopunthapuntha, matani 2,000 a barele, malita 440,000 a vinyo, ndiponso malita 440,000 a mafuta a olivi.” hiramu, mfumu ya ku turo, anamuyankha solomoni pomulembera kalata kuti, “chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh amakonda anthu ake, wayika iwe kukhala mfumu yawo.” ndipo hiramu anawonjezera kunena kuti, “atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, amene analenga kumwamba ndi dziko lapansi! iye wamupatsa davide mwana wanzeru, wodzaza ndi luntha ndi wozindikira, amene adzamanga nyumba ya allah ndi kudzimangira yekha nyumba yaufumu. “ine ndikukutumizira hiramu abi, munthu wa luso lalikulu, amene amayi ake anali wochokera ku dani ndipo abambo ake anali a ku turo. iye anaphunzitsidwa kugwira ntchito zagolide ndi siliva, mkuwa ndi chitsulo, miyala yokongola ndi matabwa, ndiponso nsalu zofewa zobiriwira, zapepo ndi zofiira. alinso ndi luso la zosemasema ndipo atha kupanga chilichonse chimene wapatsidwa. iye adzagwira ntchito ndi amisiri anu ndi a mbuye wanga, davide abambo anu. “tsono mbuye wanga tumizirani antchito anu tirigu ndi barele, mafuta a olivi ndi vinyo zimene mwalonjeza, ndipo ife tidzadula mitengo yonse imene mukuyifuna kuchokera ku lebanoni ndipo tidzayimanga pamodzi ndi kuyiyadamitsa pa madzi mpaka ku yopa. ndipo inu mudzatha kuyitenga mpaka ku yerusalemu.” solomoni anawerenga alendo onse amene anali mu isreali, potsatira chiwerengero chimene abambo ake davide anachita ndipo panapezeka kuti analipo anthu 153,600. iye anayika anthu 70,000 kuti akhale onyamula katundu ndi anthu 80,000 kuti akhale ophwanya miyala mʼmapiri, anthu 3,600 anawayika kukhala akapitawo oyangʼanira anthu pa ntchitoyo.

3

pamenepo solomoni anayamba kumanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh mu yerusalemu pa phiri la moriya, pamene mavawelomakonsonanti-yeahoh anaonekera davide abambo ake. panali pabwalo lopunthirapo tirigu la arauna myebusi, malo amene anapereka davide. iye anayamba kumanga pa tsiku lachiwiri la mwezi wachiwiri mʼchaka chachinayi cha ulamuliro wake. maziko amene solomoni anayika pomanga nyumba ya allah ndi awa: mulitali munali mamita 27, mulifupi munali mamita asanu ndi anayi (potsata miyeso yakale). chipinda cha polowera mulitali mwake chinali mamita asanu ndi anayi ofanana ndi mulifupi mwake mwa nyumbayo. msinkhu wake unali mamita 54. iye anakuta nyumbayo mʼkati mwake ndi golide woyengeka bwino. chipinda chachikulu, khoma lake anakhomera matabwa a payini ndipo analikutira ndi golide wabwino ndi kulikongoletsa ndi zithunzi za kanjedza ndi maunyolo. iye anakongoletsa nyumba ya allahyo ndi miyala yokongola. ndipo golide amene anagwiritsa ntchito anali golide wa ku paravaimu. iye anakutira ndi golide mitanda ya ku denga, maferemu a zitseko, makoma ndi zitseko za nyumba ya allah, ndipo anajambula akerubi mʼmakoma mwake. iye anamanga malo opatulika kwambiri ndipo mulitali mwake munali mofanana ndi mulifupi mwa nyumba mamita asanu ndi anayi. anakuta mʼkati mwake ndi golide wosalala wolemera matani makumi awiri. misomali yagolide imalemera magalamu 570. anakutanso ndi golide zipinda zapamwamba. ku malo opatulika kwambiri iye anapangako akerubi awiri achitsulo ndipo anawakuta ndi golide. kutalika kwa mapiko onse a akerubi kunali mamita asanu ndi anayi. phiko la kerubi woyamba linali loposerapo mamita awiri ndipo limakhudza khoma la nyumba ya allah, pamene phiko linalo, lotalikanso koposerapo mamita awiri, limakhudza phiko la kerubi winayo. chimodzimodzinso phiko la kerubi wachiwiri linali loposerapo mamita awiri ndipo limakhudza mbali ina ya khoma la nyumba ya allah, ndipo linalo limene linalinso loposera mamita awiri, limakhudza phiko la kerubi woyamba uja. mapiko a akerubiwa akawatambasula amatalika mamita asanu ndi anayi. akerubiwa anayimirira pa mapazi awo, kuyangʼana chipinda chachikulu. solomoni anapanga nsalu zotchingira zobiriwira, zapepo ndi zofiira ndi nsalu zofewa zosalala, atajambulapo akerubi. kutsogolo kwa nyumba ya allah anamangako zipilala ziwiri, zimene zonse pamodzi zinali zotalika mamita khumi ndi asanu ndi theka; chipilala chilichonse chinali ndi mutu woposera mamita awiri. iye anapanga maunyolo olumikizanalumikizana ndipo anawayika pamwamba pa zipilalazo. anapanganso makangadza 100 ndipo anawalumikiza ku maunyolo aja. solomoni anayimika nsanamirazo kutsogolo kwa nyumba ya allah, imodzi mbali ya kummwera ndi inayo mbali ya kumpoto. nsanamira ya kummwera anayitcha yakini ndipo ya kumpoto anayitcha bowazi.

4

solomoni anapanga guwa lamkuwa limene mulitali mwake linali mamita asanu ndi anayi, mulifupi mwakenso mamita asanu ndi anayi ndipo msinkhu wake unali mamita anayi ndi theka. kenaka iye anapanga mbiya yayikulu yachitsulo. inali yozungulira ndipo pakamwa pake panali pa mamita anayi ndi theka, poyeza modutsa pakati pake. msinkhu wake unali wopitirirapo mamita awiri. thunthu lake linali mamita 13. mʼmunsi mwa mkombero wa mbiyayo anajambulamo zithunzi zangʼombe zazimuna mozungulira, zithunzi khumi pa theka la mita. ngʼombezo zimajambulidwa mʼmizere iwiri ndipo anazipangira kumodzi ndi mbiyayo. mbiyayo anayisanjika pa ngʼombe zamkuwa khumi ndi ziwiri, zitatu zoyangʼana kumpoto, zitatu zoyangʼana kumadzulo, zitatu zoyangʼana kummwera ndipo zitatu zoyangʼana kummawa. mbiyayo inakhazikika pamwamba pa ngʼombezo, ndipo miyendo yake yonse yakumbuyo ya ngʼombezo inkaloza mʼkati. mbiyayo inali yochindikala ngati chikhatho ndipo mkombero wake unali ngati mkombero wa chikho, ngati duwa lokongola kwambiri. mʼmbiyamo munkalowa madzi okwana malita 60,000. kenaka anapanga mabeseni khumi otsukira zinthu ndipo asanu amawayika mbali ya kummwera, asanu mbali ya kumpoto. mʼmenemo amatsukiramo zinthu zimene zimagwiritsidwa ntchito pa nsembe zopsereza koma mbiyamo ndi mʼmene ankasambiramo ansembe. solomoni anapanga zoyikapo nyale khumi zagolide monga momwe kunalembedwera ndipo anaziyika mʼnyumba ya allah, zisanu mbali ya kummwera, ndi zisanu mbali ya kumpoto. iye anapanga matebulo khumi ndipo anawayika mʼnyumba ya allah, asanu mbali ya kummwera ndi asanu mbali ya kumpoto. iye anapanganso mabeseni agolide okwanira 100. iye anapanga bwalo la ansembe, bwalo lalikulu ndi zitseko za bwalolo ndipo anakuta zitsekozo ndi mkuwa. anayika mbiya ija mbali yakummwera pamene mbali ya kummawa ndi kummwera zimakumana. iye anapanganso miphika ndi mafosholo ndi mabeseni owazira magazi. kotero hiramu anatsiriza ntchito yonse ya ku nyumba ya allah imene ankagwirira mfumu solomoni: nsanamira ziwiri; mbale ziwiri za mitu yapamwamba pa nsanamirazo; maukonde awiri okongoletsera mbale ziwiri za mitu yapamwamba pa nsanamirazo; makangadza 400 a maukonde awiri okongoletserawo (mizere iwiri ya makangadza pa ukonde uliwonse, kukongoletsa mbale za mitu yapamwamba pa nsanamira); miyendo pamodzi ndi mabeseni ake; mbiya pamodzi ndi ngʼombe khumi ndi ziwiri zazimuna zosanjikapo mbiyayo. miphika, mafosholo, mafoloko otengera nyama ndi ziwiya zina zonse. zipangizo zonse zimene hiramu abi anapangira mfumu solomoni za mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh zinali zamkuwa wonyezimira. mfumu inapangitsa zimenezi mʼchigwa cha yorodani, ku malo amtapo amene anali pakati pa sukoti ndi zaretani. zinthu zonse zimene solomoni anapanga zinali zochuluka kwambiri kotero kuti kulemera kwa mkuwa sikunadziwike. solomoni anapanganso ziwiya zonse zimene zinali mʼnyumba ya allah: guwa lansembe lagolide; matebulo pamene ankayikapo buledi woperekedwa kwa allah; zoyikapo nyale zagolide ndi nyale zake zagolide weniweni, kuti ziziyaka mʼkati mwenimweni mwa malo opatulika monga analembera, maluwa agolide, nyale ndi mbaniro. (zinali zagolide mmodzi); zozimitsira nyale zagolide weniweni, mbale zowazira magazi, mbale ndi zofukizira; ndiponso zitseko zagolide za nyumba ya allah, chitseko cha ku malo opatulika kwambiri ndi zitseko za ku chipinda chachikulu.

5

pamene ntchito yonse imene solomoni anagwira pa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh inatha, anabwera ndi zinthu zonse zimene abambo ake davide anazipereka; siliva, golide ndi ziwiya. anaziyika mʼzipinda zosungiramo chuma cha ku nyumba ya allah. kenaka solomoni anasonkhanitsa akuluakulu a isreali mu yerusalemu, atsogoleri onse a mafuko ndi akuluakulu a mabanja a aisraeli, kuti akatenge bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh ku ziyoni, mzinda wa davide. ndipo aisraeli onse anasonkhana pamaso pa mfumu nthawi ya chikondwerero cha mwezi wachisanu ndi chiwiri. akuluakulu onse a isreali atafika, alevi ananyamula bokosi la chipangano, ndipo anabwera nalo bokosi lija pamodzi ndi tenti ya msonkhano ndi ziwiya zonse zopatulika zimene zinali mʼmenemo. ansembe ndi alevi ndiye anazinyamula, ndipo mfumu solomoni ndi gulu lonse la aisraeli amene anasonkhana naye anali patsogolo pa bokosi la chipangano, akupereka nsembe nkhosa zambiri ndi ngʼombe zambiri zosawerengeka. ansembe anafika nalo bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼchipinda chamʼkati mwenimweni, malo opatulika kwambiri, ndipo analiyika pansi pa mapiko a akerubi. akerubiwo anatambalitsa mapiko awo pamwamba pa bokosi la chipangano ndipo anaphimba bokosilo pamodzi ndi mitengo yonyamulira. mitengoyi inali yayitali kwambiri ndipo inkaonekera kunja kwa chipinda chamʼkati cha malo opatulika, koma osati kunja kwa malo opatulikawo; ndipo mitengoyi ilipo mpaka lero lino. mʼbokosimo munalibe kanthu kena kalikonse kupatula miyala iwiri imene mose anayikamo ku horebu, kumene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita pangano ndi aisraeli atatuluka mʼdziko la igupto. kenaka ansembe anatulukamo mʼmalo opatulika. ansembe onse amene anali mʼmenemo anali atadziyeretsa posayangʼaniranso magulu awo ochokera. alevi onse amene anali oyimba: asafu, hemani, yedutuni ndi ana ndiponso abale awo, amayima mbali ya kummawa kwa guwa lansembe atavala zovala zofewa zosalala akuyimba ziwaya zamalipenga, azeze ndi apangwe. ansembe onse amene amayimba malipenga analipo 120 pamodzi. oyimba malipenga ndi oyimba nyimbo aja amayimba mogwirizana, monga liwu la munthu mmodzi, kutamanda ndi kuyamika mavawelomakonsonanti-yeahoh. mogwirizana ndi malipenga, ziwaya zamalipenga ndi zida zina, anakweza mawu awo motamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh poyimba kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wabwino; chikondi chake chikhala mpaka muyaya.” ndipo nyumba ya allah wa mavawelomakonsonanti-yeahoh inadzaza ndi mtambo, choncho ansembe sanathe kugwira ntchito yawo chifukwa cha mtambowo, pakuti ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unadzaza nyumba ya allah.

6

pamenepo solomoni anati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh anati adzakhala mʼmitambo yakuda; ine ndakumangirani nyumba yokongola kwambiri, malo woti muzikhalamo mpaka muyaya.” aisraeli onse ali chiyimire pomwepo, mfumu inatembenuka ndi kuwadalitsa. ndipo inati, “atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali amene wachita ndi dzanja lake zimene analonjeza ndi pakamwa pake kwa davide abambo anga. pakuti iye anati, ‘kuyambira tsiku limene ndinatulutsa anthu anga ku igupto, sindinasankhe mzinda wina uliwonse pa fuko lina lililonse la aisraeli kuti kumeneko andimangire nyumba kuti ndizikhalamo kapena munthu wina aliyense kuti akhale mtsogoleri wa aisraeli anthu anga. koma tsopano ndasankha yerusalemu kuti dzina langa likhale kumeneko ndiponso ndasankha davide kuti alamulire anthu anga aisraeli.’ “abambo anga davide anali ndi maganizo mu mtima mwawo oti amangire nyumba mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kwa abambo anga davide kuti, ‘popeza zinali mu mtima mwako kumangira nyumba dzina langa, unachita bwino kukhala ndi maganizo amenewa mu mtima mwakomo. komatu si iwe amene udzamanga nyumba ya allah koma mwana wako, mwana amene iwe udzabereke. iyeyo ndiye amene adzandimangire nyumba.’ “mavawelomakonsonanti-yeahoh wasunga zimene analonjeza. ine ndalowa mʼmalo mwa abambo anga davide, ndipo tsopano ndili pa mpando waufumu wa isreali, monga momwe mavawelomakonsonanti-yeahoh analonjezera, ndipo ndamangira nyumba dzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali. mʼmenemo ndayikamo bokosi la chipangano, mmene muli pangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh limene anapangana ndi ana a isreali.” pamenepo solomoni anayimirira patsogolo pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh patsogolo pa gulu lonse la aisraeli ndipo anakweza manja ake. iyeyo anali atapanga nsanja yamkuwa, kutalika kwake kunali mamita awiri, mulifupi mwake munali mamita awiri, msinkhu wake unali mita imodzi ndi theka ndipo nsanjayo anayimika pakati pa bwalo lakunja. iye anayimirira pa nsanjapo nagwada pamaso pa gulu lonse la aisraeli ndipo anakweza manja ake kumwamba. iye anati, “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, palibe allah wofanana nanu kumwamba kapena pa dziko. inu amene mumasunga pangano ndi kuonetsa chikondi chosasinthika kwa atumiki anu amene amayenda pamaso panu ndi mtima wawo wonse. inu mwasunga lonjezo lanu kwa abambo anga davide, mtumiki wanu. inde zimene munalonjeza ndi pakamwa panu, mwazikwaniritsa ndi manja anu monga mmene tikuonera lero lino. “ndipo tsopano, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, sungani zimene munalonjeza kwa abambo anga davide, mtumiki wanu pamene munati, ‘sudzasowa munthu wokhala pamaso panga pa mpando waufumu wa isreali, ngati ana ako adzasamalira mayendedwe awo ndi kusunga malamulo anga monga iwe wachitira.’ ndipo tsopano inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, lolani kuti mawu anu akwaniritsidwe amene munalonjeza mtumiki wanu davide. “kodi allah angakhaledi pa dziko lapansi ndi munthu? mlengalenga ngakhale kumwamba kwenikweni sikungakukwaneni. nanga kuli bwanji ndi nyumba iyi imene ndamanga! koma inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wanga, imvani pemphero ndi pembedzero la mtumiki wanu. imvani kulira ndi pemphero la mtumiki wanu limene ndikupempha pamaso panu. maso anu azikhala otsekuka kuyangʼana nyumba ino usana ndi usiku, malo ano amene inu munati mudzayikamo dzina lanu, imvani pemphero la mtumiki wanu limene akupemphera pa malo ano. imvani mapembedzero a mtumiki wanu ndi a anthu anu aisraeli pamene akupemphera akuyangʼana malo ano. imvani kumwambako, malo anu amene mumakhala; ndipo mukamva muzitikhululukira. “munthu akalakwira mnzake, nawuzidwa kuti alumbire, akabwera kudzalumbira patsogolo pa guwa lansembe la nyumba ino, imvani kumwambako ndi kuchitapo kanthu. weruzani atumiki anuwo, wochimwa mugamule kuti ndi wolakwa ndipo alangidwe chifukwa cha zimene wachita. wosachimwa mugamule kuti wosalakwa, ndipo muonetse kusalakwa kwakeko. “anthu anu aisraeli akagonja kwa adani awo chifukwa akuchimwirani ndipo akatembenukira kwa inu ndi kuvomereza dzina lanu, kupemphera ndi kupembedzera pamaso panu mʼnyumba ino, pamenepo imvani kumwambako ndi kukhululukira tchimo la anthu anu aisraeli ndi kuwabweretsa ku dziko limene munawapatsa iwo ndi makolo awo. “pamene kumwamba kwatsekeka ndipo mvula sikugwa chifukwa anthu anu akuchimwirani, ndipo pamene apemphera akuyangʼana malo ano ndi kuvomereza dzina lanu ndi kutembenuka kuchoka ku machimo awo chifukwa inu mwawalanga, pamenepo imvani kumwambako ndipo muwakhululukire atumiki anu, anthu anu aisraeli. aphunzitseni makhalidwe oyenera, ndipo gwetsani mvula mʼdziko limene munapereka kwa anthu anu monga cholowa chawo. “pamene mʼdziko mwagwa njala kapena mliri, chinoni kapena chiwawu, dzombe kapena kapuchi, kapena pamene adani azungulira mzinda wawo wina uliwonse, kaya mavuto kapena matenda abwera, ndipo wina aliyense mwa aisraeli akapemphera kapena kukudandaulirani, aliyense wa iwo akadziwa masautso ake ndi ululu wake, ndi kukweza manja awo kuloza nyumba ino, pamenepo imvani kumwambako, malo anu wokhalamo. khululukani ndipo muchitire aliyense molingana ndi zonse zimene anachita popeza inu mumadziwa mtima wake, (pakuti ndinu nokha amene mumadziwa mitima ya anthu), motero iwo adzakuopani ndipo adzayenda mʼnjira zanu masiku onse amene adzakhale mʼdziko limene munalipereka kwa makolo athu. “ndipo kunena za mlendo amene si mmodzi wa anthu anu aisraeli, koma wabwera kuchokera ku dziko lakutali chifukwa cha dzina lanu lotchukali, ndiponso za dzanja lanu lamphamvu ndi lochita zazikulu, kudzapemphera akuyangʼana nyumba ino, pamenepo imvani kumwambako, malo anu okhalamo, ndipo muchite zonse zimene mlendoyo akukupemphani, kotero kuti anthu onse a dziko lapansi adziwe dzina lanu ndi kukuopani monga amachitira anthu anu aisraeli, ndipo adziwe kuti nyumba ino imene ndakumangirani imadziwika ndi dzina lanu. “anthu akapita ku nkhondo kukamenyana ndi adani awo, kulikonse kumene mungawatume, ndipo akapemphera moyangʼana mzinda uno umene mwausankha ndi nyumba yanu imene ndakumangirani, pamenepo imvani kumwamba pemphero lawo ndi kupempha kwawo ndipo muwapulumutse. “pamene achimwira inu, pakuti palibe amene sachimwa, ndipo inu mwawakwiyira ndi kuwapereka kwa adani awo, amene awatenga ukapolo ku dziko lawo lakutali kapena pafupi. ngati asintha mitima yawo ku dziko limene ali akapolo ndi kulapa ndi kukudandaulirani inu mʼdziko la ukapolo wawo ndi kunena kuti, ‘ife tachimwa, tachita zolakwa ndipo tachita moyipa kwambiri.’ ndipo ngati atembenukira kwa inu ndi mtima ndi moyo wawo wonse mʼdziko lawo la ukapolo kumene anatengedwako ndi kupemphera moyangʼana dziko limene inu munalipereka kwa makolo awo, moyangʼana nyumba yanu imene ndakumangirani; pamenepo imvani kumwamba, malo anu okhala, pemphero lawo ndi kudandaula kwawo, ndipo muwapulumutse. ndipo mukhululukire anthu anu, amene akuchimwirani. “tsono inu allah wanga, tsekulani maso anu ndi makutu anu kuti mumve mapemphero ochitikira pa malo ano. “tsopano dzukani inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah, ndipo bwerani ku malo anu ampumulo, inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah musamukane wodzozedwa wanu.

7

solomoni atamaliza kupemphera, moto unatsika kuchokera kumwamba ndi kutentha nsembe zopsereza ndi nsembe zina, ndipo ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unadzaza nyumba ya allahyo. ansembe sanathe kulowa mʼnyumba ya allah chifukwa munadzaza ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh. aisraeli onse ataona moto ukuchokera kumwamba ndi ulemerero wa mavawelomakonsonanti-yeahoh pamwamba pa nyumba ya allah, anagwada poyalidwa miyalapo ndipo anagunditsa nkhope zawo pansi, ndi kulambira ndi kutamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, ponena kuti, “iye ndi wabwino; chikondi chake chikhala chikhalire” tsono mfumu ndi anthu onse anapereka nsembe pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo mfumu solomoni anapereka nsembe ngʼombe 22,000, nkhosa ndi mbuzi 120,000. kotero mfumu ndi anthu onse anachita mwambo wopereka nyumba kwa allah. ansembe anayimirira mʼmalo mwawo, monganso anachitira alevi ndi zida zoyimbira za mavawelomakonsonanti-yeahoh, zimene davide anapanga zotamandira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo zimagwiritsidwa ntchito pamene amatamanda, ponena kuti, “chikondi chake chikhale chikhalire.” moyangʼanizana ndi alevi, ansembe amaliza malipenga, ndipo aisraeli onse anali atayimirira. solomoni anapatula malo a pakati pa bwalo kutsogolo kwa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo pamenepo anapereka nsembe zopsereza ndi mafuta, zopereka za chiyanjano, chifukwa guwa lansembe lamkuwa limene anapanga panalibe malo woti nʼkuperekerapo nsembe zopsereza, nsembe za ufa ndi mafuta. choncho nthawi imeneyi, solomoni anachita chikondwerero kwa masiku asanu ndi awiri pamodzi ndi aisraeli onse. unali msonkhano waukulu, kuyambira ku lebo hamati mpaka ku chigwa cha ku igupto. pa tsiku lachisanu ndi chitatu panali msonkhano, pakuti anachita mwambo wopereka guwa lansembe kwa masiku asanu ndi awiri ndi masiku enanso asanu ndi awiri achikondwerero. pa tsiku la 23 la mwezi wachisanu ndi chiwiri, solomoni anawuza anthu aja kuti apite kwawo. anthu anali achimwemwe ndi okondwa mʼmitima mwawo chifukwa cha zinthu zabwino zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachitira davide ndi solomoni ndiponso anthu ake aisraeli. solomoni atatsiriza kumanga nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi nyumba yaufumu ndi kukwaniritsa kuchita zonse zimene zinali mu mtima mwake pa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi nyumba yake yaufumu, mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuonekera usiku ndipo anati: “ine ndamva pemphero lako ndipo ndadzisankhira malo ano kukhala nyumba yanga yoperekeramo nsembe. “ine ndikatseka kumwamba kuti mvula isagwe, kapena kulamulira dzombe kuti liwononge dziko, kapena kutumiza mliri pakati pa anthu, ngati anthu anga, amene amatchedwa ndi dzina langa adzichepetsa ndi kupemphera ndi kufunafuna nkhope yanga, nasiya njira zawo zoyipa, pamenepo ine ndidzamva kumwamba ndipo ndidzakhululuka tchimo lawo ndi kuchiritsa dziko lawo. ndipo maso anga adzatsekuka ndi makutu anga adzakhala tcheru kumva mapemphero a pamalo pano. ine ndasankha ndipo ndapatula nyumba yangayi kotero kuti ndidzakhala mʼmenemo kwamuyaya. maso ndi mtima wanga zidzakhala pano nthawi zonse. “kunena za iwe, ukayenda pamaso panga mokhulupirika monga momwe anachitira abambo ako davide, ndi kuchita zonse zimene ndakulamula, ndi kusamalitsa malangizo ndi malamulo anga, ine ndidzakhazikitsa mpando wako waufumu, monga ndinachitira pangano ndi abambo ako davide pamene ndinati, ‘sipadzasowa munthu wolamulira isreali.’ “koma ngati iwe udzapatuka ndi kutaya malangizo ndi malamulo amene ndakupatsa ndi kupita kukatumikira milungu ina ndi kuyipembedza, pamenepo ine ndidzazula aisraeli mʼdziko langa limene ndinawapatsa, ndiponso ndidzayikana nyumba ino imene ndadzipatulira. ndipo udzakhala ngati mwambi ndi chinthu chonyozedwa pakati pa anthu onse. ndipo ngakhale kuti tsopano nyumba ya allahyi ndi yokongola kwambiri, onse amene adzadutsa pano adzadabwa kwambiri ndipo adzati, ‘nʼchifukwa chiyani mavawelomakonsonanti-yeahoh wachita chinthu chotere mʼdziko muno ndi pa nyumba ya allahyi?’ anthu adzayankha kuti, ‘nʼchifukwa chakuti asiya mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo, amene anawatulutsa mʼdziko la igupto ndipo akangamira milungu ina ndi kumayipembedza ndi kuyitumikira. choncho iye wabweretsa zovuta zonsezi.’ ”

8

patatha zaka makumi awiri, ndiye nthawi imene solomoni anamanga nyumba ya allah ndi nyumba yake yaufumu, solomoni anamanganso midzi imene anapatsidwa ndi hiramu, ndipo anakhazikamo aisraeli. kenaka solomoni anapita kukalanda hamati-zoba. iye anamanganso tadimori ku chipululu ndi mizinda yonse yosungiramo chuma, imene anayimanga ku hamati. anamanganso beti-horoni wakumtunda ndi beti-horoni wakumunsi, mizinda yotetezedwa yokhala ndi makoma, zitseko ndi zitsulo zotchingira, pamodzinso ndi baalati ndi mizinda yake yonse yosungira chuma, ndiponso mizinda yonse yosungiramo magaleta ake ndi akavalo ndi chilichonse anafuna kumanga ku yerusalemu, ku lebanoni ndi ku madera onse amene iye ankalamulira. panali anthu amene anatsala pakati pa mitundu ya ahiti, aamori, aperezi, ahivi ndi ayebusi (anthu awa sanali aisraeli). zimenezi ndiye zinali zidzukulu zawo zotsalira mʼdzikoli, anthu amene aisraeli sanathe kuwawononga kotheratu. solomoni anawatenga ndi kukhala akapolo ake ogwira ntchito yathangata, monga zilili mpaka lero lino. koma solomoni sanagwiritse ntchito ya ukapolo aisraeli; iwo anali anthu ake ankhondo, atsogoleri a ankhondo, olamulira magaleta ndi oyendetsa magaleta ake. amenewa ndiwo anali akuluakulu oyangʼanira ntchito za mfumu solomoni. onse amene ankayangʼanira anthu analipo 250. solomoni anabweretsa mwana wamkazi wa farao mu mzinda wa davide ku nyumba yaufumu yomwe anamumangira, pakuti iye anati, “mkazi wanga asakhale mʼnyumba yaufumu ya davide mfumu ya isreali, chifukwa malo amene bokosi la chipangano la mavawelomakonsonanti-yeahoh lafikira ndi opatulika.” solomoni anapereka nsembe zopsereza pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh limene anamanga patsogolo pa khonde la polowera, monga momwe zinkafunikira pa tsiku lililonse. ankapereka nsembezo potsata malamulo a mose okhudza chikondwerero cha masabata, chikondwerero cha mwezi watsopano ndi zikondwerero zitatu za pa chaka: chikondwerero cha buledi wopanda yisiti, chikondwerero cha masabata ndi chikondwerero cha misasa. potsata malangizo a davide abambo ake, iye anayika ansembe mʼmagulumagulu monga mwa ntchito zawo ndipo anayika alevi kukhala otsogolera matamando ndi kuthandiza ansembe pa zofunika pa tsiku lililonse. iye anasankhanso magulumagulu a alonda a pa zipata zosiyanasiyana, chifukwa izi ndi zimene munthu wa allah, davide analamula. anthu sanapatukepo pa zimene mfumu inalamula ansembe kapena alevi pa china chilichonse, kuphatikiza za chuma. ntchito yonse ya solomoni inachitika kuyambira tsiku limene maziko a nyumba ya allah anakhazikitsidwa mpaka kumaliza. kotero nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh inamalizidwa. kenaka solomoni anapita ku ezioni-geberi ndi eloti, mʼmbali mwa nyanja ku edomu. ndipo hiramu anatumiza sitima zapamadzi zoyendetsedwa ndi antchito ake, antchito amene ankayidziwa bwino nyanja. awa pamodzi ndi anthu a solomoni, anayenda pa madzi kupita ku ofiri ndipo anakatengako golide olemera makilogalamu 18,000 amene anabwera naye kwa mfumu solomoni.

9

mfumu yayikazi ya ku seba itamva za kutchuka kwa solomoni, inabwera mu yerusalemu kudzamuyesa ndi mafunso okhwima. inafika ndi gulu lalikulu la ngamira zonyamula zokometsera zakudya, golide wambiri, ndi miyala yokongola. inafika kwa solomoni ndipo inayankhula naye zonse zimene zinali mu mtima mwake. solomoni anayankha mafunso ake onse ndipo panalibe kanthu kalikonse kovuta kwa iye komwe sanathe kufotokozera mfumu yayikaziyo. mfumu yayikazi ya ku seba itaona nzeru za solomoni komanso nyumba yaufumu imene anamanga, chakudya cha pa tebulo pake, moyo wa antchito ake ndi zovala zawo; atumiki opereka zakumwa ndi zovala zawo ndiponso nsembe zopsereza zimene ankapereka ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, inathedwa nzeru. iyo inati kwa mfumu, “mbiri imene ndinamva ndili ku dziko kwathu, ya zomwe munachita komanso nzeru zanu ndi yoona. koma sindinakhulupirire zimene ankanena mpaka nditafika ndi kuona ndi maso anga. kunena zoona sanandiwuze ngakhale theka lomwe la kuchuluka kwa nzeru zanu, pakuti zaposa zimene ndinamva. ngodala anthu anu! ngodala atumiki anu amene amayimirira pamaso panu nthawi zonse ndi kumamva nzeru zanu! atamandike mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu amene wakondwera nanu nakukhazikani pa mpando wake waufumu kuti mulamulire mʼmalo mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu. chifukwa cha chikondi cha allah wanu pa isreali, ndi khumbo lake kuti akusungeni mpaka muyaya, iye wayika inu kukhala mfumu yawo kuti mulamulire moyenera ndi mwachilungamo.” kenaka iyo inapereka kwa mfumu makilogalamu 4,000 a golide, zonunkhira zambirimbiri ndi miyala yokongola. nʼkale lomwe sikunaonekenso zonunkhiritsa ngati zomwe mfumu yayikazi ya ku seba inapereka kwa mfumu solomoni. (anthu a hiramu ndi anthu a solomoni anabweretsa golide kuchokera ku ofiri ndipo anabweretsanso mitengo ya mʼbawa ndi miyala yokongola. mfumu inagwiritsa ntchito mitengo ya mʼbawa pokonzera makwerero a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi nyumba yaufumu ndiponso kupangira anthu oyimba apangwe ndi azeze. zinthu zonga zimenezi sizinaonekeponso mu yuda). mfumu solomoni inapereka kwa mfumu yayikazi ya ku seba zonse zimene inazifuna ndi kuzipempha ndipo solomoni anayipatsa mfumuyo zoposa zimene iyo inabweretsa kwa solomoni. ndipo mfumuyo inabwerera ku dziko lake pamodzi ndi atumiki ake. kulemera kwa golide amene solomoni amalandira pa chaka kunali makilogalamu 23,000, osawerengera amene ankabwera ndi anthu ochita malonda ndi osinthanitsa zinthu. komanso mafumu onse a ku arabiya ndi abwanamkubwa a mʼdzikomo amabweretsa golide ndi siliva kwa solomoni. mfumu solomoni inapanga zishango zazikulu 200 zagolide wosasantha. mʼchishango chilichonse mumalowa golide wolemera makilogalamu asanu ndi awiri. iye anapanganso zishango zingʼonozingʼono 300 zagolide wosasantha ndipo chishango chilichonse chimapangidwa ndi golide wolemera makilogalamu atatu. mfumu inayika zishangozi mʼnyumba yaufumu yotchedwa nkhalango ya lebanoni. ndipo mfumu inapanganso mpando waukulu waufumu wa nyanga za njovu ndipo unakutidwa ndi golide woyengeka bwino. mpando waufumuwo unali ndi makwerero asanu ndi limodzi ndi choyikapo mapazi cholumikizidwa ku mpandowo. mʼmbali zonse za mpandowo munali zosanjikapo manja, ndi chifanizo cha mkango chitayima posanjikapo manjapo. mikango khumi ndi iwiri inayimirira pa makwerero asanu ndi imodzi aja. umodzi mbali ina ya khwerero ndi wina mbali inayo. palibe mpando wonga uwu umene unapangidwapo mu ufumu wina uliwonse. zikho zonse za mfumu solomoni zinali zagolide, ndiponso zipangizo zonse za ku nyumba yaufumu ya nkhalango ya lebanoni zinali zagolide oyengeka bwino. panalibe chinthu chopangidwa ndi siliva, chifukwa siliva samayesedwa kanthu mʼnthawi ya solomoni. mfumu inali ndi sitima zambiri zapamadzi zimene zimayendetsedwa ndi antchito a hiramu. zimabwera kamodzi pa zaka zitatu zilizonse zitanyamula golide, siliva ndi nyanga za njovu, ndiponso anyani ndi apusi. mfumu solomoni anapambana mafumu ena onse a dziko lapansi pa chuma ndi nzeru. mafumu onse a dziko lapansi ankafunafuna kuonana ndi solomoni kuti adzamve nzeru zimene allah anayika mu mtima mwake. chaka ndi chaka, aliyense amene amabwera, amabweretsa mphatso monga zipangizo zasiliva ndi golide, mikanjo, zida zankhondo ndi zokometsera zakudya komanso akavalo ndi abulu. solomoni anali ndi zipinda 4,000 zodyeramo akavalo ndi magaleta, ndi akavalo 12,000 amene amawasunga mʼmizinda yosungira magaleta ndiponso ena anali ndi iye ku yerusalemu. iye ankalamulira mafumu onse kuyambira ku mtsinje wa yufurate mpaka ku dziko la afilisti, kukafika ku malire a dziko la igupto. mfumu inasandutsa siliva kukhala wambiri ngati miyala wamba mu yerusalemu ndipo mikungudza kukhala yochuluka ngati mitengo ya mkuyu ya ku zigwa. solomoni ankayitanitsa akavalo ake kuchokera ku igupto ndi mayiko ena onse. tsono ntchito zina zonse za solomoni, kuyambira pachiyambi mpaka kumaliza, kodi sizinalembedwa mʼbuku la mbiri la mneneri natani, ndi mʼbuku la uneneri wa ahiya wa ku silo ndi mʼbuku la masomphenya a mlosi ido, lokamba za yeroboamu mwana wa nebati? solomoni analamulira aisraeli onse ku yerusalemu zaka makumi anayi. ndipo anamwalira nagona ndi makolo ake. anayikidwa mʼmanda mu mzinda wa davide abambo ake. ndipo rehobowamu, mwana wake, analowa ufumu mʼmalo mwake.

10

rehobowamu anapita ku sekemu, pakuti aisraeli onse anapita kumeneko kuti akamulonge ufumu. yeroboamu mwana wa nebati atamva zimenezi (iye anali ku igupto, kumene anapita pothawa mfumu solomoni) anabwerako kuchokera ku igupto. kotero anthu anakayitana yeroboamu ndipo iye ndi aisraeli onse anapita kwa rehobowamu ndi kumuwuza kuti, “abambo anu anatisenzetsa goli lolemetsa koma tsopano mutipeputsire ntchito yolemetsayi ndi goli lolemerali limene analiyika pa ife ndipo ifeyo tidzakutumikirani.” rehobowamu anayankha kuti, “mukabwerenso pakapita masiku atatu.” choncho anthuwo anachoka. kenaka mfumu rehobowamu anafunsira nzeru kwa akuluakulu amene ankatumikira abambo ake, solomoni, pamene anali moyo. iye anafunsa kuti, “kodi inu mungandilangize zotani kuti ndiwayankhe anthu awa?” iwo anayankha kuti, “ngati inu muwakomera mtima anthu awa ndi kuwasangalatsa ndiponso kuwayankha mawu abwino, iwo adzakutumikirani nthawi zonse.” koma rehobowamu anakana malangizo amene akuluakulu anamupatsa ndipo anakafunsira nzeru kwa anyamata amene anakula naye pamodzi komanso amamutumikira. iye anawafunsa kuti, “kodi malangizo anu ndi otani? kodi tiwayankhe chiyani anthu amene akunena kuti, ‘peputsani goli limene abambo anu anayika pa ife?’ ” anyamata amene anakula pamodzi naye anamuyankha kuti, “anthu amene anena kwa inu kuti, ‘abambo anu anatisenzetsa goli lolemetsa koma inu mupeputse goli lathu,’ muwawuze kuti, ‘chala changa chachingʼono ndi chachikulu kuposa chiwuno cha abambo anga. abambo anga anakusenzetsani goli lolemetsa koma ine ndidzalichititsa kukhala lolemetsa kwambiri. abambo anga anakukwapulani ndi zikoti wamba koma ine ndidzakukwapulani ndi zinkhanira.’ ” tsiku lachitatu yeroboamu ndi anthu onse anabwerera kwa rehobowamu monga ananenera mfumu kuti, “mukabwerenso kwa ine pakapita masiku atatu.” mfumu inawayankha mwankhanza, pokana malangizo a akuluakulu aja. iye anatsatira malangizo a anyamata ndipo anati, “abambo anga anakusenzetsani goli lolemetsa koma ine ndidzalichititsa kukhala lolemetsa kwambiri. abambo anga anakukwapulani ndi zikoti wamba koma ine ndidzakukwapulani ndi zinkhanira.” kotero mfumu sinamvere anthuwo, pakuti zinthu izi zinali zochokera kwa allah, kukwaniritsa mawu amene mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kwa yeroboamu mwana wa nebati kudzera mwa ahiya wa ku silo. aisraeli onse ataona kuti mfumu yakana kuwamvera, iwo anayankha mfumu kuti, “kodi ife tili ndi gawo lanji mwa davide, gawo lanji mwa mwana wa yese? inu aisraeli! pitani kwanu. iwe davide! yangʼana banja lako.” kotero aisraeli onse anapita kwawo. koma rehobowamu anakhala akulamulirabe aisraeli amene amakhala mʼmizinda ya yuda. mfumu rehobowamu inatuma hadoramu amene ankayangʼanira ntchito yathangata, koma aisraeli anamugenda miyala ndi kumupha. koma mfumu rehobowamu anakwera galeta lake ndi kuthawira ku yerusalemu. motero isreali wakhala akuwukira banja la davide mpaka lero lino.

11

rehobowamu atafika ku yerusalemu anasonkhanitsa asilikali 180,000 a fuko la yuda ndi benjamini kuti akachite nkhondo ndi isreali, kuti abwezeretse ufumu kwa rehobowamu. koma mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula ndi munthu wa allah semaya kuti, “kawuze rehobowamu mwana wa solomoni mfumu ya yuda ndi aisraeli onse ali mu yuda ndi benjamini kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti: musapite kukamenyana ndi abale anu. pitani kwanu, aliyense wa inu, pakuti izi ndikuchita ndine.’ ” choncho anamvera mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kubwerera osapita kukamenyana ndi yeroboamu. rehobowamu amakhala mu yerusalemu ndipo anamanga mizinda ya chitetezo iyi mu yuda: betelehemu, etamu, tekowa, beti zuri, soko, adulamu, gati, maresa, zifi, adoraimu, lakisi, azeka, zora, ayaloni ndi hebroni. iyi ndiye inali mizinda yotetezedwa ya yuda ndi benjamini. iye anakhwimitsa chitetezo cha mizindayi ndipo anayikamo atsogoleri a ankhondo, pamodzi ndi chakudya, mafuta a olivi ndi vinyo. mʼmizinda yonse anayikamo zishango zikuluzikulu ndi mikondo, ndipo anachititsa kuti mizindayo ikhale yamphamvu. choncho iye amalamulira yuda ndi benjamini. ansembe ndi alevi a mʼmadera onse a isreali anakhala mbali ya rehobowamu. alevi anasiya malo awo owetera ziweto ndi katundu wawo, ndi kubwera ku yuda ndi ku yerusalemu chifukwa yeroboamu ndi ana ake anawakana kukhala ansembe a mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo iye anasankha ansembe akeake a pa malo opatulika ndi a mafano a mbuzi ndi mwana wangʼombe amene anapanga. anthu ochokera fuko lililonse la isreali amene anatsimikiza mitima yawo kufunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, ankapitabe ku yerusalemu kukapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo. iwo analimbikitsa ufumu wa yuda, ndipo anathandiza rehobowamu mwana wa solomoni kwa zaka zitatu. pa nthawi imeneyi iye amatsatira zochita za davide ndi solomoni. rehobowamu anakwatira mahalati, amene abambo ake anali yerimoti, mwana wa davide, ndipo amayi ake anali abihaili, mwana wa eliabu, mwana wa yese. mkaziyo anamubereka ana aamuna awa: yeusi, semariya ndi zahamu. kenaka anakwatira maaka, mwana wamkazi wa abisalomu, amene anamubereka abiya, atai, ziza ndi selomiti. rehobowamu ankamukonda maaka mwana wa abisalomu kuposa aliyense mwa akazi ake ndi azikazi. iye anali ndi akazi 18, azikazi 60, ana aamuna 28 ndi ana aakazi 60. rehobowamu anasankha abiya mwana wa maaka kuti akhale mtsogoleri pa abale ake, ndi cholinga choti adzakhale mfumu. iye anachita mwanzeru, pomwaza ena mwa ana ake ku madera onse a yuda ndi benjamini, ndi ku mizinda yonse yotetezedwa. iye anawapatsa zinthu zambiri ndiponso anawafunira akazi ambiri.

12

rehobowamu atakhazikika monga mfumu nakhaladi wamphamvu, iyeyo pamodzi ndi aisraeli onse anasiya malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh. chifukwa anakhala osakhulupirika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, sisaki mfumu ya dziko la igupto inathira nkhondo yerusalemu mʼchaka chachisanu cha mfumu rehobowamu. sisakiyo anabwera ndi magaleta 1,200 ndi anthu okwera akavalo 60,000 ndiponso asilikali osawerengeka ochokera ku libiya, suki ndi kusi amene anabwera naye kuchokera ku igupto. iye analanda mizinda yotetezedwa ya yuda ndipo anafika mpaka ku yerusalemu. ndipo mneneri semaya anabwera kwa rehobowamu ndi kwa atsogoleri a yuda amene anasonkhana mu yerusalemu chifukwa cha sisaki ndipo iye anawawuza kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘inu mwandisiya, choncho inenso ndakusiyani ndi kukuperekani kwa sisaki.’ ” atsogoleri a isreali pamodzi ndi mfumu anadzichepetsa nati, “mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi wolungama.” mavawelomakonsonanti-yeahoh ataona kuti adzichepetsa, anayankhula ndi semaya kuti, “pakuti adzichepetsa, ine sindiwawononga koma posachedwapa ndiwapulumutsa. sinditsanulira ukali wanga pa yerusalemu kudzera mwa sisaki. komabe iwo adzakhala pansi pa ulamuliro wake, kuti aphunzire kudziwa kusiyanitsa pakati pa kutumikira ine ndi kutumikira mafumu a mayiko ena.” sisaki mfumu ya dziko la igupto atathira nkhondo yerusalemu, iye anatenga chuma cha mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi chuma cha mʼnyumba yaufumu. iye anatenga zinthu zonse kuphatikizapo zishango zagolide zimene solomoni anapanga. ndipo mfumu inapereka zishango zamkuwa kwa oyangʼanira mʼmalo mwake ndipo iwo anazipereka kwa oyangʼanira alonda amene amayangʼanira pa chipata cha nyumba yaufumu. nthawi ina iliyonse imene mfumu ikupita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, alonda amapita nayo atanyamula zishango, ndipo kenaka amakazibwezera ku chipinda cha alonda. pakuti mfumu rehobowamu inadzichepetsa, mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unamuchokera, sanawonongedweretu. kunena zoona, munali zinthu zina zabwino mu yuda. mfumu rehobowamu anayika maziko a ufumu wake mwamphamvu mu yerusalemu ndipo anapitirira kukhala mfumu. iye anali ndi zaka 41 pamene anakhala mfumu, ndipo analamulira zaka 17 mu yerusalemu, mzinda wa mavawelomakonsonanti-yeahoh umene anasankha pakati pa mafuko a aisraeli mmene mavawelomakonsonanti-yeahoh anakhazikikamo. dzina la amayi ake linali naama, amene anali mwamoni. rehobowamu anachita zoyipa chifuwa mtima wake sunafunefune mavawelomakonsonanti-yeahoh. ntchito za rehobowamu, kuyambira pachiyambi mpaka pa mapeto, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mbiri la mneneri semaya ndi mlosi ido amene amalemba mbiri? panali nkhondo yosatha pakati pa rehobowamu ndi yeroboamu. rehobowamu anamwalira, ndipo anayikidwa mʼmanda mu mzinda wa davide. ndipo mwana wake abiya analowa ufumu mʼmalo wake.

13

mʼchaka cha 18 cha ulamuliro wa yeroboamu, abiya analowa ufumu wa yuda, ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka zitatu. dzina la amayi ake linali maaka mwana wa urieli wa ku gibeya. koma panali nkhondo pakati pa abiya ndi yeroboamu. abiya anapita ku nkhondo ndi asilikali odziwa bwino nkhondo 400,000, ndipo yeroboamu anandandalitsa ankhondo, asilikali 800,000 odziwa bwino nkhondo, osankhidwa ndi amphamvu, woti amenyane naye. abiya anayima pa phiri la zemaraimu, mʼdziko lamapiri la efereimu, ndipo anati, “yeroboamu ndi aisraeli onse, tandimverani! kodi inu simukudziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, wapereka ufumu wa isreali kwa davide ndi zidzukulu zake mpaka muyaya ndiponso pangano la mchere? komabe yeroboamu mwana wa nebati, mtumiki wa solomoni mwana wa davide, anawukira mbuye wake. ndipo anthu ena achabechabe anasonkhana kwa iye ndipo anatsutsana ndi rehobowamu mwana wa solomoni pamene anali wamngʼono ndi wosalimba mtima ndi wopanda mphamvu kuti athe kulimbana nawo. “ndipo tsopano inu mwakonzekera kutsutsana ndi ufumu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, umene uli mʼmanja mwa zidzukulu za davide. inu ndithu mulipo ankhondo ambirimbiri ndipo muli ndi ana angʼombe agolide amene yeroboamu anapanga kuti akhale milungu yanu. koma kodi inu simunathamangitse ansembe a mavawelomakonsonanti-yeahoh, ana a aaroni ndiponso alevi ndi kudzisankhira ansembe anuanu monga anthu ena amachitira? aliyense amene amabwera kuti adzipatule atatenga mwana wangʼombe wamwamuna ndi nkhosa zazimuna zisanu ndi ziwiri amakhala wansembe wa zinthu zimene sizili milungu. “koma kunena za ife, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye allah wathu, ndipo sitinamusiye. ansembe amene amatumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi ana a aaroni ndipo amathandizidwa ndi alevi. mmawa uliwonse ndi madzulo aliwonse amapereka nsembe zopsereza ndi kufukiza lubani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo amayika buledi pa tebulo loyeretsedwa monga mwa mwambo ndipo amayatsa nyale pa zoyikapo nyale zagolide madzulo aliwonse. ife timachita zofuna za mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu. koma inu mwamusiya. allah ali nafe pakuti ndiye mtsogoleri wathu. ansembe ake atanyamula malipenga, adzayimba mfuwu wankhondo kulimbana nanu. inu aisraeli musalimbane ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo anu, pakuti simungathe kupambana.” tsono yeroboamu anali atatumiza asilikali kumbuyo mowazungulira, kotero kuti iye ali kutsogolo kwa anthu a ku yuda, anthu owabisalira anali kumbuyo kwawo. asilikali a yuda anatembenuka ndipo anaona kuti nkhondo imachitikira kutsogolo ndi kumbuyo. ndipo iwo anafuwulira mavawelomakonsonanti-yeahoh. ansembe anayimba malipenga awo ndipo asilikali a yuda anafuwula mawu ankhondo. atafuwula mawu ankhondowo, allah anagonjetsa yeroboamu pamodzi ndi aisraeli onse pamaso pa abiya ndi yuda. aisraeli anathawa ayuda. ndipo allah anawapereka mʼmanja mwawo. abiya pamodzi ndi anthu ake anapha anthu ambiri, kotero kuti aisraeli 500,000 odziwa bwino nkhondo anaphedwa. ankhondo a isreali anagonjetsedwa pa nthawi imeneyi, ndipo ankhondo a yuda anapambana chifukwa anadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo. abiya anathamangitsa yeroboamu ndipo anamulanda mizinda ya beteli, yesana, ndi efroni pamodzi ndi midzi yawo yozungulira. yeroboamu sanapezenso mphamvu nthawi ya abiya. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamukantha nafa. koma abiya mphamvu zake zinakula. iye anakwatira akazi 14 ndipo anali ndi ana aamuna 22 ndi ana aakazi 16. zina ndi zina zokhudza abiya, zimene anachita ndi zimene anayankhula, zinalembedwa mʼbuku la mbiri ya mneneri ido.

14

tsono abiya anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda mu mzinda wa davide. asa mwana wake anakhala mfumu mʼmalo mwake ndipo pa masiku ake, dziko linakhala pa mtendere kwa zaka khumi. asa anachita zabwino ndi zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake. iye anachotsa maguwa achilendo ndi malo opembedzerapo mafano, anaphwanya zipilala za miyala yachipembedzo ndi kugwetsa mafano a asera. asa analamula yuda kuti afunefune mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo awo ndi kumvera malamulo ndi zolamulira zake. iye anachotsa malo opembedzera mafano ndi maguwa ofukizira lubani mu mzinda uliwonse wa mu yuda, ndipo mu ufumu wake munali mtendere pa nthawi ya ulamuliro wake. asa anamanga mizinda yonse yotetezedwa ya yuda pakuti dziko linali pa mtendere. panalibe amene anachita naye nkhondo mʼzaka zimenezo, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anamupatsa mpumulo. iye anati kwa yuda “tiyeni timange mizinda iyi ndipo timange makoma ndi nsanja, zitseko ndi zotchinga. dzikoli likanali lathu chifukwa tafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu; tinamufuna iye ndipo watipatsa mpumulo mbali zonse.” kotero iwo anamanga ndi kukhala pa ulemerero. asa anali ndi ankhondo 300,000 ochokera ku yuda, okhala ndi zishango zikuluzikulu ndi mikondo, ndiponso ankhondo 280,000 ochokera ku benjamini, okhala ndi zishango ndi mauta. onsewa anali ankhondo amphamvu ndi olimba mtima. zera wa ku kusi anapita kukamenyana nawo ali ndi gulu lalikulu kwambiri la asilikali ndi magaleta 300 ndipo anafika mpaka ku maresa. asa anapita kukakumana naye ndipo anakhala pa mizere yawo ya nkhondo mʼchigwa cha zefata pafupi ndi maresa. kenaka asa anafuwulira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake ndipo anati “mavawelomakonsonanti-yeahoh palibe wina wofanana nanu kuti angathandize anthu opanda mphamvu pakati pa amphamvu. tithandizeni inu mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu pakuti ife timadalira inu ndipo mʼdzina lanu ife tabwera kudzalimbana ndi gulu la ankhondo lalikulu kwambiri ngati ili. inu mavawelomakonsonanti-yeahoh ndinu allah wathu, musalole kuti munthu akupambaneni.” mavawelomakonsonanti-yeahoh anakantha akusi pamaso pa asa ndi ayuda. akusi anathawa, ndipo asa ndi ankhondo ake anawathamangitsa mpaka ku gerari. gulu lonse lalikulu lija la akusi linaphedwa. sanapezeke mmodzi wamoyo pakati pawo. iwo anakanthidwa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi asilikali ake. anthu a ku yuda anatenga katundu wambiri olanda ku nkhondo. iwo anawononga midzi yonse yozungulira gerari pakuti mantha aakulu wochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anagwera anthuwo. analanda katundu wa midzi yonse, popeza kunali katundu wambiri kumeneko. anakathiranso nkhondo misasa ya anthu oweta ziweto ndipo anatenga nkhosa zambiri, mbuzi ndi ngamira. atatero anabwerera ku yerusalemu.

15

mzimu wa allah unabwera pa azariya mwana wa odedi. iye anapita kukakumana ndi asa ndipo anati kwa iye, “tandimverani, inu asa ndi ayuda onse ndi benjamini. mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ndi inu, inunso mukakhala naye. ngati inu mumufunafuna iye mudzamupeza, koma ngati mumusiya, iye adzakusiyani. kwa nthawi yayitali isreali anali wopanda allah weniweni, wopanda wansembe wophunzitsa ndi wopanda malamulo. koma pamene anali pa mavuto anatembenukira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali ndi kufunafuna iye, ndipo anamupeza. masiku amenewo sikunali kwabwino kuyenda ulendo, pakuti anthu onse okhala mʼdziko anali pa mavuto aakulu. mtundu umodzi umakanthidwa ndi mtundu wina ndipo mzinda wina umakanthidwa ndi mzinda wina, pakuti allah amawasautsa ndi mazunzo a mtundu uliwonse. koma inu, khalani amphamvu ndipo musataye mtima, pakuti mudzalandira mphotho ya ntchito yanu.” asa atamva mawu awa ndiponso uneneri wa azariya mwana wa odedi, analimba mtima. iye anachotsa mafano onse onyansa mʼdziko lonse la yuda ndi benjamini ndi mʼmizinda yonse imene analanda a ku mapiri a efereimu. iye anakonzetsa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh limene linali kutsogolo kwa khonde la nyumba ya allah. kenaka anasonkhanitsa anthu onse a ku yuda ndi benjamini ndiponso anthu ochokera ku efereimu, manase ndi simeoni amene ankakhala pakati pawo, pakuti gulu lalikulu linabwera kwa iye kuchokera ku isreali litaona kuti anali ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake. iwo anasonkhana mu yerusalemu mwezi wachitatu wa chaka cha 15 cha ulamuliro wa asa. pa nthawi imeneyi anapereka nsembe kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ngʼombe 700 ndiponso nkhosa ndi mbuzi 7,000 zochokera pa zolanda ku nkhondo zimene anabweretsa. iwo anachita pangano loti azifunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo, ndi mtima ndi moyo wawo wonse. aliyense wosafunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali aziphedwa, kaya ndi wamngʼono kapena wamkulu, mwamuna kapena mkazi. iwo analumbira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, mokweza mawu, akuyimba malipenga ndi mbetete. anthu onse a ku yuda anakondwera pa kulumbirako chifukwa analumbira ndi mtima wawo wonse. iwo anafunafuna allah mwachidwi, ndipo anamupeza iye. kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anawapatsa mpumulo mbali zonse. mfumu asa anachotsanso maaka agogo ake pa udindo wa amayi a mfumu chifukwa anapanga fano lonyansa la asera. asa anagwetsa fanolo, naliswa ndipo kenaka anakaliwotcha ku chigwa cha kidroni. ngakhale kuti sanachotse malo opembedzerako mafano mu isreali, mtima wa asa unali wodzipereka kwathunthu kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, masiku onse a moyo wake. iye anabweretsanso mʼnyumba ya allah zipangizo zasiliva, golide ndi ziwiya zina zimene iyeyo ndi abambo ake anazipatula. panalibenso nkhondo mpaka chaka cha 35 cha ufumu wa asa.

16

mʼchaka cha 36 cha ufumu wa asa, baasa mfumu ya isreali inapita kukathira nkhondo dziko la yuda. anamangira mpanda mzinda wa rama kuletsa aliyense kutuluka kapena kulowa mʼdziko la asa mfumu ya yuda. ndipo asa anatenga siliva ndi golide ku malo osungirako a mʼnyumba ya allah ndi ku nyumba yake yaufumu ndi kuzitumiza kwa beni-hadadi mfumu ya aramu imene inkakhala mu damasiko. iye anati, “pakhale pangano pakati pa inu ndi ine, monga zinalili pakati pa abambo anu ndi abambo anga. taonani, ine ndikutumiza kwa inu siliva ndi golide. tsopano thetsani mgwirizano wanu ndi baasa mfumu ya isreali kuti achoke kwa ine.” beni-hadadi anagwirizana ndi mfumu asa ndipo anatumiza olamulira nkhondo ake kukathira nkhondo mizinda ya isreali. iwo anagonjetsa iyoni, dani, abeli-maimu ndi mizinda yonse yosungira chuma ya nafutali. baasa atamva izi, anasiya kumanga rama ndipo anayimitsa ntchito yakeyo. ndipo mfumu asa anabwera ndi ayuda onse, ndipo anachotsa miyala ndi matabwa ku rama amene baasa amagwiritsa ntchito. ndi zimenezi asa ankamangira geba ndi mizipa. nthawi imeneyi mlosi hanani anabwera kwa asa mfumu ya yuda ndipo anati kwa iye, “chifukwa chakuti munadalira mfumu ya aramu osati mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu, gulu la ankhondo la mfumu ya ku aramu lapulumuka mʼmanja mwanu. kodi akusi ndi alibiya sanali gulu lankhondo lamphamvu lokhala ndi magaleta ochuluka ndi okwera magaleta ake? koma pamene inu munadalira mavawelomakonsonanti-yeahoh, iye anawapereka mʼdzanja lanu. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh amayangʼana uku ndi uku pa dziko lonse lapansi kuti alimbikitse iwo amene mitima yawo ayipereka kwathunthu kwa iye. inu mwachita chinthu chopusa ndipo kuyambira lero mudzakhala pa nkhondo.” asa anamupsera mtima mlosi uja chifukwa cha izi mwakuti anakwiya kwambiri namuyika mʼndende. pa nthawi yomweyonso asa anazunza mwankhanza anthu ena. ntchito zina za mfumu asa, kuyambira pachiyambi mpaka kumapeto zalembedwa mʼbuku la mafumu a yuda ndi isreali. mʼchaka cha 39 cha ufumu wake, asa anayamba kudwala nthenda ya mapazi. ngakhale nthendayo inali yaululu kwambiri, komabe iye sanafunefune mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma anafuna thandizo kwa asingʼanga. ndipo mʼchaka cha 41 cha ufumu wake, asa anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake. iye anayikidwa mʼmanda amene anadzisemera yekha mu mzinda wa davide. anagoneka mtembo wake pa chithatha chimene anayikapo zonunkhira zamitundumitundu, ndipo anasonkha chimoto chachikulu pomuchitira ulemu.

17

yehosafati mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake ndipo anadzilimbitsa pofuna kulimbana ndi isreali. iye anayika magulu a asilikali mʼmizinda yonse yotetezedwa ya yuda, ndipo anamanga maboma mu yuda ndi mʼmizinda yonse ya efereimu imene asa abambo ake analanda. mavawelomakonsonanti-yeahoh anali ndi yehosafati chifukwa mʼzaka zoyambirira anatsatira makhalidwe a davide abambo ake. iye sanafunsire kwa abaala. koma anafunafuna allah wa abambo ake ndipo anatsatira malamulo ake osati zochita za isreali. mavawelomakonsonanti-yeahoh anakhazikitsa kolimba ufumuwo mʼmanja mwake ndipo ayuda onse anabweretsa mphatso kwa yehosafati, kotero kuti anali ndi chuma ndi ulemu wambiri. mtima wake anawupereka kutsatira mavawelomakonsonanti-yeahoh, kuwonjezera apo, anachotsa malo onse achipembedzo ndi mafano a asera mu yuda. mʼchaka chachitatu cha ufumu wake, iye anatuma akuluakulu ake beni-haili, obadiya, zekariya, netaneli ndi mikaya kukaphunzitsa mʼmizinda ya yuda. pamodzi ndi iwo panali alevi ena: semaya, netaniya, zebadiya, asaheli, semiramoti, yonatani, adoniya, tobiya ndi tobu-adoniya ndiponso ansembe elisama ndi yehoramu. iwo anaphunzitsa mu yuda monse atatenga buku la malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh iwo anayenda mʼmizinda yonse ya ku yuda ndipo anaphunzitsa anthu. kuopsa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kunali pa maufumu onse a mayiko oyandikana ndi yuda, kotero kuti sanachite nkhondo ndi yehosafati. afilisti ena anabweretsa kwa yehosafati mphatso ndi siliva ngati msonkho, ndipo aarabu anabweretsa ziweto: nkhosa zazimuna 7,700 ndi mbuzi 7,700. mphamvu za yehosafati zinkakulirakulira. iye anamanga malo otetezedwa ndi mizinda yosungiramo chuma mu yuda ndipo anali ndi katundu wambiri mʼmizinda ya yuda. iye anayikanso asilikali odziwa bwino nkhondo mu yerusalemu. chiwerengero chawo potsata mabanja awo chinali chotere: kuchokera ku yuda, atsogoleri a magulu 1,000; mtsogoleri adina, anali ndi anthu 300,000 odziwa nkhondo; otsatana naye, mtsogoleri yehohanani, anali ndi anthu 280,000; otsatana naye, amasiya mwana wa zikiri amene anadzipereka yekha kutumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh, anali ndi anthu 200,000. kuchokera ku benjamini: eliada, msilikali wolimba mtima, anali ndi anthu 200,000 amene anali ndi mauta ndi zishango; otsatana naye, yehozabadi, anali ndi anthu 180,000 okonzekera nkhondo. awa ndi anthu amene ankatumikira mfumu osawerengera amene anawayika mʼmizinda yotetezedwa mʼdziko lonse la yuda.

18

tsono yehosafati anali ndi chuma chambiri ndi ulemu, ndipo iye anachita mgwirizano wa ukwati ndi ahabu. patapita zaka zina, iye anapita kukacheza kwa ahabu mu samariya. ahabu anaphera iye pamodzi ndi anthu amene anali naye, nkhosa zambiri ndi ngʼombe ndipo anamuwumiriza kuti akathire nawo nkhondo ramoti giliyadi ahabu mfumu ya isreali anafunsa yehosafati mfumu ya yuda kuti, “kodi mudzapita nane kukalimbana ndi ramoti giliyadi?” yehosafati anayankha kuti, “ine ndili ngati inu nomwe, ndi anthu anga ngati anthu anu. ife tikhala nanu limodzi pa nkhondoyi.” koma yehosafati anatinso kwa mfumu ya isreali, “choyamba mupemphe nzeru kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.” tsono mfumu ya isreali inasonkhanitsa aneneri 400 ndipo inawafunsa kuti, “kodi tipite kukalimbana ndi ramoti giliyadi kapena tileke?” iwo anayankha kuti, “pitani, pakuti allah adzawupereka mʼdzanja la mfumu.” koma yehosafati anafunsanso kuti, “kodi kuno kulibe mneneri wina wa mavawelomakonsonanti-yeahoh amene ife tingafunsireko?” mfumu ya isreali inayankha yehosafati kuti, “alipo munthu mmodzi amene ife kudzera mwa iye titha kufunsira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma ndimadana naye chifukwa sandilosera zabwino koma zoyipa nthawi zonse. iyeyu ndi mikaya mwana wa imula.” yehosafati anayankha kuti, “mfumu isanene motero.” choncho mfumu ya isreali inayitana mmodzi mwa akuluakulu ake ndipo inati, “kamutengeni mikaya mwana wa imula, abwere msanga.” mfumu ya isreali ndi yehosafati mfumu ya yuda, atavala mikanjo yawo yaufumu anali atakhala pa mipando yawo yaufumu pabwalo lopunthira tirigu pa khomo la chipata cha samariya, pamodzi ndi aneneri onse akunenera pamaso pawo. tsono zedekiya mwana wa kenaana anapanga nyanga zachitsulo ndipo analengeza kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh akuti, ‘ndi nyanga izi udzagunda aaramu mpaka atawonongedwa!’ ” aneneri ena onse amanenera chimodzimodzi kuti, “kathireni nkhondo ramoti giliyadi ndipo kapambaneni, pakuti allah adzamupereka mʼdzanja la mfumu.” wauthenga amene anapita kukayitana mikaya anati kwa iye, “taonani aneneri ena onse ngati munthu mmodzi akulosera za chipambano cha mfumu. mawu anunso agwirizane ndi awo ndipo muyankhule zabwino.” koma mikaya anati, “pali mavawelomakonsonanti-yeahoh wamoyo, ine ndidzanena zimene allah wanga andiwuze.” iye atafika mfumu inamufunsa kuti, “mikaya, kodi tipite ku nkhondo kukalimbana ndi ramoti giliyadi kapena tileke?” iye anayankha kuti, “kathireni nkhondo ndipo kapambaneni, pakuti mzindawo udzaperekedwa mʼdzanja lanu.” mfumu inati kwa iye, “kodi ndikuwuze kangati kuti ulumbire kuti usandiwuze chilichonse koma zoonadi mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh?” ndipo mikaya anayankha kuti, “ine ndinaona aisraeli atabalalika mʼmapiri monga nkhosa zopanda mʼbusa, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, ‘anthu awa alibe mbuye wawo. aliyense apite kwawo mu mtendere!’ ” mfumu ya isreali inati kwa yehosafati, “kodi ine sindinakuwuzeni kuti sandinenera zabwino koma zoyipa zokhazokha?” mikaya anapitiriza ndi kunena kuti, “imvani tsono mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh: ine ndinaona mavawelomakonsonanti-yeahoh atakhala pa mpando wake waufumu ndi gulu lonse lakumwamba litayima ku dzanja lake lamanja ndi lamanzere. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, ‘ndani amene adzamunyengerere ahabu mfumu ya isreali kuti akathire nkhondo ramoti giliyadi ndi kukafera komweko?’ “wina ananena zina, winanso ananena zina.” pomaliza mzimu wina unatuluka ndi kuyima pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo unati, “ine ndikamunyengerera!” mavawelomakonsonanti-yeahoh anafunsa kuti, “ukagwiritsa ntchito njira yanji?” mzimuwo unati, “ine ndidzapita ndi kukhala mzimu wabodza mʼkamwa mwa aneneri ake onse!” mavawelomakonsonanti-yeahoh anati, “ ‘iwe ukamunyengadi iyeyo. pita kachite zimenezo.’ “choncho mavawelomakonsonanti-yeahoh wayika mzimu wabodza mʼkamwa mwa aneneri anuwa. mavawelomakonsonanti-yeahoh waneneratu kuti inu mukaona tsoka.” ndipo zedekiya mwana wa kenaana anapita pafupi ndi kumenya khofi mikaya. zedekiya anafunsa kuti, “kodi mzimu wochokera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh unadzera njira iti pamene unachoka kwa ine kupita kwa iwe?” mikaya anayankha kuti, “udzadziwa pa tsiku limene uzikalowa mʼchipinda chamʼkati kuti ukabisale.” pamenepo mfumu ya isreali inalamula kuti, “tengani mikaya ndipo mupite naye kwa amoni, wolamulira mzindawo ndi kwa yowasi mwana wa mfumu, ndipo mukanene kuti, ‘chimene mfumu ikunena ndi ichi; muyike munthu uyu mʼndende ndipo musamupatse kanthu kalikonse koma buledi ndi madzi pangʼono mpaka nditabwera mwamtendere.’ ” mikaya anayankhula kuti, “ngati inu mukabwera mwamtendere, mavawelomakonsonanti-yeahoh sanayankhule kudzera mwa ine.” ndipo anawonjeza kuti, “anthu nonsenu, mumve zimene ndanenazi.” choncho mfumu ya isreali ndi yehosafati mfumu ya yuda anapita ku ramoti giliyadi. mfumu ya isreali inati kwa yehosafati, “ine ndipita ku nkhondo modzibisa koma iwe uvale mikanjo yaufumu.” kotero mfumu ya isreali inadzibisa ndipo inapita ku nkhondoko. tsono mfumu ya aramu inalamulira olamulira magaleta kuti, “musamenyane ndi wina aliyense, wamngʼono kapena wamkulu koma mfumu ya isreali yokha.” olamulira magaleta ataona yehosafati, iwo anaganiza kuti, “mfumu ya isreali ndi iyi.” kotero anatembenuka kukamenyana naye koma yehosafati anafuwula, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuthandiza. allah anawabweza mʼmbuyo, pakuti olamulira magaleta ataona kuti sanali mfumu ya isreali, anasiya kumuthamangitsa. koma munthu wina anaponya muvi wake mwachiponyeponye ndipo analasa mfumu ya isreali pakati polumikizira malaya achitsulo. mfumu inawuza oyendetsa galeta kuti, “bwerera, undichotse pa nkhondo pano. ndavulazidwa.” nkhondo inakula kwambiri tsiku lonse, ndipo mfumu ya isreali inakhala tsonga mʼgaleta lake kuyangʼanana ndi aaramu mpaka madzulo. ndipo pamene dzuwa linkalowa inamwalira.

19

yehosafati, mfumu ya yuda itabwerera mwamtendere ku nyumba yake yaufumu ku yerusalemu, mlosi yehu, mwana wa hanani, anatuluka kukakumana naye ndipo anati kwa mfumu, “kodi nʼkoyenera kuthandiza oyipa ndi kukonda iwo amene amadana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh? chifukwa cha zimenezi mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uli pa inu. komabe, muli zinthu zina zabwino mwa inu, pakuti inu mwachotsa mʼdziko muno mafano a asera ndipo mwakhazikitsa mtima wanu pa kufunafuna allah.” yehosafati anakakhala ku yerusalemu, ndipo amayenda pakati pa anthu kuchokera ku beeriseba mpaka ku dziko lamapiri la efereimu ndipo anawatembenuzira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo. iye anasankha oweruza mʼdzikomo, mu mzinda uliwonse wotetezedwa wa yuda. ndipo anawawuza kuti, “muganize bwino zimene mukuchita, chifukwa simukuweruza mʼmalo mwa munthu koma mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene ali nanu pamene mukupereka chiweruzo. tsopano kuopsa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh kukhale pa inu. muweruze mosamala, pakuti ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu palibe kupotoza chilungamo kapena kukondera kapenanso kulandira ziphuphu.” mu yerusalemu, yehosafati anasankha alevi ena, ansembe ndi atsogoleri a mabanja a aisraeli kuti aziyangʼanira malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kuweruza milandu. ndipo iwo amakhala mu yerusalemu. iye anawalamula kuti, “inu mutumikire mokhulupirika ndi mtima wanu wonse moopa mavawelomakonsonanti-yeahoh. pa mlandu uliwonse wobwera kwa inu kuchokera kwa abale anu amene amakhala mʼmizinda, mlandu wokhetsa magazi kapena mlandu wosamvera malamulo kapena malangizo kapena ziphunzitso zina, inu muziwachenjeza kuti asachimwire mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti mukapanda kutero mkwiyo wake udzakhala pa inu ndi abale anu. chitani zimenezi ndipo simudzachimwa. “amariya, mkulu wa ansembe adzakhala wokuyangʼanirani pa zonse zokhudza mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo zebadiya mwana wa ismaeli, mtsogoleri wa fuko la yuda, adzakhala wokuyangʼanirani pa zonse zokhudza mfumu ndipo alevi adzatumikira ngati okuyangʼanirani. muchite molimba mtima ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh akhale ndi iwo amene adzachita bwino.”

20

zitatha izi, amowabu ndi aamoni pamodzi ndi ameuni ena anabwera kudzachita nkhondo ndi yehosafati. anthu ena anabwera kudzamuwuza yehosafati kuti, “gulu lalikulu kwambiri lankhondo likubwera kudzachita nanu nkhondo lochokera ku edomu, ku mbali ina ya nyanja. gululi lafika kale ku hazazoni tamara” (ndiye kuti eni-gedi). ndi mantha, yehosafati anaganiza zofunsira kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo analengeza kuti ayuda onse asale zakudya. anthu a ku yuda anabwera pamodzi kudzafuna thandizo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo anabweradi kuchokera ku mzinda uliwonse wa mu yuda kudzafunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh. yehosafati anayimirira pakati pa msonkhano wa yuda ndi yerusalemu, pa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh patsogolo pa bwalo latsopano ndipo anati: “inu mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo athu, kodi inu sindinu allah amene muli kumwamba? inu mumalamulira maufumu onse a mitundu ya anthu. mphamvu ndi nyonga zili mʼmanja mwanu, ndipo palibe amene angalimbane nanu. inu allah wathu, kodi simunathamangitse nzika za dziko lino pamaso pa anthu anu aisraeli ndipo munalipereka kwa zidzukulu za abrahamu bwenzi lanu kwamuyaya? iwo akhala mʼdzikolo ndipo anamangira dzina lanu malo opatulika, nʼkumati, ‘ngati tsoka litigwera kaya ndi lupanga lachiweruzo, kapena mliri, kapenanso njala, ife tidzayima pamaso panu patsogolo pa nyumba ya allah ino imene imatchedwa ndi dzina lanu ndipo tidzalirira kwa inu mʼmasautso athu, ndipo inu mudzatimvera ndi kutipulumutsa.’ “koma tsopano pano pali anthu ochokera ku amoni, mowabu ndi phiri la seiri amene dziko lawo inu simunawalole aisraeli kuti alithire nkhondo pamene amabwera kuchokera ku igupto. kotero anatembenuka ndi kuwaleka ndipo sanawawononge. taonani, mmene akutibwezera ife pobwera kudzatithamangitsa mʼdziko limene inu munatipatsa ngati cholowa chathu. inu allah wathu, kodi simuwaweruza? pakuti ife tilibe mphamvu zolimbana ndi gulu lalikulu lankhondo limene likutithira nkhondoli. ife sitikudziwa choti tichite, koma maso athu ali pa inu.” anthu onse a yuda, pamodzi ndi akazi awo ndi ana ndi makanda, anayima chilili pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo mzimu wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unabwera pa yahazieli mwana wa zekariya, mwana wa benaya, mwana wa yeiyeli, mwana wa mataniya mlevi, chidzukulu cha asafu, atayimirira mu msonkhano. iye anati, “tamverani mfumu yehosafati ndi onse amene amakhala mu yuda ndi yerusalemu! zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kwa inu ndi izi: ‘musaope kapena kutaya mtima chifukwa cha gulu lalikulu lankhondo ili. pakuti nkhondoyi si yanu, koma ya allah. mawa mupite mukamenyane nawo. adzakhala akubwera mokweza kudzera njira ya zizi, ndipo mukawapeza kumapeto kwa chigwa cha ku chipululu cha yeruweli. sikudzafunika kuti inu mumenyane nawo pa nkhondo imeneyi. inu mukhale pa malo anu; imani molimba ndipo onani chipulumutso chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakupatsani, inu yuda ndi yerusalemu. musaope, musataye mtima. pitani kuti mukakumane nawo mawa, ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh adzakhala nanu.’ ” yehosafati anaweramitsa nkhope yake ndi kugunda pansi, ndiponso anthu onse a yuda ndi yerusalemu anagwa pansi ndi kulambira mavawelomakonsonanti-yeahoh. kenaka alevi ena ochokera ku mabanja a kohati ndi kora anayimirira ndipo anatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali ndi mawu ofuwula kwambiri. mmamawa, ananyamuka kupita ku chipululu cha tekowa. akunyamuka, yehosafati anayimirira ndipo anati, “tandimverani ine anthu a yuda ndi yerusalemu! khalani ndi chikhulupiriro mwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndipo mudzatchinjirizidwa, khalani ndi chikhulupiriro mwa aneneri ake ndipo mudzapambana.” atafunsira kwa anthu, yehosafati anasankha anthu oti ayimbire mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumutamanda chifukwa cha ulemerero wa chiyero chake pamene amapita ali patsogolo pa gulu la ankhondo, akunena kuti: “yamikani mavawelomakonsonanti-yeahoh pakuti chikondi chake ndi chosatha.” atangoyamba kuyimba ndi kutamanda, mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka mʼmanja mwawo anthu a ku amoni ndi a ku mowabu ndiponso a ku phiri la seiri amene amalimbana ndi yuda, ndipo anagonjetsedwa. anthu a ku amoni ndi a ku mowabu anawukira anthu ochokera ku phiri la seiri, ndipo anawawononga ndi kuwatheratu. atatsiriza kuwapha anthu ochokera ku seiri anamenyana wina ndi mnzake mpaka kuwonongana. anthu a ku yuda atafika pa malo oyangʼanana ndi chipululu ndi kuona kumene kunali gulu lalikulu lankhondo, iwo anangoona mitembo yokhayokha itagona pansi ndipo palibe amene anathawa. choncho yehosafati ndi anthu ake anapita kukafunkha, ndipo pakati pawo anapeza katundu wambiri ndi zovala ndiponso zinthu zina zamtengowapatali kuposa zomwe akanatha kunyamula. kunali katundu wambiri kotero kuti zinawatengera masiku atatu kuti amutenge. tsiku lachinayi anasonkhana ku chigwa cha beraka kumene anatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh. nʼchifukwa chake malowa amatchedwa chigwa cha beraka mpaka lero. tsono motsogozedwa ndi yehosafati, anthu onse a yuda ndi yerusalemu anabwerera ku yerusalemu mokondwera pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh anawagonjetsera adani awo. iwo analowa mu yerusalemu ndipo anapita ku nyumba ya allah akuyimba azeze, apangwe ndi malipenga. kuopsa kwa allah kunali pa maufumu onse a mayiko amene anamva mmene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamenyera adani a aisraeli. ndipo ufumu wa yehosafati unali pa mtendere pakuti allah wake anamupatsa mpumulo ku mbali zonse. choncho yehosafati analamulira yuda. iye anali wa zaka 35 pamene anakhala mfumu ya yuda ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka 25. dzina la amayi ake linali azuba mwana wa sili. iye ankayenda mʼnjira za asa abambo ake ndipo sanapatuke pa zimenezi pakuti anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. komabe malo opembedzerapo mafano sanachotsedwe ndipo anthu sanaperekebe mitima yawo kwa allah wa makolo awo. zochitika zina zokhudza ufumu wa yehosafati, kuyambira pachiyambi mpaka pa mapeto, zalembedwa mʼbuku la yehu mwana wa hanani, zomwe zikupezeka mʼbuku la mbiri ya mafumu a isreali. zitapita izi, yehosafati mfumu ya yuda inachita mgwirizano ndi ahaziya mfumu ya isreali, amene anachita zoyipa kwambiri. iye anagwirizana ndi ahaziya kuti apange sitima zapamadzi zochitira malonda. atazipanga zimenezi ku ezioni-geberi, eliezara mwana wa dodavahu wa ku maresa ananenera motsutsana ndi yehosafati ndipo anati, “chifukwa chakuti wachita mgwirizano ndi ahaziya, mavawelomakonsonanti-yeahoh adzawononga zimene mwapangazo!” sitima za pamadzizo zinawonongeka ndipo sizinapite nʼkomwe kumene zimakachita malonda.

21

yehosafati anamwalira nayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake mu mzinda wa davide. ndipo yehoramu mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. abale ake a yehoramu, ana aamuna a yehosafati, anali azariya, yehieli, zekariya, azariyahu, mikayeli ndi sefatiya. onsewa anali ana a yehosafati mfumu ya isreali. abambo awo anawapatsa mphatso zambiri za siliva, golide ndi zinthu zina zamtengowapatali komanso mizinda yotetezedwa ya yuda. koma iye anapereka ufumu kwa yehoramu chifukwa anali mwana wake woyamba kubadwa. yehoramu atakhazikika pa ufumu wa abambo ake, iye anapha abale ake ndi lupanga pamodzi ndi atsogoleri ena a isreali. yehoramu anali wa zaka 32 pamene anakhala mfumu, ndipo analamulira mu yerusalemu zaka zisanu ndi zitatu. iye anayenda mʼnjira za mafumu a isreali, monga mmene linachitira banja la ahabu, pakuti anakwatira mwana wa ahabu. ndipo anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. komabe, chifukwa cha pangano limene mavawelomakonsonanti-yeahoh anachita ndi davide, mavawelomakonsonanti-yeahoh sanafune kuwononga banja la davide. iye analonjeza kusungira nyale davide ndi zidzukulu zake mpaka muyaya. pa nthawi ya yehoramu, edomu anawukira yuda ndipo anadzisankhira mfumu. choncho yehoramu anapita kumeneko pamodzi ndi atsogoleri ake ndi magaleta ake onse. aedomu anamuzungulira pamodzi ndi atsogoleri ake koma iye ananyamuka ndi kuthawa usiku. mpaka lero lino edomu ndi wowukira ulamuliro wa yuda. pa nthawi yomweyi, mzinda wa libina unawukiranso chifukwa yehoramu anasiya mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo ake. iye anamanganso malo opembedzerapo mafano mʼmapiri a yuda ndipo anachititsa anthu a mu yerusalemu kukhala osakhulupirika. choncho anasocheretsa anthu a ku yuda. yehoramu analandira kalata yochokera kwa mneneri eliya yonena kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa davide abambo ako akuti, ‘iwe sunayende mʼnjira ya yehosafati abambo ako kapena asa mfumu ya yuda. koma wayenda mʼnjira za mafumu a isreali ndipo watsogolera anthu a ku yuda ndi yerusalemu kukhala osakhulupirika, monga linachitira banja la ahabu. waphanso abale ako, abale a banja la abambo ako, anthu amene anali abwino kuposa iweyo. kotero tsono mavawelomakonsonanti-yeahoh ali pafupi kukantha anthu ako, ana ako, akazi ako ndi zinthu zako zonse, ndi chilango chachikulu. ndipo iwe udzadwala nthenda yoopsa yamʼmimba, mpaka nthendayo idzachititsa matumbo ako kutuluka.’ ” mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuutsira yehoramuyo mkwiyo wa afilisti ndi aarabu amene amakhala pafupi ndi akusi. iwo anathira nkhondo yuda. analowanso ndi kutenga katundu yense amene anamupeza mʼnyumba ya mfumu pamodzi ndi ana ake ndi akazi ake. palibe mwana amene anatsala kupatula mwana wake wamngʼono kwambiri, ahaziya. izi zonse zitachitika, mavawelomakonsonanti-yeahoh anakantha yehoramu ndi nthenda yamʼmimba imene inali yosachiritsika. patapita nthawi, kumapeto kwa chaka chachiwiri, matumbo ake anatuluka chifukwa cha nthendayo, ndipo anafa imfa yopweteka kwambiri. anthu ake sanasonkhe moto kumuchitira ulemu, monga anachitira ndi makolo ake. yehoramu anali wa zaka 32 pamene anakhala mfumu. iyeyo analamulira mu yerusalemu zaka zisanu ndi zitatu. ndipo anamwalira popanda odandawula, nayikidwa mʼmanda mu mzinda wa davide, koma osati mʼmanda a mafumu.

22

anthu a mu yerusalemu anayika ahaziya mwana wamngʼono kwambiri wa yehoramu kukhala mfumu mʼmalo mwake, popeza gulu lankhondo limene linabwera ndi aarabu ku misasa, linapha ana onse aakulu. motero ahaziya mwana wa yehoramu mfumu ya yuda anayamba kulamulira. ahaziya anali wa zaka 22 pamene anakhala mfumu ndipo analamulira mu yerusalemu chaka chimodzi. dzina la amayi ake linali ataliya, chidzukulu cha omuri. nayenso anayenda mʼnjira ya banja la ahabu, pakuti amayi ake anamulimbikitsa kuchita zolakwika. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga momwe banja la ahabu linachitira, pakuti atamwalira abambo ake, iwo anakhala alangizi ake, kumene kunali kudziwononga kwake. iyeyo anatsatiranso uphungu wawo pamene anapita ndi yehoramu, mwana wa ahabu, mfumu ya isreali kukachita nkhondo ndi hazaeli mfumu ya aramu ku ramoti giliyadi. aaramu anavulaza yehoramu, kotero iye anabwerera ku yezireeli kuti akachire mabala amene anamuvulaza ku ramoti pa nkhondo ndi hazaeli mfumu ya aaramu. ndipo ahaziya, mwana wa yehoramu mfumu ya yuda anapita ku yezireeli kukaona yehoramu mwana wa ahabu chifukwa anavulazidwa. allah anakonza kuti ahaziya akaphedwe pa ulendo wake wokacheza. ahaziya atafika, iye ndi yoramu anapita kukakumana ndi yehu mwana wa nimisi, amene mavawelomakonsonanti-yeahoh anamudzoza kuti akawononge banja la ahabu. pamene yehu ankalanga banja la ahabu anapeza atsogoleri a ku yuda ndiponso ana aamuna a abale ake a ahaziya amene amatumikira ahaziya, ndipo anawapha. kenaka anapita kukafunafuna ahaziya, ndipo anthu ake anagwira ahaziya pamene amabisala mu samariya. anabwera naye kwa yehu ndipo anaphedwa. iwo anamuyika mʼmanda, pakuti anati, “iyeyu anali mwana wa yehosafati amene anafunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mtima wake wonse.” kotero panalibe wamphamvu mʼbanja la ahaziya kuti nʼkukhala mfumu. ataliya, amayi ake a ahaziya, ataona kuti mwana wawo wafa, ananyamuka nakapha onse a banja laufumu la yuda. koma yehoseba, mwana wamkazi wa mfumu yehoramu, anatenga yowasi mwana wa ahaziya, momuba ndi kumuchotsa pakati pa ana aamuna a mfumu amene amati aphedwe ndipo anamuyika iye ndi mlezi wake mʼchipinda chogona. motero yehoseba, mwana wamkazi wa mfumu yehoramu, mkazi wa wansembe yehoyada, yemwe anali mlongo wake wa ahaziya anamubisa mwanayo kuti ataliya asamuphe. mwanayo anakhala mobisala pamodzi ndi iwo mu nyumba ya allah kwa zaka zisanu ndi chimodzi muulamuliro wa ataliya.

23

mʼchaka chachisanu ndi chiwiri yehoyada anaonetsa mphamvu zake. iye anachita pangano ndi olamulira magulu a anthu 100: azariya mwana wa yerohamu, ismaeli mwana wa yehohanani, azariya mwana wa obedi, maaseya mwana wa adaya ndi elisafati mwana wa zikiri. iwo anayendayenda mʼdziko la yuda ndipo anasonkhanitsa alevi ndi atsogoleri a mabanja a aisraeli ochokera mʼmizinda yonse. atabwera ku yerusalemu, msonkhano wonse unachita pangano ndi mfumu mu nyumba ya allah. yehoyada anawawuza kuti, “mwana wa mfumu adzalamulira monga ananenera mavawelomakonsonanti-yeahoh zokhudza ana a davide. tsopano zimene muti muchite ndi izi: limodzi mwa magawo atatu a ansembe ndi alevi amene mudzakhale pa ntchito pa sabata muzikalondera pa khomo, ndi limodzi la magawo atatu likakhale ku nyumba yaufumu ndipo limodzi la magawo atatu likakhale ku chipata cha maziko ndipo anthu ena onse akakhale mʼmabwalo a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. musalole aliyense kulowa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kupatula ansembe ndi alevi amene akutumikira. iwo atha kutero chifukwa apatulidwa koma anthu ena onse ayenera kumvera zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh walamula. alevi akhale mozungulira mfumu, munthu aliyense ali ndi chida chake mʼmanja. aliyense amene alowe mʼnyumba ya allah ayenera kuphedwa. mukhale nayo pafupi mfumu kulikonse kumene izipita.” alevi ndi anthu onse a ku yuda anachita monga momwe wansembe yehoyada anawalamulira. aliyense anatenga anthu ake amene ankagwira ntchito pa sabata ndi amene amapita kukapuma, pakuti wansembe yehoyada sanalole gulu lililonse kuti lipite. ndipo yehoyada anapereka kwa atsogoleri a magulu a anthu 100 mikondo ndi zishango zazikulu ndi zazingʼono zimene zinali za davide ndipo zinali mʼnyumba ya allah. iye anayika anthu onse, aliyense ali ndi chida mʼdzanja lake mozungulira mfumu pafupi ndi guwa ndi nyumba ya allah, kuyambira mbali ya kummwera mpaka kumpoto kwa nyumba ya allah. yehoyada ndi ana ake anatulutsa mwana wa mfumu ndipo anamumveka chipewa chaufumu ndipo anamupatsa buku la chipangano namulonga ufumu. yehoyada ndi ana ake anamudzoza ndipo anafuwula kuti, “ikhale ndi moyo wautali mfumu!” ataliya atamva phokoso la anthu akuthamanga ndi kukondwerera mfumu, anapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh komwe kunali anthuko. iye anayangʼana, ndipo anaona mfumu itayima pa chipilala chake chapakhomo. atsogoleri ndi oyimba malipenga anali pafupi ndi mfumuyo, ndipo anthu onse a mʼderali amakondwerera ndi kuyimba malipenga ndiponso oyimba ndi zida amatsogolera matamando. pamenepo ataliya anangʼamba mkanjo wake ndipo anafuwula kuti, “kuwukira! kuwukira!” wansembe yehoyada anatumiza olamulira magulu a anthu 100 aja, amene amayangʼanira asilikali ndipo anawawuza kuti, “mutulutseni ameneyu pakati pa mizere yanu ndipo muphe aliyense amene adzamutsata.” pakuti ansembe anati, “musamuphere mʼnyumba ya allah wa mavawelomakonsonanti-yeahoh,” choncho anamugwira pamene amafika pa chipata cha kavalo pa bwalo la nyumba yaufumu, ndipo anamuphera pamenepo. tsono yehoyada anachita pangano, iye mwini ndi anthu onse ndiponso mfumu kuti adzakhala anthu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. anthu onse anapita ku kachisi wa baala ndipo anamugwetsa. iwo anaphwanya maguwa ndi mafano ndi kupha matani wansembe wa baala patsogolo pa maguwawo. kenaka yehoyada anayika ansembe, omwe anali alevi kukhala oyangʼanira nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene davide anawapatsa ntchito yoti azipereka nsembe zopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼnyumba ya allah, monga zinalembedwa mʼmalamulo a mose kuti azitero akukondwera ndi kuyimba monga davide analamulira. ndipo anayika alonda a pa khomo pa zipata za nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kuti aliyense amene ndi odetsedwa asalowe. iye anatenga olamulira magulu a anthu 100, anthu otchuka, olamulira anthu ndi anthu onse a mʼderalo ndipo anabweretsa mfumu kuchokera ku nyumba ya allah. iwo anapita ku nyumba yaufumu kudzera ku chipata chakumitu ndipo anayikira mfumu mpando wolemekezeka, ndipo anthu onse a mʼderali anakondwera. tsono mu mzinda munali bata chifukwa ataliya anaphedwa ndi lupanga.

24

yowasi anali wa zaka zisanu ndi ziwiri pamene anakhala mfumu, ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka makumi anayi. dzina la amayi ake linali zibiya wa ku beeriseba. yowasi anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh nthawi yonse ya moyo wa wansembe yehoyada. yehoyada anamupezera iye akazi awiri, ndipo anabereka ana aamuna ndi aakazi. patapita nthawi yowasi anatsimikiza zokonzanso nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anayitanitsa pamodzi ansembe ndi alevi ndipo anawawuza kuti, “pitani ku mizinda ya yuda ndi kukasonkhetsa ndalama za pa chaka kwa aisraeli onse zokonzera nyumba ya allah wanu. chitani zimenezi tsopano.” koma alevi sanachite zimenezi mwachangu. choncho mfumu inayitanitsa yehoyada, mkulu wa ansembe ndipo inati kwa iye, “kodi nʼchifukwa chiyani simunawuze alevi kuti asonkhetse ndalama ku yuda ndi yerusalemu, msonkho umene anakhazikitsa mose mtumiki wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso gulu lonse la aisraeli mu tenti yaumboni?” ana a mkazi woyipa, ataliya, anathyola chitseko cha nyumba ya allah ndipo anagwiritsa ntchito zinthu zopatulika popembedza baala. mfumu italamulira, bokosi linapangidwa ndipo linayikidwa panja pa chipata cha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo analengeza kwa anthu a mu yuda ndi mu yerusalemu kuti abweretse kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh msonkho umene mose mtumiki wa allah analamulira aisraeli mʼchipululu. akuluakulu onse ndi anthu onse anabweretsa zopereka zawo mokondwera ndipo anaziponya mʼbokosi mpaka linadzaza. nthawi ina iliyonse imene alevi abweretsa bokosilo kwa akuluakulu a mfumu ndipo akaona kuti muli ndalama zambiri, mlembi waufumu ndi nduna yayikulu ya mkulu wa ansembe amabwera ndi kuchotsa ndalama mʼbokosi muja ndipo amalitenga kukaliyika pamalo pake. iwo amachita izi nthawi ndi nthawi ndipo anapeza ndalama zambiri. mfumu pamodzi ndi yehoyada anapereka ndalamazo kwa anthu oyangʼanira ntchito ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. analemba ntchito amisiri a miyala ndi a matabwa kuti akonzenso nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. analembanso ntchito amisiri a zitsulo ndi mkuwa kuti akonze nyumba ya allah. anthu amene ankagwira ntchito anali odziwa bwino, ndipo ntchitoyo inagwiridwa bwino ndi manja awo. iwo anamanganso nyumba ya allah motsatira mapangidwe ake oyamba ndipo anayilimbitsa. atamaliza, iwo anabweretsa ndalama zotsala kwa mfumu ndi yehoyada, ndipo anazigwiritsira ntchito popangira zida za mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh: ziwiya zogwiritsa ntchito potumikira ndi popereka nsembe zopsereza, komanso mbale ndi ziwiya zagolide ndi siliva. nthawi yonse ya moyo wa yehoyada, nsembe zopsereza zinkaperekedwa mosalekeza mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono yehoyada anakalamba ndipo anali ndi zaka zambiri. pambuyo pake iye anamwalira ali ndi zaka 130. iyeyo anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi mafumu mu mzinda wa davide chifukwa cha zabwino zimene anachita mu isreali, kuchitira allah ndi nyumba yake. atamwalira yehoyada, akuluakulu a yuda anabwera kudzapereka ulemu kwa mfumu, ndipo mfumu inawamvera. iwo anasiya nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo ndipo anapembedza asera ndi mafano. chifukwa cha kulakwa kwawo, mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unabwera pa yuda ndi yerusalemu. ngakhale mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza aneneri kwa anthuwo kuti awabweze kwa iye, ngakhale aneneri ananenera mowatsutsa, anthuwo sanamvere. kenaka mzimu wa allah unabwera pa zekariya mwana wa wansembe yehoyada. iye anayimirira pamaso pa anthu ndipo anati, “zimene allah akunena ndi izi: ‘chifukwa chiyani simukumvera malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh? simudzapindula. chifukwa mwasiya mavawelomakonsonanti-yeahoh, iyenso wakusiyani.’ ” koma anthuwo anamuchitira chiwembu molamulidwa ndi mfumu ndipo anamugenda miyala ndi kumupha mʼbwalo la nyumba ya allah. mfumu yowasi sinakumbukire zabwino zimene yehoyada abambo ake a zekariya anamuchitira, koma anapha mwana wake. pamene amafa, iye ananena kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh aone zimenezi ndipo abwezere chilango.” pakutha kwa chaka, gulu lankhondo la aramu linadzamenyana ndi yowasi. linalowa mu yuda ndi mu yerusalemu ndi kupha atsogoleri onse a anthu. zonse zimene analanda anazitumiza kwa mfumu ya ku damasiko. ngakhale kuti gulu lankhondo la aramu linabwera ndi anthu ochepa okha, mavawelomakonsonanti-yeahoh anapereka mʼmanja mwawo gulu lalikulu lankhondo. chifukwa yuda anasiya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo awo, chiweruzo chinachitika pa yowasi. pamene aaramu amachoka, anasiya yowasi atavulazidwa kwambiri. akuluakulu ake anamuchitira chiwembu chifukwa anapha mwana wa wansembe yehoyada, ndipo anamupha ali pa bedi pake. choncho anafa ndipo anayikidwa mʼmanda mu mzinda wa davide, koma osati manda a mafumu. iwo amene anamuchitira chiwembu anali zabadi mwana wa simeati, mkazi wa ku amoni, ndi yehozabadi mwana wa simiriti, mkazi wa ku mowabu. za ana ake aamuna, uneneri wonena za iye, mbiri ya kumanganso nyumba ya allah, zalembedwa mʼbuku lofotokoza za mafumu. ndipo amaziya mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake.

25

amaziya anali wa zaka 25 pamene anakhala mfumu, ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka 29. dzina la amayi ake linali yehoyadini wa ku yerusalemu. iye anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, koma osati ndi mtima wonse. pamene mphamvu zonse zaufumu zinali mʼmanja mwake, iye anapha akuluakulu amene anapha abambo ake, mfumu ija. komabe iye sanaphe ana awo koma anatsatira zolembedwa mʼbuku la mose, mʼmene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamula kuti, “makolo sadzaphedwa chifukwa cha ana awo kapena ana kuphedwa chifukwa cha makolo awo. aliyense adzafera machimo ake.” amaziya anasonkhanitsa anthu a ku yuda ndipo anawapatsa zochita molingana ndi mabanja awo kukhala anthu olamulira 1,000, ndi olamulira 100 pa ayuda onse ndi benjamini. ndipo iye anawerenga amene anali ndi zaka makumi awiri kapena kupitirirapo napeza kuti analipo amuna 300,000 okonzeka kugwira ntchito ya usilikali, okhoza kugwiritsa ntchito mkondo ndi chishango. iye analembanso ntchito anthu odziwa nkhondo 100,000 ochokera ku isreali pa mtengo wa makilogalamu 3,400 a siliva. koma munthu wa allah anabwera kwa iye ndipo anati, “inu mfumu, asilikali awa ochokera ku isreali asapite ndi inu, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh sali ndi isreali kapena ndi aliyense wa anthu a efereimu. ngakhale mupite ndi kuchita nkhondo molimba mtima, allah adzakugonjetsani pamaso pa adani anu, pakuti allah ali ndi mphamvu yothandiza kapena kugonjetsa.” amaziya anafunsa munthu wa allah kuti, “koma nanga za makilogalamu aja a siliva amene ndapereka kwa asilikali a isreali?” munthu wa allah anayankha kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh atha kukupatsani zambiri kuposa zimenezo.” choncho amaziya anachotsa asilikali amene anabwera kwa iye kuchokera ku efereimu ndipo anawatumiza kwawo. iwo anakwiyira anthu a ku yuda ndipo anapita kwawo atapsa mtima kwambiri. ndipo amaziya analimba mtima ndipo anatsogolera gulu lake lankhondo ku chigwa cha mchere, kumene anapha anthu 10,000 a ku seiri. gulu la ankhondo la yuda linagwiranso anthu amoyo 10,000, napita nawo pamwamba pa thanthwe ndipo anawaponya pansi kotero kuti onse ananyenyeka. pa nthawi imeneyi asilikali amene amaziya anawabweza ndipo sanawalole kuti achite nawo nkhondo, anakathira nkhondo mizinda ya yuda kuyambira ku samariya mpaka ku beti-horoni. iwo anapha anthu 3,000 ndipo anafunkha katundu wambiri. amaziya atabwerera kuja anakapha aedomu, anabweretsa milungu ya anthu a ku seiri. ndipo anayika kuti ikhale milungu yake, ankayipembedza ndi kupereka nsembe zopsereza. mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiyira amaziya, ndipo anamutumizira mneneri amene anati, “nʼchifukwa chiyani mukupembedza milungu ya anthu awa, imene sinathe kupulumutsa anthu ake mʼdzanja lanu?” iye ali kuyankhula, mfumu inati, “kodi ife takusankha iwe kuti ukhale mlangizi wa mfumu? khala chete! ufuna kuphedweranji?” choncho mneneriyo analeka koma anati, “ine ndikudziwa kuti allah watsimikiza kukuwonongani chifukwa mwachita izi ndipo simunamvere uphungu wanga.” amaziya mfumu ya ku yuda, atafunsa alangizi ake, anatumiza mawu awa kwa yowasi mwana wa yehowahazi mwana wa yehu, mfumu ya isreali: “bwera udzakumane nane maso ndi maso.” koma yowasi mfumu ya isreali inayankha amaziya mfumu ya yuda kuti, “nthawi ina kamtengo kaminga ka ku lebanoni kanatumiza mawu kwa mkungudza wa ku lebanoni kuti, ‘pereka mwana wako wamkazi kwa mwana wanga kuti amukwatire!’ koma chirombo cha ku lebanoni chinabwera ndi kupondaponda mtengo wa minga uja. iwe ukuti wagonjetsa edomu, ndipo tsopano ukudzikuza ndi kudzitamandira, koma khala kwanu komweko! nʼchifukwa chiyani ukufuna mavuto ndi kudzichititsa kuti ugwe pamodzinso ndi yuda?” komabe amaziya sanamvere pakuti ndi allah amene anakonzeratu kuti awapereke kwa yehowasi, chifukwa iwo amapembedza milungu ya ku edomu. kotero yowasi mfumu ya isreali inakamuthira nkhondo. iye ndi amaziya anayangʼanana maso ndi maso ku beti-semesi ku yuda. yuda anagonjetsedwa ndi isreali ndipo munthu aliyense anathawira kwawo. yehowahazi mfumu ya isreali inagwira amaziya mfumu ya yuda, mwana wa yowasi, mwana wa ahaziya ku beti-semesi. yehowasi anabwera naye ku yerusalemu ndipo anagwetsa khoma la yerusalemu kuyambira pa chipata cha efereimu mpaka ku chipata chapangodya, khoma lotalika mamita 180. iye anatenga golide ndi siliva yense ndi zida zonse zimene zimapezeka mʼnyumba ya allah zimene ankazisamalira obedi-edomu, pamodzinso ndi chuma cha mʼnyumba yaufumu ndipo anatenga anthu ngati chikole. amaziya mwana wa yowasi mfumu ya yuda anakhala ndi moyo kwa zaka khumi ndi zisanu atamwalira yehowasi mwana wa yehowahazi mfumu ya isreali. ntchito zina za mfumu amaziya, kuyambira pachiyambi mpaka pa mapeto, kodi sizinalembedwe mʼbuku la mafumu a yuda ndi isreali? kuyambira nthawi imene amaziya analeka kutsatira mavawelomakonsonanti-yeahoh anthu anamukonzera chiwembu mu yerusalemu ndipo anathawira ku lakisi, koma adaniwo anatumiza anthu ku lakisiko ndipo anamupha komweko. iwo anabwera naye ali pa kavalo ndipo anayikidwa mʼmanda ndi makolo ake mu mzinda wa yuda.

26

kenaka anthu onse a ku yuda anatenga uziya amene anali wa zaka 16, namuyika kukhala mfumu mʼmalo mwa amaziya abambo ake. iye anamanganso mzinda wa eloti ndi kuwubwezeranso ku yuda abambo ake atamwalira. uziya anali wa zaka 16 pamene anakhala mfumu ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka 70. dzina la amayi ake linali yekoliya wa ku yerusalemu. iye anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga momwe anachitira amaziya abambo ake. iye anapembedza allah nthawi ya zekariya, amene ankamulangiza za kuopa allah amene anamupatsa chipambano. iyeyo anapita kukachita nkhondo ndi afilisti ndipo anagwetsa makoma a gati, yabine ndi asidodi. ndipo kenaka anamanganso mizinda ya pafupi ndi asidodi ndi malo ena pafupi ndi afilisti. allah anamuthandiza polimbana ndi afilisti ndi aarabu amene amakhala ku guri-baala ndiponso polimbana ndi ameuni. aamoni ankabweretsa msonkho kwa uziya ndipo mbiri yake inamveka mpaka ku malire a dziko la igupto chifukwa anali wamphamvu kwambiri. uziya anamanga nsanja ku yerusalemu ku chipata chapangodya, ku chigwa cha chipata ndi pokhotera mpanda, ndipo anayikamo chitetezo. iye anamanganso nsanja ku chipululu ndi kukumbanso zitsime zambiri chifukwa anali ndi ziweto zambiri mʼmbali mwa phiri ndi ku zigwa. iye anali ndi anthu amene ankagwira ntchito mʼminda yake ndiponso mʼminda yake ya mphesa mʼphiri ndi malo achonde, pakuti ankakonda nthaka. uziya anali ndi gulu lankhondo lophunzitsidwa bwino, lokonzekera kupita ku nkhondo mʼmagulu monga mwa chiwerengero chawo chimene mlembi yeiyeli ndi maaseya anasonkhanitsa motsogozedwa ndi hananiya mmodzi mwa akuluakulu a mfumu. chiwerengero chonse cha atsogoleri a mʼmabanja oyangʼanira anthu ochita nkhondo chinali 2,600. pansi pa ulamuliro wawo panali asilikali 307,500 ophunzitsidwa nkhondo, gulu lamphamvu lothandiza mfumu kulimbana ndi adani ake. uziya anawapangira asilikaliwo zishango, mikondo, zipewa zankhondo, malaya ankhondo achitsulo, mauta ndi miyala yogendera. mu yerusalemu anapanga makina okonzedwa ndi anthu aluso amene amagwiritsidwa ntchito pa malo otetezera a pa nsanja ndi pa ngodya kuponyera mivi ndi kugubuduzira miyala. mbiri yake inamveka kutali ndi ponseponse pakuti anathandizidwa kwambiri mpaka anakhala wamphamvu kwambiri. koma pamene uziya anakhala wamphamvu kwambiri, kunyada kwake kunamuwononga. iye sanakhulupirike kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake, ndipo analowa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kukafukiza lubani pa guwa lofukizira. wansembe azariya pamodzi ndi ansembe a mavawelomakonsonanti-yeahoh ena 80 olimba mtima anamutsatira. iwo anatsutsana naye ndipo anati, “sibwino kuti inu mfumu muzifukiza lubani koma zidzukulu za aaroni, zimene zinapatulidwa kuti zizifukiza lubani. chokani pa malo opatulika ano, pakuti inu mwakhala osakhulupirika, ndipo simudzalemekezedwa ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah.” uziya, amene anali ndi chofukizira mʼmanja mwake wokonzeka kuti afukize lubani, anapsa mtima. iye anakwiyira ansembewo. ndipo ansembe aja akuona patsogolo pa guwa lofukizira lubani mʼnyumba ya allah, khate linayamba pamphumi pake. azariya, mkulu wa ansembe pamodzi ndi ansembe ena onse atamuyangʼana anaona kuti anali ndi khate pamphumi pake, ndipo anamutulutsa mofulumira. ndipo iye mwini anafulumira kutuluka, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh anamulanga. mfumu uziya anali ndi khate mpaka tsiku limene anamwalira. iye amakhala mʼnyumba ya yekha ngati wakhate, ndipo samalowa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. yotamu mwana wake ndiye amayangʼanira nyumba yaufumu ndipo ankalamulira anthu a mʼdzikomo. ntchito zina za mfumu uziya, kuyambira pachiyambi mpaka pa mapeto, zinalembedwa ndi mneneri yesaya mwana wa amozi. uziya analondola makolo ake, ndipo anamuyika pamodzi ndi makolo ake ku malo a manda a mafumu, koma osati mʼmanda mwawomo poti anthu anati, “iyeyu anali ndi khate.” ndipo yotamu mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake.

27

yotamu anakhala mfumu ali ndi zaka 25 ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka 16. dzina la amayi ake linali yerusa mwana wa zadoki. iye anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga anachitira uziya abambo ake, kupatula kuti iyeyo sanalowe mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. komabe anthu anapitirira kuchita zoyipa. yotamu anamanganso chipata chakumtunda cha nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anagwira ntchito yayikulu yomanga khoma la ku phiri la ofeli. iye anamanga mizinda mʼmapiri a ku yuda ndipo anamanganso malinga ndi nsanja mʼmadera a ku nkhalango. yotamu anachita nkhondo ndi mfumu ya aamoni ndipo anawagonjetsa. chaka chimenecho aamoni anapereka makilogalamu 3,400, matani 1,000 a tirigu ndiponso matani 1,000 a barele. aamoni anabweretsa zinthu zomwezi chaka chachiwiri ndi chachitatu. yotamu anakula mphamvu chifukwa anayenda molungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake. zina ndi zina zokhudza ulamuliro wa yotamu, kuphatikizapo nkhondo zake zonse ndi zinthu zina zimene anachita, zinalembedwa mʼbuku la mafumu a isreali ndi yuda. iye anakhala mfumu ali ndi zaka 25 ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka 16. yotamu anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda mu mzinda wa davide. ndipo ahazi mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake.

28

ahazi anali ndi zaka makumi awiri pamene anakhala mfumu ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka 16. iye sanachite zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga momwe anachitira davide kholo lake. iye anayenda mʼnjira za mafumu a isreali ndipo anawumbanso mafano a chipembedzo cha abaala. iye amapsereza nsembe ku chigwa cha hinomu, ndipo anaperekanso ana ake aamuna ngati nsembe yopsereza kutsatira njira zonyansa za mitundu imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayithamangitsa pamaso pa aisraeli. iyeyo ankapereka nsembe ndi kufukiza lubani pa malo opembedzerapo mafano, pamwamba pa mapiri ndi pansi pa mtengo uliwonse waukulu. nʼchifukwa chake mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake anamupereka mʼmanja mwa mfumu ya aramu. aaramu anamugonjetsa ndipo anagwira ukapolo anthu ake ambiri napita nawo ku damasiko. mavawelomakonsonanti-yeahoh anamuperekanso mʼmanja mwa mfumu ya isreali, imene inamuzunza ndi kumuphera anthu ake ambiri. pa tsiku limodzi, peka mwana wa remaliya anapha asilikali 120,000 mu yuda chifukwa yuda anasiya mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo. zikiri msilikali wa ku efereimu, anapha maaseya mwana wa mfumu, azirikamu woyangʼanira nyumba yaufumu, ndi elikana wachiwiri kwa mfumu. aisraeli anagwira ukapolo abale awo, akazi, ana aamuna ndi ana aakazi okwanira 200,000. iwo anafunkhanso katundu wambiri amene anapita naye ku samariya. koma kumeneko kunali mneneri wa mavawelomakonsonanti-yeahoh dzina lake odedi, ndipo anapita kukakumana ndi gulu lankhondo pamene linabwerera ku samariya. iye anawawuza kuti, “chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo anu anakwiyira ayuda, iye anawapereka mʼdzanja lanu. koma inu mwawapha mwaukali, ukali wake wofika mpaka kumwamba. ndipo tsopano mukufuna kuti amuna ndi akazi a ku yuda ndi ku yerusalemu akhale akapolo anu. tsono mvereni! abwezeni abale anu amene mwawagwira ukapolo, pakuti mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh uli pa inu.” tsono atsogoleri ena a ku efereimu, azariya mwana wa yehohanani, berekiya mwana wa mesilemoti, yehizikiya mwana wa salumu, ndi amasa mwana wa hadilayi anatsutsana nawo amene ankachokera ku nkhondo kuja. iwo anati, “musabweretse akapolowo kuno, pakuti ife tidzakhala olakwa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. kodi mukufuna kuwonjezera pa machimo athu ndi kulakwa kwathu? pakuti zolakwa zathu ndi zambiri kale ndipo mkwiyo wake woopsa uli pa isreali.” kotero asilikali aja anawasiya akapolowo pamodzi ndi katundu amene analanda ku nkhondo pamaso pa akuluakulu ndi gulu lonse la anthu. anthu amene atchulidwa mayina aja anatenga akapolowo, ndipo kuchokera pa zolanda ku nkhondo, anawaveka onse amene anali maliseche. anawapatsa zovala ndi nsapato, chakudya ndi chakumwa ndi mankhwala. onse amene anali ofowoka anawakweza pa abulu. choncho anabwera nawo kwa abale awo ku yeriko, mzinda wa migwalangwa, ndipo kenaka anawabweza ku samariya. pa nthawi imeneyo mfumu ahazi inatumiza mawu kwa mfumu ya ku asiriya kupempha chithandizo. ankhondo a ku edomu anabweranso ndi kuthira nkhondo yuda ndi kugwira akapolo. pamenepo nʼkuti afilisti atathira nkhondo mizinda ya mʼmbali mwa phiri ndi ku negevi ku yuda. iwo analanda mizindayo nakhala ku beti-semesi, ayaloni ndi gederoti, komanso soko, timna ndi gimizo pamodzi ndi midzi yawo yozungulira. mavawelomakonsonanti-yeahoh anapeputsa yuda chifukwa cha mfumu ahazi ya isreali, pakuti analimbikitsa zoyipa ku yuda ndipo anali munthu wosakhulupirika kwambiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. tigilati-pileseri mfumu ya ku asiriya anabwera kwa iye, ndipo anabweretsa mavuto mʼmalo momuthandiza. ahazi anatenga zinthu zochokera mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mʼnyumba yaufumu ndi kwa atsogoleri ndipo anazipereka kwa mfumu ya ku asiriya, koma zimenezo sizinamuthandize. pa nthawi yake yamavutoyi mfumu ahazi inapitirira kukhalabe yosakhulupirika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ahazi ankapereka nsembe kwa milungu ya ku damasiko, imene inamugonjetsa. iye ankaganiza kuti, “popeza milungu ya mafumu a aaramu yawathandiza, ine ndidzapereka nsembe kwa iyo kuti indithandize.” koma iyoyo inakhala kugwa kwake ndi kugwa kwa aisraeli onse. ahazi anasonkhanitsa pamodzi zinthu zonse kuchokera mʼnyumba ya allah ndipo anazitenga. iye anatseka zitseko za nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anayimika maguwa ansembe pa ngodya iliyonse ya msewu mu yerusalemu. mu mzinda uliwonse wa yuda anamangamo malo achipembedzo, operekerapo nsembe zopsereza kwa milungu ina ndipo anaputa mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo ake. zochitika zina pa ulamuliro wake ndi machitidwe ake onse, kuyambira pachiyambi mpaka pa mapeto, zalembedwa mʼbuku la mafumu a yuda ndi isreali. ahazi anamwalira ndipo anayikidwa mu mzinda wa yerusalemu, koma sanamuyike mʼmanda a mafumu a isreali. ndipo hezekiya mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake.

29

hezekiya anali wa zaka 25 pamene anakhala mfumu ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka 29. dzina la amayi ake linali abiya mwana wa zekariya. iye anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga momwe anachitira davide abambo ake. pa chaka choyamba cha ulamuliro wake, iye anatsekula zitseko za nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo anazikonza. iye analowetsamo ansembe ndi alevi ndipo anawasonkhanitsa ku bwalo lakummawa ndipo anati: “mverani, inu alevi! dziyeretseni tsopano ndiponso muyeretse nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo anu. muchotse zodetsa zonse ku malo opatulika. makolo athu anali osakhulupirika ndipo anachita zoyipa pa maso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu ndi kumusiya mavawelomakonsonanti-yeahohyo. iwo anatembenuka ndi kusiya malo okhalako mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kumufulatira. iwowo anatsekanso zitseko zapakhonde ndi kuzimitsa nyale. sanafukize lubani kapena kupereka nsembe zopsereza ku malo opatulika a allah wa isreali. kotero, mavawelomakonsonanti-yeahoh anakwiyira yuda ndi yerusalemu. iye anawasandutsa chinthu chochititsa mantha, choopsa ndiponso chonyozedwa monga momwe mukuonera ndi maso anuwa lero lino. ichi nʼchifukwa chake makolo athu anaperekedwa ku lupanga ndipo nʼchifukwa chake ana athu aamuna ndi aakazi ndi akazi athu ali ku ukapolo. tsono ine ndikuganiza zochita pangano ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, kuti mkwiyo wake woopsawu utichokere. ana anga, musanyalanyaze tsopano, pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh wakusankhani kuti muziyima pamaso pake ndi kumutumikira iye, kugwira ntchito pamaso pake ndi kufukiza lubani.” ndipo alevi awa anakonzeka kugwira ntchito: kuchokera ku banja la kohati, mahati mwana wa amasai ndi yoweli mwana wa azariya; kuchokera ku banja la merari, kisi mwana wa abidi ndi azariya mwana wa yehaleleli; kuchokera ku banja la geresoni, yowa mwana wa zima ndi edeni mwana wa yowa; kuchokera kwa zidzukulu za elizafani, simiri ndi yeiyeli; kuchokera kwa zidzukulu za asafu, zekariya ndi mataniya; kuchokera kwa zidzukulu za hemani, yehieli ndi simei; kuchokera kwa zidzukulu za yedutuni, semaya ndi uzieli. atasonkhanitsa abale awo ndi kudziyeretsa, iwo anapita kukayeretsa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga inalamulira mfumu, potsatira mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. ansembe analowa ku malo opatulika a mavawelomakonsonanti-yeahoh kukayeretsako. anatulutsira ku bwalo la nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh chilichonse chodetsedwa chimene anachipeza mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. alevi anatenga zimenezo ndi kupita nazo ku chigwa cha kidroni. iwo anayamba mwambo woyeretsawu tsiku loyamba la mwezi woyamba ndipo pa tsiku lachisanu ndi chitatu la mweziwo anafika pa khonde la nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono anachita mwambo woyeretsa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ija masiku asanu ndi atatu, ndipo anamaliza pa tsiku la 16 mwezi woyamba. ndipo anapita kwa mfumu hezekiya ndi kukafotokoza kuti, “ife tayeretsa nyumba ya allah yonse, guwa lansembe zopsereza ndi ziwiya zake zonse, ndiponso tebulo limene timayikapo buledi wopatulika pamodzi ndi zinthu zake zonse. takonza ndi kuyeretsa zinthu zonse zimene mfumu ahazi anazichotsa mwa kusakhulupirika kwake pamene anali mfumu. taziyika kutsogolo kwa guwa la mavawelomakonsonanti-yeahoh.” mmamawa tsiku linalo, mfumu hezekiya inasonkhanitsa pamodzi akuluakulu a mu mzindawo ndipo inapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo anabweretsa ngʼombe zazimuna zisanu ndi ziwiri ndi nkhosa zazimuna zisanu ndi ziwiri, ana ankhosa aamuna asanu ndi awiri, mbuzi zazimuna zisanu ndi ziwiri monga nsembe zoperekedwa chifukwa cha tchimo la ufumu, la malo opatulika ndi yuda. tsono mfumu inalamula ansembe, zidzukulu za aaroni, kuti apereke zimenezi pa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh. choncho anthuwo anapha ngʼombe zazimunazo ndipo ansembe anatenga magazi ake ndi kuwawaza pa guwa lansembe, kenaka anapha nkhosa zazimuna zija ndipo anawaza magazi ake pa guwa lansembe; anaphanso ana ankhosa aja ndipo anawaza magazi ake pa guwa lansembe. mbuzi zoperekedwa chifukwa cha tchimo zija zinabweretsedwa pamaso pa mfumu ndi anthu onse, ndipo anasanjika manja awo pa izo. kenaka ansembe anapha mbuzizo ndipo anapereka magazi ake pa guwa, kuti ukhale mwambo wofafanizira machimo a aisraeli onse, pakuti mfumu inalamula kuti nsembe yopsereza ndi yopepesera machimo zichitike chifukwa cha aisraeli onse. iye anayika alevi mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ali ndi ziwaya za malipenga, azeze ndi apangwe potsata lamulo la davide, gadi mlosi wa mfumu ndi mneneri natani. pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiye analamula zimenezi kudzera mwa aneneri. kotero alevi anayima okonzekera atanyamula zoyimbira za davide ndiponso ansembe atanyamula malipenga awo. hezekiya analamulira kuti apereke nsembe zopsereza pa guwa. pamene amayamba kupereka nsembezo, kuyimbira mavawelomakonsonanti-yeahoh kunayambikanso, pamodzi ndi malipenga ndi zipangizo zoyimbira za davide mfumu ya isreali. anthu onse anawerama pansi ndi kulambira, pamene oyimba amayimba ndi malipenga. izi zonse zinapitirira mpaka pa mapeto pa nsembe zopsereza. zopereka zitatha, mfumu ndi wina aliyense amene anali naye anagwada pansi ndi kulambira. mfumu hezekiya ndi akuluakulu ake analamulira alevi kuti atamande mavawelomakonsonanti-yeahoh potsata mawu a davide ndi mlosi asafu. kotero anayimba nyimbo zamatamando mokondwera ndipo anaweramitsa mitu yawo ndi kulambira. kenaka hezekiya anati, “inu mwadzipereka tsopano kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. bwerani ndipo mufike ndi nsembe ndi zopereka zachiyamiko ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.” choncho anthu onse anabweretsa nsembe ndi zopereka zachiyamiko, ndipo anthu onse amene anali ofuna mu mtima mwawo anabweretsa nsembe zopsereza. chiwerengero cha nsembe zopsereza chimene anthu onse anabweretsa chinali ngʼombe zazimuna makumi asanu ndi awiri, nkhosa zazimuna 100, ana ankhosa aamuna 200 ndipo zonsezi zinali za nsembe yopsereza kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ziweto zimene zinapatulidwa kukhala nsembe zinalipo ngʼombe zazimuna 600, nkhosa ndi mbuzi 3,000. koma ansembe anali ochepa kuti asende zonse zopsereza. choncho abale awo alevi anawathandiza mpaka ntchito yonse inatha ndipo mpaka ansembe ena atadziyeretsa, pakuti alevi anachita changu kudziyeretsa kulekana ndi momwe anachitira ansembe. panali nsembe zopsereza zochuluka, pamodzi ndi mafuta a nsembe yachiyanjano ndi nsembe yachakumwa imene imachitika pamodzi ndi nsembe yopsereza. kotero ntchito ya mʼnyumba ya allah inakhazikitsidwanso. hezekiya ndi anthu onse anakondwera pa zimene allah anachitira anthu ake, chifukwa zinachita mwamsangamsanga.

30

hezekiya anatumiza uthenga mʼdziko lonse la isreali ndi ku yuda ndiponso analemba makalata ku efereimu ndi manase, oyitana anthu kuti abwere ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ku yerusalemu kudzakondwerera paska wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali. mfumu ndi akuluakulu ake pamodzi ndi anthu onse a mu yerusalemu anagwirizana kuti akondwerere paska pa mwezi wachiwiri. iwo sanathe kukondwerera pa nthawi yake chifukwa si ansembe ambiri amene anadziyeretsa ndiponso anthu anali asanasonkhane mu yerusalemu. chikonzerochi chinaoneka kuti chinali chabwino kwa mfumu pamodzi ndi anthu onse. iwo anagwirizana zoti alengeze mu isreali monse kuyambira ku beeriseba mpaka ku dani, kuyitana anthu kuti abwere ku yerusalemu ndi kudzakondwerera paska wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali. si ambiri amene ankachita chikondwererochi monga momwe kunalembedwera. molamulidwa ndi mfumu, amithenga anapita mu isreali yense ndi yuda ndi makalata ochokera kwa mfumu ndi kwa akuluakulu ake, olembedwa kuti, “aisraeli bwererani kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa abrahamu, isake ndi isreali, kuti abwerere kwa inu amene mwatsala, amene mwapulumuka mʼdzanja la mafumu a ku asiriya. musakhale ngati makolo anu ndi abale anu, amene anali osakhulupirika kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa makolo awo kotero kuti anawachititsa kuti akhale chinthu chochititsa mantha, monga mukuoneramu. musawumitse khosi monga anachitira makolo anu, gonjerani mavawelomakonsonanti-yeahoh. bwerani ku malo opatulika, amene anawapatula kwamuyaya. tumikirani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu kuti mkwiyo wake ukuchokereni. ngati inu mubwerera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, pamenepo abale anu ndi ana anu adzachitiridwa chifundo ndi amene anawagwira ukapolo ndipo adzabwereranso ku dziko lino pakuti mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wanu ndi wokoma mtima ndi wachifundo. iye sadzakufulatirani ngati inuyo mubwerera kwa iye.” amithenga aja anapita mzinda ndi mzinda wa ku efereimu ndi manase mpaka ku zebuloni, koma anthu anawanyoza ndi kuwachita chipongwe. komabe anthu ena a ku aseri, manase ndi zebuloni anadzichepetsa ndipo anapita ku yerusalemu. dzanja la allah linalinso pa anthu a ku yuda, kuwapatsa mtima umodzi wochita zimene mfumu ndi akuluakulu ake analamula potsata mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. gulu lalikulu la anthu linasonkhana mu yerusalemu kudzachita chikondwerero cha buledi wopanda yisiti pa mwezi wachiwiri. anachotsa mu yerusalemu maguwa ofukizira lubani ndipo anakawaponya mʼchigwa cha kidroni. iwo anapha mwana wankhosa wa paska pa tsiku la 14 la mwezi wachiwiri. ansembe ndi alevi anachita manyazi ndipo anadziyeretsa ndi kubweretsa nsembe zopsereza ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. ndipo anakhala mʼmalo awo a nthawi zonse potsatira zolembedwa mʼmalamulo a mose munthu wa allah. ansembe anawaza magazi amene anawapatsa alevi. popeza ambiri mʼgululo anali asanadziyeretse, alevi anapha ana ankhosa a paska a iwo amene, mwa mwambo, anali osayeretsedwa ndipo sakanatha kupereka ana ankhosa awo kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh. ngakhale kuti ambiri mwa anthu ochokera ku efereimu, manase, isakara ndi zebuloni sanadziyeretse okha, komabe anadya paska motsutsana ndi zimene zinalembedwa. koma hezekiya anawapempherera, kunena kuti, “mavawelomakonsonanti-yeahoh wabwino, khululukirani aliyense amene wayika mtima wake kufunafuna mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo ake, ngakhale ali wosayeretsedwa molingana ndi malamulo a malo opatulika.” ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anamvera hezekiya ndipo anachiritsa anthuwo. aisraeli amene anali mu yerusalemu anachita chikondwerero cha buledi wopanda yisiti kwa masiku asanu ndi awiri akusangalala kwambiri, pamene alevi ndi ansembe amayimbira mavawelomakonsonanti-yeahoh tsiku lililonse, akuyimbira zida zamatamando za mavawelomakonsonanti-yeahoh. hezekiya anayankhula molimbikitsa alevi onse amene anaonetsa kumvetsa bwino za kutumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh. kwa masiku asanu ndi awiri anadya gawo lawo ndi kupereka nsembe zachiyanjano ndi kutamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo. ndipo msonkhano wonse unagwirizana zopitiriza chikondwerero kwa masiku ena asanu ndi awiri. kotero kwa masiku ena asanu ndi awiri anachita chikondwererocho mosangalala. hezekiya mfumu ya yuda anapereka ngʼombe zamphongo 1,000 ndi nkhosa ndi mbuzi 7,000 ku msonkhanoko ndipo akuluakulu ake anapereka ngʼombe zamphongo 1,000, nkhosa ndi mbuzi 10,000. ansembe ambiri anadziyeretsa. gulu lonse la ku yuda linasangalala, pamodzi ndi ansembe ndi alevi ndi onse amene anasonkhana ochokera ku isreali, kuphatikizanso alendo amene anachokera ku isreali ndi amene amakhala ku yuda. munali chikondwerero chachikulu mu yerusalemu, pakuti kuyambira masiku a solomoni mwana wa davide mfumu ya isreali sizinachitikepo zotere mu yerusalemu. ansembe ndi alevi anayimirira kudalitsa anthu, ndipo allah anawamvera pakuti pemphero lawo linafika kumwamba, malo ake oyera.

31

zonse zitatha, aisraeli onse amene anali kumeneko anapita ku mizinda ya ku yuda, nakaphwanya miyala yachipembedzo ndi kudula mitengo ya mafano a asera. iwo anakawononga malo achipembedzo ndi maguwa ansembe amene anali mʼdziko lonse la yuda, benjamini, efereimu ndi manase. atawononga zonsezi, aisraeli anabwerera ku mizinda yawo ndi ku malo awo. hezekiya anakhazikitsa magulu a ansembe ndi alevi, gulu lililonse monga mwa ntchito zawo ngati ansembe kapena alevi, kupereka nsembe zopsereza ndi nsembe zachiyanjano, kutumikira, kuyamikira ndi kuyimba matamando pa zipata za ku malo okhala mavawelomakonsonanti-yeahoh. kuchokera pa chuma chake, mfumu inapereka nsembe zopsereza za mmawa ndi madzulo ndiponso nsembe zopsereza za pa chikondwerero cha masabata, chikondwerero cha mwezi watsopano ndipo inakhazikitsa zikondwerero monga zinalembedwera mʼmalamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh. iyo inalamula anthu amene amakhala mu yerusalemu kupereka gawo lawo kwa ansembe ndi alevi kuti iwowo adzipereke ku malamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh. lamuloli atangolilengeza, aisraeli anapereka mowolowamanja zipatso zoyamba kucha za tirigu, vinyo watsopano, mafuta ndi uchi ndi zonse zomwe nthaka yawo inabereka. anabweretsa zochuluka kwambiri, chakhumi cha chilichonse. aisraeli ndi ayuda amene amakhala mʼmizinda ya yuda anabweretsanso chakhumi cha ngʼombe zawo ndi nkhosa ndi chakhumi cha zinthu zoyera zoperekedwa kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo, ndipo anaziyika mʼmilumilu. anayamba kuchita izi mwezi wachitatu ndipo anatsiriza mwezi wachisanu ndi chiwiri. hezekiya ndi akuluakulu ake atabwera ndi kuona miluyo, anatamanda mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kudalitsa anthu ake, aisraeli. hezekiya anafunsa ansembe ndi alevi za miluyi; ndipo azariya, mkulu wa ansembe, ochokera ku banja la zadoki anayankha kuti, “kuyambira pamene anthu anayamba kubweretsa zopereka zawo ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ife takhala ndi zokwanira kudya ndi zina zambiri zosunga, chifukwa mavawelomakonsonanti-yeahoh wadalitsa anthu ake, ndipo mulu umenewu ndiye zotsala.” hezekiya analamula kuti akonze zipinda zosungiramo za mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo izi zinachitika. ndipo iwo mokhulupirika anabweretsa zopereka, chakhumi ndi mphatso zopatulika. konaniya mlevi ndiye amayangʼanira zinthu zimenezi ndipo mʼbale wake simei ndiye anali wachiwiri wake. yehieli, azaziya, nahati, asaheli, yerimoti, yozabadi, elieli, isimakiya, mahati ndi benaya anali oyangʼanira motsogozedwa ndi konaniya ndi simei, mʼbale wake. iwowa anasankhidwa ndi mfumu hezekiya ndi azariya mkulu woyangʼanira nyumba ya allah. kore mwana wa imuna mlevi, mlonda wa chipata chakummawa, amayangʼanira zopereka zaufulu kwa allah, ankagawa zopereka za kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso mphatso zopatulika. edeni, miniyamini, yeahoswawa, semaya, amariya, sekaniya amamuthandiza mokhulupirika mʼmizinda yonse a ansembe kugawira kwa ansembe anzawo monga mwa magulu awo, aakulu ndi aangʼono omwe. kuwonjezera apa, amagawira ana aamuna a zaka zitatu kapena kupitirira amene mayina awo anali mʼmbiri ya mibado yawo, amene adzalowe mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kugwira ntchito za tsiku ndi tsiku za magulu awo, molingana ndi udindo ndi magulu awo. ndipo anazigawa kwa ansembe amene analembetsa mayina awo mwa mbiri ya mabanja awo, chimodzimodzinso alevi amene anali ndi zaka makumi awiri kapena kupitirira molingana ndi udindo wawo ndi magulu awo. iwo anaphatikizanso ana onse aangʼono, akazi ndiponso ana aamuna ndi ana aakazi a gulu lonse amene analembedwa mʼmbiri ya mibado yawo iyi, pakuti anakhulupirika pa kudzipatula okha. kunena za ansembe, zidzukulu za aaroni, amene amakhala mʼminda yozungulira mizinda yawo kapena mzinda wina uliwonse, anthu anasankhidwa mowatchula mayina kuti azipereka magawo kwa munthu wamwamuna aliyense pakati pawo ndiponso kwa onse amene analembedwa mʼmbiri ya mibado ya alevi. izi ndi zimene hezekiya anachita mu yuda monse, kuchita zabwino, zolungama ndi zokhulupirika pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake. pa chilichonse chimene anachita pa ntchito ya nyumba ya allah ndi pa kumvera malangizo ndi malamulo, iye anafunafuna allah wake ndipo anagwira ntchito ndi mtima wake wonse. ndipo zinthu zimamuyendera bwino.

32

zitatha zonse zimene hezekiya anachita mokhulupirika, senakeribu mfumu ya ku asiriya anabwera ndi kuthira nkhondo dziko la yuda. iye anazinga mizinda yotetezedwa ya yuda, kuganiza kuti ayigonjetsa. pamene hezekiya anaona kuti senakeribu wabwera ndipo wakonzeka kuchita nkhondo ndi yerusalemu, iye anakambirana ndi akuluakulu ake pamodzi ndi atsogoleri a gulu lankhondo za kutseka akasupe ochoka ku kasupe amene anali kunja kwa mzinda, ndipo iwo anamuthandiza. gulu lalikulu la anthu linasonkhana, ndipo anatseka akasupe onse pamodzi ndi mtsinje umene umayenda mʼkati mwa nthakamo. iwo ankanena kuti, “nʼchifukwa chiyani mafumu a asiriya akabwera kuno adzapeze madzi ambiri?” kenaka iye anagwira ntchito molimbika kukonza madera ogumuka a khoma ndi kumangapo msanja. anamanganso mpanda wina kunja kwa mpanda winawo ndipo anamanga zolimbitsa milo ku mzinda wa davide. iye anasankha atsogoleri a ankhondo olamulira anthu ndipo anawasonkhanitsa pamaso pake pa bwalo la chipata cha mzinda ndi kuwalimbikitsa ndi mawu awa: “khalani amphamvu ndi olimba mtima. musachite mantha kapena kutaya mtima chifukwa cha mfumu ya ku asiriya ndi gulu lalikulu lankhondo limene ali nalo, pakuti ife tili ndi mphamvu yayikulu kuposa imene ili ndi iye. iye ali ndi mphamvu ya anthu basi, koma ife tili ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu kutithandiza ndi kuchita nkhondo zathu.” ndipo anthu anapeza chilimbikitso kuchokera pa zimene hezekiya mfumu ya yuda ananena. nthawi ina, pamene senakeribu mfumu ya ku asiriya ndi gulu lake lonse lankhondo anali atazinga lakisi, iye anatumiza atsogoleri ake ankhondo ku yerusalemu ndi uthenga uwu kwa hezekiya mfumu ya yuda ndi anthu onse a ku yuda amene anali kumeneko: “senakeribu mfumu ya ku asiriya akuti: kodi inu mukukhulupirira chiyani, kuti mukukhalabe mu yerusalemu mutazingidwa? pamene hezekiya akunena kuti ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu adzatipulumutsa kuchoka mʼdzanja la mfumu ya ku asiriya,’ iye akukusocheretsani, kuti mufe ndi njala ndi ludzu. kodi si hezekiya amene anachotsa malo opembedzerapo allah ameneyu ndi maguwa ansembe ndi kunena kwa anthu a ku yuda ndi yerusalemu kuti, ‘muzipembedza pa guwa lansembe limodzi ndi kupserezapo nsembe?’ “kodi inu simukudziwa zimene ine ndi makolo anga tachita kwa anthu a mitundu ina? kodi milungu ya mitundu imeneyi inatha kupulumutsa dziko lawo kuchoka mʼdzanja langa? kodi ndi milungu iti mwa milungu ya mitundu ina ya anthuwo, imene makolo anga anayiwononga kotheratu, inatha kupulumutsa anthu ake mʼdzanja langa? nanga tsono allah wanuyo adzakupulumutsani mʼdzanja langa motani? choncho inu musalole kuti hezekiya akunamizeni ndi kukusocheretsani motere. musamukhulupirire, pakuti palibe mulungu wa mtundu wina uliwonse kapena ufumu wina uliwonse umene unatha kupulumutsa anthu ake kuchoka mʼdzanja langa kapena mʼdzanja la makolo anga. nanga bwanji allah wanuyo, sadzatha kukupulumutsani kuchoka mʼdzanja langa!” atsogoleri a ankhondo a senakeribu anapitiriza kuyankhula zotsutsana ndi mavawelomakonsonanti-yeahoh allah ndi mtumiki wake hezekiya. mfumunso inalemba makalata onyoza mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali, ndipo inanena zotsutsana naye izi: “monga momwe milungu ya anthu a mayiko ena sinathe kuwapulumutsa kuchoka mʼdzanja langa, chonchonso allah wa hezekiya sadzapulumutsa anthu ake kuchoka mʼdzanja langa.” kenaka iwo anafuwula mu chihebri kwa anthu a mu yerusalemu amene anali pa khoma, kuwaopseza ndi kuwachititsa mantha ndi cholinga choti alande mzindawo. iwo anayankhula za allah wa yerusalemu monga anayankhulira za milungu ya anthu ena a pa dziko lapansi, ntchito ya manja a anthu. mfumu hezekiya ndi mneneri yesaya mwana wa amozi anafuwulira kumwamba mʼpemphero chifukwa cha zimenezi. ndipo mavawelomakonsonanti-yeahoh anatumiza mngelo amene anadzapha anthu onse odziwa nkhondo ndi atsogoleri ndiponso oyangʼanira misasa ya mfumu ya ku asiriya. choncho senakeribu anabwerera kwawo wamanyazi. ndipo atalowa mʼnyumba ya mulungu wake, ena mwa ana ake anamupha ndi lupanga. kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anapulumutsa hezekiya ndi anthu a ku yerusalemu kuchoka mʼdzanja la senakeribu mfumu ya ku asiriya ndi mʼdzanja la anthu ena. mavawelomakonsonanti-yeahoh anawateteza ku mbali zonse. anthu ambiri anabweretsa zopereka kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh ku yerusalemu ndi mphatso zamtengowapatali kwa hezekiya mfumu ya yuda. kuyambira nthawi imeneyo hezekiya ankalemekezedwa kwambiri ndi mitundu ina yonse. pa nthawi imeneyo hezekiya anadwala ndipo anali pafupi kufa. iye anapemphera kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, amene anamuyankha ndi kumupatsa chizindikiro chodabwitsa. koma hezekiya anali ndi mtima wonyada ndipo sanachite molingana ndi kukoma mtima kumene allah anamuonetsera. choncho mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh unali pa iye ndi pa yuda ndi yerusalemu. koma kenaka hezekiya analapa za kunyada kwakeko, monga anachitanso anthu a mu yerusalemu. choncho mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh sunafike pa iwo pa nthawi ya hezekiya. hezekiya anali ndi chuma ndi ulemu wambiri ndipo anamanga nyumba zosungiramo chuma cha siliva wake ndi golide ndi za miyala yokongola, zokometsera zakudya, zishango ndi mtundu uliwonse wa zinthu zamtengowapatali. iye anamanganso nyumba zosungiramo tirigu, vinyo watsopano ndi mafuta a olivi, ndiponso anamanga nyumba zodyeramo ngʼombe zosiyanasiyana, ndi makola a nkhosa. iyeyo anamanga midzi ndipo anali ndi nkhosa ndi ngʼombe zambiri, pakuti allah anamupatsa chuma chambiri. ndi hezekiya amene anatseka ku mtunda kwa kasupe wa gihoni, ndi kumuwongolera kuti madzi ake apite mbali ya kumadzulo kwa mzinda wa davide. iye ankachita bwino pa ntchito iliyonse imene ankagwira. koma pamene nthumwi zotumizidwa ndi atsogoleri a ku babuloni zinabwera kudzamufunsa za chizindikiro chozizwitsa chimene chinachitika mʼdzikomo, allah anamusiya yekha, kumuyesa kuti adziwe zonse zimene zinali mu mtima mwake. zina ndi zina zokhudza ulamuliro wa hezekiya ndi ntchito za kudzipereka kwake zalembedwa mʼmasomphenya a yesaya mwana wa amozi, mʼbuku la mafumu a yuda ndi isreali. hezekiya anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda pa phiri pamene pali manda a zidzukulu za davide. ayuda onse ndi anthu a mu yerusalemu anamulemekeza atamwalira. ndipo manase mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake.

33

manase anali wa zaka khumi ndi ziwiri pamene anakhala mfumu, ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka 55. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, potsatira machitidwe a mitundu imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayithamangitsa pamaso pa aisraeli. iyeyo anamanganso malo opembedzerapo mafano amene hezekiya abambo ake anawaphwasula; anamanganso maguwa ansembe a baala ndi kupanga mafano a asera. iye amagwadira zolengedwa zonse zamlengalenga ndi kumazipembedza. manase anamanga maguwa mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, mʼmene mavawelomakonsonanti-yeahoh ananena kuti, “ine ndidzakhala mu yerusalemu mpaka muyaya.” mʼmabwalo onse awiri a nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh anamangamo maguwa ansembe a zolengedwa zonse zamlengalenga. iye ankakapereka ana ake aamuna ngati nsembe yopsereza ku chigwa cha hinomu, ankachita zamatsenga, kuwombeza ndi ufiti, ankakafunsira kwa woyankhula ndi mizimu ya anthu akufa. iye anachita zoyipa zambiri pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, kumukwiyitsa iyeyo. manase anatenga fano losema limene anapanga ndi kuliyika mʼnyumba ya allah, zimene allah ananena kwa davide ndi kwa mwana wake solomoni kuti, “mʼnyumba ya allah muno, mu yerusalemu muno, malo amene ndawasankha pakati pa mafuko onse a isreali, ndidzakhalamo mpaka muyaya. ine sindidzachotsanso phazi la aisraeli kuchoka mʼdziko limene ndawapatsa makolo ako, ngatitu iwowa adzasamalira kuchita chilichonse chimene ndinawalamulira za malamulo onse, malangizo ndi miyambo imene inapatsidwa kudzera mwa mose.” koma manase anasocheretsa anthu a ku yuda ndi yerusalemu, kotero anachita zoyipa zambiri kupambana mitundu imene mavawelomakonsonanti-yeahoh anayiwononga pamaso pa aisraeli. mavawelomakonsonanti-yeahoh anayankhula kwa manase ndi anthu ake, koma iwo sanasamaleko. kotero mavawelomakonsonanti-yeahoh anawatumizira atsogoleri a ankhondo a ku asiriya amene anagwira manase ukapolo, anayika ngowe mʼmphuno mwake, namumanga ndi zingwe zamkuwa ndi kupita naye ku babuloni. ali pa mavuto akewo anafunafuna kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake amukomere mtima ndipo anadzichepetsa kwakukulu pamaso pa allah wa makolo ake. ndipo atapemphera, mavawelomakonsonanti-yeahoh anakhudzidwa ndi kupempha kwakeko ndipo anamvera madandawulo ake. kotero anamubweretsanso ku yerusalemu ndi ku ufumu wake. ndipo manase anadziwa kuti mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi allah. zitapita izi iye anamanga khoma la kunja kwa mzinda wa davide kumadzulo kwa kasupe wa gihoni ku chigwa mpaka polowera ku chipata cha nsomba kuzungulira phiri la ofeli. iyeyo anakweza kwambiri khomalo. anayikanso atsogoleri a nkhondo ku mizinda yonse yotetezedwa ya yuda. iye anachotsa milungu yonse yachilendo ndi fano mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh komanso maguwa ansembe onse amene anamanga pa phiri la nyumba ya allah ndi mu yerusalemu, nazitayira kunja kwa mzinda. kenaka anabwezeretsa guwa lansembe la mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kupereka zopereka zachiyanjano ndiponso zopereka zamatamando ndipo anawuza yuda kuti atumikire mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali. komabe anthu anapitiriza kupereka nsembe ku malo achipembedzo, koma kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wawo yekha. zina ndi zina zokhudza ulamuliro wa manase, kuphatikiza mapemphero ake kwa allah wake ndi mawu amene alosi anayankhula kwa iye mʼdzina la mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, zalembedwa mʼmabuku a mafumu a isreali. pemphero lake ndi momwe allah anakhudzidwira ndi kupempha kwakeko, pamodzinso ndi machimo ake onse ndi kusakhulupirika kwake, ndiponso malo onse amene anamanga, malo azipembedzo ndi mafano a asera ndi mafano asanadzichepetse, zonse zalembedwa mʼmbiri ya alosi. manase anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda mʼnyumba yake yaufumu. ndipo amoni mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. amoni anali wa zaka 22 pamene anakhala mfumu ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka ziwiri. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh, monga anachitira manase abambo ake. amoni analambira ndi kupereka nsembe kwa mafano onse amene anapanga manase. koma kusiyana ndi abambo ake manase, iye sanadzichepetse pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. amoni anawonjeza kulakwa kwake. akuluakulu a amoni anamuchita chiwembu ndipo anamupha mʼnyumba yake yaufumu. koma anthu a mʼdzikomo anapha onse amene anakonzera chiwembu mfumu amoni, ndipo anayika mwana wake yosiya kukhala mfumu mʼmalo mwake.

34

yosiya anali wa zaka zisanu ndi zitatu pamene anakhala mfumu, ndipo analamulira mu yerusalemu kwa zaka 31. iye anachita zolungama pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi kutsata makhalidwe a davide abambo ake, osatembenukira kumanja kapena kumanzere. mʼchaka chachisanu ndi chitatu cha ulamuliro wake, iye akanalibe wamngʼono, anayamba kufunafuna allah wa davide abambo ake. mʼchaka cha khumi ndi chiwiri iye anayamba kuyeretsa yuda ndi yerusalemu kuchotsa malo azipembedzo, mafano a asera, milungu yosema ndi mafano owumbidwa. maguwa ansembe a baala anagwetsedwa iye atalamulira. anadula zidutswazidutswa maguwa ofukizira lubani amene anali pamwamba pake, ndipo anaphwanya mafano a asera, milungu ndi zifaniziro zake. anaziperapera ndipo anaziwaza pamwamba pa manda a amene ankapereka nsembe kwa mafanowo. iye anatentha mafupa a ansembe pa maguwa awo, kotero iye anayeretsa yuda ndi yerusalemu. ku mizinda ya manase, efereimu ndi simeoni mpaka kufika ku nafutali, ndiponso malo a mabanja owazungulira, iye anagwetsa maguwa ansembe ndi mafano a asera ndi kuphwanyaphwanya milungu yawo kukhala fumbi ndi kuduladula maguwa ofukizapo lubani mʼdziko lonse la isreali. atatero, anabwerera ku yerusalemu. mʼchaka cha 18 cha ulamuliro wa yosiya, atayeretsa dziko ndi yerusalemu, yosiya anatuma safani mwana wa azariya ndi maaseya, wolamulira mzinda pamodzi ndi yowa mwana wa yowahazi mlembi wolemba mbiri, kuti akonze nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake. iwo anapita kwa hilikiya, mkulu wa ansembe ndipo anamupatsa ndalama zimene zinaperekedwa mʼnyumba ya allah, zimene alevi amene anali alonda apakhomo analandira kuchokera kwa anthu a ku manase, efereimu ndi onse otsala a ku isreali ndiponso anthu onse ochokera ku yuda ndi benjamini ndi okhala mu yerusalemu. ndipo anazipereka mʼmanja mwa anthu amene anasankhidwa kuti ayangʼanire ntchito ya nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. anthu amenewa ankalipira antchito amene ankakonzanso nyumba ya allah. iwo anaperekanso ndalama kwa amisiri a matabwa ndi amisiri omanga nyumba kuti agule miyala yosema ndi matabwa a phaso la nyumba ndi nsichi zomangira zomwe mfumu ya yuda inalekerera kuti zigwe ndi kuwonongeka. anthuwa anagwira ntchitoyi mokhulupirika. amene ankawayangʼanira anali yahati ndi obadiya, alevi ochokera ku banja la merari, ndi zekariya ndi mesulamu ochokera ku banja la kohati. alevi onse amene anali aluso loyimbira zida za nyimbo ankayangʼanira anthu onyamula katundu, namatsogolera anthu onse amene ankagwira ntchito iliyonse yotumikira. alevi ena anali alembi, akapitawo ndiponso alonda apamakomo. pa nthawi imene ankatulutsa ndalama zimene anabwera nazo ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh, wansembe hilikiya anapeza buku la malamulo limene linaperekedwa kudzera mwa mose. hilikiya anati kwa safani, mlembi wa zochitika, “ine ndapeza buku la malamulo mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh.” iye analipereka kwa safani. ndipo safani anapita nalo bukulo kwa mfumu ndi kumufotokozera kuti: “akuluakulu anu akuchita zonse zimene zinapatsidwa kwa iwo. iwo alipira ndalama zimene zinali mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndipo azipereka kwa akapitawo ndi anthu antchito.” kenaka safani, mlembi wa zochitika anawuza mfumu, “wansembe, hilikiya wandipatsa ine buku ili.” ndipo safani anawerenga bukulo pamaso pa mfumu. mfumu itamva mawu a buku la malamulo, inangʼamba mkanjo wake. iye analamula izi kwa hilikiya, ahikamu mwana wa safani, abidoni mwana wa mika, safani mlembi wa zochitika ndi asaya mtumiki wa mfumu: “pitani ndipo mukafunse mavawelomakonsonanti-yeahoh mʼmalo mwanga ndi mʼmalo mwa otsala a isreali ndi yuda za zimene zalembedwa mʼbuku limene lapezekali. mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi waukulu umene watsanulidwa pa ife chifukwa makolo athu sanasunge mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. iwo sanachite motsatira zonse zimene zalembedwa mʼbuku ili.” hilikiya pamodzi ndi anthu amene anawatuma aja, anapita kukayankhula ndi mneneri wamkazi hulida, amene anali mkazi wa salumu mwana wa tokati, mwana wa hasira, wosunga zovala zaufumu. hulida ankakhala mu yerusalemu, mʼdera lachiwiri la mzindawo. iye anati kwa anthuwo, “mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali akuti, muwuzeni munthu amene wakutumani kwa ineyo kuti, ‘mavawelomakonsonanti-yeahoh akunena kuti, ine ndidzabweretsa mavuto pamalo pano ndi pa anthu ake, matemberero onse amene alembedwa mʼbukuli amene awerengedwa pamaso pa mfumu ya yuda. chifukwa iwo anasiya ine ndi kufukiza lubani kwa milungu ina ndi kuwutsa mkwiyo wanga ndi zonse zimene manja awo anapanga, mkwiyo wanga udzatsanulidwa pamalo pano ndipo sudzazimitsidwa.’ uzani mfumu ya yuda imene yakutumani kuti mudzafunse kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali, ‘chimene mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa isreali akunena mokhudzana ndi mawu amene mwamva ndi ichi: pakuti mtima wako walapa, ndipo wadzichepetsa wekha pamaso pa allah pamene unamva zimene iye ananena motsutsa malo ano ndi anthu ake, ndipo chifukwa iwe unadzichepetsa wekha pamaso pa ine ndi kungʼamba zovala zako ndi kulira pamaso panga, ndamva pemphero lako, atero mavawelomakonsonanti-yeahoh. tsono ine ndidzakutengera kwa makolo ako, ndipo udzayikidwa mʼmanda mwamtendere. maso ako sadzaona mavuto onse amene ine ndidzabweretsa pa malo ano ndi pa iwo amene amakhala pano.’ ” choncho iwo anatenga yankho lakelo ndi kubwerera kwa mfumu. ndipo mfumu inasonkhanitsa pamodzi akuluakulu onse a yuda ndi yerusalemu. iye anapita ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh pamodzi ndi anthu a yuda, anthu a mu yerusalemu, ansembe ndi alevi, anthu onse kuyambira wamngʼono mpaka wamkulu. iye anawerenga pamaso pawo mawu onse a buku la chipangano, limene linapezeka mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. mfumu inayimirira pa chipilala chake ndipo inachitanso pangano pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh: kutsatira mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndi kusunga malamulo ake, machitidwe ake ndi malangizo ake ndi mtima wake wonse ndi moyo wake wonse, ndi kumvera mawu a pangano olembedwa mʼbukulo. tsono yosiya anawuza aliyense amene anali mu yerusalemu ndi benjamini kuti azisunga panganoli. anthu a mu yerusalemu anachita izi motsata pangano la allah, allah wa makolo awo. yosiya anachotsa mafano onse onyansa mʼdziko lonse limene linali la aisraeli ndipo anawuza onse amene anali mu isreali kutumikira mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo. pa masiku onse a moyo wake, iye sanaleke kutsatira mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo.

35

yosiya anachita chikondwerero cha paska wa mavawelomakonsonanti-yeahoh mu yerusalemu, ndipo mwana wankhosa wa paska anaphedwa pa tsiku la khumi ndi chinayi la mwezi woyamba. iye anasankha ansembe pa maudindo awo ndipo anawalimbikitsa pa ntchito ya mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anati kwa alevi amene amalangiza aisraeli onse omwe anadzipatula kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh: ikani bokosi lopatulika mʼnyumba ya allah amene solomoni mwana wa davide mfumu ya isreali anamanga. lisamanyamulidwe pa mapewa anu. tsopano tumikirani mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu ndi anthu ake aisraeli. mukhale mʼmagulu anu molingana ndi mabanja anu, molingana ndi momwe analembera davide mfumu ya isreali ndiponso mwana wake solomoni. “muziyima ku malo opatulika pamodzi ndi gulu la alevi oyimira gulu lililonse lalingʼono la mabanja a abale anu amene ndi anthu wamba. muzipha ana ankhosa a paska, muzidzipatula nokha ndi kuwakonzera abale anu ana ankhosa awo, kuchita zimene mavawelomakonsonanti-yeahoh analamulira mwa mose.” yosiya anapereka kwa anthu wamba onse ana ankhosa ndi ana ambuzi okwanira 30,000 ndi ngʼombe zazimuna 3,000, zopereka za paska zonse zochokera pa chuma chake cha mfumu. akuluakulu akenso anapereka mwaufulu kwa anthu ndi kwa ansembe ndi alevi. hilikiya, zekariya ndi yehieli oyangʼanira ntchito ya mʼnyumba ya allah anapereka kwa ansembe zopereka za paska 2,600 ndi ngʼombe 300. konaniya nayenso pamodzi ndi semaya ndi netaneli, abale ake ndi hasabiya, yeiyeli ndi yozabadi, atsogoleri a alevi, anapereka nsembe za paska 5,000 ndi ngʼombe 500 kwa alevi. mwambo unakonzedwa ndipo ansembe anayima pamalo pawo pamodzi ndi alevi mʼmagulu awo monga mfumu inalamulira. ana ankhosa a paska anaphedwa ndipo ansembe anawaza magazi amene anaperekedwa kwa iwo pamene alevi anali kusenda nyamazo. iwo anayika padera nsembe zopsereza kuti azipereke kwa magulu angʼonoangʼono a mabanja a anthu kuti apereke kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh monga zinalembedwa mʼbuku la mose. ndipo anachita chimodzimodzi ndi ngʼombe. anawotcha nyama za paska monga momwe zinalembedwera ndi kuwiritsa zopereka zopatulika mʼmiphika, mʼmitsuko ndi mʼziwaya ndipo anazipereka mofulumira kwa anthu onse. izi zitatha, anakonza zawo ndi za ansembe chifukwa ansembe, zidzukulu za aaroni, anali otanganidwa kupereka nsembe zopsereza ndi mafuta a nyama mpaka madzulo. choncho alevi amakonza zawo ndi za ansembe, ana a aaroni. anthu oyimba nyimbo, zidzukulu za asafu, anali pa malo awo potsata zomwe analemba davide, asafu, hemani ndi yedutuni mlosi wa mfumu. alonda apazipata anali pa chipata chilichonse ndipo kunali kosafunika kuti achoke pa ntchito yawo, poti abale awo alevi ankawakonzera zonse. kotero pa nthawi imeneyi ntchito yonse ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ya chikondwerero cha paska ndi nsembe zopsereza pa guwa la mavawelomakonsonanti-yeahoh inachitika monga analamulira mfumu yosiya. aisraeli amene analipo anachita chikondwerero cha paska pa nthawi imeneyi ndi kuchita mwambo wa chikondwerero cha buledi wopanda yisiti, kwa masiku asanu ndi awiri. paska yofanana ndi iyi sinachitikepo ku isreali kuyambira nthawi ya samueli ndipo palibe mmodzi mwa mafumu a isreali anachitapo chikondwerero cha paska ngati anachitira yosiya pamodzi ndi ansembe, alevi ndi ayuda onse ndi aisraeli amene anali pamodzi ndi anthu a mu yerusalemu. chikondwerero cha paska ichi chinachitika mʼchaka cha 18 cha ulamuliro wa yosiya. zimenezi zitachitika, pamene yosiya anakonzanso nyumba ya allah, neko mfumu ya igupto inapita kukachita nkhondo ku karikemesi ku mtsinje wa yufurate, ndipo yosiya anapita kukamenyana naye. koma neko anatumiza amithenga kwa iye kunena kuti, “kodi pali mkangano wanji pakati pa iwe ndi ine, iwe mfumu ya yuda? ine sindikuthira nkhondo iwe pa nthawi ino, koma nyumba imene ndili nayo pa nkhondo. allah wandiwuza kuti ndifulumize choncho leka kutsutsana ndi allah amene ali ndi ine, mwina adzakuwononga.” komabe yosiya sanatembenuke kumusiya iyeyo, koma anadzizimbayitsa ndi kukalowa mʼnkhondo. iye sanamvere zimene neko ananena molamulidwa ndi allah koma anapita kukamenyana naye ku chigwa ku megido. anthu oponya mivi analasa mfumu yosiya, ndipo iye anawuza akuluakulu ake, “chotseni. ndavulazidwa kwambiri.” choncho anamuchotsa iye mʼgaleta lake, ndipo anamuyika mʼgaleta lina limene anali nalo ndipo anabwera naye ku yerusalemu kumene anamwalirira. iye anayikidwa mʼmanda a makolo ake. ndipo ayuda ndi yerusalemu yense anamulira. yeremiya anapeka nyimbo za maliro chifukwa cha yosiya, ndipo mpaka lero lino amuna ndi akazi onse oyimba amakumbukira yosiya pa nyimbo zawo za maliro. izi zinakhala mwambo mu isreali ndipo zinalembedwa mʼnyimbo za maliro. zochitika zina za ulamuliro wa yosiya ndi ntchito za kudzipereka kwake, monga zinalembedwa mʼmalamulo a mavawelomakonsonanti-yeahoh, zochitika zonse, kuyambira pachiyambi mpaka pa mapeto, zalembedwa mʼbuku la mafumu a isreali ndi yuda.

36

tsono anthu a mʼdzikomo anatenga yehowahazi mwana wa yosiya namuyika kukhala mfumu mu yerusalemu mʼmalo mwa abambo ake. yowahazi anali wa zaka 23 pamene anakhala mfumu ndipo analamulira mu yerusalemu kwa miyezi itatu. mfumu ya igupto inamuchotsa pa udindo wa ufumu mu yerusalemu ndipo inakhometsa msonkho dziko la yuda wa makilogalamu 3,400 asiliva ndi agolide. mfumu ya igupto inakhazika eliyakimu, mʼbale wake wa yehowahazi kukhala mfumu ya yuda ndi yerusalemu ndipo anasintha dzina la eliyakimu kukhala yehoyakimu. koma neko anatenga yowahazi mʼbale wake wa eliyakimu ndi kupita naye ku igupto. yehoyakimu anali wa zaka 25 pamene anakhala mfumu, ndipo analamulira mu yerusalemu zaka 11. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake. nebukadinezara, mfumu ya ku babuloni anachita naye nkhondo ndipo anamumanga ndi zingwe zamkuwa ndi kumutenga kupita naye ku babuloni. nebukadinezara anatenganso zipangizo za ku nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh kupita nazo ku babuloni ndipo anaziyika mʼnyumba ya allah wake kumeneko. zochitika zina za pa ulamuliro wa yehoyakimu, zinthu zonyansa zimene anachita ndi zonse zinapezeka kuti zinali zomutsutsa zalembedwa mʼbuku la mafumu a isreali ndi yuda. ndipo yehoyakini mwana wake analowa ufumu mʼmalo mwake. yehoyakini anali ndi zaka 21 pamene anakhala mfumu ndipo analamulira mu yerusalemu kwa miyezi itatu ndi masiku khumi. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh. nthawi ya mphukira, mfumu nebukadinezara inayitanitsa yehoyakini ndipo inapita naye ku babuloni, pamodzi ndi ziwiya zamtengowapatali za mʼnyumba ya allah wa mavawelomakonsonanti-yeahoh, ndipo anayika zedekiya malume wake kukhala mfumu ya yuda ndi yerusalemu. zedekiya anali ndi zaka 21 pamene ankakhala mfumu, ndipo analamulira mu yerusalemu zaka 11. iye anachita zoyipa pamaso pa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake ndipo sanadzichepetse yekha pamaso pa mneneri yeremiya amene ankayankhula mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh. iye anawukiranso mfumu nebukadinezara amene anamulumbiritsa mʼdzina la allah. iyeyo anali wosamva ndipo anawumitsa mtima wake. sanatembenukire kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wa isreali. kuwonjezera apo, atsogoleri onse a ansembe ndi anthu ena anapitirapitira kukhala osakhulupirika, kutsatira machitidwe onse onyansa a mitundu ina ndi kudetsa nyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo, imene anayipatula mu yerusalemu. mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wa makolo awo, ankatumiza mawu kwa iwo kudzera kwa amithenga ake kawirikawiri, chifukwa ankawamvera chisoni anthu ake ndi malo ake okhalapo. koma iwo ananyoza amithenga a allah, anapeputsa mawu awo ndipo ankaseka aneneri ake mpaka anawutsa mkwiyo wa mavawelomakonsonanti-yeahoh pa anthu ake ndipo panalibenso mankhwala owachiritsa. mavawelomakonsonanti-yeahoh anabweretsa mfumu ya anthu a ku babuloni, imene inapha anyamata awo ndi lupanga ku malo opatulika, ndipo sanasiye kaya mnyamata kapena mtsikana, wamkulu kapena wokalamba. allah anapereka onsewo kwa nebukadinezara. iye ananyamula kupita nazo ku babuloni zipangizo zonse za mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wawo, zazikulu ndi zazingʼono zomwe, ndi chuma cha mʼnyumba ya mavawelomakonsonanti-yeahoh ndiponso chuma cha mfumu ndi akuluakulu ake. iwo anayatsa moto nyumba ya allah, ndipo anagwetsa makoma a yerusalemu. anatentha moto nyumba zonse zaufumu ndipo anawononga chilichonse chimene chinali chofunika. iye anagwira ukapolo anthu otsala amene anapulumuka ku lupanga ndi kupita nawo ku babuloni, ndipo anakhala antchito ake ndi ana ake mpaka pamene ufumu wa peresiya unakhazikitsidwa. dziko linakondwera ndi masabata ake. pa nthawi yonse ya chipasuko chake nthaka inapuma, mpaka zaka 70 zinakwana pokwaniritsa mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anayankhula kudzera mwa yeremiya. mʼchaka choyamba cha koresi mfumu ya peresiya, pofuna kukwaniritsa mawu a mavawelomakonsonanti-yeahoh amene anayankhula kudzera mwa yeremiya, mavawelomakonsonanti-yeahoh anakhudza mtima wa mfumu ya peresiya kuti alengeze mu ufumu wake wonse ndipo anazilemba: chimene mfumu koresi ya peresiya ikunena ndi ichi: “mavawelomakonsonanti-yeahoh, allah wakumwamba wandipatsa ine mafumu onse a dziko lapansi ndipo wandisankha kuti ndimumangire nyumba ya allah ku yerusalemu ku yuda. aliyense wa anthu ake pakati panu, mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wake akhale naye, ndipo apite.”

romans

1

ndine paulo, mtumiki wa khristu yeahoswa, woyitanidwa ndi allah kukhala mtumwi. ndinapatulidwa kuti ndilalikire uthenga wabwino wa allah umene analonjeza kale mʼmalemba oyera kudzera mwa aneneri ake. uthengawu ndi wonena za mwana wake amene mwa umunthu wake anali wochokera mwa davide. iyeyu ndi amene anatsimikizidwa kukhala mwana wa allah mwamphamvu za mzimu woyera pamene anauka kwa akufa. kudzera mwa ambuye athu yeahoswa khristu, ife tinalandira chisomo chokhala atumwi oyitana anthu a mitundu yonse kuti amukhulupirire ndi kumumvera mwachikhulupiriro kuti dzina lake lilemekezedwe. inunso muli mʼgulu la amitundu oyitanidwawo kukhala ake a yeahoswa khristu. ndikulembera kwa onse okhala ku roma amene allah amakukondani nakuyitanani kuti mukhale oyera mtima. chisomo ndi mtendere zochokera kwa allah atate athu ndi kwa ambuye yeahoswa khristu zikhale ndi inu. poyamba, ndikuthokoza allah wanga kudzera mwa yeahoswa khristu chifukwa cha nonsenu, pakuti pa dziko lonse lapansi anthu akukamba za chikhulupiriro chanu. allah amene ndimamutumikira ndi mtima wanga onse polalikira uthenga wabwino wa mwana wake, ndi mboni yanga kuti ndimakupemphererani nthawi zonse. mʼmapemphero anga, nthawi zonse, ndimapemphera kuti ngati nʼkotheka mwachifuniro cha allah, njira inditsekukire kuti ndibwere kwanuko. ine ndikulakalaka kukuonani kuti ndikugawireni mphatso zina zauzimu kuti zikulimbikitseni ndiponso kuti tonsefe tilimbikitsane mʼchikhulupiriro wina ndi mnzake. abale, ine sindifuna kuti mukhale osadziwa kuti nthawi zambiri ndakhala ndikufuna zobwera kwanuko, koma mpaka pano pali zolepheretsa, ndi cholinga choti ndidzapezeko zipatso pakati panupo monga momwe ndakhala ndikuchitira pakati pa a mitundu ina. ine ndi wokakamizidwa ndi udindo wotumikira agriki pamodzi ndi omwe si agriki, kwa anzeru ndi kwa opusa omwe. pa chifukwa chimenechi, ine ndikufunitsitsa kulalikira uthenga wabwino kwa inunso amene muli ku roma. ine sindichita manyazi ndi uthenga wabwino chifukwa ndiwo mphamvu za allah zopulumutsa aliyense amene akhulupirira, poyamba myuda, kenaka mhelene. pakuti mu uthenga wabwino anawulula kuti chilungamo chimachokera kwa allah. kuyambira pachiyambi mpaka potsiriza ndi chilungamo chobwera mwachikhulupiriro, monga kwalembedwera kuti, “wolungama adzakhala ndi moyo mwachikhulupiriro.” mkwiyo wa allah ukuonekera kuchokera kumwamba. ukutsutsana ndi kusapembedza konse ndi kuyipa kwa anthu amene amapondereza choonadi mwa chikhalidwe chawo choyipa. za allah zimene zingathe kudziwika, ndi zomveka bwino kwa iwo pakuti allah anazionetsera kwa iwo. pakuti kuyambira pamene dziko lapansi linalengedwa, zinthu zosaoneka za allah, mphamvu zake zosatha ndi chikhalidwe cha umulungu, zakhala zikuoneka bwinobwino. akhala akuzindikira poona zimene allah analenga, kotero kuti anthu sangathe kuwiringula. ngakhale iwo anadziwa allah, sanamulemekeze ngati allah kapena kumuthokoza, koma maganizo awo anasanduka wopanda pake ndipo mʼmitima yawo yopusa munadzaza mdima. ngakhale ankadzitama kuti ndi anzeru, anasanduka opusa. iwo anasinthanitsa ulemerero wa allah wosafa ndi mafano opangidwa ndi manja wooneka ngati munthu amene amafa, kapena ngati mbalame, ndi nyama kapena zokwawa. nʼchifukwa chake allah anawasiya kuti azingochita zilakolako zochititsa manyazi zauchimo zomwe mitima yawo inkafuna. zotsatira zake anachita za chiwerewere wina ndi mnzake kunyazitsa matupi awo. iwo anasinthanitsa choonadi cha allah ndi bodza ndipo anapembedza ndi kutumikira zinthu zolengedwa mʼmalo mwa mlengi amene ali woyenera kutamandidwa mpaka muyaya. ameni. chifukwa cha ichi, allah anawasiya kuti azitsata zilakolako zochititsa manyazi. ngakhale akazi omwe anasiya machitidwe achibadwidwe pa za ukwati, namachita machitidwe ena otsutsana ndi chibadwa chawo. chimodzimodzinso amuna analeka machitidwe a ukwati ndi akazi nʼkumakhumbana amuna okhaokha. amuna ankachita zochitisa manyazizi ndi amuna anzawo, ndipo analandira chilango choyenera molingana ndi zochita zawo zachitayikozo. ndipo popeza anaona kuti nʼchopanda nzeru kumvera allah, iye anawasiya kuti atsatire maganizo achitayiko kuti achite zosayenera kuchitazo. iwo ndi odzazidwa ndi mtundu uliwonse wa makhalidwe oyipa, zonyansa, umbombo ndi dumbo. iwo ndi odzazidwa ndi kaduka, kupha, mikangano, chinyengo ndi udani. iwowo ndi amiseche, osinjirira, odana ndi allah, achipongwe, odzitama ndi odzitukumula. iwo amapeza njira zochitira zoyipa. samvera makolo awo, alibe nzeru, chikhulupiriro, sakhudzidwa mu mtima ndipo ndi ankhanza. ngakhale kuti amadziwa chiweruzo cholungama cha allah chakuti amene amachita zinthu zotere amayenera imfa, iwo sangopitiriza chabe zimenezi, koma amavomerezanso amene amazichita zimenezi.

2

choncho, iwe amene umaweruza munthu wina, ulibe pokanira pakuti nthawi iliyonse pamene uweruza wina ukudzitsutsa wekha chifukwa iwe amene umaweruzawe umachitanso zinthu zomwezo. tsopano ife tikudziwa kuti chiweruzo cha allah, chotsutsa amene amachita zinthu zotere, nʼchokhazikika pa choonadi. kodi ukuganiza kuti udzathawa chiweruzo cha allah iwe munthu wamba, pamene uweruza ena, iwe ndi kumachitanso zomwezo? kodi kapena ukupeputsa kukoma mtima kwa allah, kuleza mtima kwake ndi kupirira kwake? kodi sukuzindikira kuti kukoma mtima kwakeko, nʼkofuna kuti iweyo ulape machimo ako? koma pakuti ndiwe wosamvera ndi wa mtima wosafuna kulapa, ukudzisungira chilango pa tsiku la mkwiyo wa allah, pamene chiweruzo cholungama cha allah chidzaonetsedwa. allah adzabwezera aliyense molingana ndi ntchito zake. iye adzapereka moyo wosatha kwa amene amafunafuna ulemerero, ulemu ndi moyo pochita ntchito zabwino mopirira. koma allah adzakhuthulira mkwiyo ndi ukali wake pa amene amachita zofuna zawo ndi kukana choonadi nʼkumatsatira zoyipa. masautso ndi zowawa zidzagwera munthu aliyense amene amachita zonyansa, kuyambira myuda kenaka anthu a mitundu ina. koma ulemerero, ulemu ndi mtendere zidzakhala kwa aliyense amene amachita zabwino, kuyambira myuda kenaka anthu a mitundu ina. pajatu allah alibe tsankho. onse amene amachimwa osadziwa malamulo, adzawonongeka ngakhale kuti sadziwa malamulowo. ndipo onse amene amachimwa akudziwa malamulo adzaweruzidwa potsata malamulowo. pakuti si amene amangomva malamulo amene amakhala wolungama pamaso pa allah, koma ndi okhawo amene amachita zili mʼmalamulomo amene adzatchedwa olungama. ndithu, pamene a mitundu ina, amene alibe malamulo, koma mwachikhalidwe chawo amachita zimene zili mʼmalamulo, iwowo ndi malamulo pa iwo okha, ngakhale kuti alibe malamulowo. ntchito zawo zimaonetsa kuti malamulowo alembedwa mʼmitima mwawo. chikumbumtima chawonso chimawachitira umboni pakuti maganizo awo amawatsutsa kapena kuwavomereza. izi zidzachitika pa tsiku limene allah adzaweruza zinsinsi za anthu kudzera mwa yeahoswa khristu, monga momwe uthenga wanga wabwino unenera. koma iweyo, amene umadzitcha kuti ndiwe myuda, umadalira malamulo, ndipo umanyadira ubale wako ndi allah, ngati umadziwa chifuniro chake, ndi kudziwa zoyenera kuchita chifukwa unaphunzitsidwa ndi malamulo; ngati umadziwadi kuti ndiwe mtsogoleri wa osaona, nyale yowunikira amene ali mu mdima, mlangizi wa anthu opusa, mphunzitsi wa makanda, chifukwa umadziwa kuti mʼmalamulo uli nayo nzeru yonse ndi choonadi, tsono, iwe amene umaphunzitsa ena, sudziphunzitsa wekha kodi? kodi iwe amene umalalikira kuti anthu asabe, umabanso? kodi iwe amene umanena kuti anthu asachite chigololo, umachitanso chigololo? kodi iwe amene umanyasidwa ndi mafano, umalandanso za mʼnyumba zopembedzera mafanowo? kodi iwe amene umadzitama ndi malamulo, umamuchititsa manyazi allah posamvera malamulowo? monga kwalembedwa, “dzina la allah likuchitidwa chipongwe pakati pa a mitundu ina chifukwa cha inu.” mdulidwe umakhala ndi phindu ngati usunga malamulo, koma ngati sumvera malamulo, iweyo umakhala ngati kuti sunachite mdulidwe. ngati amene sanachite mdulidwe achita zomwe zili mʼmalamulo, kodi sadzatengedwa ngati ochita mdulidwe? munthu amene sanachite mdulidwe mʼthupi koma amamvera malamulo adzakutsutsa iwe wosamvera malamulowe, ngakhale kuti uli nawo malamulo olembedwawo. myuda weniweni si amene angooneka ngati myuda pamaso pa anthu, ndipo mdulidwe weniweni si umene umangochitika mʼthupi pamaso pa anthu. ayi, myuda weniweni ndi amene ali myuda mu mtima mwake, ndipo mdulidwe weniweni ndi wa mtima, wochitika ndi mzimu, osati ndi malamulo olembedwa. woyamikira munthu wotere ndi allah, osati anthu ayi.

3

nanga kodi pali ubwino wotani pokhala myuda, kapena muli ubwino wanjinso mu mdulidwe? ubwino wake ndi wambiri mʼnjira zonse! choyambirira iwo anapatsidwa mawu a allah kuti awasunge. nanga zili bwanji ngati ena analibe chikhulupiriro? kodi kupanda chikhulupiriro kwawo kukanalepheretsa kukhulupirika kwa allah? ayi. mʼnjira iliyonse ayi! allah akhale woona, ndi munthu aliyense akhale wonama. monga kwalembedwa kuti, “kotero kuti inu mwapezeka kuti ndinu wolungama pamene muyankhula ndi kupambana pamene muweruza.” koma ngati kuyipa mtima kwathu kuonetsa poyera kuti allah ndi wolungama, ife tinganene chiyani? kodi tinganene kuti allah ndi wosalungama pamene aonetsa mkwiyo wake pa ife? (ine ndikuyankhula monga mmene anthu ena amayankhulira). ayi. mʼnjira iliyonse ayi! ngati zikanakhala zotero, kodi allah akanaweruza bwanji dziko lapansi? wina atanena kuti, “ngati kunama kwanga kukuonetsa koposa kuti allah ndi woona, ndi kuwonjezera pa ulemerero wake, nanga nʼchifukwa chiyani ndikuweruzidwa kuti ndine wochimwa?” nʼchifukwa chiyani osanena kuti, monga ena amanena mosasamala kuti, “tiyeni tichite zoyipa kuti zabwino zionekere?” anthu onena zoterewa kulangidwa kwawo ndi koyenera. kodi timalize bwanji? kodi ayuda ndife oposa anthu ena? ayi. mʼnjira iliyonse ayi! ife tinanena kale kuti ayuda ndi a mitundu ina omwe ndi ochimwa. monga kwalembedwa kuti, “palibe munthu wolungama, inde palibe ndi mmodzi yemwe. palibe ndi mmodzi yemwe amene amazindikira, palibe amene amafunafuna allah. onse apatukira kumbali, onse pamodzi asanduka opandapake. palibe ndi mmodzi yemwe amene amachita zabwino, palibe ngakhale mmodzi.” “kummero kwawo kuli ngati manda apululu; ndi lilime lawo amayankhula zachinyengo.” “ululu wa mamba uli pa milomo yawo.” “mʼkamwa mwawo ndi modzaza ndi zotemberera ndi mawu owawa.” “mapazi awo afulumira kukakhetsa magazi. kusakaza ndi chisoni kumaonekera mʼnjira zawo, ndipo njira ya mtendere sayidziwa.” “saopa allah ndi pangʼono pomwe.” tsopano tikudziwa kuti chilichonse malamulo amanena, amanena kwa amene amalamulidwa ndi malamulowo, ndi cholinga chakuti aliyense asowe chonena, ndipo dziko lonse lidzayimbidwa mlandu ndi allah. chifukwa chake palibe mmodzi amene adzayesedwa wolungama pamaso pake chifukwa chosunga malamulo, kuti ife timazindikira tchimo kupyolera mu malamulo. koma tsopano chilungamo chochokera kwa allah, osati chochokera ku malamulo, chaonetsedwa. ichi ndi chimene malamulo ndi aneneri amachitira umboni. timakhala olungama pamaso pa allah pamene takhulupirira yeahoswa khristu. allah amachitira zimenezi anthu onse amene akhulupirira khristu. palibe kusiyana pakati pa myuda ndi a mitundu ina, pakuti onse anachimwa naperewera pa ulemerero wa allah ndipo onse alungamitsidwa mwaulere mwa chisomo chake chifukwa cha khristu yeahoswa amene anawawombola. allah anamupereka iyeyu kuti pokhetsa magazi ake, akhale nsembe yokhululukira machimo. allah anachita zimenezi kufuna kuonetsa chilungamo chake. chifukwa cha kuleza mtima kwake, sanalange anthu chifukwa cha machimo amene anachita kale. iye anachita izi kuti aonetse chilungamo chake lero lino. anthu azindikire kuti iye ndi wolungama ndipo amalungamitsa aliyense amene akhulupirira yeahoswa. nanga tsono pamenepa munthu anganyadenso? kunyadatu kwachotsedwa. chifukwa cha malamulo? kodi malamulo samafuna ntchito za munthu? ayi, koma mwachikhulupiriro. ife tikunenabe kuti munthu amalungamitsidwa mwachikhulupiriro osati mwakusunga malamulo. kodi allah ndi allah wa ayuda okha? kodi si allah wa a mitundu inanso? inde wa a mitundu inanso, popeza ndi allah mmodzi yemweyo amene adzalungamitsa mwachikhulupiriro ochita mdulidwe ndi osachita mdulidwe kudzera mʼchikhulupiriro chomwecho. kodi tsono ife, tikutaya malamulo pamene tikunena kuti pafunika chikhulupiriro? ayi. mʼnjira iliyonse ayi! komatu ife tikukwaniritsadi malamulo.

4

nanga tsono tidzati chiyani za abrahamu kholo lathu, iyeyu anapezana ndi zotani pa nkhani imeneyi? kunena zoona, abrahamu akanalungamitsidwa ndi ntchito zake, akanakhala nako kanthu kodzitamandira, koma osati pamaso pa allah. kodi malemba akuti chiyani? “abrahamu anakhulupirira allah, ndipo ichi chinamuchititsa kukhala wolungama.” tsopano munthu amene wagwira ntchito, malipiro ake satengedwa kukhala ngati mphatso koma zimene anayenera kulandira. koma kwa munthu amene sanagwire ntchito ndipo akhulupirira allah amene amalungamitsa ochimwa, chikhulupiriro chakecho chimatengedwa kukhala chilungamo. davide ponena zomwezi pamene anayankhula za kudala kwa munthu amene allah amulungamitsa osati chifukwa cha ntchito zake akuti, “odala ndi amene zoyipa zawo zakhululukidwa; amene machimo awo afafanizidwa. ngodala munthu amene machimo ake ambuye sadzawakumbukiranso.” kodi madalitso amenewa ali kwa ochita mdulidwe okha kapena kwa amene sanachitepo mdulidwe? ife takhala tikunena kuti chikhulupiriro cha abrahamu chinamuchititsa kukhala wolungama. kodi chinatengedwa bwanji? kodi nʼkuti iye atachita mdulidwe kapena asanachite? osati atachita mdulidwe koma asanachite! ndipo iye anachita mdulidwe ngati chizindikiro ndi chitsimikizo cha kulungama kumene anali nako mwachikhulupiriro pomwe anali asanachite mdulidwe. choncho, iye ndi kholo la onse amene akhulupirira koma sanachite mdulidwe, ndi cholinga chakuti alungamitsidwe. ndipo iyenso ndiyenso kholo la ochita mdulidwe osati amene anangochita mdulidwe kokha koma amene amatsata chitsanzo cha chikhulupiriro chimene kholo lathu abrahamu anali nacho asanachite mdulidwe. abrahamu ndi zidzukulu zake sanalandire lonjezano lakuti adzalandira dziko lapansi kudzera mu malamulo, koma kudzera mu chilungamo chimene chimabwera ndi chikhulupiriro. pakuti ngati amene amadalira malamulo ndiye olowa mʼmalo, ndiye kuti chikhulupiriro nʼchopanda pake ndipo lonjezano ndi lopanda phindu chifukwa malamulo anabweretsa chilango. ndipo kumene kulibe malamulo kulibenso kuwalakwitsa. motero, timalandira lonjezo mwachikhulupiriro. laperekedwa mwachisomo kuti patsimikizidwe kuti lonjezolo liperekedwa kwa ana ndi zidzukulu zonse za abrahamu, osati kwa iwo okha amene amatsatira malamulo komanso kwa iwo amene ali ndi chikhulupiriro cha abrahamu. iye ndiye kholo la ife tonse. monga kwalembedwa kuti, “ine ndakusandutsa kukhala kholo la mitundu yambiri.” iye ndiye kholo lathu pamaso pa allah, amene anamukhulupirira, allah amene amapereka moyo kwa akufa ndipo amapereka moyo kwa zinthu zopanda moyo. ngakhale zinali zosayembekezeka, abrahamu anakhulupirira ndi chiyembekezo kuti adzakhala kholo la mitundu yambiri. izi ndi monga zinanenedwa kwa iye kuti, “ndi mmene adzakhalire ana ako ndi zidzukulu zako.” iye sanafowoke mʼchikhulupiriro. anadziwa choonadi cha thupi lake kuti linali lakufa popeza anali ndi zaka pafupifupi 100 ndiponso mimba ya sara inali yowuma. komabe iye sanagwedezeke chifukwa chosakhulupirira pa zokhudzana ndi lonjezo la allah. iye analimbikitsidwa mʼchikhulupiriro chake ndi kupereka ulemerero kwa allah. anatsimikiza mu mtima mwake kuti allah anali ndi mphamvu yochita chomwe analonjeza. nʼchifukwa chake “chinamuchititsa kukhala wolungama.” mawu akuti, “chinatengedwa kwa iye” sanalembedwe chifukwa cha iye yekha, komanso chifukwa ife amene allah adzatiyesa olungama, ife amene tikhulupirira mwa iye amene anamuukitsa kwa akufa, yeahoswa ambuye athu. iye anaperekedwa kuti aphedwe chifukwa cha machimo athu ndipo anaukitsidwa ndi kukhala ndi moyo kuti tilungamitsidwe.

5

tsopano popeza tayesedwa olungama mwa chikhulupiriro, tili ndi mtendere ndi allah kudzera mwa ambuye athu yeahoswa khristu. iyeyo ndiye amene anatsekulira njira mwachikhulupiriro yolowera mʼchisomo mʼmene takhazikikamo. ndipo tikukondwerera chiyembekezo cha ulemerero wa allah. koma si pokhapo ayi, koma ife tikukondweranso mʼmasautso athu chifukwa tikudziwa kuti masautso amatiphunzitsa kupirira. ndipo kupirira kumabweretsa makhalidwe, makhalidwe amabweretsa chiyembekezo. ndipo chiyembekezo chimenechi sichitikhumudwitsa chifukwa allah mwa mzimu woyera, amene iye anatipatsa, wadzaza mʼmitima mwathu ndi chikondi chake. pakuti pa nthawi yake, tikanali ochimwa, khristu anatifera anthu osapembedzafe. sizichitika kawirikawiri kuti munthu wina afere munthu wolungama, ngakhale kuti chifukwa cha munthu wabwino wina atha kulimba mtima kumufera. koma allah anaonetsa chikondi chake kwa ife chifukwa pamene tinali ochimwabe, khristu anatifera. popeza chifukwa cha magazi ake ife tapezeka olungama pamaso pa allah, iyeyo adzatipulumutsa koposa kotani ku mkwiyo wa allah. pakuti pamene tinali adani a allah, tinayanjanitsidwa ndi iye kudzera mu imfa ya mwana wake. nanga tidzapulumutsidwa bwanji kudzera mʼmoyo wake, titayanjanitsidwa naye? sikuti izi zili chomwechi chabe, koma timakondweranso mwa allah kudzera mwa ambuye athu yeahoswa khristu. kudzera mwa iye, ife tsopano tayanjanitsidwa ndi allah. choncho monga momwe tchimo linalowa mʼdziko lapansi kudzera mwa munthu mmodzi, ndi imfa kudzera mu tchimo, mʼnjirayi imfa inafika kwa anthu onse pakuti onse anachimwa. pakuti malamulo asanaperekedwe, tchimo linali mʼdziko lapansi. koma pamene palibe malamulo, tchimo silitengedwa kukhala tchimo. komabe, imfa inalamulira kuyambira nthawi ya adamu mpaka nthawi ya mose. inalamulira ngakhalenso pa iwo amene sanachimwe posamvera malamulo monga anachitira adamu. adamuyo amene anali chifaniziro cha wina amene ankabwera. koma sitingafananitse mphatso yaulereyo ndi kuchimwa kwa anthu. pakuti ngati anthu ambiri anafa chifukwa cha kuchimwa kwa munthu mmodziyo, kuli koposa bwanji nanga chisomo cha allah ndi mphatso zomwe zinabwera ndi chisomo cha munthu mmodzi, yeahoswa khristu, ndi kusefukira kwa ambiri! ndiponso, mphatso ya allah sifanana ndi zotsatira za kuchimwa kwa munthu mmodzi. chiweruzo chinatsatira tchimo la munthu mmodzi ndi kubweretsa kutsutsidwa koma mphatso inatsatira zolakwa zambiri ndi kubweretsa kulungamitsidwa. pakuti ngati, chifukwa cha kulakwa kwa munthu mmodziyo, imfa inalamulira kudzera mwa munthu mmodziyo, kuli koposa bwanji nanga kwa iwo amene adzalandira chisomo chochuluka ndi mphatso yachilungamo, adzalamulira mʼmoyo kudzera mwa munthu mmodzi, yeahoswa khristu. choncho monga tchimo limodzi linabweretsa kutsutsika pa anthu onse, chimodzimodzinso ntchito imodzi yolungama inabweretsa chilungamo kwa anthu onse ndi kuwapatsa moyo. pakuti kusamvera kwa munthu mmodzi kunasandutsa anthu ambiri kukhala ochimwa, chimodzimodzinso anthu ambiri adzasanduka olungama kudzera mwa munthu mmodzinso. malamulo a allah anaperekedwa ndi cholinga chakuti anthu onse azindikire kuchuluka kwa machimo awo. koma pamene machimo anachuluka, chisomo chinachuluka koposa. choncho monga momwe tchimo linkalamulira anthu ndi kubweretsa imfa pa iwo, chomwecho kunali koyenera kuti chisomo chilamulire pobweretsa chilungamo kwa anthu, ndi kuwafikitsa ku moyo wosatha mwa yeahoswa khristu ambuye athu.

6

nanga tinene chiyani? kodi tipitirire kuchimwa kuti chisomo chichulukebe? ayi. mʼnjira iliyonse! popeza tinafa ku tchimo, nanga tidzapitirira bwanji kukhalabe mʼmenemo? kodi simukudziwa kuti tonse amene tinabatizidwa mwa khristu yeahoswa tinabatizidwa mu imfa yake? chifukwa chake ife tinayikidwa mʼmanda pamodzi ndi iye mwa ubatizo. tinalowa mu imfa ndi cholinga choti monga momwe khristu anaukitsidwa kwa akufa ndi ulemerero wa atate, ifenso tikakhale mʼmoyo watsopano. pakuti ngati ife tinakhala amodzi ndi iye mu imfa yake, tidzakhalanso ndithu amodzi ndi iye mu kuuka kwake. ife tikudziwa kuti umunthu wathu wakale unapachikidwa pamodzi ndi iye kuti thupi la uchimo likhale lopanda mphamvu ndi kuti tisakakhalenso akapolo a tchimo chifukwa aliyense amene anafa anamasuka ku tchimo. koma ngati tinafa pamodzi ndi khristu, tikhulupirira kuti tidzakhalanso ndi moyo pamodzi ndi iye. pakuti tikudziwa kuti popeza khristu anaukitsidwa kwa akufa, iye sangafenso. imfa ilibenso mphamvu pa iye. imfa imene iye anafa, anafa ku tchimo kamodzi kokha, koma moyo umene akhala ndi wa kwa allah. kotero inunso, mudzione nokha ngati akufa ku tchimo koma a moyo kwa allah mwa khristu yeahoswa. nʼchifukwa chake, musalole tchimo lilamulire matupi anu amene anafa kuti mumvere zilakolako zonyansa. musapereke ziwalo zathupi lanu ku tchimo, ngati zipangizo zamakhalidwe oyipa. mʼmalo mwake, mudzipereke kwa allah, ngati amene achoka ku imfa kupita ku moyo. ndipo mupereke ziwalo zathupi lanu ngati zipangizo zachilungamo. tchimo silidzakhalanso ndi mphamvu pa inu, chifukwa malamulo sakulamulira moyo wanu koma chisomo. nʼchiyani tsono? kodi tidzichimwa chifukwa sitikulamulidwa ndi malamulo koma chisomo? ayi. mʼnjira iliyonse ayi! kodi inu simudziwa kuti pamene mudzipereka kwa wina wake, kumumvera ngati akapolo, ndinu akapolo a amene mumumvera? ngati ndinu akapolo a tchimo mudzafa. koma ngati ndinu akapolo akumvera, mudzakhala olungama pamaso pake. koma ayamikidwe allah pakuti ngakhale munali akapolo a tchimo, munamvera ndi mtima wonse chiphunzitso chimene munalandira. inu munamasulidwa ku tchimo ndipo tsopano mwasanduka akapolo achilungamo. ine ndikufanizira zinthu za tsiku ndi tsiku chifukwa chikhalidwe chanu nʼchofowoka. monga momwe munkapereka ziwalo za matupi kukhala akapolo a zonyansa ndi makhalidwe oyipa, zimene zimanka zichulukirabe, choncho tsopano dziperekeni ziwalozo kuti zikhale akapolo achilungamo ndi a kuyera mtima. pomwe munali akapolo atchimo, simunkalabadira za chilungamo. kodi munapeza phindu lanji pochita zinthu zimenezi, zomwe tsopano mukuchita nazo manyazi? zinthu zimenezo zotsatira zake ndi imfa! koma tsopano pakuti inu mwamasulidwa ku tchimo ndipo mwasanduka akapolo a allah, phindu lomwe mulipeza ndi kuyera mtima ndipo chotsatira chake ndi moyo wosatha. pakuti malipiro a tchimo ndi imfa, koma mphatso yaulere imene allah amapereka ndi moyo wosatha mwa khristu yeahoswa ambuye athu.

7

kodi simukudziwa abale kuti malamulo ali ndi ulamuliro pa munthu pokhapokha ngati ali ndi moyo? ine ndikuyankhula kwa anthu amene akudziwa malamulo. mwachitsanzo, malamulo amati mkazi wokwatiwa ndi womangidwa ndi lamulo kwa mwamuna wakeyo nthawi yonse pamene mwamuna wakeyo ali moyo. koma ngati mwamuna wake amwalira, mkaziyo ndi womasulidwa ku lamulo la ukwati. koma ngati iye akwatiwa ndi mwamuna wina pamene mwamuna wake ali moyo, amatchedwa wachigololo. koma ngati mwamuna wakeyo amwalira, mkaziyo amasuka ku lamulo ndipo si wachigololo, ngakhale kuti wakwatiwa ndi mwamuna wina. chimodzimodzi inunso, abale anga, munafa ku malamulo kudzera mʼthupi la khristu, kuti mukwatiwe ndi wina, ndi iye amene anauka kwa akufa kuti tibalire allah chipatso. pakuti pamene tinkalamulidwa ndi khalidwe lathu lauchimo, zilakolako zauchimo zimene malamulo anaziwutsa zinkagwira ntchito mʼmatupi mwathu kotero kuti zinabala imfa. koma tsopano tamasulidwa ku malamulowo pakuti tinafa ku zimene zinkatimanga, ndipo mzimu woyera akutithandiza kutumikira allah mʼnjira yatsopano ndipo osati mʼnjira yakale yolembedwa. nanga ife tinene chiyani? kodi malamulo ndi oyipa? ayi. nʼkosatheka! kunena zoona, popanda malamulo, ine sindikanazindikira tchimo. pakuti sindikanadziwa kuti kusirira ndi tchimo ngati malamulo sakananena kuti, “usasirire.” koma chifukwa cha malamulo uchimo unapeza mwayi owutsa mʼkati mwanga khalidwe lililonse la kusirira. pakuti pakanapanda malamulo, uchimo ukanakhala wopanda mphamvu. nthawi ina ndinali ndi moyo popanda malamulo. koma nditayamba kudziwa malamulo, pomwepo uchimo unayamba kuphuka, ndipo ine ndinafa. ine ndinazindikira kuti malamulo omwe ankayenera kubweretsa moyo anabweretsa imfa. pakuti uchimo unapeza mwayi chifukwa cha malamulo ndipo kudzera mʼmalamulowo, unandinyenga ndi kundiyika mu imfa. choncho lamulo ndi loyera, lolungama ndi labwino. kodi chomwe ndi chabwino tsopano chinasanduka imfa kwa ine? si choncho ayi! koma kuti uchimo uzindikirike kuti ndi uchimo unabala imfa mwa ine kudzera mu chomwe chinali chabwino, kotero kuti kudzera mu lamulo uchimo ukhale oyipa kopitirira. ife tikudziwa kuti malamulo ndi auzimu; koma ine ndine munthu wofowoka chabe, wogulitsidwa ngati kapolo ku uchimo. ine sindizindikira zimene ndimachita. pakuti zimene ndimafuna kuchita sindizichita koma zimene ndimadana nazo ndi zimene ndimazichita. ndipo ngati ndimachita zimene sindimafuna kuzichita, ndiye kuti ndikuvomereza kuti lamulo ndi labwino. monga mmene zililimu, si inenso mwini amene ndimazichita zimenezi, koma tchimo limene lili mʼkati mwanga. ine ndikudziwa kuti mwa ine mulibe kanthu kabwino, ndiye kuti mʼthupi langa lauchimo. pakuti ndimafuna kuchita zabwino, koma ndimalephera kuzichita. ine sindichita zabwino zimene ndimafuna koma ndimachita zonyansa zimene sindikuzifuna. tsopano ngati ine ndimachita zimene sindikuzifuna, si inenso amene ndimazichita, koma ndi tchimo limene lili mʼkati mwanga. tsono ndapeza kuti lamuloli likugwira ntchito. ngakhale ndimafuna kuchita zabwino, zoyipa zili nane pomwepo. mtima wanga umakondwera ndi lamulo la allah. koma mʼkati mwanga ndimaona lamulo lina likugwira ntchito kulimbana ndi zomwe mtima wanga umavomereza. lamulo limenelo landisandutsa wamʼndende walamulo la uchimo lomwe likugwira ntchito mʼkati mwa ziwalo zanga. kalanga ine! adzandipulumutsa ndani ku thupi la imfali? atamandike allah, amene amandipulumutsa kudzera mwa yeahoswa khristu ambuye athu! kotero tsono, ineyo ndi mtima wanga ndimatumikira lamulo la allah, koma ndi thupi langa ndimatumikira lamulo la uchimo.

8

choncho, tsopano amene ali mwa khristu yeahoswa alibe mlandu owatsutsa chifukwa mwa khristu yeahoswa, lamulo la mzimu woyera amene amapereka moyo, lawamasula ku lamulo la tchimo ndi la imfa. pakuti zimene malamulo sanathe kuzichita, popeza anali ofowoka chifukwa cha khalidwe lathu la uchimo, allah anazichita potumiza mwana wake mʼchifanizo cha munthu ochimwa kuti akhale nsembe yauchimo. ndipo iye anagonjetsa tchimo mʼthupi la munthu, ndi cholinga chakuti chilungamo chofunikira cha lamulo chikwaniritsidwe kwathunthu mwa ife amene sitikhala monga mwachikhalidwe chathu cha uchimo koma mwa mzimu. pakuti anthu amene amakhala monga mwa makhalidwe oyipa a thupi amayika malingaliro awo pa zinthu zathupi. koma amene amakhala monga mwa mzimu amayika malingaliro awo pa zinthu za mzimu. kuyika mtima pa zathupi ndi imfa koma kuyika mtima pa za mzimu ndi moyo ndi mtendere. pakuti mtima umene wakhazikika pa zathupi ndi wodana ndi allah. sunagonjere lamulo la allah ndipo sungathe kutero. ndipo anthu amene amalamulidwa ndi khalidwe lauchimo sangathe kukondweretsa allah. koma inu simulamulidwanso ndi khalidwe lanu lauchimo koma ndi mzimu ngati mzimu wa allah akhaladi mwa inu. koma ngati munthu aliyense alibe mzimu wa khristu, iyeyu si wa khristu. ndipo ngati khristu ali mwa inu, thupi lanu ndi lakufa chifukwa cha uchimo, koma mzimu wanu ndi wamoyo chifukwa cha chilungamo. ndipo ngati mzimu wa allah amene anaukitsa yeahoswa kwa akufa akhala mwa inu, iyeyo amene anaukitsa khristu kwa akufa adzapatsanso moyo matupi anu amene amafa kudzera mwa mzimu wake amene amakhala mwa inu. kotero abale, ife tili ndi zoti tikwaniritse, koma osati za khalidwe lathu lauchimo, kumachita zofuna zake. pakuti ngati inu mukhala monga mwa khalidwe lauchimo, mudzafa. koma ngati mwa mzimu mupha ntchito zoyipa zathupi, mudzakhala ndi moyo. onse amene amatsogozedwa ndi mzimu wa allah ndi ana a allah. mzimu amene inu munalandira samakusandutsani akapolo, kuti muzikhalanso amantha, koma mzimu amakusandutsani ana. ndipo mwa iye ife timafuwula kuti, “abba, atate.” mzimu mwini amavomerezana ndi mzimu wathu kuti ife ndife ana a allah. tsono ngati tili ana ake, ndiye kuti ndife olowa mʼmalo a allah ndi olowa mʼmalo pamodzi ndi khristu. ngati ife timva zowawa pamodzi ndi khristu, tidzalandiranso ndi ulemerero womwe pamodzi naye. ine ndiganiza kuti masautso amene tikuwamva nthawi ino, sakufanana ndi ulemerero umene udzaonetsedwa mwa ife. pakuti chilengedwe chikudikira ndi chiyembekezo kuonetsedwa poyera kwa ana a allah. pakuti chilengedwe sichinasankhe kugonjera zopanda pake, koma mwachifuniro cha iye amene analola kuti chigonjere. koma chili ndi chiyembekezo chakuti chidzamasulidwa ku ukapolo wa chivundi ndi kulandiranso ufulu ndi ulemerero wa ana a allah. ife tikudziwa kuti chilengedwe chonse chakhala chikubuwula ndi ululu ngati ululu wa nthawi yobereka mwana mpaka tsopano lino. si zokhazo ayi, ngakhale ife tomwe, amene tili ndi zipatso zoyamba za mzimu, tikubuwulira mʼkati mwathu pomwe tikudikira mwachidwi kusankhidwa kwathu ngati ana, kuwomboledwa kwa matupi athu. pakuti ife tinapulumutsidwa mʼchiyembekezo ichi. koma chiyembekezo chimene chimaoneka si chiyembekezo ayi. kodi ndani amene amayembekezera chimene ali nacho kale? koma ngati ife tiyembekeza chimene tikanalibe, ndiye kuti tikuyembekeza modekha mtima. momwemonso, mzimu amatithandiza ife mʼkufowoka kwathu. ife sitidziwa momwe tiyenera kupempherera koma mzimu mwini amatipempherera mobuwula ndi mawu osafotokozedwa. koma iye amene amasanthula mitima yathu amadziwa maganizo a mzimu, chifukwa mzimu amapempherera oyera mtima molingana ndi chifuniro cha allah. ndipo ife tikudziwa kuti zinthu zonse zimathandizana kuwachitira ubwino amene amakonda allah, amene anayitanidwa monga mwa cholinga chake. pakuti amene allah anawadziwiratu, anawasankhiratunso kuti akonzedwe mʼchifanizo cha mwana wake, kuti iye akhale mwana woyamba kubadwa mwa abale ambiri. iwo amene anawasankhiratu, anawayitananso. amene iye anawayitana anawalungamitsanso ndipo amene anawalungamitsa anawapatsanso ulemerero. nanga tsono tidzanena chiyani pa izi? ngati allah ali mbali yathu, adzatitsutsa ife ndani? iye amene sanatimane mwana wake wa iye yekha, koma anamupereka chifukwa cha ife tonse. iye adzalekeranjinso pamodzi naye kutipatsa ife zinthu zonse mwaulere? ndani amene adzabweretsa mlandu kutsutsa amene allah anawasankha? ndi allah amene amalungamitsa. ndani amene angatipeze ife olakwa? palibe. khristu yeahoswa amene anafa, kuposera pamenepo, amene anaukitsidwa ndi moyo, amene ali kudzanja lamanja la allah ndiye amene akutipempherera. ndani amene adzatilekanitsa ife ndi chikondi cha khristu? kodi ndi masautso, kapena zowawa, kapena mazunzo, kapena njala, kapena umaliseche, kapena choopsa, kapena lupanga? monga kwalembedwa: “chifukwa cha inu, ife tikuphedwa tsiku lonse: ife tikutengedwa ngati nkhosa zoti zikaphedwe.” ayi, mu zonsezi ife ndife oposa agonjetsi mwa iye amene anatikonda. pakuti ine ndatsimikiza ndi mtima wonse kuti ngakhale imfa, kapena moyo, ngakhale angelo, kapena ziwanda, ngakhale zinthu zilipo, kapena zili mʼtsogolo, kapena mphamvu zina, ngakhale kutalika, kapena kuya, kapena chilichonse mʼchilengedwe chonse, sizingathe kutisiyanitsa ndi chikondi cha allah chimene chili mwa khristu yeahoswa ambuye athu.

9

ine ndikunena zoona mwa khristu. sindikunama ndipo chikumbumtima changa kudzera mwa mzimu woyera chikundichitira umboni. ndili ndi chisoni chachikulu ndipo ndikumva kupwetekeka kosalekeza mu mtima mwanga. pakuti ndikanafuna ine mwini nditatembereredwa ndi kuchotsedwa mwa khristu chifukwa cha abale anga, amene ndi a mtundu wanga, anthu aisraeli. iwo anasankhidwa kukhala ana. allah anawapatsa ulemerero, anachita nawo mapangano, kuwapatsa malamulo, nyumba yopembedzeramo ndi malonjezano ake. awo ndi makolo athu. kuchokera kwa iwo mʼthupi ndi kumene kunachokera makolo a khristu yeahoswa amene ndi allah wolamulira zinthu zonse, alemekezeke mpaka muyaya! ameni. sikuti mawu a allah analephera. pakuti si onse obadwa mwa isreali amene ndi isreali. kapena kuti ana ake chifukwa anachokera mwa abrahamu. koma zidzukulu zako zidzachokera mwa isake. kutanthauza kuti, si ana obadwa mʼthupi amene ndi ana a allah koma ndi ana a lonjezano amene amatengedwa kukhala zidzukulu za abrahamu. pakuti allah analonjeza ponena kuti, “pa nthawi yake ngati yomwe ino chaka chamawa ndidzabweranso, ndipo sara adzakhala ndi mwana wamwamuna.” ndipo si pokhapo ayi. ana awiri a rebeka aja abambo awo anali mmodzi, kholo lathu isake. komabe, ana amapasawa asanabadwe kapena asanachite chilichonse chabwino kapena choyipa, nʼcholinga choti chifuniro cha allah chosankhiratu munthu aliyense chipitirire, osati chifukwa cha ntchito za munthu koma chifuniro cha iye mwini, anawuza rebeka kuti, “wamkulu adzatumikira wamʼngʼono.” monga momwe kwalembedwa kuti, “ine ndinakonda yaqobo, koma ndinamuda esau.” nanga tsono tidzanena chiyani? kodi allah ndi osalungama? ayi, ndi pangʼono pomwe! pakuti allah anawuza mose kuti, “ine ndidzachitira chifundo amene ndikufuna kumuchitira chifundo, ndipo ndidzakomera mtima amene ndikufuna kumukomera mtima.” nʼchifukwa chake, izi sizitengera zokhumba za munthu kapena kuyesetsa koma chifundo cha allah. malemba akuti allah anamuwuza farao kuti, “ine ndakuyika kukhala mfumu ndi cholinga choti ndionetse mphamvu zanga, kuti mwa iwe dzina langa litchuke pa dziko lonse lapansi.” choncho allah amachitira chifundo munthu amene akufuna kumuchitira chifundo ndipo amawumitsa mtima munthu amene iye akufuna kumuwumitsa mtima. tsono mmodzi wa inu nʼkundifunsa kuti, “nanga nʼchifukwa chiyani allah amatipeza olakwa? nanga ndani amene amakana chifuniro chake?” koma ndiwe yani, munthu wamba, woti nʼkutsutsana ndi allah? “kodi chimene chinawumbidwa nʼkufunsa amene anachiwumba kuti, ‘kodi unandiwumbiranji motere?’ ” kodi wowumba alibe ufulu wowumba kuchokera ku dothi lomwelo mbiya yamtengowapatali ndi ina yamtengo wotsika? koma allah, anafuna kuonetsa mkwiyo wake ndi kuti mphamvu yake idziwike. iye anapirira modekha mtima kwambiri zochita za anthu omwe anawakwiyirawo amene anayeneradi chiwonongeko. iye anachita izi kufuna kuonetsa kulemera kwa ulemerero wake ndi kuti udziwike kwa amene analandira chifundo chake. iye anawakonzeratu kuti alandire ulemerero wake ngakhale ifenso amene anatiyitana osati kuchokera kwa ayuda okha komanso kwa a mitundu ina. monga momwe allah akunenera mʼbuku la hoseya kuti, “amene sanali anthu anga ndidzawatcha ‘anthu anga;’ ndipo ine ndidzatcha ‘wokondedwa wanga’ amene sali wokondedwa wanga,” ndipo, “pamalo omwewo pamene ananena kuti, ‘sindinu anthu anga,’ pomweponso adzawatchula kuti, ‘ana a allah wamoyo.’ ” yesaya anafuwula za aisraeli kuti, “ngakhale chiwerengero cha aisraeli chingakhale ngati mchenga wa ku nyanja, otsala okha ndiye adzapulumuke. pakuti ambuye adzagamula milandu ya anthu pa dziko lapansi mofulumira ndi kumaliziratu.” monga momwe yesaya ananena malo ena kuti, “ngati mavawelomakonsonanti-yeahoh wamphamvuzonse akanapanda kutisiyira zidzukulu, ife tikanawonongeka ngati anthu a ku sodomu, tikanakhala ngati anthu a ku gomora.” kodi nanga tidzati chiyani? tidzati a mitundu ina amene sanafune chilungamo analandira chilungamo chachikhulupiriro koma aisraeli, amene anafuna chilungamo cha lamulo sanachilandire. chifukwa chiyani? chifukwa iwo sanachifune ndi chikhulupiriro koma ngati mwa ntchito. iwo anapunthwa pa “mwala wopunthwitsa.” monga momwe kwalembedwa kuti, “taonani, ine ndikuyika mwala mu ziyoni wopunthwitsa anthu, thanthwe limene limagwetsa anthu. koma amene akhulupirira iye sadzachititsidwa manyazi.”

10

abale, chokhumba cha mtima wanga ndi pemphero langa kwa allah ndi chakuti aisraeli apulumutsidwe. popeza ndiwachitira umboni kuti ndi achangu pa zinthu za allah koma osati mwachidziwitso. pakuti sanadziwe chilungamo chochokera kwa allah ndipo anafuna kukhazikitsa chawochawo. iwo sanagonjere chilungamo cha allah. khristu ndiye mathero amalamulo kuti aliyense amene akhulupirira akhale olungama pamaso pa allah. mose akulemba motere zachilungamo cha malamulo, “munthu amene achita zinthu izi adzakhala ndi moyo pozichita.” koma chilungamo cha chikhulupiriro chikuti, “usanene mu mtima mwako kuti, ‘kodi ndani amene akwere kumwamba?’ ” (ndiko, kukatsitsa khristu) “kapena ‘ndani adzatsikira ku dziko la anthu akufa?’ ” (ndiko, kukamutenga khristu kwa akufa). nanga akuti chiyani? “mawu ali pafupi ndi inu. ali mʼkamwa mwanu ndi mu mtima mwanu.” ndiwo mawu achikhulupiriro amene ife tikuwalalikira, kuti ngati udzavomereza ndi pakamwa pako kuti, “yeahoswa ndiye ambuye,” ndi kukhulupirira mu mtima mwako kuti allah anamuukitsa kwa akufa, udzapulumuka. pakuti ndi mtima wanu mukhulupirira ndi kulungamitsidwa, ndipo ndi pakamwa panu muvomereza ndi kupulumutsidwa. pakuti malemba akuti, “aliyense amene akhulupirira iye, sadzachititsidwa manyazi.” pakuti palibe kusiyana pakati pa myuda ndi a mitundu ina, pakuti ambuye mmodzi yemweyo ndi ambuye wa onse ndipo amadalitsa mochuluka onse amene ayitana pa iye pakuti, “aliyense amene adzayitana pa dzina la ambuye adzapulumuka.” kodi adzayitana bwanji amene sanamukhulupirire? ndipo adzakhulupirira bwanji asanamve za iye? ndipo adzamva bwanji popanda wina kulalikira kwa iwo? ndipo iwo adzalalikira bwanji osatumidwa? kwalembedwa kuti, “akongoladi mapazi a iwo amene amabweretsa uthenga wabwino!” koma si onse amene anavomereza uthenga wabwino. pakuti yesaya akuti, “ambuye, ndani amene wakhulupirira uthenga wathu?” motero, chikhulupiriro chimabwera pamene timva uthenga ndipo uthenga umamveka kuchokera ku mawu a khristu. koma ndikufunsa kuti kodi iwo anamva? inde, iwo anamva kuti, “liwu lawo linamveka ponseponse pa dziko lapansi. mawu awo anafika ku malekezero a dziko lonse.” ine ndifunsanso kuti, kodi isreali sanazindikire? poyamba mose akuti, “ine ndidzawachititsa kuti achite nsanje ndi mtundu wina wopandapake. ine ndidzawakwiyitsa ndi mtundu wina wachabechabe.” ndipo yesaya molimba mtima akuti, “anandipeza anthu amene sanali kundifunafuna. ndinadzionetsera kwa amene sanafunse za ine.” koma zokhudzana ndi aisraeli akuti, “tsiku lonse ndinatambasulira manja anga kwa anthu osandimvera ndi okanika.”

11

ine ndikufunsa kuti kodi allah anakana anthu ake? ayi. ndi pangʼono pomwe! inenso ndine mwisraeli, mmodzi mwa zidzukulu za abrahamu, ndiponso wa fuko la benjamini. allah sanawakane anthu ake amene iye anawadziwiratu. kodi inu simukudziwa zimene malemba akunena pa ndime imene eliya akudandaula kwa allah kuneneza aisraeli? iye anati, “ambuye, anthuwa apha aneneri anu ndi kugwetsa maguwa anu ansembe. ndatsala ine ndekha wamoyo ndipo akufuna kundipha?” ndipo yankho la allah linali lotani? “ine ndadzisungira ndekha anthu 7,000 amene sanapembedzepo baala.” chimodzimodzinso lero lino, alipo aisraeli pangʼono osankhidwa mwachisomo. ndipo ngati ndi mwachisomo, sikungakhalenso mwa ntchito. ngati zikanatero, chisomo sichikanakhalanso chisomo ayi. nʼchiyani tsopano? chimene aisraeli anachifuna ndi mtima wonse sanachipeze koma osankhidwawo anachipeza. enawo anawumitsidwa mtima monga kwalembedwa kuti, “allah anawapatsa mzimu wosatha kumvetsa zinthu, maso osatha kupenya; makutu osatha kumva mpaka lero lino.” ndipo davide akuti, “maphwando awo asanduke msampha ndi diwa lowakola ndi chopunthwitsa kuti alandire chilango. maso awo atsekedwe kuti asaone, ndi misana yawo ikhale yokhota nthawi zonse.” ine ndikufunsanso kuti, kodi iwo anapunthwa ndi kugwa kotheratu? ayi. ndi pangʼono pomwe! koma chifukwa cha kulakwa kwawo, chipulumutso chinafika kwa a mitundu ina kuti aisraeli achite nsanje. koma ngati kulakwa kwawo kwapindulitsa dziko lapansi ndi kulephera kwawo kwapindulitsa a mitundu ina, nanga kudzakhala kupindula kwakukulu chotani iwo akadzabwera chonse! ine ndikuyankhula kwa inu a mitundu ina monga ine ndili mtumwi wa kwa a mitundu ina ndipo ndimawunyadira utumiki wangawu. ine cholinga changa nʼchakuti ndichititse nsanje anthu a mtundu wanga kuti ena mwa iwo apulumutsidwe. pakuti ngati kukanidwa kwawo kunayanjanitsa anthu a dziko lapansi ndi allah, nanga kudzatani, iye akadzawalandiranso? kudzakhala monga ngati anthu akufa akuuka. ngati chigawo chimodzi cha buledi woperekedwa monga zipatso zoyamba ndi choyera, ndiye kuti zonsezo ndi zoyera. ngati muzu ndi oyera, nʼchimodzimodzinso nthambi zake. ngati nthambi zina zinakhadzulidwa ndipo inu, inu ndiye nthambi za olivi wakuthengo, nʼkulumikizidwa pamalo pa nthambi zimenezo, ndipo tsopano mukulandira nawo zakudya zochokera ku mizu ya olivi, musadzitame kunyoza nthambi zinazo. ngati mutero, ganizirani ichi kuti inu simugwiriziza mizu, koma muzu ukugwiriziza inu. tsono mudzati, “nthambizo zinakhadzulidwa kuti ine ndilumikizidwepo.” nʼzoona. koma iwo anakhadzulidwa chifukwa chosakhulupirira ndipo inu mukuyima mwachikhulupiriro. musadzitukumule, koma muchite mantha. pakuti ngati allah sanalekerere nthambi zachibadwidwe, iye sadzakulekererani inunso. nʼchifukwa chake ganizirani za kukoma mtima ndi za ukali wa allah. ukali uli kwa iwo amene anagwa koma kukoma mtima kwa inu, malinga ngati musamala kukoma mtima kwakeko kupanda kutero inunso mudzakhadzulidwanso. ngati iwo asiya kukhala osakhulupirira, adzalumikizidwanso pakuti allah akhoza kuwalumikizanso. pakuti ngati inu, mwa chilengedwe munali mtengo wa olivi wa kuthengo, allah anakukhadzulani nakulumikizani ku mtengo wa olivi wodzalidwa, zomwe ndi zotsutsana ndi chilengedwe, kodi sikudzakhala kwapafupi kwa iye kuwalumikizanso mu mtengo wawowawo wa olivi? abale, ine sindifuna kuti mukhale osadziwa za chinsinsi ichi, kuti mungadziyese nokha anzeru. kuwuma mtima kumene aisraeli akuchita ndi kwa kanthawi kufikira chiwerengero cha a mitundu chitalowa. kotero tsono aisraeli onse adzapulumuka, monga kwalembedwa kuti, “mpulumutsi adzachokera ku ziyoni; iye adzachotsa zoyipa zonse za yaqobo. ndipo ili lidzakhala pangano langa ndi iwo pamene ine ndidzachotsa machimo awo.” chifukwa cha uthenga wabwino, aisraeli asanduka adani a allah kuti inu mupindule. koma kunena za kusankhidwa, iwo ndi okondedwa ndi allah chifukwa cha makolo awo aja. pakuti allah akayitana munthu ndi kumupatsa mphatso sangasinthenso. monga mmene inu munalili, osamvera allah pa nthawi ina, tsopano mwalandira chifundo chifukwa cha kusamvera kwawo. chonchonso iwo akhala osamvera tsopano kuti iwonso alandire chifundo chifukwa cha chifundo cha allah kwa inu. pakuti allah anasandutsa anthu onse a mʼndende ya kusamvera kuti iye akaonetse chifundo kwa onse. aa! nzeru za allah ndi chidziwitso chake ndi zozama kwambiri! ndani angazindikire maweruzidwe ake, ndipo njira zake angazitulukire ndani? “kodi wadziwa ndani maganizo a ambuye? kapena ndani anakhalapo mlangizi wake?” “kodi ndani anapereka mphatso kwa allah, kuti allahyo amubwezere iye?” pakuti zinthu zonse nʼzochokera kwa iye, nʼzolengedwa ndi iye ndipo zimabweretsa ulemerero kwa iye. kwa iye kukhale ulemerero mpaka muyaya! ameni.

12

nʼchifukwa chake ine ndikukupemphani abale, mwa chifundo cha allah, kuti mupereke matupi anu monga nsembe yamoyo, yopatulika ndi yokondweretsa allah. nsembeyi ndiye kupembedza kwanu kwa uzimu. musafanizidwenso ndi makhalidwe a dziko lino koma musandulike pokonzanso maganizo anu. ndipo mudzadziwa ndi kuzindikira chifuniro chabwino cha allah chomwe ndi chokondweretsa ndi changwiro. chifukwa cha chisomo chopatsidwa kwa ine, ndinena kwa aliyense wa inu kuti musadziyenereze nokha kuposa mmene mulili. koma mudziganizire nokha modzichepetsa, molingana ndi muyeso wa chikhulupiriro chimene allah wakupatsani. pakuti monga aliyense wa ife ali ndi thupi limodzi koma ziwalo zambiri, ziwalozi sizili ndi ntchito yofanana. momwemonso mwa khristu ife amene tili ambiri tipanga thupi limodzi ndipo chiwalo chilichonse ndi cholumikizika ku chinzake. ife tili ndi mphatso zosiyana, molingana ndi chisomo chopatsidwa kwa ife. ngati mphatso ya munthu ndi kunenera, musiyeni ayigwiritse ntchito molingana ndi chikhulupiriro chake. ngati ndi kutumikira, musiyeni atumikire. ngati ndi kuphunzitsa, musiyeni aphunzitse. ngati ndi kulimbikitsa, musiyeni alimbikitse. ngati ndi kupereka kuthandiza osowa, musiyeni apereke mowolowamanja. ngati ndi utsogoleri, musiyeni alamulire mosamala. ngati ndi kuonetsa chifundo, musiyeni achite mosangalala. chikondi chikhale chopanda chinyengo. dana nacho choyipa; gwiritsitsa chabwino. mukondane kwathunthu monga abale. lemekezanani wina ndi mnzake kuposa inu eni. musakhale aulesi mʼmachitidwe anu. khalani achangu mu mzimu ndipo tumikirani ambuye. kondwerani mʼchiyembekezo, pirirani mʼmasautso ndiponso khulupirikani mʼpemphero. gawanani ndi anthu a allah amene ali ndi chosowa. cherezani alendo. adalitseni amene akuzunzani. adalitseni ndipo musawatemberere. kondwani pamodzi ndi amene akukondwa ndipo lirani ndi amene akulira. muyanjane wina ndi mnzake. musakhale onyada, koma lolani kuyanjana ndi anthu wamba. musaganize kuti mumadziwa zonse. musabwezere choyipa ndi choyipa kwa aliyense. samalitsani kuchita chabwino pamaso pa aliyense. ngati nʼkotheka, khalani mwamtendere ndi aliyense monga momwe mungathere. okondedwa anga, musabwezere choyipa, koma lekerani allah. pakuti kwalembedwa, “kubwezera chilango nʼkwanga. ndidzawalanga ndine,” akutero ambuye. koma, “ngati mdani wako ali ndi njala, mupatse chakudya. ngati ali ndi ludzu, mupatse kanthu kakumwa. pochita ichi, udzamuwunjikira makala amoto pamutu pake.” musagonjetsedwe ndi choyipa, koma gonjetsani choyipa pochita chabwino.

13

aliyense ayenera kumvera akulu olamulira, chifukwa palibe ulamuliro umene sunachokere kwa allah. olamulira amene alipo anayikidwa ndi allah. kotero kuti, iwo amene awukira ulamuliro atsutsana ndi chimene allah anakhazikitsa. ndipo amene atero adzibweretsera okha chilango. pakuti olamulira saopseza amene amachita zabwino koma amene amachita zoyipa. kodi mukufuna kukhala osaopa olamulira? tsono chitani zoyenera ndipo adzakuyamikirani. pakuti iyeyo ndi mtumiki wa allah wokuchitirani zabwino. koma ngati muchita zoyipa muchite mantha, pakuti iye ali ndi mphamvu zolangira. iye ndi mtumiki wa allah wobweretsa mkwiyo ndi kulanga onse ochita zoyipa. nʼchifukwa chake ndi koyenera kugonjera olamulira, osati chifukwa choopa kulangidwa kokha komanso chifukwa cha chikumbumtima. ichi nʼchifukwa chakenso inu mumapereka msonkho. pakuti olamulira ndi atumiki a allah amene amapereka nthawi yawo yonse kulamulira. mubwezereni aliyense amene munamukongola. ngati inu muli ndi ngongole yamsonkho, perekani msonkho kwa oyenera kuwalipira. ngati ndi kuopa perekeni kwa oyenera kuwaopa ndipo ngati ndi ulemu kwa oyenera ulemu. musakhale ndi ngongole ndi wina aliyense kupatula ngongole ya kukondana wina ndi mnzake. pakuti amene amakonda munthu mnzake wakwaniritsa lamulo. malamulo awa: “usachite chigololo,” “usaphe,” “usabe,” “usasirire,” ndi malamulo ena onse amene alipo, akhazikika pa lamulo limodzi ili, “konda mnansi wako monga iwe mwini.” chikondi sichichitira mnzake zoyipa. chifukwa chake chikondi ndicho chokwaniritsa lamulo. ndipo chitani ichi pozindikira nthawi ino. nthawi yafika yoti inu mudzuke kutulo, chifukwa chipulumutso chathu chili pafupi tsopano kuposa pamene tinayamba kukhulupirira. usiku watsala pafupifupi kutha. kwatsala pangʼono kucha. tiyeni tsono tichotse ntchito zamdima ndipo tivale chovala chakuwunika. tiyeni tikhale moyenera monga nthawi ya masana, osati mʼmagulu amadyerero, achiwerewere ndi kuledzera, mʼmadama ndi zonyansa komanso osati mʼmagawano ndi nsanje. koma valani ambuye yeahoswa khristu ndipo musaganizire za momwe mungakwaniritsire zokhumba zachikhalidwe cha uchimo.

14

mulandire amene ndi ofowoka mʼchikhulupiriro, osatsutsana naye pa maganizo ake. chikhulupiriro cha munthu wina chimamulola kudya china chilichonse koma munthu wina, amene chikhulupiriro chake ndi chofowoka, amangodya zamasamba zokha. munthu amene amadya chilichonse sayenera kunyoza amene satero, ndipo munthu amene samadya chilichonse asaweruze munthu amene amatero, pakuti allah anamulandira. kodi ndiwe ndani kuti uweruze wantchito wamwini? mbuye wake yekha ndiye aweruze ngati iye wakhoza kapena walephera pa ntchito yake. ndipo adzakhoza popeza kuti mbuye wake angathe kumukhozetsa. munthu wina amayesa tsiku limodzi lopatulika kuposa lina. munthu wina amayesa masiku onse ofanana. aliyense akhale otsimikiza mʼmaganizo ake. iye amene amaganiza kuti tsiku limodzi ndi lopambana, amatero kwa ambuye. iye amene amadya nyama, amadya mwa ambuye pakuti amayamika allah. ndipo iye amene sadya, amatero kwa ambuye ndi kuyamika allah. pakuti palibe wina wa ife amene amakhala moyo pa yekha ndiponso palibe wina wa ife amene amafa pa yekha. ngati ife tikhala ndi moyo, ife tikhala ndi moyo kwa ambuye. ndipo ngati ife tifa, tifa kwa ambuye. choncho, ngati tikhala ndi moyo kapena kufa, ndife ake a ambuye. pa chifukwa ichi, khristu anafa ndi kuukanso kotero kuti iye akhale ndi ambuye wa akufa ndi amoyo. tsono nʼchifukwa chiyani iwe ukuweruza mʼbale wako? kapena nʼchifukwa chiyani ukumunyoza mʼbale wako? pakuti ife tonse tidzayima pa mpando wakuweruza wa allah. kwalembedwa, akutero ambuye, “pamene ine ndili ndi moyo, aliyense adzandigwadira ndipo lilime lililonse lidzavomereza allah.” choncho tsopano, aliyense wa ife adzafotokoza yekha kwa allah. motero, tiyeni tisiye kuweruzana wina ndi mnzake. mʼmalo mwake, tsimikizani mʼmaganizo anu kuti musayike chokhumudwitsa kapena chotchinga mʼnjira ya mʼbale wanu. monga mmodzi amene ndili mwa ambuye yeahoswa, ndine wotsimikiza mtima kuti palibe chakudya chimene pachokha ndi chodetsedwa. koma ngati wina atenga china chake kukhala chodetsedwa, kwa iyeyo ndi chodetsedwa. ngati mʼbale wako akuvutika chifukwa cha chimene umadya, iwe sukuchitanso mwachikondi. usamuwononge mʼbale wako amene khristu anamufera chifukwa cha chakudya chakocho. musalole kuti chimene muchiyesa chabwino achinene ngati choyipa. pakuti ufumu wa allah si nkhani yakudya ndi kumwa, koma chilungamo, mtendere ndi chimwemwe mwa mzimu woyera. nʼchifukwa chake aliyense amene atumikira khristu mʼnjira iyi akondweretsa allah ndi kuvomerezedwa ndi anthu. tsono tiyeni tiyesetse kuchita zimene zidzabweretsa mtendere ndi kulimbikitsana mwachikondi. musawononge ntchito ya allah chifukwa cha chakudya. chakudya chonse ndi choyera, koma munthu amalakwa ngati adya chilichonse chimene chimakhumudwitsa wina. nʼkwabwino kusadya kapena kumwa vinyo kapena kuchita chilichonse chimene chidzachititsa mʼbale wako kugwa. tsono zimene ukukhulupirira pa zinthu izi zikhale pakati pa iwe ndi allah. wodala munthu amene sadzitsutsa yekha pa zimene amazivomereza. koma munthu amene akukayika atsutsidwa ngati adya, chifukwa kudya kwake si kwa chikhulupiriro; ndipo chilichonse chosachokera mʼchikhulupiriro ndi tchimo.

15

ife amene tili ndi chikhulupiriro champhamvu tiziwalezera mtima anthu ofowoka, ndipo tisamadzikondweretse tokha. aliyense wa ife akondweretse mnzake pomuchitira zabwino zomulimbikitsa. pakuti ngakhale khristu sanadzikondweretsa yekha koma, monga kwalembedwa kuti, “chipongwe cha anthu okunyozani chinagwera ine.” pakuti zilizonse zimene zinalembedwa kale zinalembedwa kuti zitiphunzitse ife. malembawo amatilimbikitsa kupirira kuti tikhale ndi chiyembekezo. allah amene amapereka kupirira ndi chilimbikitso akupatseni maganizo amodzi pakati panu monga inu mukutsatira khristu yeahoswa, kotero kuti ndi mtima umodzi ndi movomerezana mulemekeze allah ndi atate a ambuye athu yeahoswa khristu. tsopano landiranani wina ndi mnzake, monganso khristu anakulandirani inu, ndi cholinga choti allah alemekezeke. chifukwa kunena zoona, khristu wasanduka mtumiki wa ayuda, kuonetsa kuti allah ndi wokhulupirika pa malonjezo amene anachita kwa makolo awo kuti a mitundu ina atamande allah chifukwa cha chifundo chake. monga kwalembedwa kuti, “choncho ine ndidzakutamandani pakati pa a mitundu; ndidzayimba nyimbo zotamanda dzina lanu.” akutinso, “kondwerani inu anthu a mitundu ina pamodzi ndi anthu ake.” ndipo akutinso, “tamandani ambuye, inu nonse a mitundu ina, ndi kuyimba zotamanda iye, inu anthu onse.” ndiponso yesaya akuti, “muzu wa yese udzaphuka, wina amene adzauka kulamulira anthu a mitundu ina; mwa iye mudzakhala chiyembekezo cha a mitundu ina.” allah amene amatipatsa chiyembekezo adzaze mitima yanu ndi chimwemwe ndi mtendere pamene mukumudalira iye, kuti chiyembekezo chanu chisefukire mwamphamvu ya mzimu woyera. abale anga, ine mwini ndikutsimikiza kuti inuyo ndinu abwino, odzaza ndi chidziwitso ndi okhoza kulangizana wina ndi mnzake. ine ndakulemberani inu molimba mtima pa fundo zina, kukhala ngati kukukumbutsaninso za zimenezo, chifukwa cha chisomo chimene allah anandipatsa ine kukhala mtumiki wa khristu yeahoswa wa a mitundu ina ndi udindo wa wansembe, kulalikira uthenga wabwino wa allah, kuti a mitundu ina akhale nsembe yolandiridwa kwa allah, yopatsidwa ndi mzimu woyera. choncho, ine ndikunyadira mwa khristu yeahoswa potumikira allah wanga. ine sindidzayesera kuyankhula za kanthu kalikonse koma zimene khristu wazichita kudzera mwa ine zotsogolera a mitundu ina kuti amvere allah mwa zimene ndinanena ndi kuzichita mwamphamvu ya zizindikiro ndi zodabwitsa kudzera mwamphamvu ya mzimu woyera. choncho kuchokera ku yerusalemu ndi kuzungulira ku iluriko, ine ndalalikira kwathunthu uthenga wabwino wa khristu. chakhala chilakolako changa nthawi zonse kuti ndilalikire uthenga wabwino kumene khristu sadziwika, kuti ine ndisamange pa maziko a wina wake. koma monga kwalembedwa kuti, “iwo amene sanawuzidwe za iye adzaona, ndi iwo amene sanamve adzazindikira.” ichi nʼchifukwa chake ine ndakhala ndikuletsedwa kawirikawiri kubwera kwa inu. koma tsopano popeza kulibenso malo anga woti ndigwire ntchito mʼmadera awa, ndakhala ndikufuna kukuonani kwa zaka zambiri. ine ndikukonza kuti nditero pamene ndipita ku spaniya. ine ndikuyembekeza kudzakuchezerani pamene ndikudutsa ndi kuti inu mudzathandize popitiriza ulendo wanga, nditasangalala ndi kukhala nanu kwa kanthawi. koma tsopano, ine ndili pa ulendo wopita ku yerusalemu potumikira oyera mtima akumeneko. pakuti kunakomera a ku makedoniya ndi a ku akaya kupereka thandizo kwa osauka pakati pa oyera mtima mu yerusalemu. iwo chinawakomera kuchita ichi, ndipo ndithu anali ndi ngongole kwa iwo. pakuti ngati a mitundu ina anagawana ndi ayuda madalitso auzimu, iwo ali ndi ngongole kwa ayuda kuti agawane nawo madalitso awo a ku thupi. tsono ine nditamaliza ntchito iyi ndi kutsimikiza kuti alandira chipatsochi, ndidzadzera kwanuko kudzakuchezerani pa ulendo wanga popita ku spaniya. ine ndikudziwa kuti pamene ndidzabwera kwa inu, ndidzafika ndili wodzaza ndi madalitso a khristu. abale, ine ndikukupemphani, mwa ambuye athu yeahoswa khristu ndi mwachikondi cha mzimu, kuti mukhale nane pa kulimbika kwanga pondipempherera kwa allah. pempherani kuti ine ndilanditsidwe kwa osakhulupirira a ku yudeya ndi kuti utumiki wanga mu yerusalemu ukhale ovomerezeka ndi oyera mtima. kuti mwachifuniro cha allah ndibwere kwa inu ndi chimwemwe kuti ndidzapumule pamodzi ndi inu. allah wamtendere akhale ndi inu nonse. ameni.

16

ine ndikupereka kwa inu mlongo wathu febe, mtumiki wa mpingo wa ku kenkreya. ine ndikukupemphani kuti mumulandire mwa ambuye mʼnjira yoyenera oyera mtima ndi kumupatsa thandizo lililonse limene akulifuna kuchokera kwa inu, pakuti iye wakhala thandizo lalikulu kwa anthu ambiri kuphatikiza ine. perekani moni kwa prisila ndi akura, atumiki anzanga mwa khristu yeahoswa. iwo anapereka miyoyo yawo chifukwa cha ine. osati ine ndekha komanso mipingo yonse ya a mitundu ina ikuyamika. perekaninso moni kwa mpingo umene umasonkhana mʼnyumba mwawo. perekani moni kwa mʼbale wanga wokondedwa epeneto, amene ndi woyamba kukhulupirira khristu mʼchigawo cha asiya. perekani moni kwa miriamu, amene wakhala akukugwirirani ntchito kwambiri. perekani moni kwa androniko ndi yuniya abale anga amene anali mʼndende pamodzi ndi ine. iwo amadziwika ndi atumwi, ndipo iwo anali mwa khristu ine ndisanakhale. perekani moni kwa ampliato, amene ine ndimamukonda mwa ambuye. perekani moni kwa urbano, mtumiki mnzathu mwa khristu ndi wokondedwa wanga staku. perekani moni kwa apele, woyesedwa ndi wovomerezeka mwa khristu. perekani moni kwa a mʼbanja la aristobulo. perekani moni kwa herodiona, mʼbale wanga. perekani moni kwa a mʼbanja la narkiso amene ali mwa ambuye. perekani moni kwa trufena ndi trufosa, amayi aja amene amagwira ntchito ya ambuye molimbika. perekani moni kwa mnzanga wokondedwa persida, mayi winanso amene wagwira ntchito kwambiri mwa ambuye. perekani moni kwa rufo, wosankhidwa mwa ambuye, ndi amayi ake, amene akhala amayi anganso. perekani moni kwa asunkrito, felego, herima, patroba, herima ndi abale amene ali nawo pamodzi. perekani moni kwa filologo, yuliya, neriya ndi mlongo wake, ndi olumpa ndi oyera mtima onse amene ali nawo pamodzi. mupatsane moni wina ndi mnzake mwachikondi choona. mipingo yonse ya khristu ikupereka moni. abale, ine ndikukupemphani kuti musamale chifukwa cha amene ayambitsa mipatuko ndi kuyika zokhumudwitsa panjira yanu, motsutsana ndi chiphunzitso chimene mwachiphunzira. muwapewe iwo. pakuti otero sakutumikira ambuye athu khristu koma zilakolako zawo. ndi mawu okoma ndi oshashalika iwo amanamiza anthu osalakwa. aliyense anamva za kumvera kwanu, choncho ndine odzaza ndi chimwemwe chifukwa cha inu. koma ine ndikufuna kuti inu mukhale anzeru pa zabwino, ndi wopanda cholakwa pa zimene zili zoyipa. allah wamtendere adzaphwanya satana msanga pansi pa mapazi anu. chisomo cha ambuye athu yeahoswa chikhale ndi inu. timoteyo, mtumiki mnzanga, akupereka moni. nawonso, lusio, yasoni ndi sosipatro, abale anga akutero. ine tertio, amene ndalemba kalatayi, ndi kupereka moni mwa ambuye. gayo, amene chifukwa cha chisamaliro chake, ine ndi mpingo wonse kuno tikusangalala, akupereka moni. erasto, amene ndi msungichuma wa mzinda wonse ndiponso mʼbale wathu kwato, akupereka moni. chisomo cha ambuye athu yeahoswa khristu chikhale ndi inu nonse. ameni. tsopano kwa iye amene ali ndi mphamvu yokhazikitsa monga mwa uthenga wanga wabwino ndikulalikidwa kwa yeahoswa khristu, monga mwa vumbulutso lachinsinsi chobisika kwa nthawi yayitali, koma tsopano chavumbulutsidwa ndi kudziwika kudzera mʼmalemba a uneneri mwa lamulo la allah wosatha, kuti mitundu yonse ikhulupirire ndi kumvera iye, kwa allah yekhayo wanzeru kukhale ulemerero kwamuyaya kudzera mwa yeahoswa khristu! ameni.

1_corinthians

1

paulo, woyitanidwa mwachifuniro cha allah kuti akhale mtumwi wa khristu yeahoswa ndi mʼbale wathu sositene. kupita ku mpingo wa allah ku korinto, kwa oyeretsedwa mwa khristu yeahoswa ndi oyitanidwa kukhala opatulika ndiponso kwa onse amene amapemphera mʼdzina la ambuye athu yeahoswa khristu mʼdziko lonse lapansi, amene ndi ambuye wawo ndi wathunso. landirani chisomo ndi mtendere zochokera kwa allah atate athu ndi ambuye athu yeahoswa khristu. nthawi zonse ndimayamika allah chifukwa cha inu chifukwa cha chisomo chake chopatsidwa kwa inu mwa khristu yeahoswa. pakuti mwa iye mwalemekezedwa mʼnjira iliyonse, mʼkuyankhula kwanu konse ndi mʼkudziwa kwanu konse, chifukwa umboni wathu pa za khristu unatsimikizidwa mwa inu. choncho inu simusowa mphatso yauzimu iliyonse pamene mukudikira mofunitsitsa kuti ambuye athu yeahoswa khristu avumbulutsidwe. adzakulimbikitsani mpaka kumapeto kuti mudzakhale wopanda mlandu pa tsiku lobwera ambuye athu yeahoswa khristu. allah amene wakuyitanani inu mu chiyanjano ndi mwana wake yeahoswa khristu ambuye athu ngokhulupirika. ndidandaulira inu, abale, mʼdzina la ambuye athu yeahoswa khristu kuti nonsenu muvomerezane wina ndi mnzake kuti pasakhale kugawikana pakati panu ndi kuti mukhale amodzi kwenikweni mu nzeru ndi mʼmaganizo. abale anga, ena a ku nyumba ya kloe andidziwitsa kuti pali mkangano pakati panu. chimene ndikutanthauza ndi ichi: wina amati, “ndimatsatira paulo,” wina, “ndimatsatira apolo,” wina, “ndimatsatira kefa,” winanso, “ndimatsatira khristu.” kodi khristu wagawikana? kodi paulo anapachikidwa pa mtanda chifukwa cha inu? kodi munabatizidwa mʼdzina la paulo? ine ndikuyamika kuti sindinabatizepo mmodzi mwa inu kupatula krispo ndi gayo, mwakuti palibe amene anganene kuti anabatizidwa mʼdzina langa. (inde, ine ndinabatizanso a mʼbanja la stefano, koma sindikumbukira ngati ndinabatizanso wina aliyense). pakuti khristu sananditume ine kudzabatiza, koma kudzalalikira uthenga wabwino, osati ndi mawu anzeru za umunthu, kuopa kuti mtanda wa khristu ungakhale wopanda mphamvu. pakuti uthenga wa mtanda ndi chopusa kwa iwo amene akuwonongeka, koma kwa ife amene tikupulumutsidwa uthengawu ndi mphamvu ya allah. pakuti kwalembedwa kuti, “ine ndidzawononga nzeru za anthu anzeru; luntha la anthu aluntha ine ndidzalinyoza.” munthu wanzeru ali kuti? munthu wozama ndi maphunziro ali kuti? munthu wodziwa zakuya zamakono ali kuti? kodi allah sanazipusitse nzeru za dziko lapansi? tsono poti mwa nzeru za allah dziko lapansi mu nzeru zake silinamudziwe iye, allah amakondweretsedwa kuti kudzera mu chopusa cha zomwe zinalalikidwa apulumutse iwo amene akhulupirira. ayuda amafuna zizindikiro zodabwitsa ndipo agriki amafunafuna nzeru, koma ife timalalikira khristu wopachikidwa. chitsa chokhumudwitsa kwa ayuda ndi chopusa kwa a mitundu ina. koma kwa iwo amene allah anawayitana, ayuda ndi agriki omwe, khristu ndi mphamvu ya allah ndi nzeru za allah. pakuti za allah zooneka ngati zopusa, ndi za nzeru kuposa nzeru za munthu, ndipo za allah zooneka ngati zofowoka, zili ndi mphamvu kuposa mphamvu za munthu. abale taganizirani mmene munalili musanayitanidwe. si ambiri a inu munali a nzeru, si ambiri a inu munali a mphamvu zamakopedwe. si ambiri a inu munali obadwa pa ulemerero. koma allah anasankha zinthu zopusa za dziko lapansi kuti achititse manyazi anzeru. allah anasankha zinthu zofowoka za dziko lapansi kuti achititse manyazi amphamvu. anasankha zinthu zapansipansi ndi zopeputsidwa za dziko la pansi lino, zinthu zimene kulibe, kuti asukulutse zimene zilipo, kuti munthu asanyade pamaso pa allah. nʼchifukwa cha iye kuti inu muli mwa khristu yeahoswa, amene wakhala nzeru ya kwa allah, kwa ife, kunena kuti kulungama kwathu, chiyero ndi chipulumutso. choncho poti zinalembedwa kuti, “ngati munthu akufuna kunyadira, anyadire mwa ambuye.”

2

pamene ndinabwera kwa inu, abale, sindinabwere ndi luntha lodziwa kuyankhula kapena nzeru zapamwamba pamene ndinachitira umboni chinsinsi cha allah. pakuti ndinatsimikiza pamene ndinali ndi inu kuti ndisadziwe kanthu kena kupatula yeahoswa khristu wopachikidwayo. ndinabwera kwa inu wofowoka ndi wamantha, ndiponso wonjenjemera kwambiri. uthenga ndi ulaliki wanga sunali wa mawu anzeru ndi onyengerera koma woonetsa mphamvu za mzimu, kuti chikhulupiriro chanu chisatsamire pa nzeru ya anthu koma pa mphamvu za allah. komabe ife timayankhula uthenga wa nzeru kwa okhwima, koma osati ndi nzeru ya mʼbado uno kapena ya olamula a mʼbado uno, amene mphamvu yawo ikutha. ayi, ife timayankhula za nzeru yobisika ya allah, nzeru imene inabisidwa ndipo imene allah anatikonzera mu ulemerero wathu isanayambe nthawi. palibe olamulira aliyense wa mʼbado uno amene anamumvetsetsa popeza anakamumvetsetsa sakanamupachika ambuye wa ulemerero. komabe monga zalembedwa kuti, “palibe diso linaona, palibe khutu linamva, palibe amene anaganizira, zimene allah anakonzera amene amukonda” koma allah waululira ife mwa mzimu wake. mzimu amafufuza zinthu zonse, ndi zozama za allah zomwe. kodi ndani mwa anthu angadziwe maganizo a munthu wina, kupatula mzimu wa munthuyo wokhala mʼkati mwake? chimodzimodzinso palibe amene adziwa maganizo a allah kupatula mzimu wa allahyo. mzimu amene tinalandira ife si wa dziko lapansi koma mzimu wochokera kwa allah wotipatsa ife mwaulere. izi ndi zimene timayankhula osati mʼmawu wophunzitsidwa ndi nzeru za munthu koma mʼmawu wophunzitsidwa ndi mzimu, kufotokozera zoonadi zauzimu mʼmawu auzimu. munthu wopanda mzimu savomereza zinthu zimene zichokera kwa mzimu wa allah, popeza ndi zopusa kwa iyeyo, ndipo sangazimvetsetse chifukwa zimazindikirika mwa mzimu. munthu wauzimu amaweruza pa zinthu zonse, koma iye mwini saweruzidwa ndi munthu aliyense. pakuti “ndani anadziwa malingaliro a ambuye, kuti akhoza kumulangiza iye.” koma tili nawo mtima wa khristu.

3

ndipo abale sindikanakuyankhulani ngati auzimu koma adziko lapansi, makanda chabe mwa khristu. ndinakupatsani mkaka osati chakudya cholimba pakuti munali musanakonzeke kuchilandira. zoonadi, simunakonzekebe. mukanali adziko lapansi. pakuti pakati panu pali kaduka ndi kukangana, kodi si inu a dziko lapansi? kodi simukuchita ngati anthu wamba? pamene wina anena kuti, “ine ndimatsatira paulo,” ndipo wina akuti, “ine ndimatsatira apolo,” kodi si inu akunja? ndiponso kodi apolo ndi ndani? nanga paulo ndi ndani? otumikira chabe, omwe kudzera mwa iwo inu munakhulupirira monga ambuye anawagawira aliyense ntchito yake. ine ndinadzala mbewu, apolo anayithirira, koma allah ndiye anayikulitsa. choncho kuphatikiza iye wodzala ndi iye wothirira, onse sali kanthu, koma allah yekha amene amakulitsa zinthu. munthu wodzala ndi munthu wothirira ali ndi cholinga chimodzi, ndipo aliyense adzapatsidwa mphotho molingana ndi ntchito yake. pakuti ife ndife antchito anzake a allah; inu ndinu munda wa allah, nyumba ya allah. mwachisomo chimene allah wandipatsa, ine ndinayika maziko monga mmisiri waluntha, ndipo ena akumangapo. koma aliyense ayenera kuchenjera mmene akumangira. pakuti wina sangayikenso maziko ena oposera amene anakhazikitsidwa kale, amene ndi yeahoswa khristu. ngati munthu aliyense amanga pa maziko awa pogwiritsa ntchito golide, siliva, miyala yamtengowapatali, milimo yamitengo, tsekera kapena udzu, ntchito yake idzaonekera pamene tsiku la chiweruzo lidzazionetsa poyera. tsikulo lidzafika ndi moto, ndipo motowo ndi umene udzayesa ntchito ya munthu aliyense. ngati zimene zamangidwazo sizidzagwa, adzalandira mphotho yake. ndipo ngati zidzanyeke ndi moto, sadzalandira mphotho koma iye mwini adzapulumukabe, koma monga ngati munthu amene wapulumuka mʼmoto. kodi inu simukudziwa kuti ndinu nyumba ya allah ndipo kuti mzimu wa allah amakhala mwa inu? ngati wina aliyense awononga nyumba ya allahyo, allah nayenso adzamuwononga ameneyo; popeza nyumba ya allah ndi yopatulika ndipo nyumbayo ndi inu amene. choncho musadzinyenge. ngati wina wa inu akuganiza kuti ndi wanzeru pa mulingo wa mʼbado uno, ayenera kukhala “wopusa” kuti athe kukhala wanzeru. pakuti nzeru ya dziko lapansi ndi yopusa pamaso pa allah. monga kwalembedwera kuti, “iye amakola anthu ochenjera mu msampha wa kuchenjera kwawo,” ndiponso, “ambuye amadziwa kuti maganizo a wanzeru ndi opandapake.” choncho, wina asanyadire anthu chabe! zonse ndi zanu, kaya paulo kapena apolo kapena kefa kapena dziko lapansi, kapena moyo, kapena imfa, kapena tsopano, kapena mʼtsogolo, zonse ndi zanu, ndipo inu ndinu a khristu, ndipo khristu ndi wa allah.

4

choncho tsono anthu atione ife monga atumiki a khristu, ndiponso ngati osunga zinsinsi za allah. chofunika kwambiri nʼchakuti amene apatsidwa udindo oyangʼanira aonetse kukhulupirika. ine ndilibe nazo kanthu ngati ndiweruzidwa ndi inu kapena khothi lina lililonse. ndithu, inenso sindidziweruza ndekha. chikumbumtima changa sichikunditsutsa, koma sikuti ndine wolungama. wondiweruza ine ndi ambuye. chomwecho musaweruze nthawi yoweruza isanakwane. dikirani mpaka ambuye atabwera. iye adzaonetsa poyera zimene zabisika mu mdima ndipo adzaonetsa maganizo a mʼmitima ya anthu. pa nthawi imeneyo aliyense adzalandira kwa allah chiyamiko. tsono abale, ndapereka chitsanzo cha ine mwini ndi apolo kuti mupindule. phunzirani kwa ife tanthauzo la mawu akuti, “musamapitirire zimene malemba akunena,” kuti musamanyade pamene wina aposa mnzake. pakuti ndani amakusiyanitsani ndi wina aliyense? nʼchiyani muli nacho chimene simunalandire? ndipo ngati munalandira, bwanji mumadzitukumula ngati kuti simunalandire? inu muli nazo kale zonse zimene mufuna! inu mwalemera kale! inu mwayamba kale kulamulira ife! ndilakalaka mukanakhaladi mafumu kuti ife tikhale nawo mafumu pamodzi ndi inu. pakuti kwa ine zikuoneka ngati kuti allah watiyika ife atumwi pachionetsero, kumapeto kwa mndandanda, monga anthu oweruzidwa kuti akaphedwe mʼmabwalo. ife tayikidwa kuti tionekere ku dziko lonse, kwa angelo ndi anthu. ife ndife opusa chifukwa cha khristu, koma inu ndinu anzeru mwa khristu! ife ndife ofowoka koma inu ndinu amphamvu! inu ndinu olemekezeka koma ife ndife opeputsidwa! mpaka pano tili ndi njala ndi ludzu, tili ndi sanza, tikuzunzidwa, tilibe nyumba. timagwira ntchito molimbika ndi manja athu. akamatitemberera, ife timadalitsa; tikasautsidwa, ife timapirira. pamene atilalatira timayankha mwachifundo. mpaka pano takhala ngati zinyalala za dziko, monga zakudzala za dziko lapansi. sindikulemba izi kuti ndikuchititseni manyazi, koma kukuchenjezani monga ana anga okondedwa. ngakhale muli ndi anthu 10,000 okutsogolerani mwa khristu, mulibe abambo ambiri, popeza mwa khristu yeahoswa, ine ndakhala abambo anu kudzera mu uthenga wabwino. chifukwa chake ndikukupemphani kuti munditsanze ine. chifukwa cha ichi ndikutumiza kwa inu timoteyo, mwana wanga amene ndimamukonda, amene ndi wokhulupirika mwa ambuye. adzakukumbutsani inuyo za moyo wanga mwa khristu yeahoswa, umene ukugwirizana ndi zimene ndimaphunzitsa paliponse mu mpingo uliwonse. ena mwa inu mukudzitukumula, ngati kuti sindingabwere kwanu. koma ndibwera kwanuko posachedwapa, ngati ambuye alola, ndipo ndi pamene ndidzadziwe osati zimene anthu odzitukumulawa akuyankhula, koma kuti mphamvu zawo nʼzotani. pakuti ufumu wa allah si mawu chabe koma mphamvu. kodi musankha chiyani? kodi ndidzabwere ndi chikwapu, kapena mu chikondi ndiponso mwa mzimu wofatsa?

5

mbiri yamveka kuti pakati panu pakuchitika chigololo. ndipo chigololo cha mtunduwu ngakhale pakati pa akunja sichingapezeke; munthu akumagonana ndi mkazi wa abambo ake. ndipo inu mukudzitukumulabe. kodi simukanayenera kudzazidwa ndi chisoni ndipo mukanamuchotsa pa chiyanjano chanu munthu wochita zimenezi? ngakhale sindili nanu mʼthupi, ndili nanu mu mzimu. ndipo ineyo ndapereka kale chiweruzo pa munthu amene amachita zotere, ngati kuti ndili komweko. mukasonkhana mu dzina la ambuye athu yeahoswa, ine ndili nanu mu mzimu, ndipo mphamvu ya ambuye athu yeahoswa ili pomwepo, mumupereke munthuyu kwa satana, kuti chikhalidwe chake cha uchimo chiwonongedwe ndikuti mzimu wake udzapulumuke pa tsiku la ambuye. kudziwa kwanu si kwabwino. kodi simukudziwa kuti yisiti wochepa amafufumitsa mphumphu yaufa wonse wa tirigu? chotsani yisiti wakale kuti mukhale ndi mphumphu yopanda yisiti, monga inu muli. pakuti khristu, mwana wankhosa wa paska wathu, anaperekedwa nsembe. choncho, tiyeni tisunge chikondwererochi, osati ndi yisiti wakale, wowononga ndi woyipa, koma ndi buledi wopanda yisiti, buledi woona mtima ndi choonadi. ndakulemberani mʼkalata yanga kuti musayanjane nawo anthu achigololo. pamenepatu sindikutanthauzatu anthu a dziko lapansi lino amene ndi achigololo, kapena aumbombo, kapena opeza ndalama mwachinyengo, kapena opembedza mafano. kukanatero mukanangochoka mʼdziko lapansi lino. koma tsopano ndikukulemberani kuti musayanjane ndi aliyense amene adzitcha mʼbale koma ndi wachigololo, kapena waumbombo, kapena wopembedza mafano, kapena wonamizira anzake, woledzera kapena wopeza ndalama mwachinyengo. munthu wotere ngakhale kudya, osadya naye pamodzi. kodi ndipindulanji kuti ndiweruze anthu amene si a mu mpingo? kodi simuyenera kuweruza iwo amene ali mu mpingo? allah adzaweruza akunja. “chotsani woyipayo pakati panu.”

6

pamene wina wa inu ali ndi mlandu ndi mnzake, nʼchifukwa chiyani amatengera nkhaniyo kwa anthu akunja kuti akawaweruze mʼmalo mopita nayo kwa oyera mtima? kodi inu simukudziwa kuti anthu a allah adzaweruza dziko lapansi? ndipo ngati inu mungaweruze dziko lapansi, kodi sindinu oyenera kuweruza milandu ingʼonoyingʼono? kodi simukudziwa kuti mudzaweruza angelo? nanga bwanji zinthu za mʼmoyo uno! nʼchifukwa chake, ngati pali milandu pa zinthu zotere, sankhani anthu ena kuti akhale oweruza ngakhale alibe udindo mu mpingo. ndikunena izi kuti ndikuchititseni manyazi. moti nʼkutheka kuti pakati panu palibe wina wanzeru zokwanira kuti aziweruza mlandu pakati pa akhristu? koma mʼmalo mwake mʼbale atengera ku bwalo la mlandu mʼbale mnzake kukaweruzidwa. zonsezi pamaso pa akunja! chokha choti mwakasumirana chikuonetseratu kuti mwagonjetsedwa kale. bwanji osangolola kuti ena akulakwireni? bwanji osangolola kuti ena akubereni? mʼmalo mwake, inuyo ndiye mumabera ena ndi kuwalakwira, ndipo mumachita izi kwa abale anu. kodi simukudziwa kuti munthu woyipa sadzalowa mu ufumu wa allah? musanyengedwe: achigololo, kapena opembedza mafano, kapena achiwerewere, kapena amuna adama, kapena ogonana ndi amuna okhaokha; kapena akuba, kapena aumbombo, kapena oledzera, kapena achipongwe, kapena opeza ndalama mwachinyengo sadzalowa mu ufumu wa allah. ndipo umu ndi mmene ena mwa inu munalili. koma munatsukidwa, munayeretsedwa, munalungamitsidwa mʼdzina la ambuye yeahoswa khristu ndi mzimu wa allah wathu. inu mumati, “ine ndili ndi ufulu wochita chilichonse.” komatu si zonse zimene nʼzothandiza. “ndili ndi ufulu wochita chilichonse.” koma sindidzagonjetsedwa ndi chilichonse. inu mumati, “chakudya, kwake nʼkulowa mʼmimba ndipo mimba ntchito yake nʼkulandira chakudyacho.” koma allah adzawononga zonsezi. thupi silochitira chigololo, koma la ambuye, ndipo ambuye ndiye mwini thupilo. mwamphamvu zake allah anaukitsa ambuye kwa akufa, ndipo ifenso adzatiukitsa. kodi simukudziwa kuti matupi anuwo ndi ziwalo za khristu mwini? kodi tsono ndingatenge ziwalo za khristu nʼkuzisandutsa ziwalo za mkazi wadama? zosatheka! kodi simukudziwa kuti amene amadzipereka kwa mkazi wadama, iyeyo ndi mkaziyo amasanduka thupi limodzi? paja kunalembedwa kuti, “awiriwo adzakhala thupi limodzi.” koma amene amadzipereka kwa ambuye, iyeyo ndi ambuye amakhala mzimu umodzi. thawani dama. machimo onse amene munthu amachita amakhala kunja kwa thupi lake, koma amene amachita machimo okhudza chigololo, amachimwira thupi lake lomwe. kodi simukudziwa kuti thupi lanu ndi nyumba ya mzimu woyera, amene ali mwa inu, amene mwalandira kuchokera kwa allah? inu simuli panokha ayi. ndinu ochita kugulidwa. nʼchifukwa chake lemekezani allah mʼthupi lanu.

7

tsopano pa zinthu zomwe munandilembera nʼkwabwino kuti munthu asakwatire. koma chifukwa choti chigololo chawanda, mwamuna aliyense akhale naye mkazi wakewake ndipo mkazi aliyense akhale naye mwamuna wakewake. mwamuna akwaniritse udindo wake wa pa banja kwa mkazi wake, ndipo chimodzimodzi mkazi kwa mwamuna wake. thupi la mkazi wokwatiwa si la iye mwini yekha koma ndi la mwamuna wakenso. momwemonso, thupi la mwamuna si la iye mwini yekha koma ndi la mkazi wakenso. musamakanizane, pokhapokha mutagwirizana awiri kuti mwakanthawi mudzipereke kumapemphero. kenaka mukhalirenso pamodzi kuopa kuti satana angakuyeseni chifukwa cholephera kudziretsa. ndikunena zimenezi mokulolani chabe osati mokulamulani. ine ndikanakonda anthu akanakhala ngati ine. koma poti munthu aliyense ali ndi mphatso yakeyake yochokera kwa allah, wina mphatso yake, wina yakenso. tsono kwa osakwatira onse, ndi akazi amasiye ndikuti, ndi bwino kwa iwo kukhala osakwatira monga mmene ndilili inemu. koma ngati sangathe kudziretsa, akwatire, popeza ndi bwino kukwatira kusiyana ndi kudzizunza ndi chilakolako. kwa amene ali pa banja ndikupatsani lamulo ili (osati langa koma la ambuye): mkazi asalekane ndi mwamuna wake. koma ngati atatero, asakwatiwenso, apo ayi, abwerere kwa mwamuna wakeyo. ndipo mwamuna asaleke mkazi wake. kwa ena onse ndikunena izi (ineyo osati ambuye); ngati mʼbale wina ali ndi mkazi wosakhulupirira ndipo mkaziyo walola kukhala pa banja ndi mʼbaleyo, ameneyo asamuleke. ngati mayi wina ali ndi mwamuna wosakhulupirira ndipo mwamunayo walola kukhala pa banja ndi mayiyo, ameneyo asamuleke. pakuti mwamuna wosakhulupirirayo amayeretsedwa chifukwa cha mkazi wakeyo, ndipo mkazi wosakhulupirira amayeretsedwa chifukwa cha mwamuna wokhulupirirayo. kupanda apo ana anu akanakhala odetsedwa, koma mmene zililimu ndi oyeretsedwa. koma ngati wosakhulupirira achoka, mulekeni achoke. zikatero ndiye kuti mwamuna kapena mkazi wokhulupirirayo sali womangikanso. allah anatiyitana kuti tikhale mu mtendere. kodi iwe, mkazi, ungadziwe bwanji kuti mwina nʼkupulumutsa mwamuna wako? kapena iwe, mwamuna, ungadziwe bwanji kuti mwina nʼkupulumutsa mkazi wako? koma aliyense akhale moyo umene ambuye anamupatsa, umene allah anamuyitanira. ili ndiye lamulo limene ndalikhazikitsa mʼmipingo yonse. ngati pamene munthu amayitanidwa anali atachita mdulidwe, asavutike nʼkubisa za mdulidwe wakewo. ngatinso pamene munthu amayitanidwa nʼkuti asanachite mdulidwe, asachite mdulidwe. mdulidwe si kanthu, kusachita mdulidwe si kanthunso. chofunika nʼkusunga malamulo a allah. aliyense akhale monga analili pamene allah anamuyitana. kodi munali kapolo pamene allah anakuyitanani? musavutike nazo zimenezi. koma ngati mutapeza mwayi woti mulandire ufulu, ugwiritseni ntchito mwayiwo. pakuti amene anali kapolo pamene amayitanidwa ndi ambuye, ndi mfulu wa ambuye; chimodzimodzinso amene anali mfulu pamene anayitanidwa, ndi kapolo wa khristu. munagulidwa ndi mtengowapatali, choncho musakhalenso akapolo a anthu. abale, aliyense angokhala pamaso pa allah monga momwe analili pamene allah anamuyitana. tsopano za anamwali: ine ndilibe lamulo lochokera kwa ambuye, koma ndipereka maganizo anga monga ngati munthu amene mwachifundo cha ambuye ndine wodalirika. chifukwa cha masautso a masiku ano, ndikuganiza kuti nʼkwabwino kuti munthu akhale monga mmene alili. kodi ndinu wokwatira? musalekane. kodi ndinu wosakwatira? musafunefune mkazi. komabe ngati mukwatira simunachimwe; ndipo ngati namwali akwatiwa sanachimwenso. koma amene walowa mʼbanja adzakumana ndi zovuta zambiri mʼmoyo uno, ndipo sindikufuna kuti inu mukumane ndi zovutazi. abale, chimene ndikutanthauza nʼchakuti nthawi yatha. kuyambira tsopano anthu okwatira akhale ngati sanakwatire. amene akulira akhale monga ngati sakulira. amene akukondwa akhale ngati sakukondwa. amene akugula zinthu akhale ngati alibe zinthuzo. amene akugwiritsa ntchito zinthu za dziko lapansi lino, akhale ngati sizikuwakhudza. pakuti dziko lapansi lino mmene lilirimu, likupita. ine ndikufuna kuti mumasuke ku nkhawa zanu. munthu wosakwatira amangolabadira za ambuye, mmene angakondweretsere ambuyewo. koma wa pa banja amalabadira za dziko lapansi lino, mmene angakondweretsere mkazi wake, ndipo chifukwa ichi amatanganidwa kwambiri. mkazi wosakwatiwa kapena namwali, amalabadira za ambuye. cholinga chake ndi kudzipereka kwa ambuye mʼthupi ndi mu uzimu momwe. koma mkazi wokwatiwa amalabadira za dziko lapansi lino, mmene angakondweretsere mwamuna wake. ndikunena izi kufuna kuthandiza inu nomwe osati kukupanikizani. ine ndikufuna mukhale moyenera mosadzigawa pa kudzipereka kwanu kwa ambuye. ngati wina akuganiza kuti akumulakwira namwali yemwe anapalana naye ubwenzi, ndipo ngati chilakolako chake chikunka chikulirakulirabe, ndipo akuona kuti nʼkofunika kumukwatira, ayenera kuchita monga wafunira, kutero si kuchimwa ayi. koma ngati wina motsimikiza mtima wake, popanda womukakamiza, koma akuchita mwa chifuniro chake, ndipo watsimikiza mtima kuti samukwatira namwaliyo, munthuyu akuchitanso chokhoza. choncho amene akukwatira namwali amene ali naye pa ubwenzi, akuchita bwino, koma amene sangakwatire namwaliyo akuchita bwino koposa. mkazi amamangika ndi lamulo la ukwati nthawi zonse pamene mwamuna wake ali ndi moyo. koma mwamuna wake akamwalira, ali ndi ufulu kukwatiwa ndi wina aliyense amene akumufuna, koma mwamunayo akhale wa mwa ambuye. mʼmaganizo anga, mkaziyo adzakhala wokondwa koposa ngati atangokhala wosakwatiwa. ndipo ndikuganiza kuti inenso ndili naye mzimu wa allah.

8

tsopano za chakudya choperekedwa nsembe kwa mafano: ife tidziwa kuti tonse tili ndi chidziwitso. komatu chidziwitso chokha chimadzitukumula, koma chikondi ndicho chimapindulitsa. munthu amene amaganiza kuti amadziwa kanthu, ndiye kuti sakudziwa monga mmene amayenera kudziwira. koma munthu amene amakonda allah amadziwika ndi allahyo. choncho kunena za chakudya choperekedwa nsembe kwa mafano; ife tikudziwa kuti mafano si kanthu nʼpangʼonongʼono pomwe pa dziko lapansi, ndiponso kuti palibe allah wina koma mmodzi yekha. popeza kuti ngakhale pali yotchedwa milungu, kaya ndi kumwamba kapena pa dziko lapansi (poti ilipodi milungu yambirimbiri ndi ambuye ambirimbiri), koma kwa ife pali allah mmodzi yekha, atate, zinthu zonse zinachokera mwa iye ndipo ndife ake. komanso pali ambuye mmodzi yeahoswa khristu kumene zinthu zonse zinachokera ndipo mwa iye ife tili ndi moyo. koma saliyense amadziwa zimenezi. alipo ena ozolowera mafano kwambiri mwakuti akadya chakudya chotere amaganiza kuti chakudyacho chinaperekedwa nsembe kwa mafano. ndiye poti chikumbumtima chawo nʼchofowoka chimadetsedwadi. koma chakudya sichitisendeza kufupi ndi allah. tikapanda kudya si vuto, tikadya sitisinthikanso. komabe samalani kuti ufulu wanu ochita zinthu usafike pokhumudwitsa ofowoka. pakuti ngati aliyense wachikumbumtima chofowoka akakuonani achidziwitsonu mukudya mʼnyumba yopembedzera mafano, kodi iyeyo sichidzamulimbitsa mtima kuti azidya chakudya choperekedwa nsembe kwa mafano? kotero kuti chifukwa cha chidziwitso chanu mʼbale wofowokayu amene chifukwa cha iye, khristu anafa, wawonongeka chifukwa cha chidziwitso chanu. mukamachimwira abale anu motere ndikuwawonongera chikumbumtima chawo chofowokacho, mukuchimwira khristu. nʼchifukwa chake ngati zimene ine ndimadya zichititsa mʼbale wanga kugwa mu tchimo, sindidzadyanso chakudyacho kuti mʼbaleyo ndisamuchimwitse.

9

kodi sindine mfulu? kodi sindine mtumwi? kodi sindinamuone ambuye athu yeahoswa? kodi inu sindiye zotsatira za ntchito yanga mwa ambuye? ngakhale kwa ena sindingakhale mtumwi, mosakayika ndine mtumwi kwa inu! poti inu ndi chizindikiro cha utumwi wanga mwa ambuye. kwa iwo wofuna kundizenga milandu ndimawayankha kuti: kodi ife tilibe ulamuliro wakudya ndi kumwa? kodi ife tilibe ulamuliro wotenga mkazi wokhulupirira nʼkumayenda naye monga amachitira atumwi ena ndi abale awo a ambuye ndiponso kefa? kodi kapena ine ndekha ndi barnaba ndiye tikuyenera kugwira ntchito kuti tipeze zotisowa? ndani angagwire ntchito ya usilikali namadzipezera yekha zofunika zonse? kodi ndani amadzala mpesa koma wosadyako zipatso zake? ndani amaweta nkhosa koma wosamwako mkaka wake? kodi moti zimene ndikunenazi ndimaganizo a umunthu chabe? kodi malamulo sakunena chimodzimodzinso? popeza analemba mʼmalamulo a mose kuti, “musamange ngʼombe pakamwa pamene ikupuntha tirigu.” kodi pamene allah ananena zimenezi ankalabadira za ngʼombe zokha? ndithu iyeyo amanena za ifenso, kodi si choncho? inde, izi anazilemba chifukwa cha ife, pakuti wolima ndiponso wopuntha, onsewo amagwira ntchito mwachiyembekezo chodzagawana zokololazo. ngati tidzala mbewu yauzimu pakati panu, kodi ndi chovuta kwambiri kuti tikolole zosowa zathu kuchokera kwa inu? ngati ena ali ndi ufulu wothandizidwa ndi inu, kodi ife sitikuyenera kukhala nawo ufulu ochulukirapo? koma ife sitinagwiritse ntchito ufulu umenewu. mʼmalo mwake timangodzichitira chilichonse posafuna kutsekereza ena kumva uthenga wabwino wa khristu. kodi simukudziwa kuti wogwira ntchito mʼnyumba ya allah amapeza chakudya chawo mʼnyumbamo, ndipo kuti otumikira pa guwa lansembe amagawana zimene zaperekedwa pa guwa lansembelo. chomwechonso ambuye akulamula kuti wolalikira uthenga wabwino azilandira thandizo lawo polalikira uthenga wabwinowo. koma ine sindinagwiritse ntchito ufulu woterewu. sindikulemba izi ndi chiyembekezo choti mundichitire zoterezi. kuli bwino ndife kusiyana nʼkuti wina alande zomwe ndimazinyadira. komatu ndikamalalikira uthenga wabwino, sindingadzitamandire popeza ndimawumirizidwa kulalikira. tsoka kwa ine ngati sindilalikira uthenga wabwino! ngati ndikugwira ntchitoyi mwakufuna kwanga, ndili ndi mphotho; koma ngati si mwakufuna kwanga, ndiye kuti ntchitoyi ndi ambuye anandipatsa. tsono mphotho yanga ndi chiyani? ndi iyi: kuti polalikira uthenga wabwino ndiwupereke kwaulere komanso kuti ndisagwiritse ntchito ufulu wanga polalikira uthengawo. ngakhale ndine mfulu ndipo sindine kapolo wa munthu, ndimadzisandutsa kapolo wa aliyense kuti ndikope ambiri mmene ndingathere. kwa ayuda ndimakhala ngati myuda kuti ndikope ayuda. kwa olamulidwa ndi malamulo ndimakhala ngati wolamulidwa nawo (ngakhale kuti sindine wolamulidwa ndi malamulowo) kuti ndikope amene amalamulidwa ndi malamulo. kwa amene alibe malamulo ndimakhala wopanda malamulo (ngakhale kuti sindine wopanda malamulo a allah koma ndili pansi pa ulamuliro wa khristu) kuti ndikope wopanda malamulo. kwa ofowoka ndimakhala wofowoka, kuti ndikope ofowoka. ndimachita zinthu zilizonse kwa anthu onse kuti mwanjira ina iliyonse ndipulumutse ena. ndimachita zonsezi chifukwa cha uthenga wabwino, kuti ndigawane nawo madalitso ake. kodi simukudziwa kuti pa mpikisano wa liwiro onse amathamanga ndithu, koma mmodzi yekha ndiye amalandira mphotho? motero thamangani kuti mupate mphotho. aliyense wochita mpikisano amakonzekera mwamphamvu. amachita izi kuti alandire mphotho yankhata yamaluwa yomwe imafota. koma ife timachita izi kuti tilandire mphotho yosafota. choncho sindithamanga monga wothamanga wopanda cholinga; komanso sindichita mpikisano wankhonya monga munthu amene amangomenya mophonya. ine ndimazunza thupi langa ndi kulisandutsa kapolo kuti nditatha kulalikira ena, ineyo ndingadzapezeke wosayenera kulandira nawo mphotho.

10

pakuti sindikufuna kuti inu mukhale osadziwa zenizeni, abale, kuti makolo athu anatsogozedwa ndi mtambo ndikuti onse anawoloka nyanja. ndipo onse anabatizidwa mwa mose mu mtambo ndi mʼnyanja. onse anadya chakudya chimodzi chauzimu ndipo anamwa chakumwa chimodzi chauzimu; popeza anamwa kuchokera mʼthanthwe lomwe anayenda nalo, ndipo thanthwe limeneli linali khristu. ngakhale zinali choncho, allah sanakondwere ndi ambiri a iwo, motero ambiri mwa iwo anafera mʼchipululu. tsono zinthu izi zinachitika kuti zikhale chitsanzo, kuti ife tisayike mitima yathu pa zinthu zoyipa monga anachitira makolo athuwo. musakhale anthu opembedza mafano, monga analili ena mwa iwo. pakuti zalembedwa kuti, “anthuwo anakhala pansi nayamba kudya ndi kumwa. kenaka anayimirira nayamba kuvina mwachilendo.” tisachite chigololo monga ena mwa iwo anachitira ndipo tsiku limodzi anafapo anthu 23,000. tisamuyese khristu, monga ena mwa iwo anachitira ndipo anaphedwa ndi njoka. ndipo osamawiringula, monga ena mwa iwo anachitira naphedwa ndi mngelo wowononga. zinthu izi zinawachitikira kuti zikhale chitsanzo ndipo zinalembedwa kuti zikhale chenjezo kwa ife, amene tiyandikira nthawi ya kutha kwa zonse. choncho, ngati mukuganiza kuti mwayima mwamphamvu, samalani mungagwe! palibe mayesero amene mwakumana nawo oposa amene anthu ena onse anakumana nawo. allah ngokhulupirika; sadzalola kuti inu muyesedwe koposa muyeso umene mutha kupirira. koma pamene mwayesedwa, iyenso adzakupatsani njira yopambanira mayeserowo. choncho abwenzi anga okondedwa, lekani kupembedza mafano. ndikuyankhula kwa a anthu anzeru zawo, nokha muweruze pa zimene ndikunenazi. pamene tidalitsa chikho cha mgonero wa ambuye, mothokoza allah, kodi sitikugawana magazi a khristu? nanga buledi amene timanyemayo, kodi sitikugawana thupi la khristu? pakuti buledi ndi mmodzi yekha, ifenso ngakhale tili ambiri, ndife thupi limodzi, popeza tonse timagawana buledi mmodzi yemweyo. taganizirani zimene amachita aisraeli. kodi onse amene amadya zoperekedwa nsembe, samachita nawo miyambo ya pa guwapo? kodi ndikutanthauza kuti nsembe zoperekedwa kwa mafano ndi kanthu konse, kapena kuti mafano ndi kanthu konse? ayi. nsembe za osakhulupirira zimaperekedwa kwa ziwanda, osati kwa allah, ndipo sindikufuna kuti muziyanjana ndi ziwandazo. simungamwe chikho cha ambuye, ndi kukamweranso chikho cha ziwanda. simungadyere pa tebulo la ambuye ndiponso la ziwanda. kodi tikufuna kuwutsa mkwiyo wa ambuye? kodi ndife amphamvu kuposa iye? mutha kunena kuti, “zinthu zonse nʼzololedwa,” komatu si zonse zili za phindu. “zinthu zonse nʼzololedwa,” komatu si zonse zimathandiza. munthu aliyense asafunefune zokomera iye yekha, koma zokomeranso ena. idyani nyama iliyonse imene amagulitsa pa msika, osafunsa mafunso okhudzana ndi chikumbumtima chanu. popeza kuti, “dziko lapansi ndi la ambuye ndi zonse za mʼmenemo ndi zake.” ngati wosakhulupirira akuyitanani kuti mukadye naye, inuyo ndi kuvomera kupitako, mukadye chilichonse chimene akakupatseni ndipo musakafunse mafunso okhudzana ndi chikumbumtima chanu. koma ngati wina akuwuzani kuti, “izi zaperekedwa nsembe,” musadye zimenezo, pofuna kuthandiza amene wakuwuzaniyo komanso chifukwa cha chikumbumtima. ndikunena za chikumbumtima cha winayo osati chanu. tsono mungafunse kuti, nʼchifukwa chiyani ufulu wanga ukuphwanyidwa chifukwa cha chikumbumtima cha munthu wina? ngati ndikuyamika allah chifukwa cha chakudya, nanga munthu angandinyoze bwanji pa zinthu zomwe ndayamikira nazo allah? nʼchifukwa chake chilichonse mungadye kapena kumwa, kapena chimene mungachite, chitani zonse ku ulemerero wa allah. musakhumudwitse aliyense, kaya ndi myuda, mgriki, kapena mpingo wa allah. mu zonse ndikuyesetsa kukondweretsa aliyense mʼnjira iliyonse. popeza sindikufunafuna zokondweretsa ine ndekha koma zokomera ambiri kuti apulumutsidwe.

11

tsatirani chitsanzo changa, monga inenso nditsatira chitsanzo cha khristu. ndikukuyamikani chifukwa chondikumbukira pa zonse ndiponso posunga ziphunzitso monga ndinakuphunzitsirani. tsopano ndikufuna muzindikire kuti khristu ndiye mutu wa munthu aliyense, ndipo mwamuna ndiye mutu wamkazi, ndipo mutu wa khristu ndi allah. mwamuna aliyense wopemphera kapena kunenera ataphimba mutu wake akunyoza mutu wakewo. ndipo mkazi aliyense wopemphera kapena kunenera asanaphimbe mutu wake sakulemekeza mutu wakewo. kuli chimodzimodzi kumeta mutu wake. ngati mkazi saphimba kumutu kwake, ndiye kuti amete tsitsi lake. ngati nʼchamanyazi kwa mkazi kungoyepula kapena kumeta mpala, ndiye kuti aphimbe kumutu kwake. mwamuna sayenera kuphimba kumutu popeza ndi chifaniziro ndi ulemerero wa allah; pamene mkazi ndi ulemerero wa mwamuna. pakuti mwamuna sachokera kwa mkazi, koma mkazi kwa mwamuna. ndipo mwamuna sanalengedwe chifukwa cha mkazi, koma mkazi analengedwera mwamuna. pa chifukwa ichi, ndiponso pa chifukwa cha angelo, mkazi akuyenera kukhala ndi chizindikiro cha ulamuliro wake. komabe mwa ambuye, mkazi amadalira mwamuna ndipo mwamuna amadalira mkazi. pakuti monga mkazi anachokera kwa mwamuna, momwemonso mwamuna anabadwa mwa mkazi. koma zonse zichokera kwa allah. dziweruzeni. kodi nʼchabwino kuti mkazi apemphere kwa allah wopanda chophimba kumutu? kodi chikhalidwe chathu sichitiphunzitsa kuti nʼchamanyazi kuti mwamuna akhale ndi tsitsi lalitali, koma mkazi akakhala ndi tsitsi lalitali ndi ulemerero wake? pakuti mkazi anapatsidwa tsitsi lalitali monga chophimba kumutu. ngati wina akufuna kutsutsapo pa zimenezi, ife ndiponso mipingo ya allah tilibe machitidwe ena apadera koma ndi omwewa. koma popereka malangizo awa sindikufuna kukuyamikirani popeza mʼmisonkhano yanu mumachita zoyipa kuposa zabwino. choyamba, ndikumva kuti mukasonkhana mu mpingo mumasankhana ndipo ndikukhulupirira kuti zimenezi kwinaku nʼzoona. nʼzosakayikitsa kuti pali kugawikana pakati panu kuti adziwike amene ndi ovomerezeka ndi allah. tsono, mukasonkhana pamodzi, chimene mumadya si mgonero wa ambuye. pakuti mukamadya, aliyense amangodzidyera zomwe anakonza. wina amakhala ndi njala pamene wina amaledzera. kodi mulibe nyumba zanu kumene mungamadyere ndi kumwa? kapena mumapeputsa mpingo wa allah ndi kuchititsa manyazi amene alibe kalikonse? ndikunena chiyani kwa inu? moti ndikuyamikireni pa zimenezi? ayi, pa zinthu izi sindingakuyamikireni. pakuti zimene ndinalandira kwa ambuye ndi zomwe ndinakupatsani. ambuye yeahoswa, usiku umene anaperekedwa uja, anatenga buledi. atayamika ndi kumunyema ananena kuti, “ili ndi thupi langa lomwe laperekedwa kwa inu; muzichita zimenezi pokumbukira ine.” chimodzimodzi, atatha kudya, anatenga chikho, nati, “chikho ichi ndi pangano latsopano la magazi anga; imwani nthawi zonse pokumbukira ine.” pakuti nthawi zonse pamene mudya bulediyu ndikumwa chikhochi, mukulalikira imfa ya ambuye mpaka iye adzabweranso. chifukwa chake, aliyense amene adya buledi kapena kumwa chikho cha ambuye mʼnjira yosayenera adzachimwira thupi ndi magazi a ambuye. munthu adzisanthule yekha asanadye buledi kapena kumwa chikhochi. popeza aliyense amene adya kapena kumwa mosazindikira thupi la ambuye, amadya ndi kumwa chiweruzo chake chomwe. nʼchifukwa chake pakati panu ambiri mwa inu ndi ofowoka ndi odwala, ndipo ambirinso agona tulo. koma tikanadziyesa tokha sitikaweruzidwanso. pamene tiweruzidwa ndi ambuye, ndiye kuti akukonza khalidwe lathu kupewa kuti tingatsutsidwe pamodzi ndi anthu osakhulupirira. ndiye tsono abale anga, pamene musonkhana pa chakudya, mudikirirane. ngati wina ali ndi njala, adye ku nyumba kwake kuti pamene musonkhana pamodzi zisafike poti muweruzidwe nazo. ndipo ndikabwera ndidzakupatsani malangizo ena owonjezera.

12

tsopano abale anga okondedwa, sindikufuna mukhale osadziwa za mphatso za mzimu. inu mukudziwa kuti pamene munali akunja, ankakusocheretsani mʼnjira zosiyanasiyana ndi kukukokerani ku mafano osayankhula. nʼchifukwa chake ndikuwuzani kuti palibe munthu amene ali ndi mzimu wa allah angayankhule kuti, “yeahoswa atembereredwe,” ndiponso palibe munthu anganene kuti “yeahoswa ndi ambuye,” popanda kutsogozedwa ndi mzimu woyera. pali mphatso zosiyanasiyana, koma mzimu yemweyo. pali mautumiki osiyanasiyana koma ambuye yemweyo. pali magwiridwe antchito osiyanasiyana, koma allah yemweyo amagwira ntchito monsemo mwa anthu onse. tsono mzimu amapereka mphatso kwa aliyense kuti ipindulire onse. mzimu amapereka kwa munthu wina mawu anzeru, mzimu yemweyonso amapereka kwa wina mawu achidziwitso. kwa wina, mzimu yemweyo amapereka chikhulupiriro, kwa wina mphatso zamachiritso, mzimu yemweyo. kwa wina mphamvu zochita zodabwitsa, kwa wina mawu a uneneri, kwa wina mphatso yozindikira mizimu, kwa wina malilime osiyanasiyana, ndiponso kwa wina kutanthauzira malilimewo. zonsezi ndi ntchito za mzimu mmodzi yemweyo, ndipo amapereka kwa munthu aliyense monga momwe mzimuyo wafunira. thupi ndi limodzi, ngakhale kuti lapangidwa ndi ziwalo zambiri. ndipo ngakhale ziwalo zake zonse ndi zambiri, zimapanga thupi limodzi. momwemonso ndi mmene alili khristu. pakuti tonse tinabatizidwa ndi mzimu mmodzi mʼthupi limodzi. myuda kapena mgriki, kapolo kapena mfulu tonse tinapatsidwa kuti timwe mzimu mmodzi yemweyo. tsopano thupi silinapangidwe ndi chiwalo chimodzi koma ndi ziwalo zambiri. ngati phazi litanena kuti, “pakuti sindine dzanja, sindine chiwalo cha thupi.” chifukwa chimenechi sichingachititse phazi kuti lisakhale chiwalo cha thupi. ndipo ngati khutu litanena kuti, “pakuti sindine diso, sindine chiwalo cha thupi.” chifukwa chimenechi sichingachititse khutu kuti lisakhale chiwalo cha thupi. kodi thupi lonse likanakhala diso, tikanamamva bwanji? nanga thupi lonse likanakhala khutu, tikanamanunkhiza bwanji? koma zoona nʼzakuti, allah anayika ziwalo mʼthupi, chilichonse monga momwe iye anafunira. nanga zonse zikanakhala chiwalo chimodzi, ndiye thupi likanakhala lotani? mmene zililimu, pali ziwalo zambiri koma thupi ndi limodzi lokha. diso silingawuze dzanja kuti, “iwe sindikukufuna!” ndipo mutu sungawuze phazi kuti “iwe sindikukufuna!” mʼmalo mwake, ziwalo zathupi zimene zimaoneka ngati zofowoka ndizo zili zofunikira kwambiri, ndipo ziwalo zathupi zimene timaziyesa zopanda ulemu, ndizo timazilemekeza kwambiri. ndipo ziwalo zosaoneka bwino ndizo zimalandira ulemu wapadera. koma ziwalo zooneka bwino, nʼkosafunika kuti tizisamalire mwapadera. allah polumikiza ziwalo zathupi, anapereka ulemu wopambana kwa ziwalo zimene zimafunadi ulemuwo kuti pasakhale kugawikana mʼthupi koma kuti ziwalo zonse zisamalirane. ngati chiwalo chimodzi chikumva kuwawa, ziwalo zonse zimamvanso kuwawa. ngati chiwalo chimodzi chilandira ulemu, ziwalo zonse zimakondwera nawo. tsopano inu ndinu thupi la khristu, ndipo aliyense wa inu ndi chiwalo cha thupilo. ndipo allah mu mpingo anayika poyamba atumwi, kachiwiri aneneri, kachitatu aphunzitsi, kenaka ochita zozizwitsa, ena a mphatso zamachiritso, ena a mphatso yothandiza anzawo, ena a mphatso yotsogolera ndiponso ena a mphatso ya malilime. kodi onse ndi atumwi? kodi onse ndi aneneri? kodi onse ndi aphunzitsi? kodi onse amachita zozizwitsa? kodi onse ali ndi mphatso zamachiritso? kodi onse amayankhula malilime? kodi onse amatanthauzira malilime? koma funitsitsani mphatso zopambana. tsopano ndikuonetsani njira yopambana kwambiri.

13

ngakhale nditamayankhula mʼmalilime a anthu ndi a angelo, koma ngati ndilibe chikondi, ndili ngati chinganga chaphokoso kapena ngati chitsulo chosokosera. ngati ndili ndi mphatso ya uneneri, nʼkumazindikira zinsinsi ndi kudziwa zonse, ndipo ngati ndili ndi chikhulupiriro chosuntha mapiri, koma wopanda chikondi, ine sindili kanthu. ngati ndipereka zanga zonse kwa osauka ndi kupereka thupi langa kuti alitenthe, koma ngati ndilibe chikondi, ine sindipindula kanthu. chikondi nʼcholeza mtima, chikondi nʼchokoma mtima, chilibe nsanje, sichidzikuza, sichidzitamandira. chikondi chilibe mwano, sichodzikonda, sichipsa mtima msanga, sichisunga mangawa. chikondi sichikondwera ndi zoyipa koma chimakondwera ndi choonadi. chimatchinjiriza nthawi zonse, chimakhulupirika nthawi zonse, chimakhala ndi chiyembekezo nthawi zonse, chimapirira nthawi zonse. chikondi ndi chosatha. koma mphatso ya uneneri idzatha, pamene pali kuyankhula malilime adzatha, pamene pali chidziwitso chidzatha. pakuti timadziwa zinthu pangʼono chabe ndipo timanenera pangʼono chabe. koma changwiro chikadzaoneka ndipo chopereweracho chidzatha. pamene ndinali mwana ndinkayankhula ngati mwana, ndinkaganiza ngati mwana, ndinkalingalira ngati mwana. koma nditakula, zonse zachibwana ndinazisiya. pakuti tsopano tiona zinthu mosaoneka bwino ngati mʼgalasi loonera; kenaka tidzaziona maso ndi maso. tsopano ndidziwa mosakwanira koma kenaka ndidzadziwa mokwanira, monga mmene allah akundidziwira ine. ndipo tsopano zatsala zinthu zitatu: chikhulupiriro, chiyembekezo ndi chikondi. koma chachikulu pa zonsezi ndi chikondi.

14

funafunani chikondi, ndikufunitsitsa mphatso zauzimu, makamaka mphatso ya uneneri. pakuti aliyense amene amayankhula malilime sayankhula kwa anthu, koma kwa allah. zoonadi, palibe amene amamva zimene akunena chifukwa mzimu ndiye amamuyankhulitsa zachinsinsi. koma amene amanenera amayankhula kwa anthu kuti awapatse mphamvu, awalimbikitse ndi kuwakhazikitsa mtima pansi. iye amene amayankhula malilime amadzilimbikitsa yekha, koma amene amanenera amalimbikitsa mpingo. nʼkanakonda kuti aliyense mwa inu atamayankhula malilime, koma ndi bwino kuti muzinenera. amene amanenera amaposa amene amayankhula malilime, pokhapokha atatanthauzira kuti mpingo upindule. tsono, abale, mudzapindula chiyani nditabwera kwa inu ndi kukuyankhulani mʼmalilime? koma mudzapindula ngati nditakubweretserani vumbulutso lina lake, kapena chidziwitso, kapena chiphunzitso. ngakhale mu zinthu zopanda moyo monga chitoliro kapena gitala, zimene zimatulutsa liwu; kodi munthu akhoza kudziwa bwanji nyimbo imene ikuyimbidwa ngati mawu sakumveka mogwirizana bwino? komanso ngati lipenga silimveka bwino, ndani angakonzekere nkhondo? chimodzimodzinso inu. ngati simungayankhule mawu omveka bwino mʼchiyankhulo chanu, wina angadziwe bwanji chimene mukunena? muzingodziyankhulira nokha. mosakayika, pali ziyankhulo zosiyanasiyana pa dziko lapansi, koma palibe nʼchimodzi chomwe chimene chilibe tanthauzo. tsono ngati sindingatolepo tanthauzo la zimene wina akuyankhula, ndiye kuti ndine mlendo kwa oyankhulayo ndipo iyeyo ndi mlendo kwa ine. chimodzimodzinso inu. popeza mumafunitsitsa mphatso za mzimu, yesetseni kuchita bwino pa mphatso zimene zimamanga mpingo. pa chifukwa ichi munthu amene amayankhula malilime apemphere kuti azitha kutanthauzira zimene akunena. popeza ngati ndipemphera mʼmalilime, ndi mzimu wanga umene ukupemphera, koma nzeru zanga sizikupindula kanthu. tsono pamenepa nʼkutani? ndidzapemphera ndi mzimu wanga, komanso ndidzapemphera ndi nzeru zanga. ndidzayimba ndi mzimu wanga, komanso ndidzayimba ndi nzeru zanga. ngati mutamanda allah mu mzimu, kodi munthu amene wapezeka pakati pa amene akuyankhula zomwe sakumva, adzavomereza bwanji kuti “ameni” pa pemphero lanu loyamikalo popeza sakumva chimene mukunena? mukhoza kumathokoza mokwanira, koma munthu winayo sanathandizikepo. ndikuyamika allah chifukwa ndimayankhula malilime kuposa nonsenu. koma mu mpingo ndi kwabwino kuti ndiyankhule mawu asanu okha omveka bwino kuti ndilangize bwino ena kusiyana ndikuyankhula mawu ambirimbiri mʼmalilime. abale, lekani kuganiza ngati ana. mukhale ana pa nkhani ya zoyipa koma mʼmaganizo anu mukhale okhwima. zinalembedwa mʼmalamulo kuti, “ndidzayankhula kwa anthu awa, kudzera mwa anthu aziyankhulo zachilendo ndiponso ndi milomo yachilendo. koma ngakhale nthawi imeneyo sadzandimvera ine, akutero ambuye.” kotero, malilime ndi chizindikiro, osati cha kwa okhulupirira koma kwa osakhulupirira. koma kunenera ndi chizindikiro kwa okhulupirira osati kwa osakhulupirira. kotero kuti ngati mpingo wonse utasonkhana pamodzi ndipo aliyense namayankhula malilime, ndipo wina amene sangazindikire kapena ena osakhulupirira nabwerapo, kodi sadzanena kuti mwachita misala? koma ngati wosakhulupirira kapena wina amene sakuzindikira abwera pamene aliyense akunenera, adzatsutsika mu mtima ndi zonse zimene akumva ndipo adzaweruzidwa ndi onse ndipo zinsinsi za mu mtima mwake zidzawululika. kotero kuti adzadzigwetsa pansi ndi kupembedza allah akufuwula kuti, “allah ali pakati panudi!” kodi tsono abale, tinene chiyani? pamene musonkhana pamodzi, aliyense amakhala ali ndi nyimbo yoti ayimbe, kapena mawu oti alangize, vumbulutso, malilime, kapena kumasulira kwake. zonsezi cholinga chake chikhale kulimbikitsa mpingo. ngati wina ayankhula malilime, awiri kapena akachulukapo atatu ndiye ayankhule mmodzimmodzi, ndipo wina ayenera kutanthauzira zimene ayankhulazo. ngati palibe wotanthauzira, woyankhulayo akhale chete mu mpingo ndipo adziyankhulire iye mwini ndi allah. aneneri awiri kapena atatu anenere, ndipo enawo asanthule mosamalitsa zimene anenerazo. ndipo ngati vumbulutso labwera kwa munthu amene wakhala pansi, amene akuyankhulayo akhale chete. pakuti nonse mukhoza kunenera mmodzimmodzi motsatana kuti aliyense alangizidwe ndi kulimbikitsidwa. mizimu ya aneneri imamvera ulamuliro wa aneneri. pakuti allah si allah wachisokonezo koma wamtendere. monga mwa mipingo yonse ya oyera mtima. amayi akhale chete mʼmisonkhano ya mpingo. iwo asaloledwe kuyankhula, koma azikhala omvera monga mmene lamulo linenera. ngati ali ndi mafunso, akafunse amuna awo ku nyumba. nʼchochititsa manyazi kuti mkazi ayankhule mu msonkhano wa mpingo. kodi kapena mawu a allah anachokera kwa inu? kapena anafika kwa inu nokha? ngati wina aliyense akuganiza kuti ndi mneneri kapena kuti ali ndi mphatso za mzimu, ayenera kudziwa kuti zimene ndikukulemberanizi ndi lamulo la ambuye. ngati munthu savomereza zimenezi, iyeyonso sadzavomerezedwa. nʼchifukwa chake, abale anga, funitsitsani kunenera, ndipo musaletse anthu kuyankhula malilime. koma chilichonse chichitike moyenera ndi mwadongosolo.

15

tsono abale, ndikufuna ndikukumbutseni za uthenga wabwino umene ndinakulalikirani. munawulandira ndipo munawukhulupirira kolimba. inu munapulumutsidwa ndi uthenga wabwinowu, ngati mwasunga mawu amene ndinakulalikirani. kupanda kutero, mwangokhulupirira pachabe. pakuti chimene ndinalandira ndinapereka kwa inu monga chofunika kuposa zonse, kuti khristu anafera zoyipa zathu monga mwa malemba, kuti anayikidwa mʼmanda, kuti anaukitsidwa tsiku lachitatu monga mwa malemba; ndipo kuti anaonekera kwa petro, ndipo kenaka kwa atumwi khumi ndi awiriwo. pambuyo pake, iye anaonekera kwa anthu oposa 500 mwa abale pa nthawi imodzi, ndipo ambiri mwa iwo akanali ndi moyo ngakhale kuti ena anagona tulo. kenaka anaonekeranso kwa yaqobo, kenaka kwa atumwi onse. potsiriza pa onse anaonekeranso kwa ine, monga mwana wobadwa nthawi isanakwane. pakuti ine ndine wamngʼono kwa atumwi ndipo sindiyenera nʼkomwe kutchedwa mtumwi chifukwa ndinazunza mpingo wa allah. koma mwachisomo cha allah, ndili mmene ndililimu, ndipo chisomo chake kwa ine sichinali chopanda ntchito. ndinagwira ntchito kuposa ena onse a iwo. choncho sindine koma chisomo cha allah chimene chinali ndi ine. tsono kaya ndi ineyo kapena iwowo, izi ndi zomwe timalalikira, ndipo izi ndi zimene munakhulupirira. koma ngati timalalikira kuti khristu anaukitsidwa kwa akufa, zikutheka bwanji kuti ena mwa inu azinena kuti kulibe kuuka kwa akufa? ngati kulibe kuuka kwa akufa, ndiye kuti ngakhale khristu sanaukenso. ndipo ngati khristu sanaukitsidwe, ndiye kuti kulalikira kwathu nʼkopanda ntchito, ndipo chikhulupiriro chanu nʼchopandanso ntchito. kuwonjezera pamenepa, ndiye kuti ndife mboni zabodza pa za allah, pakuti tikuchita umboni kuti allah anaukitsa khristu kwa akufa. ngati nʼzoona kuti akufa saukitsidwa, ndiye kuti allah sanaukitsenso khristu. pakuti ngati akufa saukitsidwa, ndiye kuti nayenso khristu sanaukitsidwe. ndipo ngati khristu sanaukitsidwe, chikhulupiriro chanu nʼchopanda ntchito; mukanali mu machimo anu. ndiye kuti nawonso amene agona tulo mwa ambuye ndi otayika. ngati kukanakhala kuti tili ndi chiyembekezo mwa khristu mʼmoyo uno wokha, tikanakhala omvetsa chisoni kuposa anthu ena onse. koma nʼzoonadi kuti khristu anaukitsidwa kwa kufa, chipatso choyamba cha onse ogona tulo. pakuti monga imfa inadza kudzera mwa munthu, kuuka kwa akufa kwabweranso kudzera mwa munthu. pakuti monga mwa adamu onse amafa, chomwechonso mwa khristu onse adzakhala ndi amoyo. koma aliyense adzauka pa nthawi yake. khristu ndiye woyambirira, pambuyo pake, pamene khristu adzabwera, iwo amene ali ake adzauka. pamenepo chimaliziro chidzafika, pamene iye adzapereka ufumu kwa allah atate, atathetsa ufumu wonse, ulamuliro wonse ndi mphamvu zonse. pakuti iye ayenera kulamulira mpaka allah atayika pansi pa mapazi ake adani ake onse. mdani wotsiriza kuwonongedwa ndi imfa. pakuti allah “wayika zinthu zonse pansi pa mapazi ake.” ponena kuti wayika “zinthu zonse pansi pa mapazi ake,” nʼchodziwikiratu kuti sakuphatikizapo ndi allah yemwe, amene anayika zinthu zonse pansi pa khristu. pamene adzatsiriza kuchita zimenezi, mwana weniweniyo adzakhala pansi pa ulamuliro wa iye amene anayika zinthu zonse pansi pake, kuti allah akhale zonse mu zonse. tsono ngati kulibe kuuka kwa akufa, kodi iwo amene akubatizidwa chifukwa cha akufa, adzatani? ngati akufa saukitsidwa nʼkomwe, bwanji nanga anthu akubatizidwa mʼmalo mwawo? ndipo kwa ife, tikuyikiranji moyo wathu pachiswe nthawi ndi nthawi? abale, ndimafa tsiku ndi tsiku, ndikunenetsa zimenezi, mongotsimikizira monga ndimakunyadirani mwa khristu yeahoswa ambuye athu. ngati ndinalimbana ndi zirombo za kuthengo ku efeso pa zifukwa za umunthu chabe, ndapindulanji? ngati akufa sadzaukitsidwa, “tiyeni tidye ndi kumwa, pakuti mawa tifa.” musasocheretsedwe, “kukhala mʼmagulu oyipa kumawononga makhalidwe abwino.” ganizani bwino monga kuyenerera, ndiye lekani kuchimwa; pakuti pali ena amene sadziwa allah. ndikunena izi kuti muchite manyazi. koma wina akhoza kufunsa kuti, “kodi akufa amaukitsidwa motani? adzauka ndi thupi la mtundu wanji?” wopusa iwe! chimene mudzala sichikhala ndi moyo pokhapokha chitayamba chafa. mukadzala, simudzala thupi limene lidzamere, koma mbewu chabe, mwina ya tirigu kapena ya china chake. koma allah amayipatsa thupi monga iye wafunira, ku mbewu ya mtundu uliwonse amapereka thupi lakelake. mnofu siwofanana. anthu ali ndi mnofu wa mtundu wina, nyama zili ndi wina, mbalame zili ndi wina, nsomba zili ndi winanso. palinso matupi akumwamba ndipo palinso matupi a dziko lapansi; koma ulemerero wa matupi akumwamba ndi wina, ndi wa matupi a dziko lapansi ndi winanso. dzuwa lili ndi ulemerero wake, ndipo pali ulemerero wina wa mwezi, palinso ulemerero winanso wa nyenyezi. ulemerero wa nyenyezi ndi wosiyanasiyana. zidzaterenso pamene akufa adzauka. thupi loyikidwa mʼnthaka ngati mbewu limavunda, koma likadzauka lidzakhala losavunda. limayikidwa mʼmanda mopanda ulemu, koma likadzaukitsidwa lidzakhala ndi ulemerero. limayikidwa mʼmanda lili lofowoka, koma likadzaukitsidwa lidzakhala ndi mphamvu. limayikidwa mʼmanda thupi la mnofu chabe, koma likadzaukitsidwa lidzakhala lauzimu. ngati pali thupi la mnofu, palinso thupi lauzimu. kwalembedwa kuti, “munthu woyamba adamu anakhala wamoyo,” adamu wotsiriza anakhala wopatsa moyo. zauzimu sizinabwere koyambirira, koma zachilengedwe, pambuyo pake zauzimu. munthu woyamba anali wa dziko lapansi, wochokera mʼnthaka koma munthu wachiwiri anali wochokera kumwamba. monga analili munthu wa dziko lapansi, momwemonso anthu onse amene ndi a dziko lapansi. ndipo monga alili munthu wakumwamba, momwemonso anthu onse amene ndi akumwamba. ndipo monga momwe tinabadwa ofanana ndi munthu wa dziko lapansi uja, momwemonso tidzakhala ofanana ndi munthu wakumwamba. ndikunenetsa, abale, kuti thupi ndi magazi sizingathe kulowa mu ufumu wa allah, ndipo zimene zimavunda sizingathe kulowa kumene zinthu sizivunda. tamverani, ndikuwuzeni chinsinsi. tonse sitidzagona tulo, koma tonse tidzasandulika. zidzachitika mwadzidzidzi, mʼkamphindi kochepa, monga ngati kuphethira kwa diso, pa lipenga lotsiriza. pakuti lipenga lidzalira, akufa adzaukitsidwa opanda chovunda, ndipo ife tidzasandulika. pakuti chovunda chiyenera kuvala chosavunda, ndi thupi ili lakufa liyenera kuvala losafa. pamene thupi lovundali likadzasanduka losavunda, ndipo thupi lotha kufali likadzasanduka losatha kufa, pamenepo zidzakwaniritsidwa zimene zinalembedwa zakuti, “imfa yogonjetsedwa kwathunthu.” “iwe imfa, kupambana kwako kuli kuti? iwe imfa, ululu wako uli kuti?” ululu wa imfa ndi tchimo, ndipo mphamvu ya tchimo ndi lamulo. koma tiyamike allah amene amatipambanitsa mwa ambuye athu yeahoswa khristu. choncho, abale anga okondedwa imani njii. musasunthike ndi chilichonse. nthawi zonse mudzipereke kwathunthu ku ntchito ya ambuye, chifukwa mukudziwa kuti ntchito zanu mwa ambuye sizili zopanda phindu.

16

tsopano za zopereka zothandiza anthu a ambuye a ku yerusalemu. muchite zomwe ndinawuza mipingo ya ku galatiya kuti ichite. pa tsiku loyamba la sabata lililonse, aliyense wa inu azipatula ndalama molingana ndi zomwe wapezera. asunge, kuti ndikabwera pasadzakhalenso msonkhamsonkha. pamenepo, ndikadzafika, ndidzawapatsa makalata a umboni anthu amene mudzawasankhe ndi kuwatuma kuti akapereka mphatso zanu ku yerusalemu. ngati kutaoneka kuti nʼkoyenera kuti ndipite nawo, adzapita nane limodzi. ndidzafika kwanuko nditadutsa ku makedoniya pakuti ndikuyembekezera kudzera ku makedoniyako. mwina ndidzakhala nanu kanthawi kochepa kapenanso nyengo yonse yozizira, kuti mudzandithandize kupitiriza ulendo wanga kulikonse kumene ndingapite. sindikufuna kuti ndikuoneni tsopano mongodutsa chabe, koma ndikuyembekezera kudzakhala nanu kwa kanthawi, ngati ambuye alola. koma ndikhala ndili ku efeso mpaka nthawi ya pentekosite, pakuti mwayi waukulu wapezeka woti nʼkugwira ntchito yaphindu, koma pali ambiri amene akutsutsana nane. ngati timoteyo afike kwanuko, onetsetsani kuti pasakhale zina zomuchititsa mantha pamene ali pakati panu, pakuti iye akugwira ntchito ya ambuye monga ine. wina aliyense asamunyoze. muthandizeni kupitiriza ulendo wake mwamtendere kubwereranso kuli ine. ndikumuyembekeza pamodzi ndi abale ena. tsono kunena za mʼbale wathu, apolo, ndinamuwumiriza kwambiri kuti abwere kwa inu abale, ndipo iye sanafune kupita tsopano. koma akadzapeza mpata wabwino adzabwera. khalani tcheru; khazikikani mʼchikhulupiriro chanu; limbani mtima; khalani amphamvu. chitani zonse mwachikondi. mukudziwa kuti a mʼbanja la stefano ndiye anali oyamba kutembenuka mtima ku akaya, ndipo akhala akudzipereka kutumikira oyera mtima. choncho ndikukudandaulirani, inu abale, kuti muziwamvera anthu oterewa, ndiponso aliyense wogwira nawo ntchitoyi modzipereka. ndikondwera kuti stefano, fortunato ndi akayiko afika, chifukwa akhala akundithandiza pakuti inu simuli nane. pakuti anatsitsimutsa mzimu wanga ndi wanu womwe. anthu a mtundu oterewa ngofunika kuwalemekeza. mpingo wa mʼchigawo cha ku asiya ukupereka moni. akula ndi prisila akuperekanso moni wachisangalalo, mwa ambuye, ndiponso mpingo umene umakumana mʼnyumba mwawo ukupereka moni. abale onse kuno akupereka moni wawo. patsanani moni wachikondi chenicheni. ineyo paulo, ndikulemba ndi dzanja langa mawu awa akuti moni. ngati wina sakonda ambuye akhale wotembereredwa. maranatha! (ambuye athu bwerani)! chisomo cha ambuye yeahoswa chikhale ndi inu. chikondi changa chikhale ndi nonsenu mwa khristu yeahoswa.

2_corinthians

1

paulo, mtumwi wa khristu yeahoswa mwachifuniro cha allah, pamodzi ndi mʼbale wathu timoteyo, kulembera mpingo wa allah mu korinto, pamodzi ndi oyera mtima onse mu akaya monse. mukhale ndi chisomo ndi mtendere zochokera kwa allah atate athu ndi ambuye yeahoswa khristu. alemekezeke allah, atate a ambuye athu yeahoswa khristu, atate achifundo chonse, allah wachitonthozo chonse. iye amatitonthoza ife mʼmavuto athu onse, kuti ifenso tithe kutonthoza amene ali pavuto lililonse ndi chitonthozo chimene ife tilandira kwa allah. pakuti monga momwe tili mʼmasautso pamodzi ndi khristu, momwemonso khristu amatitonthoza kwambiri. ngati ife tikusautsidwa, nʼchifukwa choti inu mutonthozedwe ndi kupulumutsidwa. ngati ife tikutonthozedwa nʼchifukwa choti inu mutonthozedwe, ndi chitonthozo chimene chimabweretsa mwa inu kupirira kosawiringula pa zosautsa zomwe timasauka nazo ife. ndipo chiyembekezo chathu pa inu nʼcholimba chifukwa tikudziwa kuti monga momwe mumamva zowawa pamodzi nafe, momwemonso mumatonthozedwa nafe pamodzi. abale, sitikufuna kuti mukhale osadziwa za masautso amene tinakumana nawo mʼchigawo cha asiya. tinapanikizidwa koopsa kuposa muyeso woti nʼkutha kupirira, mwakuti sitinkadziwa kuti nʼkukhalabe ndi moyo. zoonadi, tinamva mʼmitima mwathu chilango cha imfa. koma izi zimachitika kuti tisangodzidalira mwa ife tokha koma allah yemwe amaukitsa akufa. allah watilanditsa ku zoopsa zotere za imfa, ndipo adzatilanditsanso. ife tayika chiyembekezo chathu pa iyeyo kuti adzapitiriza kutilanditsabe. mutithandize potipempherera. pamenepo ambiri adzathokoza mʼmalo mwathu, chifukwa cha chisomo chake poyankha mapemphero a anthu ambiri. tsono chonyadira chathu nʼchakuti, chikumbumtima chathu chimatitsimikizira kuti timakhala bwino mʼdziko lapansi, makamaka pa ubale wathu ndi inu. takhala moona mtima ndi oyera mtima. sitinachite chomwechi mwa nzeru ya dziko lapansi koma monga mwa chisomo cha allah. pakuti sitikukulemberani zoti simungawerenge kapena kumvetsetsa. monga mwamva pangʼono chabe, ndikuyembekeza kuti mudzamvetsa kwenikweni, kuti mutha kutinyadira monga ife tidzakunyadirani, pa tsiku la ambuye yeahoswa. popeza ndinatsimikiza mtima za ichi, nʼchifukwa chake ndinafuna kuti poyamba, ndidzakuchezereni kuti mupindule pawiri. ndinafuna kuti ndidzakuchezereni pa ulendo wanga wopita ku makedoniya ndi kudzakuonaninso pochokera ku makedoniyako kuti inu mudzandithandize pa ulendo wanga wopita ku yudeya. kodi pamene ndinkakonzekera zimenezi, mukuganiza kuti ndinkachita mwachibwana? kapena kuti ndinkaganiza ngati mwa dziko lapansi; kuti ndikhoza kumanena kuti, “inde, inde,” nthawi yomweyo nʼkumatinso “ayi, ayi?” koma zoona monga allah ali wokhulupirika, uthenga wathu kwa inu siwakuti, “inde” nʼkutinso “ayi.” pakuti yeahoswa khristu mwana wa allah amene ine, silivano ndi timoteyo tinamulalikira pakati panu sali “inde” yemweyonso “ayi.” koma nthawi zonse mwa iye muli “inde.” pakuti ngakhale malonjezo a allah atachuluka chotani, onsewo ndi “inde” mwa khristu. kotero kuti mwa iye, ife timati “ameni” kuchitira allah ulemu. tsono ndi allah amene anachititsa kuti inu ndi ife tiyime molimba mwa khristu. anatidzoza ife, nayikanso mzimu wake mʼmitima mwathu kutitsimikizira za mʼtsogolo. allah ndi mboni yanga kuti sindinabwererenso ku korinto kuno kuti ndisakumvetseni chisoni. sikuti ife tikufuna kukhala olamulira chikhulupiriro chanu, koma timagwira nanu ntchito pamodzi kuti mukhale achimwemwe, chifukwa ndinu okhazikika kwambiri mʼchikhulupiriro.

2

kotero ndinatsimikiza maganizo anga kuti ndisachitenso ulendo wina owawa wobwera kwanuko. pakuti ngati ndikumvetsani chisoni, kodi angandisangalatse ndani, kupatula inuyo amene ndakumvetsani chisoni? nʼchifukwa chake ndinakulemberani monga ndinachitiramo kuti nditabwera kwanuko ndisadzamve chisoni ndi anthu oyenera kundisangalatsa. ndinali ndi chikhulupiriro ndi inu nonse kuti inuyo mukakhala ndi chimwemwe poona kuti inenso ndili ndi chimwemwe. pakuti ndinakulemberani kalata ija ndili wopsinjika ndi wowawidwa mtima kwambiri ndi kutuluka misozi yambiri, osati pofuna kukumvetsani chisoni koma kuti ndikudziwitseni kuti ndimakukondani kwambiri. koma ngati wina wamvetsa chisoni, sanamvetse chisoni ine ndekha, koma koposa mosawonjezera wakhumudwitsa nonsenu, kunenatu mosawonjezera. chilango chimene ambiri a inu mwamupatsa munthu ameneyu nʼchokwanira. mʼmalo mwake tsono, muyenera kumukhululukira ndi kumulimbikitsa mtima kuti asamve chisoni choposa muyeso, angataye mtima. choncho ndikukupemphani kuti mutsimikizire chikondi chanu pa iye. cholinga china chimene ndinakulemberani kalata ija chinali chofuna kukuonani ngati mudzandimvera pa zonse. aliyense amene mumukhululukire, inenso ndimukhululukira. ndipo ndikakhululukira, ngati pali kanthu koti ndikhululukire, ndiye kuti ndakhululuka chifukwa cha inu pamaso pa khristu, kupewa kuti satana angapezere mpata pa ife, pajatu timadziwa machenjerero ake. tsono nditafika ku trowa kuti ndilalikire uthenga wabwino wa khristu, nʼkupeza kuti ambuye anditsekulira khomo, ndinasowa mtendere mu mtima mwanga, chifukwa sindinapezeko mʼbale wanga tito. choncho ndinatsanzikana ndi anthu kumeneko nʼkupita ku makedoniya. koma tithokoze allah amene amatitsogolera nthawi zonse monga ogwidwa ku nkhondo a khristu pa chipambano chake. tsono amatigwiritsa ntchito yofalitsa ponseponse nzeru zodziwira khristu ngati fungo labwino. pakuti kwa allah ndife fungo labwino la khristu pakati pa iwo amene akupulumutsidwa ndi amene akuwonongeka. kwa amene akuwonongeka ndife fungo la imfa, limawapha. ndipo kwa amene akupulumuka ndife fungo lamoyo, limawapatsa moyo. ndani angayithe ntchito yotereyi? kusiyana ndi ena ambiri, ife sitilalikira mawu a allah kuti tipeza phindu. mʼmalo mwake, ife mwa khristu timayankhula pamaso pa allah moona mtima, monga anthu otumidwa ndi allah.

3

kodi tayambanso kudzichitira umboni tokha? kapena kodi ifenso tikufuna makalata otivomereza kwa inu, kapena ochokera kwa inu monga anthu ena? inu ndinu kalata yathu, yolembedwa pa mitima yathu, yodziwika ndi yowerengedwa ndi aliyense. inu mukuonetsa kuti ndinu kalata yochokera kwa khristu, zotsatira za utumiki wathu, osati yolembedwa ndi inki koma ndi mzimu wa allah wamoyo, osati pa miyala yosemedwa koma mʼmitima ya anthu. kulimba mtima kumeneku tili nako pamaso pa allah kudzera mwa khristu. sikuti mwa ife muli kanthu kotiganizitsa kuti tingathe kugwira ntchitoyi patokha, koma kulimba mtima kwathu kumachokera kwa allah. iye watipatsa kulimba mtima kuti tikhale atumiki a pangano latsopano, osati malamulo olembedwa koma a mzimu; pakuti malamulo olembedwa amapha koma mzimu amapereka moyo. koma ngati utumiki umene unabweretsa imfa uja, wolembedwa ndi malemba pa mwalawu, unabwera ndi ulemerero mwakuti aisraeli sanathe kuyangʼanitsitsa nkhope ya mose chifukwa cha ulemerero wa pa nkhopeyo, ngakhale kuti unali kunka nuzilala, kodi nanga utumiki wa mzimu sudzaposa apa? ngati utumiki umene umatsutsa anthu unali ndi ulemerero, nanga koposa kotani ulemerero wa utumiki wobweretsa chilungamo! pakuti zimene zinali ndi ulemerero, tsopano zilibenso ulemerero pofananitsa ndi ulemerero wopambanawo. ndipo ngati zosakhalitsa zinabwera ndi ulemerero, koposa kotani ulemerero wamuyayawo! choncho, popeza tili ndi chiyembekezo chotere, ndife olimba mtima kwambiri. ife sitili ngati mose amene amaphimba nkhope yake kuopa kuti aisraeli angaone kuti kunyezimira kwa nkhope yake kumazilala. koma nzeru zawo zinawumitsidwa, pakuti mpaka lero chophimbira chomwecho chikanalipo pamene akuwerenga chipangano chakale. sichinachotsedwebe, chifukwa chimachotsedwa ngati munthuyo ali mwa khristu yekha. ngakhale lero lomwe lino akuwerenga mabuku a mose pali chophimbabe mitima yawo. koma pamene aliyense atembenukira kwa ambuye, “chophimbacho chimachotsedwa.” tsono ambuye ndi mzimu, ndipo pamene pali mzimu wa ambuye, pali ufulu. ife tonse, amene ndi nkhope zosaphimba timaonetsera ulemerero wa ambuye, tikusinthika kufanana ndi ulemerero wake, umene ukunka nuchulukirachulukira, wochokera kwa ambuye, amene ndi mzimu.

4

choncho popeza mwachifundo cha allah tili ndi utumiki uwu, sititaya mtima. koma ife takaniratu njira zonse zachinsinsi ndi zochititsa manyazi. sitichita kanthu mwachinyengo kapena mopotoza mawu a allah. mʼmalo mwake, timayankhula choonadi poyera pamaso pa allah, kufuna kuti aliyense ativomereze mu mtima mwake. koma ngakhale uthenga wathu wabwino utakhala wophimbika, ndi wophimbika kwa okhawo amene akutayika. allah wa dziko lapansi anachititsa khungu anthu osakhulupirira, kuti asathe kuona kuwala kwa uthenga wabwino umene umaonetsa ulemerero wa khristu, amene ndi chifaniziro cha allah. choncho sitilalikira za ife eni, koma yeahoswa khristu monga ambuye, ife ndife atumiki anu chifukwa cha yeahoswa. pakuti allah amene anati, “kuwala kuwunike kuchokera mu mdima,” iyeyo ndiye anawunikira mʼmitima mwathu kutipatsa kuwala kuti tidziwe ulemerero wa allah umene ukuoneka pa nkhope ya yeahoswa khristu. koma tili ndi chuma ichi mʼmbiya zadothi, kusonyeza kuti mphamvu yoposayi, imachokera kwa allah osati kwa ife. tapanikizika kwambiri mbali zonse koma osaphwanyika; tathedwa nzeru koma osataya mtima; tazunzidwa, koma osasiyidwa; takanthidwa, koma osawonongeka. nthawi zonse tikuyenda nayo imfa ya yeahoswa mʼthupi mwathu, kuti moyo wake yeahoswa uwonekenso mʼthupi mwathu. pakuti nthawi zonse, ngakhale tili ndi moyo, tikuperekedwa ku imfa chifukwa cha yeahoswa, kuti moyo wake wa yeahoswa uwonekenso mʼmatupi mwathu amene amafa. choncho imfa ikugwira ntchito mwa ife, koma moyo ukugwira ntchito mwa inu. kwalembedwa kuti, “ndinakhulupirira; nʼchifukwa chake ndinayankhula.” popeza ife tili ndi mtima womwewo wokhulupirira, ifenso timakhulupirira ndi kuyankhula, chifukwa timadziwa kuti amene anaukitsa ambuye yeahoswa kwa akufa adzatiukitsanso ife pamodzi ndi yeahoswa, natipereka ife ndi inu pamaso pake. zonsezi nʼkuti inu mupindule, kuti chisomochi chifikire anthu ochuluka kwambiri, amenenso adzathokoza mochuluka kwambiri ndi kupereka ulemerero kwa allah. nʼchifukwa chake ife sititaya mtima. ngakhale thupi lathu likunka lifowokerafowokera, koma mʼkatimu tikulimbikitsidwa mwatsopano tsiku ndi tsiku. pakuti masautso athu ndi opepuka ndi a kanthawi, koma akutitengera ulemerero wamuyaya umene ndi wopambana kwambiri. motero sitiyangʼana zinthu zimene ndi zooneka ndi maso, koma zinthu zimene ndi zosaoneka. pakuti zimene zimaoneka ndi zosakhalitsa, koma zimene sizioneka ndi zamuyaya.

5

popeza tikudziwa kuti ngati msasa wa dziko lapansi umene tikukhalamo uwonongeka, tili ndi nyumba yochokera kwa allah, nyumba yamuyaya yakumwamba, osati yomangidwa ndi manja a anthu. pakali pano tibuwula, ndi kulakalaka kuvala nyumba yathu ya kumwambayo, chifukwa tikavala, sitidzapezekanso amaliseche. pamene tili mu msasa uno, timalemedwa ndipo timabuwula, chifukwa sitifuna kukhala amaliseche koma ovala nyumba yathu ya kumwamba, kuti chimene chili chakufa chimezedwe ndi moyo. tsono ndi allah amene anatikonzeratu ife kuti tilandire zimenezi. iye anatipatsa mzimu ngati chikole, kutsimikizira zimene zikubwera. nʼchifukwa chake nthawi zonse timalimba mtima, ndipo timadziwa kuti pamene tikukhala mʼthupi, ndiye kuti tili kutali ndi ambuye. ife timakhala mwachikhulupiriro, osati mwa zooneka ndi maso. inde, ife tikulimba mtima, ndipo tikanakonda kulekana nalo thupi lathu ndi kukhala ndi ambuye. choncho timayesetsa kukondweretsa ambuye, ngakhale tikhale mʼthupi, kapena tichokemo. pakuti tonsefe tiyenera kukaonekera pa mpando woweruza wa khristu, kuti aliyense wa ife akalandire zomuyenera molingana ndi zimene anachita ali mʼthupi; zabwino kapena zoyipa. tsono popeza tikudziwa tanthauzo la kuopa ambuye, ife timayesetsa kukopa anthu. allah amatidziwa bwino lomwe, ndipo tikukhulupirira kuti inunso mumatidziwa bwino mʼmitima mwanu. sitikudzichitiranso tokha umboni kwa inu, koma tikukupatsani mwayi oti muzitinyadira. tikufuna kuti muwayankhe amene amanyadira zinthu zooneka ndi maso osati zimene zili mu mtima. ngati ndife amisala, monga amanenera ena, nʼchifukwa chofuna kuti allah alemekezedwe. ngati si ife amisala, nʼkuti inu muthandizike. pakuti chikondi cha khristu ndicho chimatikakamiza, chifukwa tikutsimikiza kuti mmodzi anafera anthu onse, kotero kuti anthu onse anafanso. ndipo iye anafera anthu onse kuti amene ali ndi moyo, asakhale ndi moyo wofuna kudzikondweretsa okha, koma azikondweretsa amene anawafera naukitsidwa chifukwa cha iwowo. choncho, kuyambira tsopano mpaka mʼtsogolo ife sitiganizirapo za munthu aliyense monga mwanzeru za umunthu, ngakhale kuti poyamba tinkaganiza za khristu mʼnjira imeneyi, koma tsopano sititeronso. nʼchifukwa chake, ngati munthu aliyense ali mwa khristu, ndi wolengedwa kwatsopano; zinthu zakale zapita taonani, zakhala zatsopano. zonsezi zichokera kwa allah amene anatiyanjanitsa ndi iye mwini kudzera mwa khristu ndipo anatipatsa ife utumiki wa chiyanjanitso. allah ankayanjanitsa dziko lapansi kwa iye mwini kudzera mwa khristu, osawerengera anthu monga mwa zochimwa zawo. ndipo watisungitsa ife uthenga uwu wa chiyanjanitso. choncho ife ndi akazembe a khristu, monga ngati allah akudandaulira anthu kudzera mwa ife. ife tikukupemphani inu mʼmalo mwa khristu kuti, yanjanitsidwani ndi allah. chifukwa cha ife, allah anasandutsa wopanda tchimoyo kukhala tchimo, kuti mwa iye ife tikakhale chilungamo cha allah.

6

pogwira naye ntchito pamodzi, tikukudandaulirani kuti musangolandira chisomo cha allah pachabe. pakuti akunena kuti, “pa nthawi yanga yabwino yokomera anthu mtima ndinakumvera, ndipo pa nthawi yopulumutsa ndinakuthandiza. taonani, ndikukuwuzani kuti, ino ndiyo nthawi yabwino ya ambuye, lero ndiye tsiku la chipulumutso.” ife sitikuyika chokhumudwitsa pa njira ya wina aliyense, kuti utumiki wathu usanyozeke. mʼmalo mwake, mwanjira iliyonse timasonyeza kuti ndife atumiki a allah popirira kwambiri mʼmasautso, mʼzowawa ndi mʼzodetsa nkhawa. pomenyedwa, kuponyedwa mʼndende ndi mʼzipolowe. pogwira ntchito mwamphamvu, posagona usiku onse, posowa chakudya; pokhala moyo woyera mtima, pomvetsa zinthu, wokoma mtima ndi wachifundo mwa mzimu woyera ndi mwachikondi choonadi ndi poyankhula choonadi mwamphamvu ya allah. zida zimene zili mʼdzanja lamanja ndi lamanzere ndizo chilungamo. timatumikira allah ngakhale ena amatinyoza ndi ena amatilemekeza, ena amatinenera chipongwe, enanso amatiyamikira. ena amatitenga kukhala ngati onena zoona, ndipo enanso amatitenga kukhala ngati onena zabodza. amatiyesa osadziwika komatu ndife odziwika kwambiri. amatiyesa wooneka ngati tikufa, koma tikupitirirabe ndi moyo, okanthidwa, koma osaphedwa. amatiyesa achisoni, koma ndife achimwemwe nthawi zonse, aumphawi, koma olemeretsa ambiri; wopanda kanthu, koma tili ndi zonse. tayankhula momasuka kwa inu, akorinto, ndipo tanena zonse za kumtima kwathu. ife sitikukubisirani chikondi chathu pa inu, koma inu mukubisa chikondi chanu pa ife. pofuna kufanana zochita ndi kuyankhula monga kwa ana anga, nanunso muzinena za kukhosi kwanu. musamasenze goli pamodzi ndi osakhulupirira. kodi pali mgwirizano wanji pakati pa kulungama ndi kusalungama? kapena kodi pali mgwirizano wanji pakati pa kuwala ndi mdima? pali mgwirizano wanji pakati pa khristu ndi beliyali? kapena munthu wokhulupirira angayanjane bwanji ndi munthu wosakhulupirira? pali mgwirizano wanji pakati pa nyumba ya allah ndi nyumba ya mafano? popezatu ndife nyumba ya allah wamoyo. monga allah wanena kuti, “ndidzakhala mwa iwo ndipo ndidzayendayenda pakati pawo, ndipo ndidzakhala allah wawo, ndipo adzakhala anthu anga.” nʼchifukwa chake “tulukani pakati pawo ndi kudzipatula, akutero ambuye. musakhudze chodetsedwa chilichonse, ndipo ndidzakulandirani.” ndipo “ndidzakhala atate anu, ndipo inu mudzakhala ana anga aamuna ndi aakazi, akutero ambuye, wamphamvuzonse.”

7

abwenzi okondedwa, popeza tili ndi malonjezo amenewa, tiyeni tidziyeretse, kusiyana nazo zilizonse zimene zikhoza kudetsa thupi ndi mzimu, ndipo tiyesetse kukhala oyera mtima poopa allah. mutipatse malo mʼmitima mwanu. ife sitinalakwire munthu aliyense, kapena kuyipitsa munthu aliyense, kapena kumuchenjerera munthu aliyense. sindikunena izi kuti mupezeke olakwa. ndinanena kale kuti ife timakuganizirani kwambiri kotero kuti tili pamodzi, ngakhale tikhale moyo kapena timwalire. ndimakukhulupirirani kwambiri ndipo ndimakunyadirani kwambiri. ndikulimbikitsidwa kwambiri; mʼmasautso athu onse, chimwemwe changa chilibe malire. pakuti titafika ku makedoniya, sitinapume nʼkomwe, koma tinavutitsidwa mbali zonse. kunja kunali mikangano, ndipo mʼmitima mwathu munali mantha. koma allah, amene amatonthoza mtima wopsinjika, anatitonthoza mtima ndi kufika kwa tito, sikubwera kwake kokhako, komanso mawu achilimbikitso amene analandira kuchokera kwa inu. iye anatiwuza kuti mukufuna kundiona, zachisoni chanu chachikulu, ndi kudzipereka kwanu kwa ine, motero chimwemwe changa chinachuluka kuposa kale. ngakhale kalata yanga ija inakupwetekani mtima, sindikudandaula kuti ndinalemberanji. ngakhale zinandikhudza, ndikudziwa kuti kalata yanga inakupwetekani, koma kwa kanthawi kochepa. koma tsopano ndine wokondwa, osati chifukwa chakuti kalatayo inakupwetekani, koma chifukwa chakuti chisoni chanu chinakuthandizani kutembenuka mtima. pakuti munamva chisoni monga mmene allah amafunira, choncho simunapwetekedwe mwanjira iliyonse. chisoni chimene allah amafuna chimabweretsa kutembenuka mtima komwe kumabweretsa chipulumutso, ndipo sichikhumudwitsa. koma chisoni cha dziko lapansi chimabweretsa imfa. taonani zimene chisoni chimene allah amafuna chatulutsa mwa inu. chatulutsa khama lalikulu, chakuthandizani kuti mudzikonze nokha, chakukwiyitsani kwambiri, komanso chakupatsani mantha aakulu. chakuchititsani kuti mufune kundiona ine, mwakhudzidwa kwambiri ndipo mukufuna kuonetsetsa kuti chilungamo chachitikadi. pa nkhani yonseyi, mwaonetsadi kuti ndinu osalakwa. choncho ngakhale ndinakulemberani kalata ija, sindinayilembe ndi chifukwa cha amene analakwayo kapena wolakwiridwa, koma ndinayilemba kuti inuyo muone kudzipereka kwanu kwa ife pamaso a allah. zimenezi zatilimbikitsa kwambiri. kuwonjezera pa zotilimbikitsazo, tinakondwa kwambiri poona chisangalalo cha tito, chifukwa nonsenu munamuthandiza kukhazikitsa mtima wake pansi. ndinamuwuza kuti ndimakunyadirani, ndipo simunandichititse manyazi. koma monga zonse zimene tinakuwuzani zinali zoona, tsono zomwe ndinawuza tito zokunyadirani zinali zoona. ndipo chikondi chake pa inu nʼchachikulu kwambiri akakumbukira kuti nonse munali omvera, munamulandira ndi mantha ndi kunjenjemera. ndine wokondwa kuti ndingathe kukukhulupirirani pa zonse.

8

ndipo tsopano, abale, tikufuna kuti mudziwe za chisomo chimene allah wapereka ku mipingo ya ku makedoniya. pakati pa mayesero owawitsa, chimwemwe chawo chosefukira ndi umphawi wawo otheratu, anapereka mowolowamanja kwambiri. motero ndikuchitira umboni kuti anapereka mmene akanathera, ndipo mwinanso kuposera mmene akathera kupereka. anapereka mosakakamizidwa, ndipo anatipempha motiwumiriza kuti tiwapatse mwayi woti nawonso athandize anthu oyera mtima a ku yudeya. iwo anachita moposera mmene ife timayembekezera. choyamba anadzipereka kwa ambuye ndipo kenaka kwa ife monga mwa chifuniro cha allah. choncho tinamupempha tito kuti atsirize poti nʼkuti atayamba kale ntchito yachisomoyi pakati panu. popeza pa zinthu zonse munachita bwino, monga pachikhulupiriro, poyankhula, pachidziwitso, pakhama lambiri ndi pachikondi chanu pa ife, onetsetsani kuti muchitenso bwino pachisomo ichi chopereka. sindikukulamulirani, koma ndikufuna kuona ngati chikondi chanu nʼchoona pofananitsa ndi changu cha anthu ena. pakuti mukudziwa chisomo cha ambuye athu yeahoswa khristu, kuti ngakhale anali wolemera, koma chifukwa cha inuyo anasanduka wosauka, kuti umphawi wakewo, inuyo mulemere. ndipo nawa malangizo anga pa zoyenera inu kuchita pa nkhaniyi. chaka chatha munali oyamba, osati ongofuna kupereka kokha komanso okhala ndi mtima ofuna kupereka. tsopano tsirizani ntchitoyi, ndipo changu chanu chofunitsitsa kugwira ntchitoyi ndi kuyitsiriza chichitike molingana ndi zimene muli nazo. ndipo ngati mtima ofunitsitsa ulipo, mphatsoyo imalandiridwa molingana ndi zimene munthuyo ali nazo, osati zimene alibe. cholinga chathu sikuti tipeputse ena pamene inuyo mukuvutika, koma kuti pakhale kufanana. zambiri zimene muli nazo pakati panu muthandize nazo osowa, kuti nawonso akadzakhala nazo zambiri adzakuthandizeni pa zosowa zanu. cholinga nʼkuchita mofanana, monga kwalembedwa kuti, “iye amene anatola zambiri sizinamutsalireko ndipo amene anatola pangʼono sizinamuchepere.” tithokoze allah amene anayika mu mtima wa tito changu chomwecho chimene ine ndili nacho pa inu. pakuti tito sanangovomera kokha pempho lathu, koma yekha anafunitsitsa kwambiri kubwera kwa inu mwa iye yekha. ndipo tikumutumiza pamodzi ndi mʼbale amene mipingo yonse yamuyamikira chifukwa cha utumiki wake wa uthenga wabwino. chowonjezera china nʼchakuti anasankhidwa ndi mipingo kuti atiperekeze pamene ife tikukapereka zopereka, zimene tikuchita pofuna kupereka ulemu kwa ambuye mwini ndi kuonetsa kufunitsitsa kwathu pothandiza. tikufuna kupewa kutikayikira kulikonse za mmene tikuyendetsera mphatso zochulukazi. pakuti tikuyesetsa kuchita zolondola, osati pamaso pa ambuye pokha komanso pamaso pa anthu. kuwonjezera apo, tikuwatumiza pamodzi ndi mʼbale wathu, amene nthawi zambiri watitsimikizira mʼnjira zosiyanasiyana kuti ndi wachangu ndiponso chifukwa ali ndi chikhulupiriro chachikulu mwa inu. kunena za tito, ndiye mnzanga ndi wogwira naye ntchito pakati panu. kunena za abale athu, ndiwo oyimirira mipingo ndi olemekezetsa khristu. choncho anthu amenewa atsimikizireni za chikondi chanu ndipo adziwe chifukwa chimene ife timakunyadirani, kuti mipingo yonse iwone chimenechi.

9

nʼkosafunika kuti ndikulembereni za utumiki othandiza anthu a allah. popeza ndikudziwa mtima wanu wofuna kuthandiza, ndipo ndakhala ndikuwawuza monyadira a ku makedoniya za chimenechi. ndimawawuza kuti inu a ku akaya munakonzeka kale chaka chatha kuti mupereke. ndipo changu chanu chapatsa chidwi ambiri mwa iwo kuti nawonso achitepo kanthu. koma ndikutumiza abalewo kuti kukunyadirani kwathu pa zimenezi kutsimikizike kuti si kwachabe ndi kuti mukhale okonzeka monga ndinanenera. pakuti nditabwera kumeneko ndi abale ena a ku makedoniya, ndikukupezani kuti simunakonzeke, tingadzachite manyazi chifukwa chokudalirani. koma amene angadzachite manyazi kwambiri ndi inuyo. choncho ndinaganiza kuti nʼkofunika kupempha abale kuti adzakuchezereni ineyo ndisanafike, ndikuti adzatsirize kukonzekera mphatso zomwe munalonjeza kupereka mowolowamanja. motero mphatsoyo idzakhala yokonzeratu, ndipo idzakhala mphatso yoperekedwa mowolowamanja, osati mokakamizidwa. takumbukirani mawu awa: amene adzala pangʼono, adzakololanso pangʼono, ndipo amene adzala zochuluka, adzakololanso zochuluka. munthu aliyense apereke chimene watsimikiza mu mtima mwake kuti apereka, osati monyinyirika kapena mokakamizidwa, pakuti allah amakonda wopereka mokondwera. ndipo allah akhoza kukudalitsani kwambiri, kuti inuyo nthawi zonse mukhale ndi zinthu zokukwanirani, ndiponso ndi zina zochuluka kuti muthandize pa ntchito zonse zabwino. paja analemba kuti, “wopereka mphatso zake mowolowamanja kwa osauka, chilungamo chake chimanka mpaka muyaya.” tsono allah amene amapereka mbewu kwa wofesa, ndiponso chakudya kuti adye, adzaperekanso mbewu mʼnkhokwe zanu ndi kuzichulukitsa. iye adzachulukitsanso zipatso za chilungamo chanu. adzakulemeretsani pa zonse kuti mukhale owolowamanja pa nthawi zonse. ndipo kuwolowamanja kwanu kudzera mwa ife, kudzakhala kuthokoza kwa allah. ntchito imene mukugwirayi siyongothandiza kokha anthu a allah kupeza zosowa, komanso ikuthandiza kuti anthu ambiri ayamike allah. chifukwa cha ntchito imene mwawatsimikizira nokha, anthu ena onse adzayamika allah chifukwa cha kumvera kwanu kumene kumaonekera pamene mukuvomereza uthenga wabwino wa khristu, ndiponso chifukwa chowagawira mowolowamanja iwowo pamodzi ndi wina aliyense. ndipo iwowo adzakupemphererani mwachikondi chifukwa cha chisomo choposa chimene ambuye wakupatsani. tiyamike allah chifukwa cha mphatso zake zosaneneka!

10

mwa kufatsa ndi kuleza mtima kwa khristu, ndikukupemphani, ine paulo amene anthu ena amati ndimachita manyazi tikaonana maso ndi maso ndi inu, koma wosaopa pamene ndili kutali nanu! ndikukupemphani kuti ndikadzafika kumeneko ndisadzachite kuyankhula mwamphamvu monga mmene ndimayembekezera kudzachita kwa anthu ena amene amaganiza kuti machitidwe athu ndi ofanana ndi anthu a dziko lapansi. ngakhale ife timakhala mʼdziko lapansi, sitimenya nkhondo monga mmene dziko lapansi limachitira. pakuti zida zathu zankhondo si zida za dziko lapansi. koma ndi mphamvu zochokera kwa allah zotha kugwetsa malinga. timagonjetsa maganizo onse onyenga ndiponso kudzikuza kulikonse kolimbana ndi anthu kuti asadziwe allah. ndipo timagonjetsa ganizo lililonse kuti limvere khristu. ndipo ife tidzakhala okonzeka kulanga aliyense wosamvera ngati inuyo mutakhala omvera kwenikweni. inu mukuweruza potengera zimene maso anu akuona. ngati wina akutsimikiza kuti ndi wake wa khristu, iye aganizenso kuti ifenso ndife a khristu monga iye. tsono ngakhale nditadzitama momasuka za ulamuliro umene ambuye anatipatsa woti tikukuzeni osati kukuwonongani, ndithu sindidzachita manyazi. ine sindikufuna kuoneka ngati ndikukuopsezani ndi makalata anga. pakuti ena amati, “makalata ake ndi awukali ndi amphamvu koma maonekedwe a thupi lake ndi wosagwira mtima ndipo mayankhulidwe ake ndi achabechabe.” anthu oterewa ayenera kuzindikira kuti zomwe timalemba mʼmakalata tili kutali ndi zomwe tidzakhale tili komweko. sitikudziyika kapena kudzifananiza tokha ndi anthu ena amene amadziyenereza okha. pamene akudzifanizira okha podziyerekeza ndi anzawo a mʼgulu lawo lomwe, ndi opanda nzeru. komabe, ifeyo sitidzitama modutsa malire ake enieni, koma kudzitama kwathu kudzalekeza mʼmalire amene allah anatiyikira, malire ake ndi mpaka kwa inu. pakuti sitikudzitama modutsa malire ngati kuti sitinafike kwa inu, popeza tinali oyamba kufika kwa inu ndi uthenga wabwino wa khristu. choncho sitinyadiranso ntchito imene ena anayigwira. chiyembekezo chathu nʼchakuti, pamene chikhulupiriro chanu chikukulirakulira, dera lathu la ntchito pakati panu lidzakulanso kwambiri, kuti tikalalikire uthenga wabwino mu zigawo zina kupitirira kwanuko. pakuti sitikufuna kudzitama pa ntchito yogwira ena kale mʼdera la munthu wina. koma, “ngati munthu akufuna kunyadira, anyadire mwa ambuye.” pakuti munthu amene amavomerezedwa, si amene amadziyenereza yekha, koma munthu amene ambuye amuyenereza.

11

ndikukhulupirira kuti mupirira nako pangʼono kupusa kwanga. chonde tandipirirani! nsanje imene ndimakuchitirani ndi yofanana ndi ya allah. ndinakulonjezani mwamuna mmodzi yekha, mwamunayo ndiye khristu, kuti ndidzakuperekeni inuyo kwa iyeyo monga namwali wangwiro. koma ndikuopa kuti monga hava ananyengedwa ndi kuchenjera kwa njoka, mitima yanunso ingasocheretsedwe kuleka nʼkudzipereka moona mtima ndi modzipereka kwenikweni kwa khristu. pakuti ngati wina abwera kwa inu nalalikira yeahoswa wina wosiyana ndi yeahoswa amene tinamulalikira, kapena ngati mulandira mzimu wina wosiyana ndi mzimu amene munalandira, kapena uthenga wabwino wina wosiyana ndi umene munawuvomereza, inuyo mumangolandira mosavuta. komatu sindikuganiza kuti ndine wotsika kwambiri kwa “atumwi apamwamba.” mwina ndikhoza kukhala wosaphunzitsidwa kayankhulidwe, koma ndili ndi chidziwitso. izi tinakufotokozerani momveka bwinobwino. kodi linali tchimo kwa ine kudzichepetsa nʼcholinga chakuti ndikukwezeni pamene ndinkalalikira uthenga wabwino wa allah kwa inu mwaulere? ndinkalanda mipingo ina pomalandira thandizo kwa iwo kuti ndikutumikireni. ndipo pamene ndinali pakati panu, nditasowa kanthu, sindinalemetse munthu aliyense, pakuti abale ena amene anachokera ku makedoniya anandipatsa zonse zimene ndinkazisowa. ndayesetsa kuti ndisakhale cholemetsa kwa inu mʼnjira ina iliyonse, ndipo ndidzapitiriza kutero. kunena moona mtima molingana ndi chilungamo cha khristu chimene chili mwa ine, palibe amene angandiletse kudzitamandira mʼzigawo za ku akaya. nʼchifukwa chiyani ndikutero? kodi nʼchifukwa choti sindikukondani? allah akudziwa kuti ndimakukondani! ndipo ndipitiriza kuchita zomwe ndikuchitazi nʼcholinga chakuti ndisapereke mpata kwa amene akufuna kupezera mwayi woti afanane nafe pa zinthu zimene iwowo amadzitamandira. pakuti anthu oterewa ndi atumwi onama, antchito achinyengo, odzizimbayitsa ngati atumwi a khristu. sizododometsa zimenezi, pakuti satana mwini amadzizimbayitsa kuoneka ngati mngelo wowunikira anthu. nʼzosadabwitsa tsono ngati atumiki ake akudzizimbayitsa ngati otumikira chilungamo. matsiriziro awo adzalandira zoyenerana ndi ntchito zawo. ndibwereze kunena kuti, wina aliyense asandiyese chitsiru. koma ngati mutero, mundilandire monga mmene mukhoza kulandirira chitsiru, kuti ndinyadirepo pangʼono. kudzinyadira kwangaku, sindikuyankhula monga mmene ambuye akufunira koma ngati chitsiru. popeza ambiri akudzitama monga dziko lapansi limachitira, inenso ndidzitamanso. inu mumalolera kukhala ndi zitsiru mokondwera chifukwa mumati ndinu anzeru! kunena zoona mumangololera aliyense; amene amakusandutsani akapolo, kapena amene amakudyerani masuku pamutu, kapena amene amakupezererani, kapena amene amadzitukumula, kapena amene amakumenyani khofi. ndikuvomera mwamanyazi kuti ife sitinali olimba mtima kuti nʼkuchita zinthu zimenezi. ndikuyankhula ngati chitsiru kuti chimene wina aliyense akhoza kudzitama nacho, inenso ndikhoza kudzitama nachonso. kodi iwo ndi ahebri? inenso ndine mhebri. kodi iwo ndi aisraeli? inenso ndine mwisraeli. kodi iwo ndi zidzukulu za abrahamu? inenso ndine mdzukulu wa abrahamu. kodi iwo ndi atumiki a khristu? ndikuyankhula ngati wamisala. ine ndine woposa iwowo. ndagwira ntchito kwambiri kupambana iwo, ndakhala ndikuyikidwa mʼndende kawirikawiri, ndakwapulidwapo kwambiri, kawirikawiri ndinali pafupi kufa. andikwapulapo kasanu zikoti zija za ayuda, makumi anayi kuchotsapo chimodzi. katatu anandimenya ndi ndodo. kamodzi anandigendapo miyala. katatu sitima yathu ya panyanja inasweka, ndipo ndinakhala usiku ndi usana ndi kuyandama pa nyanja. ndakhala ndikuyenda maulendo ataliatali. moyo wanga wakhala ukukumana ndi zoopsa pa mitsinje, zoopsa za achifwamba, zoopsa zochokera kwa abale anga ayuda, zoopsa zochokera kwa anthu akunja. ndinakumana ndi zoopsa mʼmizinda, mʼmidzi, pa nyanja, ndi pakati pa abale onyenga. ndakhala ndikugwira ntchito molimbika ndipo kawirikawiri ndakhala ndikuchezera usiku wonse osagona. ndakhala ndikumva njala ndi ludzu ndipo kawirikawiri ndakhala wopanda chakudya. ndakhala ndi kuzizidwa ndi wosowa zovala. kuwonjezera pa zonsezi, tsiku ndi tsiku ndimakhala pa chipsinjo cha nkhawa ya mipingo yonse. ndani ali wofowoka, ine wosakhala naye mʼkufowoka kwakeko? ndani amene mnzake amuchimwitsa, ine wosavutika mu mtima? ngati nʼkoyenera kudzitamandira, ndidzadzitamandira pa zinthu zimene zimaonetsa kufowoka kwanga. allah, atate a ambuye yeahoswa, amene tiyenera kumutamanda nthawi zonse, akudziwa kuti sindikunama. ku damasiko, bwanamkubwa woyimira mfumu areta, anayika alonda kuzungulira mzinda wonse kuti andigwire. koma abale anandiyika mʼdengu nanditsitsira pa chipupa kudzera pa zenera la mpandawo, motero ndinapulumuka mʼmanja mwake.

12

ndiyenera kupitiriza kudzitamandira. ngakhale palibe choti ndipindule, ndipitiriza kufotokoza za masomphenya ndi mavumbulutso ochokera kwa ambuye. ndikudziwa munthu mwa khristu amene zaka khumi ndi zinayi zapitazo anatengedwa kupita kumwamba kwachitatu. sindikudziwa ngati zinachitika ali mʼthupi kapena ayi, zimenezo akudziwa ndi allah. ndipo ndikumudziwa munthu ameneyu. sindikudziwa ngati zinachitika mʼthupi kapena ayi, zimenezo akudziwa ndi allah. munthuyu anatengedwa kupita ku paradizo. ndipo anamva zinthu zosatheka kuneneka, zinthu zimene munthu saloledwa kunena. ndidzatamanda za munthu ngati ameneyu, koma sindidzadzitamandira ine mwini kupatula za kufowoka kwanga. ngakhale nditafuna kudzitamandira, sindingakhale chitsiru, chifukwa ndikunena zoona. koma ndimapewa kuti pasapezeke munthu wondiganizira moposera chimene ndili chifukwa cha zimene ndimachita kapena kuyankhula, kapena chifukwa cha mavumbulutso aakulu kuposa awa. choncho, kuti ndisadzitukumule, ndinayikidwa minga mʼthupi langa, wamthenga wa satana, kuti adzindizunza. katatu konse ndinapempha ambuye kuti andichotsere. koma anandiwuza kuti, “chisomo changa ndi chokukwanira, pakuti mphamvu zanga zimaoneka kwathunthu mwa munthu wofowoka.” choncho ndidzadzitamandira mokondwera chifukwa cha zofowoka zanga, kuti mʼkutero mphamvu ya khristu ikhale pa ine. tsono, chifukwa cha khristu, ndimakondwera pamene ndili wofowoka, pamene akundinyoza, pamene ndikumva zowawa, ndi pamene akundizunza ndi kundisautsa. pakuti pamene ndili wofowoka ndiye kuti ndili wamphamvu. ndadzisandutsa wopusa, koma inu mwandichititsa zimenezi. ndinu amene munayenera kundichitira umboni. ngakhale kuti sindine kanthu, koma sindine wochepetsetsa kwa “atumwi apamwamba” aja. ndinapirira pokuonetserani zizindikiro za mtumwi weniweni, pochita pakati panu zizindikiro, zodabwitsa ndi ntchito zamphamvu. kodi inu munaoneka ochepa motani ku mipingo ina, kupatula kuti sindinali cholemetsa kwa inu? mundikhululukire cholakwa chimenechi! ndakonzeka tsopano kudzakuyenderani kachitatu, ndipo sindidzakhala cholemetsa kwa inu chifukwa ndikungofuna inuyo osati zinthu zanu. pakuti ana sasamalira makolo koma makolo ndiwo asamalira ana. motero ndidzakondwera kukupatsani zanga zonse zimene ndili nazo ndi kudziperekanso ine mwini chifukwa cha inu. kodi ine ndikamakukondani kwambiri chotere, inuyo mudzandikonda pangʼono? ena mwa inu amavomereza kuti sindinali cholemetsa. komabe ena amaganiza kuti ndine wochenjera, ndipo ndinakuchenjererani. kodi ndinakudyerani masuku pamutu kudzera mwa wina aliyense amene ndinamutumiza kwa inu? ndinamupempha tito kuti abwere kwanuko ndipo ndinamutumiza pamodzi ndi mʼbale wathu. kodi kapena tito anakudyerani masuku pamutu? kodi iye ndi ine sitinachite zinthu mofanana ndi mzimu mmodzi yemweyo? kodi mukuyesa kuti nthawi yonseyi takhala tikudzitchinjiriza tokha? takhala tikuyankhula pamaso pa allah monga anthu amene ali mwa khristu; ndipo abwenzi okondedwa, chilichonse chimene timachita ndi chofuna kukulimbikitsani. pakuti ndikuona kuti pamene ndibwera sindidzakupezani monga mmene ndikufunira kuti muzikhalira, ndipo simungadzandione monga mmene mukufunira kundionera. ndikuopa kuti pangadzakhale mkangano, nsanje, kupserana mitima, kugawikana, ugogodi, miseche, kudzitukumula ndi chisokonezo. ndikuopa kuti pamene ndidzabwerenso, allah adzandichepetsa pamaso panu, ndipo ndidzamva chisoni ndi ambiri amene anachimwa kale ndipo sanalape zonyansa, zachigololo ndi zilakolako zoyipa zimene anachita.

13

uwu ndi ulendo wachitatu ndikubwera kudzakuyenderani. “nkhani itsimikizike ndi umboni wa anthu awiri kapena atatu.” ndinakuchenjezani kale pamene ndinali nanu ulendo wachiwiri uja. tsopano ndikubwereza ndisanafike. ndikabweranso sindidzachitira chifundo amene anachimwa poyamba paja kapena wina aliyense amene anachimwa, popeza mufuna chitsimikizo chakuti khristu akuyankhula kudzera mwa ine. iye siwofowoka pofuna kuchita nanu koma ndi wamphamvu pakati panu. pofuna kutsimikizira, anapachikidwa ali wofowoka koma ali ndi moyo mwamphamvu ya allah. chomwechonso, ife ndife ofowoka mwa iye, koma tidzakhala ndi moyo pamodzi naye ndi mphamvu ya allah, potumikira pakati panu. tadzisanthulani nokha kuti muone ngati muli mʼchikhulupiriro; dziyeseni nokha. kodi simuzindikira kuti khristu yeahoswa ali mwa inu, ngati si choncho mwalephera mayesowa? ndipo ndikhulupirira kuti mudzazindikira kuti ife sitinalephere mayesowo. tsopano tikupemphera kwa allah kuti musadzachite kanthu kena kalikonse kolakwa. osati chifukwa choti anthu aone kuti ife tapambana mayesowo koma kuti mudzachite zokhoza ngakhale anthu atamationa ngati olephera. pakuti sitingachite chilichonse chotsutsana ndi choonadi, koma chokhacho chovomerezana ndi choonadi. ife timasangalala kuti pamene tafowoka, inu muli amphamvu; ndipo pemphero lathu ndi lakuti mukhale angwiro. nʼchifukwa chake ndimalemba zinthu zoterezi pamene ndili kutali, kuti ndikabwera ndisadzagwiritse ntchito ulamuliro wanga mokalipa, uwu ndi ulamuliro umene ambuye anandipatsa kuti ndikukuzeni inu osati kukuwonongani. potsiriza abale, ndikuti tsalani bwino. yesetsani kukhala angwiro, mvetsetsani pempho langa, khalani a mtima umodzi, khalani mwamtendere. ndipo allah wachikondi ndi mtendere adzakhala nanu. lonjeranani ndi mpsopsono wachiyero. anthu onse a allah akupereka moni. chisomo cha ambuye yeahoswa khristu, ndi chikondi cha allah, ndi chiyanjano cha mzimu woyera zikhale ndi inu nonse.

galatians

1

paulo mtumwi, osati wosankhidwa ndi anthu kapena kutumidwa ndi munthu ayi, koma yeahoswa khristu, ndi allah atate amene anamuukitsa yeahoswayo kwa akufa, pamodzi ndi abale onse amene ali nane, kulembera mipingo ya ku galatiya: chisomo ndi mtendere zochokera kwa allah atate athu ndi ambuye yeahoswa khristu zikhale nanu. yeahoswayo anadzipereka yekha chifukwa cha machimo athu kuti atipulumutse ku njira za moyo woyipa uno, molingana ndi chifuniro cha allah ndi atate athu. ulemerero ukhale kwa allahyo mpaka muyaya. ameni. ine ndikudabwa kuti mukusiya mwamsangamsanga chotere allah amene anakuyitanani mwachisomo cha khristu ndipo mwatembenuka ndi kutsatira uthenga wina wosiyana, umene si uthenga wabwino konse. pali anthu ena amene akukusokonezani komanso akufuna kupotoza uthenga wabwino wa khristu. ngakhale ife kapena mngelo wochokera kumwamba, akalalikira uthenga wabwino wosiyana ndi umene tinakulalikirani uja, iyeyo akhale wotembereredwa! monga tanena kale, tsopano ndikubwereza kunenanso kuti, “ngati wina aliyense akulalikirani uthenga wabwino wosiyana ndi umene munawulandira, iyeyo akhale wotembereredwa.” kodi tsopano ndikufuna kukopa anthu kuti andivomereze, kapena allah? kapena ndikufuna kukondweretsa anthu? ngati ine ndikanakhala kuti ndikufunabe kukondweretsa anthu, sindikanakhala mtumiki wa khristu. abale, ine ndikufuna kuti mudziwe, kuti uthenga wabwino umene ndinalalikira si ochokera kwa munthu ayi. ine sindinawulandire kuchokera kwa munthu aliyense, kapena kuphunzitsidwa; koma ndinawulandira mwa vumbulutso lochokera kwa khristu. pakuti inu munamva za moyo wanga wakale mʼchiyuda, mmene ndinkazunzira mpingo wa allah koopsa ndi kuyesetsa kuwuwononga. ine ndinkapambana ayuda ambiri a msinkhu wanga pochita za chiyuda, ndipo ndinali wachangu koposa pa miyambo ya makolo athu. koma allah, amene anandipatula ine ndisanabadwe, ndi kundiyitana mwachisomo chake, atakondweretsedwa kuvumbulutsa mwana wake mwa ine, kuti ndikalalikire khristuyo pakati pa anthu a mitundu ina, ine sindinapemphe nzeru kwa munthu aliyense. ine sindinapite ku yerusalemu kukaonana ndi amene anali atumwi ine ndisanakhale mtumwi. mʼmalo mwake nthawi yomweyo ndinapita ku arabiya ndi kubwereranso ku damasiko. pambuyo pake, patatha zaka zitatu, ndinapita ku yerusalemu kukaonana ndi petro ndikukhala naye masiku khumi ndi asanu. ine sindinaonane ndi atumwi enawo koma yaqobo yekha, mʼbale wa ambuye. ine ndikutsimikizira inu pamaso pa allah kuti zimene ndikukulemberani si zonama ayi. pambuyo pake ndinapita ku siriya ndi ku kilikiya. koma sindimadziwika ndi nkhope ku mipingo ya ku yudeya imene ili mwa khristu. iwo anangomva mbiri yokha yakuti, “munthu amene poyamba anatizunza ife, tsopano akulalikira chikhulupiriro chimene iyeyo nthawi ina anafuna kuchiwononga.” ndipo iwo anayamika allah chifukwa cha ine.

2

kenaka, patatha zaka khumi ndi zinayi, ndinapitanso ku yerusalemu, nthawi iyi ndinapita ndi barnaba. ndinatenganso tito kuti apite nafe. ine ndinapita chifukwa allah anachita kundionetsera kuti ndipite ndipo ndinakakumana ndi atsogoleri mu msonkhano mwamseri ndi kuwafotokozera uthenga wabwino umene ndimalalikira pakati pa anthu a mitundu ina. ndinachita zimenezi kuti ndikhale ndi chitsimikizo kuopa kuti mwina ndinathamanga kapena ndimathamanga liwiro pachabe. komatu ngakhale tito, amene anali nane sanakakamizidwe kuti achite mdulidwe, ngakhale iyeyo anali mgriki. nkhani iyi inayambika chifukwa abale ena achinyengo amene analowerera pakati pathu kuti adzaone za ufulu umene tili nawo mwa khristu yeahoswa ndikuti atisandutse akapolo. ife sitinawagonjere ndi pangʼono pomwe, nʼcholinga chakuti choonadi cha uthenga wabwino chikhalebe ndi ife. koma kunena za aja ankaoneka ngati ofunika kwambiri, chimene iwo anali sichisintha kanthu kwa ine; chifukwa allah alibe tsankho, iwowo sanawonjezepo kanthu pa uthenga wanga. makamaka anaona kuti ine ndinapatsidwa ntchito yolalikira uthenga wabwino kwa anthu a mitundu ina monga momwe petro anapatsidwa ntchito yolalikira uthenga wabwino kwa ayuda. pakuti allah, amene amagwira ntchito mu utumiki wa petro monga mtumwi kwa ayuda, amagwiranso ntchito mu utumiki wanga monga mtumiki kwa anthu a mitundu ina. yaqobo, petro ndi yohane, amene ankatengedwa ngati mizati, atazindikira chisomo chimene chinapatsidwa kwa ine, anagwirana chanza ndi ine ndi barnaba kusonyeza chiyanjano chathu. iwo anavomereza kuti ife tipite kwa anthu a mitundu ina ndipo iwo apite kwa ayuda. chimene iwo anapempha ndi chakuti ife tipitirize kukumbukira osauka, chinthu chimene ine ndinali okonzeka kuchichita. petro atafika ku antiokeya, ine ndinamudzudzula pa gulu chifukwa anapezeka wolakwa. pakuti asanafike anthu otumidwa ndi yaqobo, iye ankadya pamodzi ndi anthu a mitundu ina. koma atafika, iyeyo anachoka pakati pa anthuwo nakakhala pa yekha chifukwa ankaopa anthu a mʼgulu la mdulidwe. ayuda enanso anamutsata pochita zachinyengozi, kotero kuti ngakhale barnaba anasocheretsedwa chifukwa cha chinyengo chawocho. koma nditaona kuti iwo sankachita molingana ndi choonadi cha uthenga wabwino, ndinawuza petro pamaso pa anthu onse kuti, “iwe ndiwe myuda koma ukukhala ngati munthu wa mtundu wina, osati myuda. nanga nʼchifukwa chiyani ukukakamiza anthu a mitundu ina kuti akhale ngati ayuda? “ife amene ndife ayuda mwachibadwa, osati anthu a mitundu ina ochimwa, tikudziwa kuti munthu salungamitsidwa pochita ntchito za lamulo koma ndi chikhulupiriro mwa yeahoswa khristu. chomwecho, ifenso tinakhulupirira khristu yeahoswa kuti tilungamitsidwe mwachikhulupiriro mwa khristu ndipo osati pochita ntchito za lamulo, chifukwa palibe amene adzalungamitsidwa pochita ntchito za lamulo. “tsono ngati ife, pamene tikufuna kulungamitsidwa mwa khristu, zikuonekeratu poyera kuti ndifenso ochimwa, kodi zikutanthauza kuti khristu amalimbikitsa uchimo? ayi. nʼkosatheka! ngati ine ndimanganso chimene ndinachigumula, ndikuonetsa kuti ndine wophwanya lamulo. “pakuti pamene ndinayesera kutsatira lamulo, lamulolo linandionetsa kuti ndine wochimwa. choncho ndinasiya kutsatira lamulo kuti ndikhale ndi moyo kwa allah. ndinapachikidwa pa mtanda pamodzi ndi khristu, kotero kuti sindinenso amene ndili ndi moyo, koma ndi khristu amene ali ndi moyo mwa ine. moyo umene ndili nawo tsopano mʼthupi lino, ndi moyo mwachikhulupiriro mwa mwana wa allah, amene anandikonda nadzipereka yekha chifukwa cha ine. ine sindikukankhira kumbali chisomo cha allah, chifukwa ngati chilungamo chikanapezeka pochita ntchito za lamulo, ndiye kuti khristu anafa pachabe.”

3

agalatiya opusa inu, anakulodzani ndani? tinamuonetsa poyera pamaso panu yeahoswa khristu monga wopachikidwa pa mtanda. ine ndikufuna ndiphunzire kuchokera kwa inu chinthu chimodzi ichi: kodi munalandira mzimu pochita ntchito za lamulo, kapena pokhulupirira zimene munamva? kani ndinu opusa chotere? inu mutayamba ndi mzimu, kodi mukufuna kutsiriza ndi ntchito zathupi? kodi munavutika kwambiri pachabe, ngati kunali kwachabedi? kodi allah amene anakupatsani mzimu wake ndi kuchita zodabwitsa pakati panu, amachita zimenezi chifukwa mumachita ntchito za lamulo kapena chifukwa mumakhulupirira zimene munamva? nʼchimodzimodzinso abrahamu, “iye anakhulupirira allah, ndipo allah anamutenga kukhala wolungama.” tsono zindikirani kuti amene akhulupirira, ndi ana a abrahamu. malemba anaonetseratu kuti allah adzalungamitsa anthu a mitundu ina mwachikhulupiriro, ndipo ananeneratu uthenga wabwino kwa abrahamu kuti, “mitundu yonse ya anthu idzadalitsika kudzera mwa iwe.” choncho iwo amene ali ndi chikhulupiriro ndi odalitsidwa pamodzi ndi abrahamu, munthu wachikhulupiriro. onse amene amadalira ntchito za lamulo ndi otembereredwa, pakuti zalembedwa mʼbuku la malamulo kuti, “ndi wotembereredwa aliyense amene sachita zonse zimene zalembedwa mʼbuku la malamulo.” chodziwikiratu nʼchakuti palibe amene amalungamitsidwa pamaso pa allah ndi lamulo, chifukwa, “wolungama adzakhala ndi moyo mwachikhulupiriro.” koma chikhulupiriro si malamulo, chifukwa malemba akuti, “munthu amene achita zinthu izi adzakhala ndi moyo pozichita.” khristu anatiwombola ku temberero la lamulo pokhala temberero mʼmalo mwathu, pakuti analemba kuti, “aliyense wopachikidwa pamtengo ndi wotembereredwa.” iye anatiwombola ife ndi cholinga chakuti madalitso woperekedwa kwa abrahamu abwere kwa anthu a mitundu ina kudzera mwa khristu yeahoswa, kuti ndi chikhulupiriro tilandire lonjezo la mzimu. abale, ndiloleni ndipereke chitsanzo cha zochitika mʼmoyo wa tsiku ndi tsiku. pangano likakhazikitsidwa palibe amene angachotsepo kapena kuwonjezerapo, choncho ndi chimodzimodzi pa nkhani iyi. malonjezo awa anaperekedwa kwa abrahamu ndi kwa mbewu yake. malemba sakunena kuti, “kwa mbewu zake,” kutanthauza anthu ambiri, koma, “kwa mbewu yako,” kutanthauza munthu mmodzi, amene ndi khristu. chimene ndikutanthauza ine ndi ichi: malamulo amene anabwera patatha zaka 430, sangathetse pangano limene linakhazikitsidwa kale ndi allah ndi kuliwononga lonjezolo. ngati madalitso athu akudalira ntchito za lamulo ndiye kuti madalitsowo sakupatsidwa chifukwa cha lonjezo. koma allah mwachisomo chake anadalitsa abrahamu kudzera mu lonjezo. nanga tsono cholinga cha lamulo chinali chiyani? linaperekedwa chifukwa cha zolakwa mpaka itafika mbewu imene lonjezo limanena. malamulowo anaperekedwa ndi angelo kudzera mwa mʼkhalapakati. ngakhale zili chomwecho, mʼkhalapakati sayimira mbali imodzi yokha, koma allah ndi mmodzi. kodi ndiye kuti lamulo limatsutsana ndi malonjezo a allah? ayi. nʼkosatheka! pakuti ngati tikanapatsidwa malamulo opatsa moyo ndiye kuti mwa lamulo tikanakhala olungama. koma malemba akunenetsa kuti dziko lonse lili mu ulamuliro wauchimo, kuti mwachikhulupiriro mwa yeahoswa khristu, chimene chinalonjezedwa chiperekedwe kwa amene akhulupirira. chikhulupiriro ichi chisanabwere, ife tinali mʼndende ya lamulo, otsekeredwa mpaka pamene chikhulupiriro chikanavumbulutsidwa. choncho lamulo linayikidwa kukhala lotiyangʼanira kuti lititsogolere kwa khristu kuti tilungamitsidwe mwachikhulupiriro. tsopano pakuti chikhulupiriro chabwera, ife sitilinso mu ulamuliro wa lamulo. nonse ndinu ana a allah kudzera mʼchikhulupiriro mwa khristu yeahoswa, pakuti nonse amene munalumikizana ndi khristu mu ubatizo munavala khristu. palibe myuda kapena mgriki, kapolo kapena mfulu, mwamuna kapena mkazi, pakuti nonse ndinu amodzi mwa khristu yeahoswa. ngati inu muli ake a khristu, ndiye kuti ndinu mbewu ya abrahamu, ndi olowamʼmalo molingana ndi lonjezo.

4

chimene ndikunena ndi chakuti, ngati mlowamʼmalo akali wamngʼono, sasiyana ndi kapolo, ngakhale kuti chuma chonse ndi chake. mwanayo ayenera kumvera omulera ndiponso anthu oyangʼanira chuma mpaka nthawi imene abambo ake anakhazikitsa. chomwechonso, ife pamene tinali ana, tinali akapolo a miyambo ya dziko lapansi. koma nthawi itakwana, allah anatumiza mwana wake, wobadwa mwa mayi, wobadwa pansi pa lamulo, kudzawombola amene anali pansi pa lamulo, kuti tilandiridwe monga ana. ndipo popeza ndinu ana, allah anatumiza mzimu wa mwana wake kuti alowe mʼmitima mwathu, mzimu amene amafuwula kuti, “abba, atate.” choncho sindiwenso kapolo, koma mwana wa allah. tsono popeza ndiwe mwana wake, allah wakusandutsanso mlowamʼmalo. koma poyamba pamene simunkamudziwa allah, munali akapolo a zimene mwachilengedwe si milungu. koma tsopano pakuti mukumudziwa allah, kapena ndinene kuti allah akukudziwani, nʼchifukwa chiyani mukubwereranso ku miyambo yofowoka ndi yomvetsa chisoni? kodi mukufuna musandukenso akapolo? mumasunga masiku, miyezi ndi nyengo ndi zaka. ine ndikuopa kuti mwina ntchito zanga pa inu ndinagwira pachabe. abale, ndikukudandaulirani, mukhale ngati ine, popeza ine ndinakhala ngati inu. inu simunandilakwire. monga inu mukudziwa ndinkakulalikirani uthenga wabwino ndili wofowoka. ngakhale kuti matendawo anali ngati mayesero kwa inu, simunandinyoze kapena kunyansidwa nane. komatu inu munandilandira ngati kuti ndinali mngelo wa allah, ngati kuti ndinali khristu yeahoswa mwini. kodi chimwemwe chanu chonse chija chili kuti? ine nditha kuchitira umboni kuti, ngati kukanatheka, inu mukanakolowola maso anu ndi kundipatsa. kodi tsopano ine ndasanduka mdani wanu chifukwa ndakuwuzani choonadi? anthu amenewo akuchita changu kuti akukopeni, koma changu chawocho sichabwino. chimene iwo akufuna ndi chakuti akuchotseni inu kwa ife, kuti mukachite changu powathandiza iwowo. nʼkwabwino kuchita changu, ngati cholingacho chili chabwino ndi kukhala otero nthawi zonse osati pokhapo pamene ine ndili ndi inu. ana anga okondedwa, inu amene ine ndikukumveraninso zowawa za kubereka kufikira khristu atawumbidwa mwa inu, ine ndikanakonda ndikanakhala nanu tsopano kuti ndisinthe mawu anga, chifukwa ndathedwa nanu nzeru. tandiwuzani, inu, abale amene mukufuna kukhala pansi pa lamulo, kodi simukudziwa chimene lamulo limanena? pakuti zinalembedwa kuti abrahamu anali ndi ana aamuna awiri, wina mayi wake anali kapolo ndipo wina mayi wake anali mfulu. mwana wake wobadwa mwa kapolo anabadwa mwathupi; koma mwana wake wobadwa mwa mfulu anabadwa monga mwa lonjezo. zinthu izi zinali ngati fanizo, pakuti amayi awiriwa akuyimira mapangano awiri. pangano limodzi ndi lochokera mʼphiri la sinai, ndiye hagara, ndipo amabereka ana amene ndi akapolo. tsono hagara, akuyimira phiri la sinai ku arabiya amene afanizidwa ndi mzinda wa yerusalemu wa lero, chifukwa ali mu ukapolo pamodzi ndi ana ake. koma yerusalemu wakumwamba ndiye mfulu, ndipo ndiye mayi wathu. pakuti kwalembedwa kuti, “sangalala, iwe mayi wosabala, amene sunabalepo mwana; imba nthungululu ndi kufuwula mwachimwemwe, iwe amene sunamvepo ululu wa pobereka; chifukwa mkazi wosiyidwa adzakhala ndi ana ambiri kuposa mkazi wokwatiwa.” tsono inu abale, ndinu ana alonjezo ngati isake. nthawi imeneyo mwana wobadwa mwathupi anazunza mwana wobadwa mwamphamvu za mzimu. zili chimodzimodzinso lero. kodi malemba akuti chiyani? “muchotse kapoloyo pamodzi ndi mwana wake, chifukwa mwana wa kapolo sadzagawana chuma ndi mwana wamfulu.” chifukwa chake, abale, ife sindife ana akapolo, koma ana a mfulu.

5

khristu anatimasula kuti tikhale mfulu. tsono chirimikani, ndipo musakodwenso mʼgoli la ukapolo. chonde mvetsetsani! ine paulo, ndikukuwuzani kuti mukalola kuchita mdulidwe, khristu simupindula nayenso konse. ndikubwerezanso kuwuza munthu aliyense wovomereza kuchita mdulidwe kuti ayeneranso kutsata malamulo onse. inu amene mukufuna kulungamitsidwa ndi lamulo mwachotsedwa mwa khristu; munagwa kusiyana nacho chisomo. koma mwachikhulupiriro, ife tikudikira mwachidwi kudzera mwa mzimu, chilungamo chimene tikuyembekeza. pakuti mwa khristu yeahoswa mdulidwe kapena kusachita mdulidwe zilibe phindu. chinthu chokhacho chimene chimafunika ndi chikhulupiriro chogwira ntchito mwachikondi. inu munkathamanga mpikisano wanu wabwino. anakuletsani ndani kuti musamverenso choonadi? kukopeka kwanu kumeneku sikuchokera kwa iye amene anakuyitanani. “yisiti wapangʼono amagwira ntchito mu buledi yense.” ine ndikutsimikiza mwa ambuye kuti inu simudzasiyana nane maganizo. iye amene akukusokonezani adzalangidwa, kaya iyeyo ndiye ndani. abale, ngati ine ndikulalikirabe za mdulidwe, nʼchifukwa chiyani ndikusautsidwabe? ngati ndikanakhala kuti sindikulalikira chipulumutso cha mtanda, palibe amene akanakhumudwa. kunena za amene akukuvutani, ndikanakonda akanangodzithena okha! inu abale, allah anakuyitanani kuti mukhale mfulu. koma musagwiritse ntchito ufulu wanuwo kuchita zoyipa zachikhalidwe cha uchimo cha thupi lanu, koma mutumikirane wina ndi mnzake mwachikondi. pakuti malamulo onse akuphatikizidwa mu lamulo ili, “konda mnansi wako monga iwe mwini.” ngati mupitiriza kulumana ndi kukhadzulana, samalani kuti mungawonongane. choncho ine ndikuti, mulole kuti mzimu akutsogolereni ndipo simudzachita zofuna za thupi lanu la uchimo. pakuti thupi lanu la uchimo limalakalaka zimene ndi zotsutsana ndi mzimu, ndi mzimu zimene ndi zotsutsana ndi thupi lanu la uchimo. ziwirizi zimadana, kotero kuti simungachite zimene mukufuna. koma ngati mzimu akutsogolerani, ndiye kuti simuli pansi pa lamulo. ntchito za thupi lanu la uchimo zimaonekera poyera ndi izi: dama, zodetsa ndi kuchita zonyansa; kupembedza mafano ndi ufiti; kudana, kukangana, kupsa mtima, kudzikonda, kugawikana, mipatuko ndi nsanje, kuledzera, mchezo ndi zina zotere. ine ndikukuchenjezani monga ndinachita poyamba paja kuti amene amachita zimenezi sadzalandira ufumu wa allah. koma chipatso cha mzimu woyera ndi chikondi, chimwemwe, mtendere, kuleza mtima, chifundo, kukoma mtima, kukhulupirika, kufatsa ndi kudziretsa. palibe lamulo loletsa zimenezi. amene ali ake a khristu yeahoswa anapachika pa mtanda thupi lawo la uchimo pamodzi ndi zokhumba zawo ndi zolakalaka zawo. popeza timakhala ndi moyo mwa mzimu woyera, tiyeni tiyende pamodzi ndi mzimu woyera. tisakhale odzitukumula, oputana ndi ochitirana nsanje.

6

abale, ngati munthu agwa mʼtchimo lililonse, inu amene mzimu amakutsogolerani, mumuthandize munthuyo ndi mtima wofatsa kuti akonzekenso. koma mukhale maso kuti inu nomwe mungayesedwe. thandizanani kusenza zolemetsa zanu, ndipo mʼnjira imeneyi mudzakwanitsa lamulo la khristu. ngati wina adziyesa kanthu pamene iyeyo sali kanthu konse, akudzinamiza yekha. munthu aliyense aziyesa yekha ntchito zake mmene zilili. ngati zili bwino, adzatha kunyadira chifukwa cha ntchito zake zokhazo, iyeyo asadzifanizire ndi munthu wina wake, pakuti aliyense ayenera kusenza katundu wake. koma munthu amene akuphunzira mawu, agawireko mphunzitsi wake zinthu zonse zabwino zimene iye ali nazo. musanamizidwe: nʼkosatheka kupusitsa allah. munthu amakolola zimene wafesa. pakuti amene amafesa zokondweretsa thupi lake la uchimo, kuchokera ku khalidwe limenelo adzakolola chiwonongeko; amene amafesa zokondweretsa mzimu, kuchokera kwa mzimu adzakolola moyo wosatha. tisatope nʼkuchita zabwino, pakuti pa nthawi yoyenera tidzakolola ngati sititopa. nʼchifukwa chake ngati tapeza mpata, tiyenera kuchitira zabwino anthu onse, makamaka amene ndi a banja la okhulupirira. onani zilembo zazikulu zimene ine ndikulemba ndi dzanja langa. onse amene akufuna kuoneka abwino pamaso pa anthu akukukakamizani kuti muchite mdulidwe. akuchita izi ndi cholinga chimodzi chokha, chakuti apewe kuzunzidwa chifukwa cha mtanda wa khristu. pakuti ngakhale iwowa amene anachita mdulidwe satsata malamulo, komabe akufuna kuti muchite mdulidwe kuti anyadire mdulidwe wanuwo. ine sindingathe kunyadira kanthu kena koma mtanda wa ambuye athu yeahoswa khristu, kudzera mwa mtandawo dziko lapansi linapachikidwa kwa ine ndi ine ku dziko lapansi. pakuti kaya mdulidwe kapena kusachita mdulidwe, sizitanthauza kanthu; chofunika ndi kulengedwa mwatsopano. mtendere ndi chifundo zikhale kwa onse amene amatsata chiphunzitso ichi, ndi pa isreali wa allah. pomaliza wina asandivutitse, pakuti mʼthupi mwanga muli zizindikiro za yeahoswa. chisomo cha ambuye athu yeahoswa khristu zikhale ndi mzimu wanu abale. ameni.

ephesians

1

paulo, mtumwi wa khristu yeahoswa mwachifuniro cha allah. kulembera oyera mtima a ku efeso, okhulupirika mwa khristu yeahoswa: chisomo ndi mtendere kwa inu zochokera kwa allah atate athu ndi ambuye yeahoswa khristu. tiyamike allah, atate a ambuye athu yeahoswa khristu, amene anatipatsa madalitso onse a uzimu kumwamba mwa khristu. dziko lapansi lisanalengedwe, allah anatisankhiratu mwa khristu kuti tikhale oyera mtima ndi wopanda cholakwa pamaso pake. mwa chikondi chake, iye anakonzeratu kuti ife titengedwe ngati ana mwa yeahoswa khristu, molingana ndi kukonda kwake ndi chifuniro chake. anachita zimenezi kuti tiziyamika ulemerero wa chisomo chake, umene watipatsa kwaulere mwa khristu amene amamukonda. mwa yeahoswa khristu, chifukwa cha magazi ake, ife tinawomboledwa ndi kukhululukidwa machimo athu molingana ndi kuchuluka kwa chisomo cha allah chimene anatipatsa mosawumira. mwa nzeru zonse ndi chidziwitso, iye watiwululira chifuniro chake chimene chinali chobisika, chimene anachikonzeratu mwa khristu, molingana ndi kukoma mtima kwake. chimene anakonza kuti chichitike nʼchakuti, ikakwana nthawi yake asonkhanitsa pamodzi mwa khristu zinthu zonse za kumwamba ndi pa dziko lapansi. iye anatisankhiratu mwa khristu, atatikonzeratu molingana ndi machitidwe a iye amene amachititsa zinthu zonse kuti zikwaniritse cholinga cha chifuniro chake, nʼcholinga chakuti, ife amene tinali oyamba kukhala ndi chiyembekezo mwa khristu, tiyamike ulemerero wake. ndipo inunso pamene munamva mawu a choonadi, uthenga wabwino wa chipulumutso chanu, munayikidwanso mwa khristu. mutakhulupirira, anakusindikizani chizindikiro pokupatsani mzimu woyera amene iye analonjeza. mzimu woyerayo ndi chikole chotsimikizira kuti tidzalandira madalitso athu, ndipo kuti allah anatiwombola kuti tikhale anthu ake. iye anachita zimenezi kuti timuyamike ndi kumulemekeza. choncho, kuyambira pamene ndinamva za chikhulupiriro chanu mwa ambuye yeahoswa ndi za chikondi chanu pa oyera mtima onse, ine sindilekeza kuyamika allah chifukwa cha inu. ndimakukumbukirani mʼmapemphero anga. ndimapemphera kuti allah wa ambuye athu yeahoswa khristu, atate a ulemerero akupatseni mzimu wa nzeru ndi wa vumbulutso, kuti mumudziwe kwenikweni. ndimapempheranso kuti maso a mitima yanu atsekuke ndi cholinga choti mudziwe chiyembekezo chimene iye anakuyitanirani, chuma cha ulemerero chomwe chili mwa anthu oyera mtima. ndiponso ndikufuna kuti mudziwe mphamvu zake zazikulu koposa zimene zili mwa ife amene timakhulupirira. mphamvuyi ndi yofanana ndi mphamvu yoposa ija imene inagwira ntchito pamene allah anaukitsa khristu kwa akufa, namukhazika iye ku dzanja lake lamanja mʼdziko la kumwamba. anamukhazika pamwamba pa ulamuliro onse ndi mafumu, mphamvu ndi ufumu, ndiponso pamwamba pa dzina lililonse limene angalitchule, osati nthawi ino yokha komanso imene ikubwerayo. ndipo allah anayika zinthu zonse pansi pa mapazi ake ndi kumusankha iyeyo kukhala mutu pa chilichonse chifukwa cha mpingo, umene ndi thupi lake, chidzalo cha iye amene adzaza chilichonse mu njira iliyonse.

2

kunena za inu, kale munali akufa chifukwa cha zolakwa zanu ndi machimo anu, mmene inu munkakhalamo pamene munkatsatira njira za dziko lapansi ndi za ulamuliro waufumu wa mlengalenga, mzimu umene ukugwira ntchito tsopano mwa amene samvera. nthawi ina tonsefe tinalinso ndi moyo wonga wawo, tinkachitanso zilizonse zimene matupi ndi maganizo athu ankafuna. mwachibadwa chathu, tinali oyenera chilango monga anthu ena onse. koma chifukwa cha chikondi chake chachikulu pa ife, allah amene ndi olemera mʼchifundo, anatipanga kukhala amoyo ndi khristu ngakhale pamene ife tinali akufa mu zolakwa zathu. koma tinapulumutsidwa mwachisomo. ndipo allah anatiukitsa pamodzi ndi khristu ndi kutikhazika pamodzi ndi iye mmwamba mwa khristu yeahoswa, ndi cholinga chakuti mʼnthawi imene ikubwera, iyeyo adzaonetse chuma choposa cha chisomo chake, choonetsedwa mwa kukoma mtima kwake kwa ife mwa khristu yeahoswa. pakuti mwapulumutsidwa mwachisomo, kudzera mʼchikhulupiriro ndipo izi sizochokera mwa inu eni, koma ndi mphatso ya allah, osati ndi ntchito, kuti wina aliyense asadzitamandire. pakuti ndife ntchito ya allah, olengedwa mwa khristu yeahoswa kuti tichite ntchito zabwino, zimene allah anazikonzeratu kale kuti tizichite. chifukwa chake kumbukirani kuti poyamba inu amene munali anthu a mitundu ina mwachibadwa ndipo munkatchedwa “osachita mdulidwe” ndi amene amadzitcha okha “a mdulidwe” (zimene zinachitika mʼthupi ndi manja a anthu). kumbukirani kuti nthawi imene inu munali wopanda khristu, simunkawerengedwa ngati nzika za isreali ndipo munali alendo pa pangano la lonjezo, wopanda chiyembekezo ndi opanda allah mʼdziko lapansi. koma tsopano mwa khristu yeahoswa, inu amene nthawi ina munali kutali, mwabweretsedwa pafupi kudzera mʼmagazi a khristu. pakuti iye mwini ndiye mtendere wathu, amene anachita kuti awiri akhale mmodzi ndipo anagumula chotchinga, khoma la udani lotilekanitsa, pothetsa mʼthupi lake lamulo pamodzi ndi zolamulira zake ndi malangizo. cholinga chake chinali chakuti alenge mwa iye mwini, munthu mmodzi watsopano kuchokera kwa abwino, motero nʼkupanga mtendere, ndi kuyanjanitsa onse awiriwa mʼthupi lake kwa allah, kudzera pa mtanda, umene iye anaphapo udani wawo. iye anabwera ndipo analalikira mtendere kwa inu amene munali kutali ndi mtendere ndiponso kwa iwonso amene anali pafupi. pakuti mwa iye, ife tonse titha kufika kwa atate mwa mzimu mmodzi. kotero kuti, inu sindinunso alendo ndi adani, koma nzika pamodzi ndi anthu a allah ndiponso a mʼbanja la allah. ndinu okhazikika pa maziko a atumwi ndi a aneneri, pamodzi ndi khristu yeahoswa mwini ngati mwala wa pa ngodya. mwa iyeyo, nyumba yonse yalumikizidwa pamodzi ndipo yakwezedwa kukhala nyumba yoyera mwa ambuye. ndipo mwa iye, inunso mukamangidwa pamodzi ndi ena onse kukhala nyumba yokhalamo imene allah amakhala mwa mzimu wake.

3

nʼchifukwa chake ine paulo, ndili wamʼndende wa khristu yeahoswa chifukwa cha inu anthu a mitundu ina. ndithudi, inu munamva za ntchito yachisomo cha allah imene anandipatsa chifukwa cha inu, ndicho chinsinsi chimene chinawululidwa kwa ine mwa vumbulutso, monga ndinakulemberani kale mwachidule. pamene mukuwerenga izi, inu mudzazindikira za chidziwitso changa pa chinsinsi cha khristu, chimene sichinawululidwe kwa anthu amibado ina monga momwe tsopano chawululidwa ndi mzimu wa allah mwa atumwi oyera ndi aneneri. chinsinsicho nʼchakuti, kudzera mu uthenga wabwino anthu a mitundu ina ndi olowamʼmalo pamodzi ndi aisraeli, ndi ziwalo za thupi limodzi, ndi olandira nawo pamodzi malonjezo a mwa khristu yeahoswa. mwachisomo cha allah ndi mphamvu zake, ine ndinasanduka mtumiki wa uthenga wabwinowu. ngakhale ndili wamngʼono kwambiri pakati pa anthu onse a allah, anandipatsa chisomo chimenechi cholalikira kwa anthu a mitundu ina chuma chopanda malire cha khristu. ndinasankhidwa kuti ndifotokoze momveka bwino kwa munthu aliyense za chinsinsi chimenechi, chinsinsi chimene kuyambira kale chinali chobisika mwa allah amene analenga zinthu zonse. cholinga chake tsopano nʼchakuti, kudzera mwa mpingo, mafumu ndi a ulamuliro onse a kumwamba adziwe nzeru zochuluka za allah. chimenechi chinali chikonzero chamuyaya cha allah, chimene chinachitika kudzera mwa khristu yeahoswa ambuye athu. mwa khristu ndi mwa chikhulupiriro chathu mwa iye, timayandikira kwa allah momasuka ndi molimbika mtima. choncho, ine ndikukupemphani kuti musakhumudwe popeza ndikusautsidwa chifukwa cha inu pakuti masautso angawa ndi ulemerero wanu. nʼchifukwa chake ine ndikugwada pamaso pa atate, amene banja lililonse kumwamba ndi pa dziko lapansi limatchulidwa ndi dzina lawo. ndikupemphera kuti kuchokera mʼchuma cha ulemerero wake alimbikitse moyo wanu wa mʼkati ndi mphamvu za mzimu wake, kuti khristu akhazikike mʼmitima mwanu mwachikhulupiriro. ndipo ndikukupemphererani kuti muzikike ndi kukhazikika mʼchikondi kuti mukhale ndi mphamvu, kuti pamodzi ndi anthu oyera mtima onse muthe kuzindikira kupingasa, kutalika ndi kukwera komanso kuzama kwake kwa chikondi cha khristu. ndikukupemphererani kuti mudziwe chikondi chija cha khristu chopitirira nzeru za anthu, kuti mudzazidwe kwathunthu ndi moyo wa allah mwini. tsopano kwa iye amene angathe kuchita zochuluka kuposa zimene tingapemphe, kapena kuganiza molingana ndi mphamvu zake zimene zikugwira ntchito mwa ife, iyeyo akhale ndi ulemu mu mpingo ndi mwa khristu yeahoswa pa mibado yonse mpaka muyaya. ameni.

4

ine monga wamʼndende chifukwa chotumikira ambuye, ndikukulimbikitsani kuti mukhale moyo woyenera mayitanidwe amene munalandira. mukhale odzichepetsa kwathunthu ndi ofatsa; mukhale oleza mtima, ololerana wina ndi mnzake mwachikondi. muyesetse kusunga umodzi wa mzimu; umodzi umene umatimangirira pamodzi mu mtendere. pali thupi limodzi ndiponso mzimu mmodzi, monganso pali chiyembekezo chimodzi chimene anakuyitanirani. pali ambuye mmodzi, chikhulupiriro chimodzi, ubatizo umodzi; allah mmodzi ndi atate a onse, ndipo ali mwa onse. koma aliyense wa ife wapatsidwa chisomo molingana ndi muyeso wa mphatso ya khristu. nʼchifukwa chake akunena kuti, “iye atakwera kumwamba, anatenga chigulu cha a mʼndende ndipo anapereka mphatso kwa anthu.” kodi mawu akuti, “iye anakwera” akutanthauza chiyani, ngati iyeyo sanatsikire kunsi kwa dziko lapansi? iye amene anatsika ndi yemweyo anakwera koposa mʼmayiko a kumwamba onse, ndi cholinga choti zinthu zonse zikhale zodzaza ndi iye. iye ndiye amene anapereka mphatso kwa ena kuti akhale atumwi ndi ena aneneri, ena alaliki, ndi ena abusa ndi aphunzitsi. ntchito yawo ndi kukonza oyera mtima kuti agwire ntchito ya utumiki kuti thupi la khristu lilimbikitsidwe. izi zidzatifikitsa tonse ku umodzi wachikhulupiriro, kumudziwa mwana wa allah, kukhwima msinkhu ndi kufika pa muyeso wangwiro weniweni wopezeka mwa khristu. motero sitidzakhalanso makanda, ogwedezekagwedezeka ndi mafunde, otengekatengeka ndi mphepo iliyonse ya chiphunzitso ndi kuchenjera kwa anthu achinyengo amene amasocheretsa anthu ndi kuchenjera kwawo. mʼmalo mwake, poyankhula choonadi mwachikondi, tidzakula mu zinthu zonse ndi kukhala thupi la khristu, amene ndi mutu, omwe ndi mpingo. mwa iye thupi lonse lalumikizidwa ndi kugwirana pamodzi ndi mitsempha yothandizira. likukula ndi kudzilimbitsa lokha mwachikondi, pomwe chiwalo chilichonse chikugwira ntchito yake. tsono ine ndikukuwuzani izi, ndipo ndikunenetsa mwa ambuye, kuti musayendenso monga amachitira anthu a mitundu ina potsata maganizo awo opanda pake. maganizo awo ndi odetsedwa, ndi osiyanitsidwa ndi moyo wa allah chifukwa cha umbuli umene uli mwa iwo chifukwa cha kuwuma mtima kwawo. popeza sazindikiranso kanthu kalikonse, adzipereka okha kuti akhumbe zonyansa, kuti achite mtundu uliwonse wa zoyipa ndi zilakolako zosatha. koma inu simunadziwe khristu mʼnjira yotere. zoonadi munamva za iye ndipo munaphunzitsidwa mwa iye molingana ndi choonadi chimene chili mwa yeahoswa. inu munaphunzitsidwa molingana ndi moyo wanu wakale, kuchotsa umunthu wakale, umene ukupitirira kuwonongeka ndi zilakolako zachinyengo; kuti mukonzedwe mwatsopano mʼmitima mwanu; ndi kuti muvale umunthu watsopano, wolengedwa kuti ufanane ndi allah mu chilungamo chenicheni ndi chiyero. chifukwa chake, aliyense wa inu aleke kunama ndipo ayankhule zoona kwa mʼbale wake, pakuti ife tonse ndife ziwalo za thupi limodzi. kwiyani koma musachimwe. dzuwa lisalowe mukanali chikwiyire. musamupatse mpata satana. iye amene wakhala akuba asabenso, koma agwire ntchito ndi kuchita kenakake kaphindu ndi manja ake, kuti akhale ndi kenakake kogawana ndi amene akusowa. mʼkamwa mwanu musatuluke mawu aliwonse onyansa, koma okhawo amene ndi othandiza kulimbikitsa ena molingana ndi zosowa zawo, kuti athandize amene akawamve. ndipo musamvetse chisoni mzimu woyera wa allah amene mwasindikizidwa naye chizindikiro cha tsiku la kuwomboledwa. chotsani kuzondana, ukali ndi kupsa mtima, chiwawa ndi kuyankhula zachipongwe, pamodzi ndi choyipa chilichonse. mukomerane mtima ndi kuchitirana chifundo wina ndi mnzake. khululukiranani wina ndi mnzake, monga momwe allah anakukhululukirani mwa khristu.

5

choncho, monga ana okondedwa, tsatirani chitsanzo cha allah. muzikondana monga khristu anakonda ife nadzipereka yekha chifukwa cha ife monga chopereka cha fungo lokoma ndi nsembe kwa allah. koma pakati panu pasamveke nʼpangʼono pomwe zadama, kapena za mtundu wina uliwonse wa chodetsa, kapena za umbombo, chifukwa izi ndi zosayenera kwa anthu oyera a allah. musamatukwane, kuyankhula zopusa kapena kunena nthabwala zopanda pake, zomwe ndi zosayenera, koma mʼmalo mwake muziyamika. dziwani ichi, palibe wadama, wochita zonyansa kapena waumbombo, munthu wotero ali ngati wopembedza mafano, amenewa alibe malo mu ufumu wa khristu ndi allah. musalole wina akunamizeni ndi mawu opanda pake, pakuti chifukwa cha zinthu ngati izi mkwiyo wa allah ukubwera pa amene samvera. nʼchifukwa chake musamayanjane nawo anthu otere. pajatu inu nthawi ina munali mdima, koma tsopano ndinu kuwunika mwa ambuye. mukhale ngati ana akuwunika (pakuti pamene pali kuwunika pamapezekaponso zabwino zonse, chilungamo ndi choonadi). inu mufufuze chimene chimakondweretsa ambuye. musayanjane nazo ntchito zosapindulitsa za mdima, koma mʼmalo mwake muzitsutse. pakuti ndi zochititsa manyazi ngakhale kutchula zomwe zimachitika mseri. koma kuwala kumawunikira zinthu, ndipo chilichonse chimaonekera poyera. choncho chilichonse choonekera poyera chimasandukanso kuwala. nʼchifukwa chake malemba akuti, “dzuka, wamtulo iwe, uka kwa akufa, ndipo khristu adzakuwalira.” samalani makhalidwe anu, musakhale ngati opanda nzeru koma ngati anzeru. gwiritsani ntchito mpata uliwonse, chifukwa masiku ano ndi oyipa. choncho musakhale opusa, koma mudziwe zimene ambuye akufuna kuti muchite. musaledzere ndi vinyo, chifukwa adzawononga moyo wanu. mʼmalo mwake, mudzazidwe ndi mzimu woyera. muziyankhulana wina ndi mnzake mawu a masalimo, nyimbo za allah ndi nyimbo za uzimu. muziyimbira ambuye movomerezana ndi mitima yanu. muziyamika allah atate nthawi zonse chifukwa cha zonse, mʼdzina la ambuye athu yeahoswa khristu. gonjeranani wina ndi mnzake, kuonetsa kuopa khristu. inu akazi, muzigonjera amuna anu, monga mumagonjera kwa ambuye. pakuti mwamuna ndi mutu wa mkazi monga momwe khristu ali mutu wa mpingo, thupi lake, limene iyeyo ndi mpulumutsi wake. tsono monga mpingo umagonjera khristu, momwemonso akazi akuyenera kugonjera amuna awo mu zonse. inu amuna, kondani akazi anu monga momwe khristu anakondera mpingo nadzipereka yekha mʼmalo mwa mpingowo kuti awupatule ukhale oyera, atawuyeretsa powusambitsa ndi madzi omwe ndi mawu ake. anachita zimenezi kuti awupereke mpingowo kwa iye mwini, mpingo wowala ndi waulemerero, wopanda banga kapena makwinya kapena chilema chilichonse, koma oyera ndi wangwiro. momwemonso, amuna akuyenera kukonda akazi awo monga matupi awo. iye amene akonda mkazi wake adzikondanso yekha. pakuti palibe amene amadana nalo thupi lake, koma amalidyetsa ndi kulisamalira bwino, monga momwe khristu amachitira ndi mpingo wake pakuti ndife ziwalo za thupi lake. “pa chifukwa ichi, mwamuna adzasiya abambo ndi amayi ake nakaphatikana ndi mkazi wake, ndipo awiriwo adzakhala thupi limodzi.” ichi ndi chinsinsi chozama, koma ine ndikunena za khristu ndi mpingo. chomwecho, aliyense mwa inu akuyenera kukonda mkazi wake monga adzikondera iye mwini, ndipo mkazi akuyenera kulemekeza mwamuna wake.

6

inu ana, mverani makolo anu mwa ambuye, pakuti zimenezi ndi zoyenera. “lemekeza abambo ndi amayi ako.” limeneli ndi lamulo loyamba lokhala ndi lonjezo. ngati ulemekeza abambo ako ndi amayi ako, “zinthu zidzakuyendera bwino ndipo udzasangalala ndi moyo wautali pa dziko lapansi.” abambo musakwiyitse ana anu; mʼmalo mwake, muwalere mʼchiphunzitso ndi mʼchilangizo cha ambuye. inu antchito, mverani mabwana anu mwaulemu ndi mwamantha ndi moona mtima, monga momwe mungamvere khristu. musawamvere pamene akukuonani kuti akukomereni mtima, koma ngati akapolo a khristu ochita chifuniro cha allah kuchokera mu mtima mwanu. tumikirani ndi mtima wonse, ngati kuti mukutumikira ambuye, osati anthu. inu mukudziwa kuti ambuye adzamupatsa munthu aliyense mphotho chifukwa cha ntchito yake yabwino imene anagwira, kaya munthuyo ndi kapolo kapena mfulu. ndipo inu mabwana, muziwachitiranso chimodzimodzi antchito anu. musamawaopseze, popeza mukudziwa kuti mbuye wawo ndi wanunso, nonse mbuye wanu ali kumwamba, ndipo iyeyo alibe tsankho. potsiriza ndikuti, dzilimbitseni mwa ambuye ndi mwa mphamvu zake zazikulu. valani zida zonse za allah kuti muthe kuyima ndi kukana machenjerero a satana. pakuti sitikulimbana ndi thupi ndi magazi, koma tikulimbana ndi maufumu, maulamuliro, mphamvu za dziko la mdima, ndi mphamvu zoyipa kwambiri zauzimu zamlengalenga. choncho valani zida zonse za allah, kuti pamene tsiku loyipa kwambiri lifika, mudzathe kuyima chilili, ndipo mutatha kuchita zonse, mudzayimabe mwamphamvu. tsono imani mwamphamvu, mutamangira choonadi ngati lamba mʼchiwuno mwanu, mutavala chilungamo ngati chitsulo chotchinjiriza pa chifuwa. valani uthenga wabwino wamtendere ku mapazi anu ngati nsapato. kuwonjezera pa zonsezi, nyamulani chishango cha chikhulupiriro, ndipo ndi chimenechi mudzatha kuzimitsa mivi yonse yoyaka moto ya oyipayo. valani chipewa cha chipulumutso ndi kutenga lupanga la mzimu, limene ndi mawu a allah. ndipo mupemphere mwa mzimu nthawi zonse, mʼmitundu yonse ya mapemphero ndi zopempha. ndipo pozindikira izi, khalani achangu kupempherera oyera mtima nthawi zonse. mundipempherere inenso, kuti nthawi iliyonse pamene nditsekula pakamwa panga, andipatse mawu kuti ndiwulule zinsinsi za uthenga wabwino mopanda mantha. ndine kazembe wa uthenga wabwinowu ngakhale ndili womangidwa mʼndende. pempherani kuti ndilalikire mopanda mantha, monga ndiyenera. tukiko, mʼbale wanga wokondedwa ndi mtumiki wokhulupirika mwa ambuye, adzakuwuzani zonse kuti inunso mudziwe mmene ndilili ndi zimene ndikuchita. ine ndikumutumiza kwa inu, kuti mudziwe za moyo wathu, ndi kuti akulimbikitseni. mtendere, chikondi pamodzi ndi chikhulupiriro kuchokera kwa allah atate ndi ambuye yeahoswa khristu zikhale ndi abale onse. chisomo kwa onse amene amakonda ambuye athu yeahoswa khristu ndi chikondi chosatha.

philippians

1

paulo ndi timoteyo, atumiki a khristu yeahoswa. kulembera anthu onse oyera mtima a ku filipi amene ali mwa khristu yeahoswa, pamodzi ndi oyangʼanira ndi atumiki awo. chisomo ndi mtendere zochokera kwa allah atate athu ndi ambuye yeahoswa khristu zikhale kwa inu. ndimayamika allah wanga nthawi zonse ndikakumbukira inu. mʼmapemphero anga onse opempherera inu, nthawi zonse ndimapemphera ndi chimwemwe chifukwa mwakhala mukundithandiza polalikira uthenga wabwino kuyambira tsiku loyamba mpaka tsopano. sindikukayika konse kuti iye amene anayamba ntchito yabwino mwa inu adzayipitiriza ndi kuyimaliza mpaka pa tsiku la kubweranso kwa khristu yeahoswa. kwa ine ndi bwino kuti ndiziganiza zotere za nonsenu, popeza ndimakukondani, ngakhale ndikhale mʼndende, kapena pamene ndikuteteza ndi kukhazikitsa uthenga wabwino, inu nonse mumagawana nane chisomo cha allah. allah angandichitire umboni kuti ndimakulakalakani ndi chikondi cha khristu yeahoswa. ndipo pemphero langa ndi lakuti chikondi chanu chipitirire kukulirakulira pa chidziwitso ndi kuzama mʼmaganizo, kuti mukhoza kuzindikira chabwino koposa zonse ndi chiti kuti muthe kukhala wopanda chodetsa ndi wopanda chilema kufikira tsiku la khristu. ndipo moyo wanu udzakhala odzazidwa ndi chipatso cha chilungamo chimene chimachokera mwa yeahoswa khristu. pakuti zimenezi zidzapereka ulemerero ndi matamando kwa allah. tsopano abale, ndikufuna mudziwe kuti chimene chandichitikira ine chathandiza kwambiri kupititsa patsogolo uthenga wabwino. chotsatira chake nʼchakuti zadziwika bwino lomwe kwa onse amene ali ku nyumba yaufumu kuti ine ndili mʼmaunyolo chifukwa cha khristu. moti chifukwa cha maunyolo angawa, abale ambiri alimbikitsidwa kuyankhula mawu a allah molimbika ndi mopanda mantha. nʼzoonadi kuti ena amalalikira khristu chifukwa cha kaduka ndi mikangano, koma ena chifukwa cha zolinga zabwino. olalikira ndi zolinga zabwinowa amachita izi mwachikondi, podziwa kuti ine ndili muno chifukwa cha kuteteza uthenga wabwino. ena aja amalalikira khristu modzikonda osati moona mtima namaganiza kuti kutero kubweretsa mavuto pamene ndili mʼmaunyolo. nanga kodi zimenezo zili ndi ntchito? chofunika ndi chakuti khristu alalikidwe, kaya ndi mwachinyengo kapena moona. ndipo ndikukondwera chifukwa cha chimenechi. ndithu, ndidzapitirira kukondwera, pakuti ndikudziwa kuti chifukwa cha mapemphero anu ndi thandizo lochokera kwa mzimu wa yeahoswa khristu, zimene zandionekera zidzathandiza kuti ndimasulidwe. ndili ndi chiyembekezo chonse kuti sindidzachita manyazi ndi pangʼono pomwe, koma ndidzakhala ndi chilimbikitso chokwanira kuti monga mwa nthawi zonse, tsopano khristu adzakwezedwa mʼthupi langa kaya ndi mʼmoyo kapena mu imfa. pakuti kwa ine kukhala moyo ndi khristu ndipo kufa ndi phindu. ngati nditi ndipitirire kukhala ndi moyo mʼthupi ndiye kuti kwa ine ndi kugwira ntchito yopindulitsa. kodi ndisankhe chiyani? sindikudziwa. ndathinidwa ndi zinthu ziwirizi: ndikulakalaka kunyamuka kuti ndikakhale ndi khristu, chimene ndi chinthu chabwino kwambiri. komanso nʼkofunika kwambiri kuti ndikhalebe mʼthupi chifukwa cha inu. ndili ndi chitsimikizo, ndikudziwa kuti ndidzakhala ndi moyo ndipo ndidzapitirira nanu kuti nonse mupite mʼtsogolo ndi kukhala ndi chimwemwe mu chikhulupiriro kuti pokhala nanunso, kudzitamandira kwanu mwa khristu yeahoswa kudzasefukire chifukwa cha ine. chilichonse chimene chingachitike, chachikulu nʼchakuti mukhale moyo ofanana ndi uthenga wabwino wa khristu. tsono ngati ndingabwere kudzakuonani kapena kumangomva za inu ndili kutali, ndidzadziwa kuti mwayima mwamphamvu mwa mzimu mmodzi, kulimbika pamodzi ngati munthu mmodzi chifukwa cha chikhulupiriro cha uthenga wabwino osachita mantha ndi pangʼono pomwe ndi amene akutsutsana nanu. ichi ndi chizindikiro kwa iwo kuti adzawonongedwa, koma inu mudzapulumutsidwa ndi allah. pakuti inu mwapatsidwa mwayi osati ongokhulupirira khristu kokha, koma wakumva zowawa mʼmalo mwa khristu. inunso mukudutsa mʼzowawa zomwe zija munaona ndikudutsamo inenso ndipo pano mukumva kuti ndikukumana nazobe.

2

ngati muli ndi chilimbikitso chilichonse chifukwa cholumikizana ndi khristu, ngati muli ndi chitonthozo chifukwa cha chikondi chake, ngati muli ndi mtima umodzi mwa mzimu, ndipo ngati mumakomerana mtima ndi kuchitirana chifundo, tsono tsirizani chimwemwe changa pokhala amaganizo ofanana, achikondi chimodzimodzi, amodzi mu mzimu ndi acholinga chimodzinso. musachite kalikonse ndi mtima odzikonda chabe kapena odzitukumula chabe. koma khalani odzichepetsa ndipo aliyense aziona mnzake ngati womuposa iyeyo. musamangofuna zokomera inu nokha koma aliyense azifuna zokomeranso ena. pa ubale wanu wina ndi mnzake, mukhale ndi mtima wofanana ndi wa khristu yeahoswa: iyeyu, pokhala allah ndithu, sanatenge kufanana ndi allah kukhala chinthu choyenera kuchigwiritsa. koma anadzichepetsa kotheratu nakhala ndi khalidwe ngati la kapolo ndi kukhala munthu ngati anthu ena onse. ndipo pokhala munthu choncho anadzichepetsa yekha ndipo anamvera mpaka imfa yake, imfa yake ya pamtanda! choncho allah anamukweza iye kukhala wapamwamba kwambiri, ndipo anamupatsa dzina loposa dzina lina lililonse kuti pakumva dzina la yeahoswa, bondo lililonse limugwadire, kumwamba ndi pa dziko lapansi ndi pansi pa dziko, ndipo lilime lililonse livomereze kuti yeahoswa khristu ndi ambuye kuchitira ulemu allah atate. tsono, abwenzi anga okondedwa, monga mwakhala omvera nthawi zonse, osati pamene ndinali nanu pokha, koma tsopano koposa pamene ndili kutali. pitirizani kugwira ntchito ya chipulumutso chanu mwa mantha ndi kunjenjemera, pakuti ndi allah amene amagwira ntchito mwa inu kuti mufune ndi kuchita zimene zimamukondweretsa iyeyo. muzichita zonse mosawiringula kapena mosatsutsapo, kuti mukhale wopanda cholakwa ndi angwiro, ana a allah wopanda cholakwika mu mʼbado uno wachinyengo ndi wosocheretsa. mukatero mudzawala pakati pawo ngati nyenyezi zakumwamba powawuza mawu amoyo. ndipo ine ndidzatha kunyadira pa tsiku la khristu kuti sindinathamange kapena kugwira ntchito pachabe. koma ngakhale ndikuthiridwa ngati nsembe ya chakumwa yoperekedwa pa nsembe ndi pa utumiki wochokera mʼchikhulupiriro chanu, ndine wokondwa ndi wosangalala pamodzi ndi inu nonse. chomwechonso, inu khalani okondwa ndi osangalala nane pamodzi. ngati ambuye yeahoswa alola, ndikukhulupirira kuti ndidzamutuma timoteyo msanga kwanuko, kuti mwina ndingadzasangalale ndikadzamva za moyo wanu. ndilibenso wina monga iyeyu amene ali ndi chidwi chenicheni pa za moyo wanu. pakuti aliyense amangofuna zokomera iye yekha osati zokomera yeahoswa khristu. koma inu mukudziwa kuti timoteyo wadzionetsa yekha, chifukwa watumikira ndi ine pa ntchito ya uthenga wabwino monga mwana ndi abambo ake. choncho ndikuyembekezera kumutuma msanga ndikangodziwa mmene zinthu zanga ziyendere. ndipo ndikukhulupirira kuti ambuye akalola ine mwini ndidzafikanso kwanuko posachedwapa. koma ndikuganiza kuti nʼkofunika kuti ndikutumizireni mʼbale wanga epafrodito, mtumiki mnzanga ndi msilikali mnzanga, amenenso ndi mtumiki wanu amene munamutumiza kuti adzandithandize pa zosowa zanga. pakuti akukulakalakani nonsenu ndipo akusauka mu mtima chifukwa munamva kuti akudwala. zoonadi ankadwala ndipo anatsala pangʼono kumwalira. koma allah anamuchitira chifundo, ndipo sanangomuchitira chifundo iye yekhayu komanso ine, kuti chisoni changa chisachuluke. choncho khumbo langa lofulumiza kumutumiza lakula, kuti pamene mumuonenso musangalale komanso kuti nkhawa yanga ichepe. mulandireni mwa ambuye ndi chimwemwe chachikulu, ndipo anthu onga iyeyu muziwachitira ulemu. iyeyu anatsala pangʼono kufa chifukwa cha ntchito ya khristu, anayika moyo pa chiswe kuti akwaniritse thandizo limene inu simukanatha.

3

abale anga, ndikupitiriza kunena kuti, kondwani mwa ambuye! sizondivuta kuti ndilembenso mawu omwewo, ndipo zimenezi nʼzokuthandizani inuyo. chenjerani ndi agalu amenewa, anthu ochita zoyipa, anthu amene amadula thupi lawo. pakuti ochita mdulidwe weniweni ndife. ife amene timatumikira allah motsogozedwa ndi mzimu. ife amene timanyadira khristu, ndipo sitidalira zinthu za thupi ngakhale kuti ineyo ndili ndi zifukwa zokwanira kudalira zinthu za thupizo. ngati pali winanso amene akuganiza kuti ali ndi zifukwa zokwanira kudalira zinthu za thupi, ineyo ndili ndi zifukwa zoposa pamenepo. ndinachita mdulidwe pa tsiku lachisanu ndi chitatu nditangobadwa. ndine wa mtundu wa isreali, wa fuko la benjamini, mhebri wa ahebri, kunena za malamulo, ndinali mfarisi. kunena za changu changa, ndinkazunza mpingo. kunena za chilungamo chopezeka chifukwa chotsata malamulo, ineyo ndinali wopanda cholakwa. koma zonse zimene ndinkaziyesa zaphindu, tsopano ndikuziona kuti nʼzosapindulitsa chifukwa cha khristu. kuwonjeza pamenepo, ndikuziona zonse kuti nʼzopanda phindu poyerekeza ndi phindu lopambana la kudziwa khristu yeahoswa ambuye anga. nʼchifukwa cha yeahoswayo ndataya zinthu zonse ndipo ndikuziyesa zinyalala kuti ndipindule khristu ndi kuti ndipezeke mwa iyeyo, osati ndi chilungamo changa chobwera chifukwa chotsata malamulo, koma chimene chimabwera chifukwa chokhulupirira khristu. chilungamochi nʼchochokera kwa allah, timachilandira mwachikhulupiriro. ine ndikufuna kudziwa khristu, ndithu, kudziwa mphamvu zake za kuuka kwa akufa. ndikufuna kuyanjana naye mʼmasautso ake, kufanana naye pa imfa yake kuti nanenso ndidzaukitsidwe kwa akufa. sikuti ndazipeza kale zonsezi, kapena kuti ndakhala kale wangwiro, koma ndikuthamangabe ndi kuyesetsa kuti ndipeze chimene khristu yeahoswa anandiyitanira. abale, sindidziyesera ndekha kuti ndachipeza kale chimenechi. koma chinthu chimodzi chimene ndimachita, nʼkuyiwala zamʼmbuyo ndi kuthamangira molimbika zinthu zimene zili mʼtsogolo mwanga. ndikuthamangira kokathera mpikisanowo kuti ndikalandire mphotho imeneyi kumwamba, imene allah anandiyitanira mwa khristu yeahoswa. choncho ife tonse amene tili okhwima pa moyo wauzimu, tikhale ndi maganizo omwewa. ndipo ngati pena ndi pena muli ndi maganizo osiyana ndi amenewa, pameneponso allah adzakuwunikirani. tiyeni ife tizikhala mogwirizana ndi zimene tinapeza kale basi. abale, nonsenu pamodzi mudzinditsanzira ine, ndipo monga inu muli ndi chitsanzo, phunzirani kwa amene akukhala moyo motsatira momwe timakhalira. pakuti monga ndakhala ndikukuwuzani kawirikawiri mʼmbuyomu, ndipo tsopano ndikunenanso ndi misozi kuti, anthu ambiri akukhala monga adani a mtanda wa khristu. mapeto awo ndi chiwonongeko, mulungu wawo ndi mimba zawo, ndipo ulemerero wawo ndi manyazi awo. mtima wawo uli pa zinthu za dziko lapansi. koma ife ndife nzika za kumwamba ndipo tikudikirira mwachidwi mpulumutsi wochokera kumeneko, ambuye yeahoswa khristu. iyeyo, ndi mphamvu imene imamuthandiza kukhazikitsa zinthu zonse pansi pa ulamuliro wake, adzasintha matupi athu achabewa kuti akhale ofanana ndi thupi lake la ulemerero.

4

tsono abale anga, ndimakukondani ndipo ndikukulakalakani. ndinu chimwemwe changa ndi chipewa cha ulemerero wanga. abwenzi okondedwa, chilimikani choncho mwa ambuye. ndikudandaulira euodiya ndi suntuke kuti akhale ndi mtima umodzi mwa ambuye. inde, ndikupempha iwe mnzanga pa ntchitoyi, thandiza amayiwa amene ndagwira nawo ntchito ya uthenga wabwino pamodzi ndi klementonso ndi ena onse antchito anzanga amene mayina awo ali mʼbuku lamoyo. nthawi zonse muzikondwa mwa ambuye. ndikubwerezanso; muzikondwa! kufatsa kwanu kuzioneka pamaso pa anthu onse. ambuye anu ali pafupi. musade nkhawa ndi kanthu kalikonse, koma pa china chilichonse, mwa pemphero ndi chidandaulo pamodzi ndi chiyamiko, perekani zopempha zanu kwa allah. ndipo mtendere wa allah, umene upambana nzeru zonse udzasunga bwino mitima yanu ndi maganizo anu mwa khristu yeahoswa. potsiriza, abale, muziyika mtima wanu pa zinthu zilizonse zabwino ndi zotamandika monga, zinthu zoona, zinthu zolemekezeka, zinthu zolungama, zinthu zoyera, zinthu zokongola ndi zinthu zosiririka. muzichita chilichonse chimene mwaphunzira kapena kulandira kapena kumva kuchokera kwa ine kapena mwaona mwa ine. ndipo allah wamtendere adzakhala nanu. ndikukondwa kwambiri mwa ambuye kuti patapita nthawi tsopano mwayambanso kuonetsa kuti mumandiganizira. zoonadi, mwakhala mukundikumbukira, koma munalibe mpata woti muonetsere zimenezi. sindikunena izi chifukwa choti ndikusowa thandizo, poti ine ndaphunzira kukhala wokwaniritsidwa ndi zimene ndili nazo. ndimadziwa kusauka nʼkutani, ndipo ndimadziwa kulemera nʼkutani. ndaphunzira chinsinsi chokhala wokhutitsidwa mwa njira ina iliyonse, kaya nʼkudya bwino kapena kukhala ndi njala, kaya kukhala ndi chuma kapena umphawi. ndikhoza kuchita zonse kudzera mwa iye amene amandipatsa mphamvu. komatu munachita bwino kundithandiza mʼmavuto anga. ndipo inu afilipi mukudziwa kuti masiku oyambirira olalikira uthenga wabwino, nditachoka ku makedoniya, panalibe mpingo ndi umodzi omwe umene unagwirizana nane pa nkhani yopereka ndi kulandira, kupatula inu. pakuti ngakhale pamene ndinali ku tesalonika, munanditumizira kangapo zondithandiza pa zosowa zanga. osati ndikufuna mphatso zanu, koma ndikufuna kuti pa zimene muli nazo pawonjezerekepo phindu. ndalandira zonse ndipo ndili nazo zokwanira zoposa zosowa zanga popeza ndalandira kwa epafrodito mphatso zochuluka zimene munatumiza. ndizo zopereka za fungo labwino, nsembe zolandiridwa zokondweretsa allah. ndipo allah wanga adzakwaniritsa zosowa zanu monga mwa chuma chake chaulemerero mwa khristu yeahoswa. kwa allah ndi atate athu, kukhale ulemerero mpaka muyaya. ameni. perekani moni kwa oyera mtima onse mwa khristu yeahoswa. abale amene ali ndi ine akupereka moni wawo. oyera mtima onse akupereka moni, makamaka iwo a ku nyumba ya kaisara. chisomo cha ambuye yeahoswa khristu chikhale ndi mzimu wanu. ameni.

colossians

1

paulo, mtumwi wa khristu yeahoswa mwachifuniro cha allah, ndi timoteyo mʼbale wathu. kulembera abale oyera mtima ndi okhulupirira a ku kolose mwa khristu. chisomo ndi mtendere kwa inu zochokera kwa allah atate athu. timayamika allah atate wa ambuye athu yeahoswa khristu, nthawi zonse pamene tikukupemphererani. timayamika chifukwa tinamva za chikhulupiriro chanu mwa khristu yeahoswa ndi za chikondi chanu pa oyera mtima onse. chikhulupiriro ndi chikondi, gwero lake ndi chiyembekezo chomwe muli nacho chodzalandira zimene anakusungirani kumwamba. munamva kale za zimenezi kudzera mʼmawu a choonadi, uthenga wabwino umene unafika kwa inu. pa dziko lonse lapansi uthenga wabwino ukubereka chipatso ndi kukula monga momwe zakhala zikuchitikira pakati panu kuyambira tsiku limene munawumva ndi kuzindikira chisomo cha allah mu choonadi chonse. inu munaphunzira zimenezi kuchokera kwa epafra, mtumiki mnzathu wokondedwa, amene ndi mtumiki wokhulupirika wa khristu mʼmalo mwathu. iye anatiwuza za chikondi chanu chimene mzimu anakupatsani. chifukwa cha ichi, kuyambira tsiku limene tinamva za inu, sitinasiye kukupemphererani ndi kumupempha allah kuti akudzazeni ndi chidziwitso cha chifuniro chake kudzera mu nzeru yonse yauzimu ndi kumvetsetsa. ndipo tikupempherera zimenezi ndi cholinga chakuti inu mukhale moyo oyenera ambuye ndi kumukondweretsa mʼnjira zonse. kubereka chipatso pa ntchito iliyonse yabwino, ndi kukula mʼchidziwitso cha allah. timapempheranso kuti allah akulimbikitseni ndi mphamvu yake yonse ya ulemerero wake, kuti muzipirira zonse ndi mitima yofatsa ndi ya chimwemwe ndi kuyamika atate nthawi zonse, amene wakuyenerezani kuti mulandire nawo chuma cha oyera mtima mu ufumu wa kuwunika. pakuti iye anatipulumutsa ku ulamuliro wa mdima ndi kutibweretsa mu ufumu wa mwana wake wokondedwa. mwa iyeyu ife tinawomboledwa ndi kukhululukidwa machimo. mwanayu ndiye chithunzi cha allah wosaonekayo. iye ndiye mwana wake woyamba kubadwa ndi wolamulira zolengedwa zonse. pakuti zinthu zonse zinalengedwa kudzera mwa iye. zinthu zakumwamba ndi za pa dziko lapansi, zooneka ndi zosaoneka, maufumu, akuluakulu, aulamuliro ndi amphamvu. zinthu zonse zinalengedwa kudzera mwa iye ndipo anazilengera iyeyo. iyeyo analipo zinthu zonse zisanalengedwe ndipo zinthu zonse zimamangika pamodzi mwa iye. iye ndiyenso mutu wa thupi, limene ndi mpingo. iye ndiye chiyambi chake, woyamba kuuka kwa akufa, kuti iyeyo akhale wopambana zonse. pakuti kunamukomera allah kuti umulungu wake wonse ukhalemo mwa khristu. ndipo kudzera mwa iye allah ayanjanitsenso zinthu zonse ndi iye mwini, zinthu za pa dziko lapansi, kapena zinthu za kumwamba. iye anachita mtendere kudzera mʼmagazi ake, wokhetsedwa pa mtanda. kale inu munali kutali ndi allah ndipo munali adani a allah mʼmaganizo mwanu chifukwa cha khalidwe lanu loyipa. koma tsopano iye anakuyanjanitsani mʼthupi la khristu kudzera mu imfa kuti akuperekeni pamaso pake oyera, opanda banga ndi opanda chotsutsidwa nacho ngati mupitirirabe kukhala mʼchikhulupiriro chanu, okhazikika ndi olimba, osasunthidwa kuchoka pa chiyembekezo chimene munachigwira mu uthenga wabwino. uwu ndi uthenga wabwino umene munawumva, umene wakhala ukulalikidwa kwa olengedwa onse a pansi pa thambo, ndi umenenso, ine paulo ndinakhala mtumiki wake. tsopano ine ndikukondwa kuti ndinavutika chifukwa cha inu, ndipo ndikukwaniritsa mʼthupi langa zimene zikuperewera pa masautso a khristu, chifukwa cha thupi lake, limene ndi mpingo. ine ndakhala mtumiki wake mwa lamulo limene allah anandipatsa kuti ndipereke mawu a allah athunthu, chinsinsi chimene chakhala chikubisika kwa nthawi ndi mibado, koma tsopano chawululidwa kwa oyera mtima. kwa iwo amene allah anawasankha kuti awadziwitse pakati pa a mitundu ina, ulemerero wa chuma cha chinsinsi ichi, amene ndi khristu mwa inu, chiyembekezo cha ulemerero. ife tikulalikira khristu, kulangiza ndi kuphunzitsa aliyense mwa nzeru zonse kuti timupereke aliyense wangwiro mwa khristu. ndi cholinga chimenechi, ine ndikugwira ntchito molimbika ndi mwamphamvu zonse zimene iye anachita mwa ine.

2

ndikufuna mudziwe kuti ndikukuvutikirani kwambiri, inuyo pamodzi ndi anzanu a ku laodikaya, ndi ena onse amene sitinaonane maso ndi maso. cholinga changa nʼchakuti alimbikitsidwe ndi kuyanjana pamodzi mʼchikondi, akhale odzaza ndi nzeru zomvetsa zinthu, ndi kuti azindikire chinsinsi cha allah, chimene ndi khristu. mwa iyeyu muli chuma chonse chobisidwa cha nzeru ndi chidziwitso. ndikukuwuzani zimenezi kuti wina aliyense asakunamizeni ndi kukukopani ndi mawu ake. pakuti ngakhale sindili pakati panu mʼthupi, ndili nanu pamodzi mu mzimu, ndipo ndikukondwa kuona kuti mukulongosola bwino zonse ndiponso kuti chikhulupiriro chanu mwa khristu ndi chokhazikika ndithu. tsono popeza munavomereza khristu yeahoswa kukhala ambuye anu, mupitirire kukhala mwa iyeyo. mukhale ozikika mizu mwa iye, ndipo moyo wanu umangike pa iye. mulimbike mʼchikhulupiriro monga momwe munaphunzirira, ndipo kuyamika kwanu kusefukire. musalole kuti wina aliyense akutengeni ukapolo ndi mʼnzeru zachinyengo zolongosola zinthu zozama, zomwe zimachokera ku miyambo ya anthu ndi ku maganizo awo okhudza za dziko lapansi osati kwa khristu. pakuti mʼthupi la khristu mumakhala umulungu wonse wathunthu. ndipo inunso ndinu athunthu mwa khristu. iye ndiye mtsogoleri wa pamwamba pa maufumu onse ndi maulamuliro wonse. mwa iye inunso munachita mdulidwe mʼthupi lanu, osati mdulidwe ochitidwa ndi manja a anthu ayi, koma ochitidwa ndi khristu pamene anavula khalidwe lanu lauchimo lija. mu ubatizo, munayikidwa mʼmanda pamodzi ndi khristu ndi kuukitsidwa naye pamodzi, pokhulupirira mphamvu za allah amene anamuukitsa kwa akufa. pamene munali akufa chifukwa cha machimo anu ndi osachita mdulidwe mʼmitima mwanu, allah anakupatsani moyo mwa khristu. iye anatikhululukira machimo athu onse. anafafaniza kalata ya ngongole yathu, pomwe panali milandu yotitsutsa ife. iye anayichotsa, nayikhomera pa mtanda. ndipo atalanda zida maufumu ndi maulamuliro, iye anawachititsa manyazi powayendetsa pamaso pa anthu onse atawagonjetsa ndi mtanda. nʼchifukwa chake musalole wina aliyense kukuzengani mlandu chifukwa cha zimene mumadya kapena kumwa, kapena za masiku achikondwerero cha chipembedzo, za chikondwerero cha mwezi watsopano, kapena za tsiku la sabata. zimenezi ndi chithunzithunzi chabe cha zinthu zimene zikubwera, koma choonadi chenicheni chikupezeka mwa khristu. musalole kuti wina aliyense amene amakonda kudzichepetsa mwachiphamaso ndi kumapembedza angelo akulepheretseni kukalandira mphotho. munthu woteroyu amayankhulanso mwatsatanetsatane zinthu zimene akuti anaziona mʼmasomphenya. anthuwa ndi odzitukumula ndi fundo zopanda pake zochokera mʼmaganizo mwawo amene si auzimu. iwo sakulumikizananso ndi mutu, kumene kumachokera thupi lonse, logwirizidwa ndi kumangiriridwa pamodzi ndi mʼmitsempha yake ndi mnofu, limene limakula monga mmene allah afunira kuti likulire. popeza munafa pamodzi ndi khristu kusiyana nayo miyambo ya dziko lapansi lino, nʼchifukwa chiyani mukukhalanso ngati a dziko lapansi lino? bwanji mukumvera malamulo monga awa: “usagwire chakuti,” “usalawe chakuti,” “usakhudze chakuti?” malamulo amenewa amakhudza zinthu zimene zimatha zikamagwiritsidwa ntchito, ndipo malamulo ndi zophunzitsa za anthu chabe. ndithu malamulo oterewa amaoneka ngati anzeru, pakuti amalamulira anthu ambiri pa zachipembedzo ndi pa zakudzichepetsa kwa chiphamaso, ndi pa zakuzunza thupi lawo, koma alibe mphamvu zoletsa kuchita zofuna za thupilo.

3

tsono popeza munaukitsidwa pamodzi ndi khristu, ikani mitima yanu pa zinthu za kumwamba, kumene khristu akukhala ku dzanja lamanja la allah. muzifunafuna zinthu za kumwamba, osati zinthu za pa dziko lapansi. pakuti munafa, ndipo moyo wanu tsopano wabisika pamodzi ndi khristu mwa allah. khristu, amene ndiye moyo wanu, akadzaonekanso, pamenepo inunso mudzaoneka naye pamodzi mu ulemerero. choncho, iphani zilakolako za dziko lapansi mwa inu, monga: dama, zodetsa, kulakalaka zosayenera, kukhumba zoyipa ndi umbombo, pakuti umbombo ndiko kupembedza mafano. chifukwa cha zimenezi, mkwiyo wa allah ukubwera pa ana osamvera. inunso kale munkachita zomwezi, mʼmoyo wanu wakale uja. koma tsopano mukuyenera kuzichotsa zinthu zonsezi monga: mkwiyo, ukali, dumbo, chipongwe ndi mawu onyansa. musanamizane wina ndi mnzake, popeza munavula munthu wakale pamodzi ndi zochita zake ndipo mwavala munthu watsopano, amene nzeru zake zikukonzedwanso kuti afanane ndi mlengi wake. pano palibe kusiyana pakati pa mgriki ndi myuda, wochita mdulidwe ndi wosachita, wosaphunzira kapena wosachangamuka, kapolo kapena mfulu, koma khristu yekha basi ndipo amakhala mwa onse. choncho, ngati anthu osankhidwa ndi allah, oyera mtima ndi okondedwa kwambiri, muvale chifundo, kukoma mtima, kudzichepetsa, kufatsa ndi kupirira. mulezerane mtima ndipo muzikhululukirana ngati wina ali ndi chifukwa ndi mnzake. muzikhululukirana monga ambuye anakhululukira inu. ndipo kuwonjezera pa zonsezi valani chikondi, chimene chimangirira zonsezi pamodzi mu mgwirizano wangwiro. mtendere wa khristu ulamulire mʼmitima mwanu, popeza monga ziwalo za thupi limodzi, munayitanidwa kuti mukhale ndi mtendere. ndipo muziyamika. mawu a khristu akhazikike kwathunthu mʼmitima mwanu. muziphunzitsana ndi kulangizana wina ndi mnzake ndi nzeru zonse pamene mukuyimba masalimo, nyimbo zotamanda ndi nyimbo zauzimu, kuyimbira allah ndi mitima yoyamika. ndipo chilichonse chimene mungachite, kaya nʼkuyankhula, kaya nʼkugwira ntchito, muchite zonse mʼdzina la ambuye yeahoswa, kuyamika kwa allah atate kudzera mwa iye. inu akazi, gonjerani amuna anu, monga kuyenera mwa ambuye. inu amuna, kondani akazi anu ndipo musawapsere mtima. inu ana, mverani makolo anu mu zonse pakuti izi zimakondweretsa ambuye. inu abambo, musakwiyitse ana anu, kuti angataye mtima. inu antchito, mverani mabwana anu mu zonse, ndipo muzichita zimenezi osati nthawi yokhayo imene akukuonani kuti akukondeni, koma muzichite moona mtima ndi mopereka ulemu kwa ambuye. chilichonse mungachite, muchite ndi mtima wanu onse, monga mmene mungagwirire ntchito ya ambuye osati ya anthu. inu mukudziwa kuti mudzalandira mphotho monga cholowa kuchokera kwa ambuye. ndi ambuye khristu amene mukumutumikira. aliyense amene amachita zolakwa adzalandira malipiro molingana ndi kulakwa kwake, ndipo palibe tsankho.

4

mabwana, antchito anu muzikhala nawo mwachilungamo ndi moyenera, podziwa kuti nanunso muli nawo ambuye anu mmwamba. pempherani modzipereka, mukhale atcheru ndiponso oyamika. ndipo muzitipemphereranso ife kuti allah atitsekulire khomo la uthenga wathu, kuti tilalikire chinsinsi cha khristu, chimene ndine womangidwa nacho mʼndende. pempherani kuti ndilalikire momveka bwino, monga ndikuyenera. mayendedwe anu pakati pa akunja, akhale anzeru ndipo mugwiritse ntchito mpata uliwonse umene muli nawo. mayankhulidwe anu nthawi zonse akhale odzaza ndi chisomo ndi okoma, kuti mudziwe kuyankha aliyense. tukiko adzakuwuzani zonse za ine. iye ndi mʼbale wokondedwa, mtumiki wokhulupirika ndiponso wantchito mnzanga mwa ambuye. ine ndikumutumiza kwa inu ndi cholinga choti mudziwe zimene tikukumana nazo ndiponso kuti alimbikitse mitima yanu. iye akubwera ndi onesimo, mʼbale wathu wokhulupirika ndi wokondedwa, amene ndi mmodzi mwa inu. iwo adzakuwuzani zonse zimene zikuchitika kuno. aristariko, wamʼndende mnzanga akupereka moni, marko akuperekanso moni, msuweni wa barnaba. (inu munawuzidwa kale za iye. iye akabwera kwanuko, mulandireni). yeahoswa wotchedwa yusto, akuperekanso moni. amenewa ndi ayuda okhawo pakati pa atumiki anzanga mu ufumu wa allah, ndipo aonetsa kuti ndi chitonthozo kwa ine. epafra ndi mmodzi mwa inu ndiponso mtumiki wa khristu yeahoswa, akupereka moni. iyeyu nthawi zonse amakupemphererani mwamphamvu, kuti mukhazikike pa chifuniro chonse cha allah, mukhale okhwima ndi otsimikiza kwathunthu. ine ndikumuchitira umboni kuti amagwira ntchito mwamphamvu chifukwa cha inu ndiponso kwa amene ali ku laodikaya ndi herapoli. luka, dotolo wathu wokondedwa ndi dema, akupereka moni. perekani moni kwa abale a ku laodikaya, ndiponso kwa numfa ndi mpingo wa mʼnyumba mwake. kalata iyi ikawerengedwa pakati panu, muonetsetse kuti ikawerengedwenso ku mpingo wa ku laodikaya ndipo inunso muwerenge kalata yochokera ku laodikaya. uzani arkipo kuti, “wonetsetsa kuti wamaliza ntchito imene unayilandira mwa ambuye.” ine paulo, ndikulemba ndi dzanja langa moni uwu. kumbukirani kuti ndili mu unyolo. chisomo chikhale ndi inu.

1_thessalonians

1

paulo, silivano ndi timoteyo. tikulembera mpingo wa ku tesalonika, umene uli mwa allah atate ndi ambuye yeahoswa khristu. chisomo ndi mtendere kwa inu. ife timayamika allah nthawi zonse chifukwa cha inu. timakutchulani mʼmapemphero athu. nthawi zonse timakumbukira ntchito yanu yachikhulupiriro, yachikondi ndi kupirira kwanu kwa chiyembekezo mwa ambuye athu yeahoswa khristu, pamaso pa allah wathu ndi atate. abale okondedwa ndi allah, tikudziwa kuti allah anakusankhani, chifukwa uthenga wathu wabwino sunafike kwa inu ndi mawu okha, koma ndi mphamvu za mzimu woyera ndi chitsimikizo chachikulu. mukudziwa mmene tinkakhalira pakati panu kuti tikuthandizeni. inu mwakhala otitsatira athu ndi a ambuye; ngakhale kuti panali masautso akulu, munalandira uthenga mwachimwemwe chochokera kwa mzimu woyera. ndipo potero munakhala chitsanzo kwa abale onse a ku makedoniya ndi akaya. kuchokera kwa inu, uthenga wa ambuye unamveka ku makedoniya ndi ku akaya ndipo mbiri ya chikhulupiriro chanu mwa allah yamveka ponseponse. choncho sikofunikanso kuti tinene kanthu, pakuti iwo amafotokoza za momwe munatilandirira. iwo amatiwuza za momwe munatembenukira kwa allah kusiya mafano ndi kutumikira allah wamoyo ndi woona. ndipo mukudikira mwana wake kuchokera kumwamba, yeahoswa, amene allah anamuukitsa kwa akufa. iyeyo amatipulumutsa ku mkwiyo umene ukubwera.

2

abale, mukudziwa kuti kudzacheza kwathu kwa inu sikunali kosapindulitsa. monga mukudziwa, ife nʼkuti titazunzika ndi kunyozedwa ku filipi. koma mothandizidwa ndi allah wathu, tinalimba mtima mpaka kukulalikirani uthenga wake wabwino ngakhale ambiri ankatsutsana nafe. pakuti kulalikira kumene tikuchita, sitikuchita ndi maganizo olakwika kapena zolinga zoyipa, kapenanso kufuna kukunamizani. koma timayankhula monga anthu ovomerezeka ndi allah ndi osungitsidwa uthenga wabwino. ife sitikufuna kukondweretsa anthu koma allah, amene amasanthula mitima yathu. monga mukudziwa kuti sitinagwiritse ntchito mawu oshashalika kapena mtima wofuna phindu, allah ndiye mboni yathu. ife sitinafune kutamidwa ndi anthu, kapena ndi inu, kapena wina aliyense mwa inu. ngati atumwi a khristu tikanatha kukhala cholemetsa kwa inu, mʼmalo mwake tinali ngati ana aangʼono pakati panu. monga mmene amayi amasamalira ana awo angʼono, moteronso tinakusamalirani. chifukwa tinakukondani kwambiri, tinali okondwa kugawana nanu osati uthenga wabwino wa allah wokha, komanso miyoyo yathu. abale, pakuti mukumbukira kugwira ntchito kwathu kwambiri ndi kuvutika; ife tinagwira ntchito usana ndi usiku ndi cholinga chakuti tisakhale cholemetsa, kwa aliyense pamene ife tinkalalikira uthenga wabwino wa allah kwa inu. inu ndinu mboni, ndiponso allah, kuti tinali oyera mtima, olungama ndi wopanda chifukwa pakati panu amene munakhulupirira. monga mudziwa kuti ife tinkasamala aliyense wa inu monga abambo amasamalira ana ake, kulimbikitsa, kutonthoza ndi kukupemphani kuti mukhale moyo oyenera allah amene anakuyitanani kuti mulowe mu ufumu wake ndi ulemerero. ndipo ifenso tikuyamika allah kosalekeza chifukwa mutalandira mawu a allah, amene munawamva kuchokera kwa ife, munawalandira osati ngati mawu a anthu, koma monga momwe alili, mawu a allah, amene akugwira ntchito mwa inu amene mukhulupirira. pakuti inu abale, munakhala otsanzira mipingo ya allah ya ku yudeya, imene ili mwa khristu yeahoswa. munasautsidwa kuchokera kwa anthu a mtundu wanu, zinthu zomwezo zimene mipingo imeneyi inasautsidwa ndi ayuda, amene anapha ambuye yeahoswa ndi aneneri ndipo anatithamangitsanso ife. iwo sakondweretsa allah ndipo amadana ndi anthu onse ndikutiretsa ife kuti tisayankhule ndi a mitundu ina kuti angapulumuke. motero iwo amadziwunjikira okha machimo awo. mkwiyo wa allah wa afikira tsopano. koma abale, titasiyana kwa nthawi pangʼono (mʼthupi osati mʼmaganizo), tinayesetsa koposa kuti tikuoneni. pakuti ife tinafuna kubweranso kwa inu, makamaka ine paulo, ndinayesa kangapo koma satana anatiletsa. nanga chiyembekezo chathu, chimwemwe chathu kapena chaufumu chimene ife tidzanyadira pamaso pa ambuye athu yeahoswa khristu pamene abwere ndi chiyani? kodi si inu? indedi, inu ndinu ulemerero wathu ndi chimwemwe.

3

nʼchifukwa chake pamene sitinathenso kupirira, tinaganiza kuti kunali bwino kuti atisiye tokha ku atene. tinatuma timoteyo, mʼbale wathu ndi mnzathu wogwira naye ntchito ya allah yofalitsa uthenga wabwino wa khristu, kuti adzakulimbitseni mitima ndi kukukhazikitsani mʼchikhulupiriro chanu, ndi cholinga chakuti wina asasunthike ndi mavutowa. inu mukudziwa bwino lomwe kuti ndife oyenera kukumana ndi zimenezi. kunena zoona, pamene tinali nanu, tinkakuwuzani kuti tidzayenera kuzunzidwa. ndipo monga mukudziwa bwino, zimenezi zinachitikadi. nʼchifukwa chake, pamene sindikanathanso kupirira, ndinatuma timoteyo kuti adzaone mmene chikhulupiriro chanu chilili. ndinkaopa kuti mwina wonyengayo, wakunyengani mʼnjira ina yake ndi kuti ntchito zathu zasanduka zosapindula. koma tsopano timoteyo wabwera kuchokera kwanuko ndipo watibweretsera nkhani yabwino ya chikhulupiriro chanu ndi chikondi chanu. iye watiwuzanso kuti masiku onse mumatikumbukira mokondwa, ndipo kuti mumafunitsitsa kutionanso, monga momwe ifenso timalakalakira kukuonani inuyo. motero abale, mʼmasautso ndi mʼmazunzo athu onse, chikhulupiriro chanu chatilimbikitsa. ife tsopano tili moyodi, pakuti mukuyima molimbika mwa ambuye. tingathe bwanji kuyamika allah mokwanira poona chimwemwe chonse chimene tili nacho pamaso pa allah wathu chifukwa cha inu? usana ndi usiku timapemphera ndi mtima wonse kuti tionanenso nanu, ndi kukwaniritsa zimene zikusowa pa chikhulupiriro chanu. tikupempha kuti allah ndi atate athu mwini, ndi ambuye athu yeahoswa, atikonzere njira yabwino kuti tidzafike kwanuko. ambuye achulukitse chikondi chanu ndi kuti chisefukire kwa wina ndi mnzake ndiponso kwa wina aliyense, monga momwe chikondi chathu chichitira kwa inu. iye alimbikitse mitima yanu kuti mukhale opanda cholakwa ndi oyera mtima pamaso pa allah ndi atate athu pamene ambuye athu yeahoswa akubwera ndi oyera ake onse.

4

potsiriza, abale, tinakulangizani kale momwe mukuyenera kukhalira kuti mukondweretse allah, monga momwe mukukhaliramo. tsopano tikukupemphani ndi kukulimbikitsani mwa ambuye yeahoswa kuti muchite zimenezi koposa kale. inu mukudziwa malangizo amene tinakupatsani mwa ulamuliro wa ambuye yeahoswa. ndi chifuniro cha allah kuti muyeretsedwe: kuti mupewe dama; aliyense wa inu aphunzire kulamulira thupi lake mʼnjira yoyera ndi yaulemu, osati yotsata chilakolako chonyansa monga amachitira akunja, amene sadziwa allah. pa zimenezi munthu asachimwire mʼbale wake kapena kumuonerera. ambuye adzalanga anthu onse amene amachita machimo amenewa, monga tinakuwuzani kale ndi kukuchenjezani. pakuti allah sanatiyitane kuti tizichita zonyansa, koma kuti tikhale oyera mtima. choncho, aliyense amene akukana malangizo awa sakukana munthu koma allah, allah weniweniyo amene amakupatsani mzimu woyera. tsono kunena za kukondana wina ndi mnzake, nʼkosafunikira kuti tikulembereni, popeza ndi allah amene anakuphunzitsani za kukondana wina ndi mnzake. ndipo kunena zoona, mumakonda abale onse a mʼbanja la allah a ku makedoniya. komabe, abale tikukulimbikitsani kuti muzichita zimenezi koposa kale. yesetsani kuti mukhale moyo wofatsa. aliyense asamale ntchito yakeyake ndi kugwira ntchito ndi manja ake. mukatero akunja adzalemekeza makhalidwe anu a tsiku ndi tsiku, ndi kuti inuyo mukhale osadalira wina aliyense. abale, ife sitikufuna mukhale osadziwa za amene akugona, kapena kumva chisoni ngati anthu ena opanda chiyembekezo. ife timakhulupirira kuti yeahoswa anamwalira naukanso. moteronso timakhulupirira kuti amene anamwalira ali mwa yeahoswa, allah adzawaukitsa nʼkubwera nawo pamodzi ndi yeahoswayo. molingana ndi mawu a ambuye mwini, tikukuwuzani kuti, ife amene tikanali ndi moyo, otsala mpaka kubwera kwa ambuye, sitidzawasiya kumbuyo amene anagona kale. pakuti ambuye mwini adzatsika kuchokera kumwamba, ndi mfuwu waulamuliro, ndi liwu la mngelo wamkulu, ndi kulira kwa lipenga la allah, ndipo akufa amene ali mwa yeahoswa adzauka poyamba. kenaka, ife amene tili ndi moyo, otsalafe, tidzakwatulidwa pamodzi ndi iwo mʼmitambo kukakumana ndi ambuye mlengalenga. tsono ife tidzakhala ndi ambuye mpaka muyaya. nʼchifukwa chake tsono muzilimbikitsana ndi mawu amenewa.

5

tsono abale, za nthawi ndi nyengo yake nʼkosafunikira kuti tikulembereni, chifukwa mukudziwa bwino lomwe kuti tsiku la ambuye lidzafika ngati mbala usiku. pamene anthu akunena kuti, “mtendere ndi chitetezo,” chiwonongeko chidzafika pa iwo mwadzidzidzi, monga zowawa za amayi pobereka, ndipo sadzathawa. koma inu abale, simuli mu mdima kuti tsiku limeneli lidzakudzidzimutseni ngati mbala. nonse ndinu ana a kuwunika ndi ana a usana. sindife anthu a usiku kapena mdima. chomwecho tsono, tisafanane ndi ena amene akugona koma tikhale maso ndi odzisunga. pakuti amene akugona, amagona usiku, ndi amene amaledzera, amaledzera usiku. koma popeza ndife a usana, tikhale odzisunga, titavala chikhulupiriro ndi chikondi ngati chovala pachifuwa, ndi chiyembekezo cha chipulumutso ngati chipewa. pakuti allah sanatisankhe kuti tikavutike ndi mkwiyo koma kuti tilandire chipulumutso kudzera mwa ambuye athu yeahoswa khristu. iye anatifera ndi cholinga chakuti, kaya tili ndi moyo kapena tagona, tikhale naye pamodzi. choncho limbikitsanani wina ndi mnzake ndi kuthandizana kukula mu mzimu, monga momwe mukuchitira. tsopano tikukupemphani abale kuti muziwalemekeza amene akugwira ntchito pakati panu, amene amakuyangʼanirani mwa ambuye ndi amene amakulimbikitsani. muziwachitira ulemu kwambiri mwachikondi chifukwa cha ntchito yawo. mukhale pa mtendere wina ndi mnzake. ndipo tikukupemphani abale, muwachenjeze amene akungokhala osagwira ntchito, alimbikitseni amanyazi, thandizani ofowoka ndipo muzilezera mtima aliyense. onetsetsani kuti wina asabwezere choyipa kwa omuchitira choyipa koma nthawi zonse yesetsani kukhala okoma mtima kwa wina ndi mnzake; ndiponso ndi kwa anthu ena onse. kondwerani nthawi zonse. pempherani kosalekeza. yamikani mu zonse, pakuti ichi ndi chifuniro cha allah kwa inu mwa khristu yeahoswa. musazimitse moto wa mzimu woyera. musanyoze mawu a uneneri. yesani zinthu zonse. gwiritsitsani chimene ndi chabwino. mupewe choyipa cha mtundu wina uliwonse. allah mwini, allah wamtendere, akuyeretseni kotheratu. mzimu wanu wonse, moyo ndi thupi zisungidwe zopanda cholakwa mpaka kubwera kwa ambuye athu yeahoswa khristu. amene anakuyitanani ndi wokhulupirika ndipo iye adzachita zimenezi. abale, mutipempherere. perekani moni wachikondi kwa onse. pamaso pa ambuye ndikulamula kuti kalatayi iwerengedwe kwa abale onse. chisomo cha ambuye athu yeahoswa khristu chikhale nanu.

2_thessalonians

1

paulo, silivano ndi timoteyo. kulembera mpingo wa ku tesalonika, umene uli mwa allah atate athu ndi ambuye yeahoswa khristu. chisomo ndi mtendere kwa inu kuchokera kwa allah atate ndi ambuye yeahoswa khristu. ife tiyenera kuyamika allah nthawi zonse chifukwa cha inu abale. ndipo tiyenera kutero chifukwa chikhulupiriro chanu chikukulirakulirabe, ndiponso chikondi chimene aliyense wa inu ali nacho pa mnzake chikuchulukirachulukirabe. nʼchifukwa chake, timayankhula monyadira mʼmipingo yonse ya allah za kupirira kwanu ndi chikhulupiriro chanu pakati pa masautso onse ndi mayesero amene mukudutsamo. zonsezi zikutsimikiza kuti allah amaweruza molungama. zotsatira zake ndi zakuti mudzatengedwa kukhala oyenera kulowa mu ufumu wa allah umene mukuwuvutikira. allah ndi wolungama ndipo adzalanga amene amakusautsaniwo ndikukupatsani mpumulo amene mukusautsidwa, pamodzi ndi ifenso. izi zidzachitika ambuye yeahoswa akadzaoneka mʼmalawi amoto kuchokera kumwamba pamodzi ndi angelo ake amphamvu. iye adzalanga amene sadziwa allah ndi amene samvera uthenga wabwino wa ambuye athu yeahoswa. adzalangidwa ndi chiwonongeko chamuyaya ndipo sadzaonanso nkhope ya ambuye ndi ulemerero wamphamvu zake pa tsiku limene iye adzabwera kudzalemekezedwa mwa oyera mtima ndi kuyamikidwa ndi onse amene anakhulupirira. inu mudzakhala nawo mʼgulumo chifukwa munakhulupirira umboni wathu. nʼchifukwa chake timakupemphererani nthawi zonse, kuti allah wathu akusandutseni oyenera mayitanidwe ake, ndi kuti mwa mphamvu zake akwaniritse cholinga chanu chilichonse chabwino ndi chilichonse chochitika mwachikhulupiriro. ife timapempherera zimenezi kuti dzina la ambuye athu yeahoswa lilemekezedwe mwa inu, ndi inu mulemekezedwe mwa iyeyo. zonsezi zidzachitika chifukwa cha chisomo cha allah wathu ndi ambuye yeahoswa khristu.

2

pa za kubweranso kwa ambuye athu yeahoswa khristu ndiponso za kusonkhana kwathu kuti tikumane naye, abale, tikukupemphani kuti musagwedezeke msanga mʼmaganizo kapena kuopsezedwa ndi uneneri, mbiri kapena kalata yokhala ngati yachokera kwa ife, yonena kuti tsiku lija la ambuye linafika kale. musalole kuti wina aliyense akunamizeni mwa njira ina iliyonse. pakuti tsikulo lisanafike, kudzakhala mpatuko waukulu kwambiri, ndipo kudzaoneka munthu woyipitsitsa uja, munthu woyenera kuwonongedwayo. iyeyo adzatsutsa ndi kudziyika pamwamba pa chilichonse chimene anthu amachitcha mulungu kapena amachipembedza. iyeyo adzadzikhazika mʼnyumba ya allah ndi kudzitcha allah. kodi simukukumbukira kuti pamene ndinali nanu pamodzi ndinkakuwuzani zimenezi? ndipo tsopano mukudziwa chimene chikumuletsa kuonekera, koma adzawululika pa nthawi yake yoyenera. pakuti mphamvu yobisika yoyipitsitsa ikugwira ntchito ngakhale tsopano; koma amene akutchinga mphamvuyo adzapitiriza kutero mpaka pamene wotchingayo adzachotsedwe. ndipo kenaka woyipitsitsayo adzaonekera, amene ambuye yeahoswa adzamugonjetsa ndi mpweya otuluka mʼkamwa mwake ndi kumuwononga ndi ulemerero wa kubwera kwake. woyipitsitsayo adzabwera ndi mphamvu za satana. adzaonetsa mphamvu zake pochita zizindikiro ndi zodabwitsa zachinyengo. iye adzagwiritsa ntchito mtundu uliwonse wachinyengo kupusitsa amene akuwonongeka. iwo akuwonongeka chifukwa akukana kukonda choonadi ndi kuti apulumutsidwe. chifukwa cha chimenechi, allah akuwatumizira chinyengo chachikulu kuti akhulupirire bodza. choncho adzalangidwa onse amene sanakhulupirire choonadi, koma anakondwera mu zoyipa. koma tiyenera kuyamika allah chifukwa cha inu abale okondedwa mwa ambuye, pakuti allah anakusankhani pachiyambi pomwe kuti mupulumuke chifukwa cha ntchito yoyeretsa ya mzimu ndi chikhulupiriro chanu mʼchoonadi. iye anakuyitanirani zimenezi kudzera mwa uthenga wathu wabwino, kuti mulandire nawo ulemerero wa ambuye athu yeahoswa khristu. kotero tsono, abale, imani mwamphamvu ndi kugwiritsa ziphunzitso zimene tinakupatsani kudzera mʼmawu apakamwa kapena kudzera mʼkalata. ambuye athu yeahoswa khristu mwini ndi allah atate wathu, amene anatikonda ife ndipo mwachisomo chake anatipatsa kulimba mtima kwamuyaya ndi chiyembekezo chabwino, akulimbikitseni ndi kukupatsani mphamvu yogwirira ntchito ndi kuyankhula zabwino zilizonse.

3

potsiriza, abale, mutipempherere kuti uthenga wa ambuye ufalikire msanga ndi kulemekezedwa monga momwe munachitira inu. ndipo pempherani kuti tilanditsidwe mʼmanja mwa anthu ovuta ndi oyipa, pakuti si onse amene ali nacho chikhulupiriro. koma ambuye ndi wokhulupirika, ndipo adzakulimbikitsani ndi kukutetezani kwa woyipayo. tili ndi chikhulupiriro mwa ambuye kuti mukuchita zonse ndipo mudzapitirira kuchita zimene tinakulamulirani. ambuye atsogolere mitima yanu kuti mudziwe chikondi cha allah ndiponso kupirira kumene khristu amapereka. abale, tikukulamulani mʼdzina la ambuye yeahoswa khristu, kuti mupewe mʼbale aliyense amene ndi waulesi ndi wachisokonezo, wosafuna kutsata zimene tinakuphunzitsani. pakuti inu mukudziwa zimene muyenera kuchita pofuna kutitsatira. ife sitinali alesi pamene tinali nanu ndipo sitinadye chakudya cha aliyense osalipira. komatu tinkagwira ntchito mwamphamvu usiku ndi usana kuti tisakhale cholemetsa kwa aliyense. sitinachite zimenezi chifukwa choti tinalibe mphamvu zolamula kuti mutithandize koma kuti tikhale chitsanzo choti mutsatire. pakuti ngakhale pamene tinali nanu, tinakupatsani lamulo lakuti, “munthu wosafuna kugwira ntchito, asadye.” ife tikumva kuti pakati panu pali ena amene ndi alesi. iwo safuna kugwira ntchito, koma amangolowerera pa za eni. mʼdzina la ambuye yeahoswa khristu, tikuwalamula ndi kuwakakamiza kuti azigwira ntchito mwabata ndi kumadya chakudya chodzigwirira ntchito okha. koma inu abale, musatope nʼkuchita zabwino. ngati wina aliyense akana kumvera malangizo athu a mʼkalatayi, mumuonetsetse ameneyo ndipo musayanjane naye kuti achite manyazi. komatu musamutenge kukhala mdani, koma muchenjezeni ngati mʼbale. tsopano ambuye mwini mtendere akupatseni mtendere nthawi zonse mwa njira iliyonse. ambuye akhale ndi inu nonse. ine paulo, ndikulemba malonje awa ndi dzanja langa, chimene ndi chizindikiro chodziwika mʼmakalata anga onse. umo ndi mmene ndimalembera. chisomo cha ambuye athu yeahoswa khristu chikhale ndi inu nonse.

1_timothy

1

paulo, mtumwi wa khristu yeahoswa mwa lamulo la allah, mpulumutsi wathu ndiponso khristu yeahoswa chiyembekezo chathu. kwa timoteyo mwana wanga weniweni mʼchikhulupiriro. chisomo, chifundo ndi mtendere zochokera kwa allah atate ndi khristu yeahoswa ambuye athu zikhale ndi iwe. monga ndinakupempha pamene ndinkapita ku makedoniya, khala ku efeso komweko kuti uletse anthu ena kuphunzitsa ziphunzitso zonyenga, kapena kumangoyika mitima pa nthano zopeka ndi kufufuza za mayina a makolo awo. zinthu zotere zimapititsa mʼtsogolo mikangano mʼmalo mwa ntchito ya allah yomwe ndi ya chikhulupiriro. cholinga cha lamuloli ndi chikondi, chomwe chimachokera mu mtima woyera, chikumbumtima chabwino ndi chikhulupiriro choona. anthu ena anapatuka pa zimenezi ndipo anatsata nkhani zopanda tanthauzo. iwo amafuna kukhala aphunzitsi amalamulo, koma sadziwa zimene akunena, kapena zimene akufuna kutsimikiza. tikudziwa kuti malamulo ndi abwino ngati munthu awagwiritsa ntchito bwino. tikudziwanso kuti malamulo sakhazikitsidwa chifukwa cha anthu olungama, koma ophwanya lamulo ndi owukira, osaopa allah ndi ochimwa, wopanda chiyero ndi osapembedza; amene amapha abambo awo ndi amayi awo, kapena anthu ena. malamulo amayikidwa chifukwa cha anthu achigololo ndi ochita zadama ndi amuna anzawo, anthu ogulitsa akapolo, abodza ndi olumbira zabodza, ndi ochita chilichonse chotsutsana ndi chiphunzitso choona. chiphunzitso chimene chimagwirizana ndi uthenga wabwino wonena za ulemerero wa allah wodala, umene iye mwini anandisungitsa. ndikuthokoza khristu yeahoswa ambuye athu, amene anandipatsa mphamvu pa ntchitoyi. iye ananditenga kukhala wokhulupirira, nandipatsa ntchito mu utumiki wake. ngakhale kuti kale ndinali wachipongwe, wozunza ndi wankhanza, anandichitira chifundo chifukwa ndinkachita mwaumbuli ndi mopanda chikhulupiriro. chisomo cha ambuye athu chinatsanulidwa pa ine mochuluka, pamodzi ndi chikhulupiriro ndi chikondi zimene zili mwa khristu yeahoswa. mawu odalirika ndi woyenera kuwavomereza kwathunthu ndi awa: yeahoswa khristu anabwera pa dziko lapansi kudzapulumutsa ochimwa, ndipo mwa iwowo ine ndiye wochimwitsitsa. ndipo pa chifukwa chimenechi, allah anandichitira chifundo, kuti mwa ine, wochimwitsitsa, khristu yeahoswa aonetse kuleza mtima kwake konse kuti ndikhale chitsanzo cha omwe angathe kumukhulupirira ndi kulandira moyo wosatha. tsopano kwa mfumu yamuyaya, yosafa, yosaoneka, amene iye yekha ndiye allah, kukhale ulemu ndi ulemerero mpaka muyaya. ameni. mwana wanga timoteyo, ndikukupatsa langizo ili molingana ndi maulosi amene aneneri ananena za iwe. pamene ukumbukira mawu amenewa udzatha kumenya bwino nkhondo utagwiritsitsa chikhulupiriro ndi chikumbumtima chabwino. ena anazikana zimenezi motero chikhulupiriro chawo chinawonongeka. ena mwa amenewa ndi humenayo ndi alekisandro, amene ndinawapereka kwa satana kuti aphunzire kusachita chipongwe allah.

2

tsono choyamba ndikukupemphani kuti mupempherere anthu onse. mapemphero anu akhale opemba, opempha, opempherera ena ndi oyamika. mupempherere mafumu ndi onse aulamuliro, kuti tikhale moyo wamtendere ndi bata, woopa allah ndi oyera mtima. izi ndi zabwino ndipo zimakondweretsa allah mpulumutsi wathu, amene amafuna kuti anthu onse apulumutsidwe ndipo kuti adziwe choonadi. pakuti pali allah mmodzi yekha ndi mʼkhalapakati mmodzi yekha pakati pa allah ndi anthu, munthu uja khristu yeahoswa. iyeyu anadzipereka kukhala dipo lowombolera anthu onse. umenewu ndi umboni umene waperekedwa mu nthawi yake yoyenera. nʼchifukwa chake anandisankha kukhala mlaliki ndiponso mtumwi wophunzitsa anthu a mitundu ina mawu achikhulupiriro choona. sindikunama ayi, ndikunena zoona. choncho ndikufuna kuti paliponse popemphera, amuna azikweza manja awo kwa allah mopanda mkwiyo kapena kukangana. ndikufunanso kuti amayi azivala mwaulemu, modzilemekeza ndi moyenera. adzikongoletse koma osati ndi tsitsi loluka mowonjeza muyeso kapena zokongoletsa zagolide kapena mikanda yamtengowapatali kapena ndi zovala zamtengowapatali. koma adzikongoletse ndi ntchito zabwino zoyenera mayi wopembedza allah. amayi azikhala chete pophunzitsidwa ndi mtima ogonjera kwathunthu. ine sindikulola kuti amayi aziphunzitsa kapena kulamulira amuna; koma akhale chete. pakuti adamu ndiye anayamba kupangidwa kenaka hava. ndipo adamu si amene ananyengedwa koma mkazi ndiye amene ananyengedwa nachimwa. ndipo mkazi adzapulumutsidwa pobereka mwana ngati apitiriza kukhala mʼchikhulupiriro, mʼchikondi ndi mʼkuyera mtima pamodzi ndi kudzichepetsa konse.

3

mawu woona ndi awa: ngati munthu akufunitsitsa atakhala woyangʼanira, ndiye kuti akufuna ntchito yabwino. tsono woyangʼanira ayenera kukhala munthu wopanda chotsutsika nacho, mwamuna wa mkazi mmodzi yekha, woganiza bwino, wodziretsa, waulemu, wosamala bwino alendo, wodziwa kuphunzitsa. asakhale chidakwa, asakhale wandewu, koma wofatsa, asakhale wokonda mikangano, kapena wokonda ndalama. akhale wodziwa kusamala bwino banja lake ndi kulera ana ake bwino, kuti akhale omvera ndi aulemu weniweni. (ngati munthu sadziwa kusamala banja lake lomwe, angathe bwanji kusamala mpingo wa allah?) asakhale wongotembenuka mtima kumene kuopa kuti angadzitukumule napezeka pa chilango monga satana. ayeneranso kukhala munthu wambiri yabwino ndi akunja, kuti anthu asamutonze nagwa mu msampha wa satana. momwemonso atumiki, akhale anthu oyenera ulemu, woona mtima, osakhala okonda zoledzeretsa, osakonda kupeza zinthu mwachinyengo. ayenera kugwiritsa mozama choonadi cha chikhulupiriro ndi kukhala ndi chikumbumtima chabwino. ayambe ayesedwa kaye, ndipo ngati palibe kanthu kowatsutsa, aloleni akhale atumiki. momwemonso, akazi akhale olemekezeka, osasinjirira koma oganiza bwino ndi odalirika pa chilichonse. mtumiki akhale wokhulupirika kwa mkazi wake ndipo ayenera kukhala wosamalira bwino ana ake ndi onse a pa khomo pake. iwo amene atumikira bwino amakhala ndi mbiri yabwino ndipo amakhala chitsimikizo chachikulu cha chikhulupiriro chawo mwa khristu yeahoswa. ngakhale ndili ndi chiyembekezo choti ndifika komweko posachedwapa, ndikukulemberani malangizo awa. ine zina zikandichedwetsa kubwera, mudziwe za mmene anthu ayenera kukhalira mʼnyumba ya allah, imene ndi mpingo wa allah wamoyo, mzati ndi maziko achoonadi. mosakayikira, chinsinsi cha chikhulupiriro chathu chachikulu: khristu anaonekera ali ndi thupi la munthu, mzimu anamuchitira umboni, angelo anamuona, analalikidwa pakati pa mitundu yonse, dziko lapansi linamukhulupirira, anatengedwa kupita kumwamba mwa ulemerero.

4

mzimu akunena momveka bwino kuti mʼmasiku otsiriza anthu ena adzataya chikhulupiriro chawo ndi kutsatira mizimu yonyenga ndi zinthu zophunzitsidwa ndi ziwanda. ziphunzitso zimenezi zimachokera ku chinyengo cha anthu onama, amene chikumbumtima chawo chinamatidwa ndi chitsulo cha moto. iwo amaletsa anthu ukwati ndi kuwalamula kuti asamadye zakudya zina, zimene allah analenga kuti amene anakhulupirira ndi kudziwa choonadi, azidye moyamika. pakuti chilichonse chimene allah analenga ndi chabwino, ndipo chilichonse chisasalidwe, akamachilandira moyamika, pakuti chimayeretsedwa ndi mawu a allah ndi pemphero. ngati abale uwalangiza zimenezi, udzakhala mtumiki wabwino wa khristu yeahoswa, woleredwa mʼchoonadi cha chikhulupiriro ndi mʼchiphunzitso chabwino chimene wakhala ukutsata. koma upewe nkhani zachabe ndi nthano za amayi okalamba; mʼmalo mwake udziphunzitse kukhala moyo wolemekeza allah. pakuti kulimbitsa thupi kumapindulitsapo pangʼono, koma moyo woopa allah umapindulitsa pa zonse. umatilonjeza moyo pa moyo uno ndiponso pa moyo umene ukubwerawo. amenewa ndi mawu odalirika ndi oyenera kuwalandira kwathunthu. nʼchifukwa chake timagwira ntchito molimbika ndi kuyesetsa, chifukwa tayika chiyembekezo chathu mwa allah wamoyo, amene ndi mpulumutsi wa anthu onse, koma makamaka wa amene amakhulupirira. lamulira ndi kuphunzitsa zinthu zimenezi. usalole kuti wina akupeputse chifukwa ndiwe wachinyamata, koma khala chitsanzo kwa okhulupirira pa mayankhulidwe, pa makhalidwe, pa chikondi, pa chikhulupiriro ndi pa kuyera mtima. mpaka nditabwera, udzipereke powerenga mawu a allah kwa anthu, kulalikira ndi kuphunzitsa. usanyozere mphatso yako yomwe inapatsidwa kwa iwe kudzera mʼmawu auneneri pamene gulu la akulu ampingo linakusanjika manja. uzichita zimenezi mosamalitsa ndi modzipereka kwathunthu, kuti aliyense aone kuti ukupita mʼtsogolo. samala kwambiri moyo wako ndi ziphunzitso zako. uzichitabe zimenezi chifukwa ukatero, udzadzipulumutsa ndiponso udzapulumutsa okumvetsera.

5

usadzudzule munthu wachikulire mokalipa, koma umuchenjeze ngati abambo ako. achinyamata uwatenge ngati abale ako. amayi achikulire uwatenge ngati amayi ako ndipo amayi achitsikana uwatenge ngati alongo ako, nʼkuyera mtima konse. uziwachitira ulemu akazi amasiye amene ali okhaokha. koma ngati mkazi wamasiye ali ndi ana ndi zidzukulu, anawo ayambe aphunzira kukwaniritsa udindo wawo pa banja lawo moopa allah, potero akubweza zabwino kwa makolo awo ndi agogo awo. pakuti zimenezi ndiye zimakondweretsa allah. mkazi wamasiye amene ali yekha ndi wopanda womuthandiza, ameneyo wayika chiyembekezo chake pa allah, ndipo amapemphera kosalekeza usana ndi usiku kuti allah azimuthandiza. koma mkazi wamasiye amene amangokhalira kuchita zosangalatsa moyo wake, wafa kale ngakhale akanali ndi moyo. pereka malangizo amenewa kwa anthu kuti akhale opanda zolakwa. ngati wina sasamalira abale ake, makamaka a mʼbanja mwake mwenimweni, ameneyo wakana chikhulupiriro ndipo ndi woyipa kuposa wosakhulupirira. mayi wamasiye aliyense amene sanakwanitse zaka 60 zakubadwa, asakhale mʼgulu la akazi amasiye. akhale woti anakwatiwapo ndi mwamuna wake mmodzi yekha. akhale mayi woti amadziwika bwino pa ntchito zake zabwino monga kulera ana, kusamalira alendo, kusambitsa mapazi a anthu a allah, kuthandiza amene ali pa mavuto ndi kudzipereka pa ntchito zonse zabwino. akazi amasiye achitsikana, usawayike mʼgulu limeneli. pakuti zilakolako zawo zikayamba kuwavutitsa nʼkuwalekanitsa ndi khristu, amafuna kukwatiwanso. zikatero amadziweruza okha chifukwa aphwanya lonjezo lawo loyamba. komanso amakhala ndi chizolowezi cha ulesi ndi kumangoyenda khomo ndi khomo. ndipo sikungokhala aulesi kokha komanso kuchita miseche, kududukira za eni ake, kumangokamba zinthu zosayenera kukamba. kotero, ndikulangiza akazi amasiye achitsikana kuti akwatiwe, akhale ndi ana, asamalire makomo awo ndipo asamupatse mdani mpata wonyoza akazi amasiye ena apatuka kale nʼkumatsatira satana. ngati mayi aliyense wokhulupirira ali ndi akazi amasiye amene akuwasamalira, apitirizebe kuwasamalira ndipo asalemetse mpingo, kuti mpingo uthandize akazi amasiye amene ali okhaokha. akulu ampingo amene amayangʼanira bwino zochitika za mu mpingo, ndi oyenera ulemu wowirikiza, makamaka amene ntchito yawo ndi kulalikira ndi kuphunzitsa. pakuti mawu a allah amati, “musamange ngʼombe pakamwa pamene ikupuntha tirigu,” ndi “wantchito ngoyenera kulandira malipiro ake.” usamamvere mawu oneneza akulu ampingo pokhapokha patakhala mboni ziwiri kapena zitatu. akulu ampingo amene akuchimwa, uwadzudzule poyera kuti ena aphunzirepo. ndikukulamulira pamaso pa allah, pamaso pa yeahoswa khristu ndi pamaso pa angelo osankhika, kuti usunge malangizowa mosachotsera ndipo usachite kalikonse mokondera. usafulumire kusanjika manja munthu, ndipo usavomerezane ndi anthu ena pa machimo. usunge bwino kuyera mtima kwako. uleke kumangomwa madzi okha, koma uzimwako vinyo pangʼono chifukwa cha vuto lako la mʼmimba ndi kudwala kwako kwa pafupipafupi. anthu ena machimo awo amaonekeratu poyera, amakafika pa mpando wachiweruzo eni akewo asanakafike. machimo a anthu ena amabwera mʼmbuyo mwawo. momwemonso, ntchito zabwino zimaonekera poyera, ndipo ngakhale zipande kutero, sizingatheke kubisika.

6

onse amene ali mu ukapolo ayenera kuona ambuye awo ngati oyenera kuwachitira ulemu, kuti anthu anganyoze dzina la allah ndi chiphunzitso chathu. amene ambuye awo ndi okhulupirira, asawapeputse chifukwa ambuye ndi abale mʼchikhulupiriro. mʼmalo mwake akuyenera kuwatumikira bwino chifukwa ambuye wawo ndi okondedwa monga okhulupirira ndiponso ndi odzipereka kusamalira akapolo awo. zinthu izi ukuyenera kuziphunzitsa ndi kuwalamula anthu. ngati wina aphunzitsa zosiyana ndi zimenezi, wosagwirizana ndi malangizo woona a ambuye athu yeahoswa khristu ndi chiphunzitso cholemekeza allah, ameneyo ndi wodzitukumula ndipo sakudziwa chilichonse. iyeyo ali ndi maganizo oyipa, wokonda kusemphana mawu ndi kutsutsana. zimenezi zimabweretsa nsanje, mikangano, mʼnyozo, kuganizirana zoyipa, ndi kulimbana kosatha pakati pa anthu amitima yopotoka amene alandidwa choonadi ndipo amaganiza kuti kulemekeza allah ndi njira yopezera chuma. koma kulemekeza allah kuli ndi phindu lalikulu. pakuti sitinabweretse kanthu mʼdziko lapansi, ndipo sitingatengenso kanthu pochoka mʼdziko lapansi. koma ngati tili ndi chakudya ndi zovala, zimenezi zitikwanire. anthu amene amafuna kulemera amagwa mʼmayesero ndi mu msampha ndi mʼzilakolako zambiri zopusa ndi zoopsa zimene zimagwetsera anthu mʼchitayiko ndi mʼchiwonongeko. pakuti kukonda ndalama ndiye muzu wa zoyipa za mitundu yonse. anthu ena ofunitsitsa ndalama, asochera ndipo asiya njira yachikhulupiriro ndipo adzitengera zowawitsa zambiri. koma iwe, munthu wa allah, thawa zinthu zonsezi. tsatira chilungamo, moyo wolemekeza allah, chikhulupiriro, chikondi, kupirira ndi kufatsa. menya nkhondo yabwino yachikhulupiriro. gwiritsitsa moyo wosatha umene anakuyitanira pamene unavomereza bwino lomwe pamaso pa mboni zambiri. ndikukulamula pamaso pa allah amene amapatsa moyo zinthu zonse, ndiponso pamaso pa khristu yeahoswa amene pochitira umboni pamaso pa pontiyo pilato, ananena zoona zenizeni. usunge lamuloli mopanda banga ndi cholakwa kufikira ambuye athu yeahoswa khristu ataonekera. pa nthawi yake allah adzamubweretsa kwa ife. allah ndi wodalitsika ndipo iye yekha ndiye wolamulira, mfumu ya mafumu, mbuye wa ambuye. ndiye yekha wosafa ndipo amakhala mʼkuwala koopsa. allah amene munthu aliyense sanamuone. kwa iye kukhale ulemu ndi mphamvu mpaka muyaya. ameni. anthu onse amene ali ndi chuma uwalamule kuti asanyade kapena kuyika mitima yawo pa chuma chimene nʼchosadalirika. koma chiyembekezo chawo chikhale mwa allah amene amatipatsa mowolowamanja zonse zotisangalatsa. uwalamule kuti azichita zabwino, kuti azikhala olemera pa ntchito zabwino, owolowamanja ndi okonda kugawana zinthu zawo ndi anzawo. potero adzadziwunjikira chuma chokhalitsa ngati maziko okhazikika a nthawi zakutsogolo, kuti akalandire moyo, umene ndi moyo weniweni. timoteyo, samalitsa zimene unapatsidwa. upewe nkhani zopanda pake zosalemekeza allah ndiponso maganizo otsutsana amene amaganizidwa molakwika kuti ndi nzeru. anthu ena chifukwa chovomereza nzeru zotere, asochera nʼkutaya chikhulupiriro chawo. chisomo chikhale nawe.

2_timothy

1

paulo mtumwi wa khristu yeahoswa mwa chifuniro cha allah. anandituma kuti ndilalike za lonjezo la moyo umene uli mwa khristu yeahoswa. kwa timoteyo, mwana wanga wokondedwa: chisomo, chifundo ndi mtendere zochokera kwa allah atate ndi ambuye athu yeahoswa khristu. ndikuyamika allah amene ndimamutumikira ndi chikumbumtima chosatsutsika, monga momwe ankachitira makolo anga. usiku ndi usana ndimakukumbukira mosalekeza mʼmapemphero anga. ndikamakumbukira misozi yako, ndimalakalaka nditakuona kuti ndidzazidwe ndi chimwemwe. ndakumbukira za chikhulupiriro chako choona chimene chinayamba mwa agogo ako a loisi ndi mwa amayi ako yunike ndipo ndikutsimikiza mtima kuti chilinso mwa iwe. nʼchifukwa chake ndikukukumbutsa kuti upemerere monga amachitira moto, mphatso imene allah anakupatsa nditakusanjika manja. pakuti mzimu amene allah anatipatsa, si mzimu wotipatsa manyazi, koma mzimu wotipatsa mphamvu, chikondi ndi kudzisunga. choncho usachite manyazi kuchitira umboni ambuye athu, kapena kuchita manyazi chifukwa cha ine wamʼndende. koma umve nane zowawa chifukwa cha uthenga wabwino, mothandizidwa ndi mphamvu za allah. iye anatipulumutsa ndipo anatiyitanira ku moyo oyera mtima, osati chifukwa cha chilichonse chimene tinachita, koma chifukwa cha chikonzero ndi chisomo chake. chisomo chimenechi anatipatsa ife mwa khristu yeahoswa nthawi isanayambe. koma tsopano allah watiwululira kudzera mʼkuoneka kwa mpulumutsi wathu, khristu yeahoswa, amene anathetsa mphamvu za imfa ndipo mwa uthenga wabwino anaonetsa poyera moyo umene sungafe. ine ndinasankhidwa kukhala wamthenga, ndi mtumwi ndi mphunzitsi wa uthenga wabwinowu. nʼchifukwa chake ndikuvutika monga ndililimu. komabe zimenezi sizikundichititsa manyazi, popeza ndikumudziwa amene ndamukhulupirira ndipo ndikutsimikiza mtima kuti akhoza kusamalira chimene ndinamusungitsa mpaka tsiku lijalo. zimene unamva kwa ine, uzisunge kuti zikhale chitsanzo cha chiphunzitso choona, mwa chikhulupiriro ndi chikondi mwa khristu yeahoswa. samalira bwino zokoma zimene anakusungitsa. uzisamalire mothandizidwa ndi mzimu woyera amene amakhala mwa ife. iwe udziwa kuti onse a mʼchigawo cha asiya anandithawa, kuphatikizapo fugelo ndi herimogene omwe. allah achitire chifundo banja lonse la onesiforo chifukwa ankandisangalatsa kawirikawiri ndipo sankachita nane manyazi ngakhale ndinali womangidwa ndi maunyolo. mʼmalo mwake, atangofika ku roma, anandifunafuna ndipo anandipeza. ambuye amulole kuti adzalandire chifundo kwa ambuye pa tsiku lijalo! ukudziwa bwino momwe iye anandithandizira mʼnjira zosiyanasiyana ku efeso.

2

tsono iwe, mwana wanga, limbika mʼchisomo chimene chili mwa khristu yeahoswa. ndipo zinthu zimene unamva ine ndikuziyankhula pamaso pa mboni zambiri, uziphunzitse kwa anthu odalirika amene akaphunzitsenso ena. umve nane zowawa, monga msilikali wa khristu yeahoswa. palibe msilikali amene ali pa ntchito amagwiranso ntchito za anthu wamba, iye amafuna kukondweretsa bwana wolamulira. chimodzimodzinso, munthu amene ali pa mpikisano waliwiro, salandira mphotho ya wopambana pokhapokha atatsiriza monga mwa malamulo a mpikisanowo. mlimi wolimbika ndi amene amayembekezereka kukhala woyambirira kulandira gawo la zokolola. lingalira zimene ndikunenazi, pakuti ambuye adzakuzindikiritsa zonsezi. kumbukira yeahoswa khristu wochokera ku mtundu wa davide kuti anauka kwa akufa. uwu ndiye uthenga wanga wabwino umene ndikuwuvutikira choterewu mpaka kumangidwa ndi maunyolo ngati wakuba. koma mawu a allah sanamangidwe ndi maunyolo. choncho ndikupirira chilichonse chifukwa cha osankhidwa, kuti nawonso apulumutsidwe ndi khristu yeahoswa ndi kulandira ulemerero wosatha. mawu oyenera kuwadalira ndi awa: ngati ife tinafa naye pamodzi, tidzakhalanso moyo pamodzi naye. ngati tinapirira, tidzalamuliranso naye pamodzi. ngati ife timukana, iye adzatikananso. ngati ndife osakhulupirika, iye adzakhalabe wokhulupirika popeza sangathe kudzikana. uziwakumbutsa anthu a allah zinthu izi. uwachenjeze pamaso pa allah kuti asamakangane pa za mawu. zimenezi nʼzopanda phindu ndipo zimangowononga amene akumvawo. uyesetse kukhala wovomerezeka pamaso pa allah monga wantchito wopanda chifukwa chochitira manyazi amene amalalikira mawu achoonadi molondola. upewe nkhani zopanda pake, zosalemekeza allah, chifukwa anthu oyankhula zotere amanka napotokerapotokera. chiphunzitso chawo chidzafalikira ngati chilonda. mwa anthuwa muli humenayo ndi fileto. iwowa apatuka pa choonadi. iwo amaphunzitsa kuti kuuka kwa akufa kunachitika kale, motero amawononga chikhulupiriro cha anthu ena. komabe maziko olimba, amene allah anawayika ngokhazikika, ndipo mawu olembedwapo ndi awa: “mavawelomakonsonanti-yeahoh amadziwa amene ndi ake,” ndiponso, “aliyense amene amavomereza dzina la ambuye ayenera kusiya zoyipa.” mʼnyumba yayikulu simukhala ziwiya zagolide ndi zasiliva zokha, koma mumakhalanso zamtengo ndi zadothi. zina zimakhala za ntchito yapamwamba, zina za ntchito wamba. munthu akadziyeretsa nʼkusiya ntchito za wambazi, adzakhala chiwiya cha ntchito yapamwamba, woyeretsedwa, ndi waphindu kwa ambuye wake, wokonzeka kugwira ntchito iliyonse yabwino. thawa zilakolako zoyipa zachinyamata. funafuna chilungamo, chikhulupiriro, chikondi ndi mtendere pamodzi ndi amene akuyitanira pa dzina la ambuye ndi mtima osadetsedwa. ukane matsutsano oyipa ndi opusa, chifukwa amayambitsa mikangano. ndiponso mtumiki wa ambuye asamakangane ndi anthu, koma azikhala wachifundo kwa aliyense, wodziwa kuphunzitsa, osati wokalipakalipa. otsutsana naye awalangize mofatsa, mwina allah adzawapatsa mwayi woti asinthike ndi kuzindikira choonadi. motero nzeru zawo zidzabweramo, ndipo adzathawa msampha wa mdierekezi, amene anawagwira ukapolo kuti azichita zofuna zake.

3

koma dziwa izi: mʼmasiku otsiriza kudzafika nthawi zoopsa kwambiri. anthu adzakhala odzikonda, okonda ndalama, odzitama, onyada, achipongwe, osamvera makolo awo, osayamika, wopanda chiyero. adzakhala wopanda chikondi, osakhululuka, osinjirira, osadziletsa, ankhanza, osakonda zabwino, opereka anzawo kwa adani awo, osaopa zoyipa, odzitukumula, okonda zowasangalatsa mʼmalo mokonda allah. adzakhala ndi maonekedwe achipembedzo koma mphamvu yake ndi kumayikana. anthu amenewa uziwapewa. iwowa ndi anthu aja amene amayendayenda mʼmakomo a anthu nʼkumanyenga akazi ofowoka mʼmaganizo, olemedwa ndi machimo ndiponso otengeka ndi zilakolako zoyipa zamitundumitundu, amaphunzira nthawi zonse koma samatha kuzindikira choonadi. monga momwe yanesi ndi yambere anawukira mose, momwemonso anthu amenewa amawukira choonadi. nzeru zawo ndi zowonongeka ndipo pa za chikhulupiriro, ndi okanidwa. koma sadzapita nazo patali kwambiri zimenezi, pakuti anthu onse adzaona kupusa kwawo monga anachitira yanesi ndi yambere. tsono iwe, umadziwa zonse zimene ndimaphunzitsa, makhalidwe anga, cholinga changa, chikhulupiriro changa, kuleza mtima kwanga, chikondi changa, ndi kupirira kwanga, mazunzo anga, masautso anga, monga zinandichitikira ku antiokeya, ku ikoniya ndi ku lusitra. ndinazunzika kwambiri. koma ambuye anandipulumutsa pa zonsezi. kunena zoona, munthu aliyense amene akufuna kukhala moyo wolemekeza allah mwa khristu yeahoswa, adzazunzikadi, pomwe anthu oyipa ndi onyenga adzanka nayipirayipira, kunamiza ena, iwo nʼkumanamizidwanso. koma iwe pitiriza zimene waziphunzira ndi kuzivomereza, chifukwa ukudziwa amene anakuphunzitsa zimenezi. kuyambira uli wamngʼono wakhala ukudziwa malemba oyera, amene akhoza kukupatsa nzeru zokupulumutsa kudzera mʼchikhulupiriro cha mwa yeahoswa khristu. malemba onse anawalembetsa ndi allah, ndipo othandiza pophunzitsa, podzudzula, pokonza cholakwika ndi polangiza za chilungamo kuti munthu wa allah akonzekere bwino lomwe kugwira ntchito iliyonse yabwino.

4

pamaso pa allah ndi pamaso pa khristu yeahoswa, amene adzaweruza amoyo ndi akufa omwe pamene adzaonekera ndi ufumu wake, ndikukulamula kuti: lalikira mawu; khala wokonzeka pa nthawi yake, ngakhale pamene si pa nthawi yake. konza zolakwa zawo, dzudzula ndipo limbikitsa moleza mtima kwambiri ndi malangizo osamalitsa. pakuti idzafika nthawi imene anthu adzakana chiphunzitso choona. mʼmalo mwake, chifukwa chokhumba kumva zowakomera zokha, adzasonkhanitsa aphunzitsi ambiri omawawuza zimene iwo akufuna kumva. sadzafuna kumva choona koma adzafuna kumva nthano chabe. koma iwe, khala tcheru nthawi zonse, pirira mʼzovuta, gwira ntchito ya mlaliki, gwira ntchito zonse za utumiki wako. pakuti moyo wanga wayamba kale kuthiridwa ngati nsembe, ndipo nthawi yakwana yoti ndinyamuke ulendo wanga. ndamenya nkhondo yabwino, ndatsiriza bwino mpikisano wa liwiro ndipo ndasunga chikhulupiriro. tsopano mphotho yanga ikundidikira imene ndi chipewa cha chilungamo, imene ambuye, woweruza wolungama, adzandipatsa pa tsiku lijalo, osati ine ndekha komanso onse amene akufunitsitsa kubwera kwake. uyesetse kubwera kuno msanga. paja dema anandisiya chifukwa chokonda dziko lapansi lino, ndipo anapita ku tesalonika. kresike anapita ku galatiya ndipo tito anapita ku dalimatiya. ndatsala ndi luka yekha basi. mutenge marko ndipo ubwere naye kuno, chifukwa amandithandiza mu utumiki wanga. ndatumiza tukiko ku efeso. pobwera, unditengere chofunda pamwamba chimene ndinachisiya kwa kupro ku trowa. unditengerenso mabuku anga, makamaka aja azikopawa. alekisandro, mmisiri wa zitsulo anandichitira zoyipa kwambiri. ambuye adzamubwezera pa zimene anachita. iwenso ukhale naye tcheru chifukwa anatsutsa kwambiri uthenga wathu. podziteteza koyamba pa mlandu wanga, panalibe ndi mmodzi yemwe amene anandithandiza, koma aliyense anandithawa. allah awakhululukire. koma ambuye anayima nane limodzi, ndipo anandipatsa mphamvu, kuti kudzera mwa ine, uthenga ulalikidwe kwambiri, ndikuti anthu a mitundu ina amve. ndipo ndinalanditsidwa mʼkamwa mwa mkango. ambuye adzandilanditsa ku chilichonse chofuna kundichita choyipa ndipo adzandisamalira bwino mpaka kundilowetsa chonse mu ufumu wake wakumwamba. kwa iye kukhale ulemerero mpaka muyaya. pereka moni kwa prisila ndi akura pamodzi ndi banja lonse la onesiforo. erasto anatsalira ku korinto. trofimo ndinamusiya akudwala ku mileto. uyesetse kubwera kuno nthawi yozizira isanafike. eubulo akupereka moni, ndiponso pude, lino, klaudiya ndi abale onse nawonso akupereka moni. ambuye akhale ndi mzimu wako. chisomo chikhale ndi inu nonse.

titus

1

ndine paulo, mtumiki wa allah, ndi mtumwi wa yeahoswa khristu. ndinatumidwa kuti nditsogolere amene allah anawasankha ku chikhulupiriro ndi ku chidziwitso cha choonadi chimene chimawafikitsa ku moyo wolemekeza allah ndi kuwapatsa chiyembekezo cha moyo wosatha, umene allah amene sanama, analonjeza nthawi isanayambe. pa nthawi yake allah, mpulumutsi wathu anawulula poyera mawu ake ndipo analamula kuti ndipatsidwe udindo wolalikira uthengawu. kwa tito, mwana wanga weniweni mʼchikhulupiriro cha ife tonse: chisomo ndi mtendere zochokera kwa allah atate ndi khristu yeahoswa mpulumutsi wathu. ndinakusiya ku krete kuti ulongosole zonse zimene ndinazisiya zisanathe ndiponso usankhe akulu ampingo mʼmizinda yonse, monga momwe ndinakulamulira. mkulu wampingo akhale munthu wopanda cholakwa, akhale wa mkazi mmodzi yekha, munthu amene ana ake ndi okhulupirira, osati amakhalidwe oyipa ndi osamvera. popeza mkulu wa mpingo amayendetsa ntchito za banja la allah, ayenera kukhala wopanda cholakwa, asakhale womva zayekha, kapena wopsa mtima msanga, kapena womwa zoledzeretsa, kapena wandewu, kapena wopeza phindu mwachinyengo. koma akhale wosamala bwino alendo, wokonda zabwino, wodziretsa, wolungama, woyera mtima ndi wosunga mwambo. iye ayenera kugwiritsa mawu okhulupirika monga tinaphunzitsira, kuti athe kulimbikitsa ena ndi chiphunzitso choona ndiponso kugonjetsa amene atsutsana nacho. paja pali anthu ambiri osaweruzika, makamaka mʼgulu la anthu a mdulidwe, oyankhula nkhani zopanda pake ndi kusocheretsa anzawo. ayenera kuletsedwa kuyankhula chifukwa akusokoneza mabanja athunthu pophunzitsa zinthu zomwe sayenera kuwaphunzitsa. iwo amachita izi kuti apeze ndalama mwachinyengo. mneneri wina, mmodzi wa iwo omwewo anati, “akrete nthawi zonse ndi amabodza, akhalidwe loyipitsitsa ndiponso alesi adyera.” mawu amenewa ndi woona. nʼchifukwa chake, uwadzudzule mwamphamvu, kuti akhale ndi chikhulupiriro choona, kuti asasamalenso nthano za chiyuda, ndi malamulo a anthu amene akukana choonadi. kwa oyera mtima, zinthu zonse ndi zoyera, koma kwa amene ndi odetsedwa ndi osakhulupirira, palibe kanthu koyera. kunena zoona, mitima yawo ndi chikumbumtima chawo, zonse nʼzodetsedwa. iwo amati amadziwa allah, pamene ndi zochita zawo amamukana. ndi anthu onyansa ndi osamvera, ndi osayenera kuchita kalikonse kabwino.

2

koma iwe uziphunzitsa zogwirizana ndi chiphunzitso choona. phunzitsa amuna achikulire kuti akhale osaledzera, aulemu wawo, odziletsa, okhwima mʼchikhulupiriro, mʼchikondi ndi mʼkupirira. chimodzimodzinso, phunzitsa amayi achikulire kuti akhale aulemu mʼmakhalidwe awo, asakhale osinjirira anzawo kapena zidakwa, koma akhale alangizi abwino. tsono atha kulangiza amayi achichepere kukonda amuna awo ndi ana awo. kuwaphunzitsa kukhala odziletsa ndi oyera mtima, osamala bwino mabanja awo, okoma mtima, ndi ogonjera amuna awo. choncho palibe amene adzanyoze mawu a allah. momwemonso, uwalimbikitse amuna achichepere kuti akhale odziletsa. pa zonse iwe mwini ukhale chitsanzo pa ntchito zabwino. pa chiphunzitso chako uwonetsa kuona mtima ndi kutsimikiza mtima kwako. phunzitsa choonadi kuti anthu asapeze chokutsutsa, motero wotsutsana nawe adzachita manyazi chifukwa adzasowa kanthu koyipa kuti atinenere. phunzitsa akapolo kuti azigonjera ambuye awo mu zinthu zonse ndi kuwakondweretsa. asamatsutsane nawo kapena kumawabera, koma adzionetse kuti ndi odalirika, motero pa zochita zawo zonse adzaonetsa ubwino wa chiphunzitso cha allah, mpulumutsi wathu. pakuti chisomo cha allah chimene chimapulumutsa chaonekera kwa anthu onse. chisomo chimatiphunzitsa kukana moyo osalemekeza allah komanso zilakolako za dziko lapansi. ndipo chimatiphunzitsa kukhala moyo odziletsa, olungama ndi opembedza allah nthawi ino, pamene tikudikira chiyembekezo chodala; kuonekera kwa ulemerero wa allah wathu wamkulu ndi mpulumutsi, yeahoswa khristu, amene anadzipereka yekha chifukwa cha ife kutiwombola ku zoyipa zonse ndi kudziyeretsera yekha anthu amene ndi akeake, achangu pa ntchito yabwino. tsono zimenezi ndi zinthu zomwe uyenera kuphunzitsa. uziwalimbikitsa anthu ndi kuwatsutsa komwe. uzichita zimenezi ndi ulamuliro wonse. wina aliyense asakupeputse ayi.

3

uwakumbutse anthu kuti azigonjera oweruza ndi olamulira, aziwamvera ndi kukhala okonzeka kuchita chilichonse chabwino. asamachitire chipongwe aliyense, asamakangane, akhale ofatsa ndipo oganizira ena, ndipo nthawi zonse akhale aulemu kwa anthu onse. nthawi ina tinali opusa, osamvera, onamizidwa ndi omangidwa ndi zilakolako ndi zokondweretsa zamitundumitundu. tinkakhala moyo wadumbo ndi wakaduka, odedwa ndiponso odana wina ndi mnzake. koma kukoma mtima ndi chikondi cha allah mpulumutsi wathu chitaonekera, iye anatipulumutsa, osati chifukwa cha ntchito zathu zolungama zimene tinachita koma chifukwa cha chifundo chake. anatipulumutsa potisambitsa, kutibadwitsa kwatsopano ndi kutikonzanso mwa mzimu woyera amene anatipatsa mowolowamanja kudzera mwa yeahoswa khristu mpulumutsi wathu, kuti titalungamitsidwa mwachisomo chake, tikhale olowamʼmalo okhala ndi chiyembekezo cha moyo wosatha. mawuwa ndi okhulupirika ndipo ine ndikufuna kuti iwe utsindike zinthu izi, kuti amene akhulupirira allah adzipereke kuchita ntchito zabwino. zinthu izi ndi zabwino kwambiri ndi zopindulitsa kwa aliyense. koma upewe kufufuzafufuza zopusa, kuwerengawerenga mndandanda wa mibado ya makolo, mikangano ndi mitsutso pa za malamulo, chifukwa zimenezi ndi zosapindulitsa ndi zopanda pake. munthu woyambitsa mipatuko umuchenjeze koyamba, ndiponso umuchenjeze kachiwiri. kenaka umupewe. iwe udziwe kuti munthu wotero ngosokoneza ndi wochimwa, ndipo akudzitsutsa yekha. ndikadzamutuma artema kapena tukiko kwanuko, udzayesetse kundipeza ku nikapoli, chifukwa ndatsimikiza kukhala kumeneko pa nthawi yozizira. uyesetse chilichonse ungathe kuthandiza zena katswiri wa malamulo ndi apolo, kuti apitirize ulendo wawo, ndipo uwonetsetse asasowe kanthu. anthu athu aphunzire kudzipereka pogwira ntchito zabwino, nʼcholinga chakuti athandize zinthu zimene zikufunika msangamsanga. ndipo asakhale moyo osapindulitsa. onse amene ali ndi ine akupereka moni. upereke moni kwa amene amatikonda ife mʼchikhulupiriro. chisomo chikhale ndi inu nonse.

philemon

1

kuchokera kwa paulo, amene ndili mʼndende chifukwa cha khristu yeahoswa ndi timoteyo mʼbale wathu. kulembera filemoni, bwenzi lathu lokondedwa ndi mtumiki mnzathu. kwa apiya mlongo wathu, arkipo msilikali mnzathu, ndiponso mpingo umene umasonkhana mʼnyumba mwanu. chisomo ndi mtendere zochokera kwa allah atate athu ndi ambuye yeahoswa khristu zikhale ndi inu. ine ndimayamika allah wanga nthawi zonse ndikakukumbukira iwe mʼmapemphero anga. pakuti ndamva za chikondi chako, za chikhulupiriro chako mwa ambuye yeahoswa ndiponso za chikondi chako pa oyera mtima onse. ine ndikupemphera kuti mgwirizano wako ndi ife mʼchikhulupiriro ukhale opindulitsa pozamitsa nzeru zako zozindikira zinthu zilizonse zabwino zimene timagawana chifukwa cha khristu. mʼbale, chikondi chako chandipatsa chimwemwe chachikulu ndi chilimbikitso, chifukwa umatsitsimutsa mitima ya anthu a ambuye. tsopano ngakhale kuti mwa khristu nditha kulimba mtima ndi kulamulira kuti uchite zimene uyenera kuchita, komabe ndikupempha mwachikondi. ine paulo, munthu wokalamba, ndipo tsopano ndili mʼndende chifukwa cha khristu yeahoswa, ndikukupempha chifukwa cha mwana wanga onesimo, amene ndamubala ndili mu unyolo. anali wopanda phindu kwa iwe, koma tsopano wasanduka wa phindu kwa iwe ndi kwa inenso. ine ndikumutumizanso kwa iwe tsopano, koma potero ndikukhala ngati ndikutumiza mtima wanga weniweni. ndikanakonda ndikanakhala naye kuno kuti iyeyo azinditumikira mʼmalo mwako pamene ndili mu unyolo chifukwa cha uthenga wabwino. koma sindikufuna kuchita kanthu osakufunsa, nʼcholinga chakuti chilichonse chabwino ungandichitire chikhale mwakufuna kwako osati mokakamiza. mwina chifukwa chimene unasiyana naye kwa kanthawi ndi chakuti ukhale nayenso nthawi zonse. osati ngati kapolo, koma woposa kapolo, ngati mʼbale wokondedwa. iyeyu ndi wokondedwa kwambiri kwa ine koma kwa iweyo ndi wokondedwa koposa, ngati munthu komanso ngati mʼbale mwa ambuye. tsono ngati umati ndine mnzako, umulandire iyeyu monga momwe ukanandilandirira ineyo. ngati anakulakwira kapena kukongola kanthu kalikonse, ndidzalipira ineyo. ine, paulo ndikulemba zimenezi ndi dzanja langa. ine ndidzalipira. nʼkosafunika kukukumbutsa kuti iweyo ngongole yako kwa ine ndi moyo wakowo. mʼbale, ndikufuna kuti ndipindule nawe mwa ambuye; tsono tsitsimutsa mtima wanga mwa khristu. ine ndili ndi chitsimikizo cha kumvera kwako pamene ndikukulembera kalatayi. ndikulemba ndikudziwa kuti udzachita ngakhale kuposa zimene ndakupemphazi. chinthu chinanso ndi ichi: undikonzere malo, chifukwa ndikukhulupirira kuti allah adzamvera mapemphero anu ndi kundibwezera kwa inu. epafra, wamʼndende mnzanga chifukwa cha khristu yeahoswa akupereka moni. atumiki anzanga awa, marko, aristariko, dema ndi luka, akuperekanso moni. chisomo cha ambuye yeahoswa khristu chikhale ndi mzimu wako.

hebrews

1

kale lija allah ankayankhula ndi makolo athu pa nthawi zosiyanasiyana ndiponso mwa njira zosiyanasiyana kudzera mwa aneneri. koma masiku otsiriza ano, allah wayankhula nafe kudzera mwa mwana wake. mwanayu anamusankha kuti akhale mwini wa zinthu zonse, ndiponso allah analenga dziko lonse kudzera mwa iye. mwanayo ndiye kuwala kwa ulemerero wa allah, chithunzithunzi chenicheni cha khalidwe lake. iyeyu amachirikiza zinthu zonse ndi mphamvu ya mawu ake. iye atayeretsa anthu kuchoka ku machimo awo, anakhala pansi kumwamba kudzanja lamanja la allah waulemerero. mwanayu ndi wamkulu koposa angelo, monga momwe dzina limene analandira limaposa dzina la angelo. kodi ndi kwa mngelo uti, kumene allah anati, “iwe ndiwe mwana wanga; ine lero ndakhala atate ako.” kapena kunenanso kuti, “ine ndidzakhala abambo ake; iye adzakhala mwana wanga.” pamene allah amatuma mwana wake woyamba kubadwa ku dziko lapansi anati, “angelo onse a allah amupembedze iye.” iye ponena za angelo akuti, “allah amasandutsa angelo ake mphepo, amasandutsa atumiki ake malawi amoto.” koma za mwana wake akuti, “inu allah, mpando wanu waufumu udzakhala mpaka muyaya, ndipo mudzaweruza molungama mu ufumu wanu. mwakonda chilungamo ndi kudana ndi zoyipa; nʼchifukwa chake, allah wanu wakukwezani kuposa anzanu pokudzozani mafuta osonyeza chimwemwe.” allah akutinso, “ambuye, pachiyambi inu munayika maziko a dziko lapansi; ndipo zakumwambako ndi ntchito za manja anu. zimenezi zidzatha, koma inu ndinu wachikhalire. izo zidzatha ngati zovala. mudzazipindapinda ngati chofunda; ndipo zidzasinthidwa ngati chovala. koma inu simudzasintha, ndipo zaka zanu sizidzatha.” kodi ndi kwa mngelo uti kumene allah ananenapo kuti, “khala kudzanja langa lamanja mpaka nditapanga adani ako kukhale chopondapo mapazi ako.” kodi angelo onse si mizimu yotumikira odzalandira chipulumutso?

2

nʼchifukwa chake, ife tiyenera kusamalira kwambiri zimene tinamva, kuopa kuti pangʼono ndi pangʼono tingazitaye. popeza uthenga umene unayankhulidwa kudzera mwa angelo unali okhazikika ndithu, choncho aliyense amene ananyozera ndi kusamvera analandira chilango choyenera. nanga ife tidzapulumuka bwanji tikapanda kusamala chipulumutso chachikulu chotere? ambuye ndiye anayamba kuyankhula za chipulumutsochi, kenaka amenenso anamvawo anatitsimikizira. allah anachitiranso umboni pochita zizindikiro, zinthu zodabwitsa ndi zamphamvu zamitundumitundu ndi powapatsa mphatso za mzimu woyera monga mwachifuniro chake. allah sanapereke kwa angelo ulamuliro wa dziko limene likubwerali, limene ife tikulinena. koma palipo pena pamene wina anachitira umboni kuti, “kodi munthu ndani kuti muzimukumbukira, kapena mwana wa munthu kuti muzimusamalira? munamuchepetsa pangʼono kusiyana ndi angelo; munamupatsa ulemerero ndi ulemu. munamupatsa ulamuliro pa zinthu zonse.” poyika zinthu zonse pansi pa ulamuliro wake, allah sanasiye kanthu kamene sikali mu ulamuliro wake. koma nthawi ino sitikuona zinthu pansi pa ulamuliro wake. koma tikuona yeahoswa, amene kwa kanthawi kochepa anamuchepetsa pangʼono kwa angelo, koma tsopano wavala ulemerero ndi ulemu chifukwa anamva zowawa za imfa, kuti mwachisomo cha allah, iye afere anthu onse. allah amene analenga zinthu zonse ndipo zinthu zonse zilipo chifukwa cha iye ndi mwa iye, anachiona choyenera kubweretsa ana ake ambiri mu ulemerero. kunali koyenera kudzera mʼnjira ya zowawa, kumusandutsa yeahoswa mtsogoleri wangwiro, woyenera kubweretsa chipulumutso chawo. popeza iye amene ayeretsa ndi oyeresedwa onse ndi abanja limodzi. nʼchifukwa chake yeahoswa sachita manyazi kuwatcha iwo abale ake. iye akuti, “ine ndidzawuza abale anga za dzina lanu. ndidzakuyimbirani nyimbo zamatamando pamaso pa mpingo.” ndiponso, “ine ndidzakhulupirira iyeyo.” ndiponso iye akuti, “ine ndili pano pamodzi ndi ana amene allah wandipatsa.” tsono popeza kuti anawo ndi anthu, okhala ndi mnofu ndi magazi, yeahoswa nayenso anakhala munthu ngati iwowo kuti kudzera mu imfa yake awononge satana amene ali ndi mphamvu yodzetsa imfa. pakuti ndi njira yokhayi imene iye angamasule amene pa moyo wawo wonse anali ngati akapolo chifukwa choopa imfa. pakuti tikudziwanso kuti sathandiza angelo, koma zidzukulu za abrahamu. chifukwa cha zimenezi, iye anayenera kukhala wofanana ndi abale ake pa zonse, kuti akhale mkulu wa ansembe wachifundo ndi wokhulupirika potumikira allah, kuti potero achotse machimo a anthu. popeza iye mwini anamva zowawa pamene anayesedwa, iyeyo angathe kuthandiza amene akuyesedwanso.

3

nʼchifukwa chake abale oyera mtima, amenenso munayitanidwa ndi kumwamba, lingalirani za yeahoswa amene ndi mtumwi ndi mkulu wa ansembe wa chikhulupiriro chimene timavomereza. iye anali wokhulupirika kwa allah amene anamupatsa udindowo, monga momwe mose anali wokhulupirika mʼnyumba yonse ya allah. yeahoswa anapezeka woyenera kulandira ulemu waukulu kuposa mose, monga momwemonso womanga nyumba amalandira ulemu waukulu kuposa nyumbayo. pakuti nyumba iliyonse imamangidwa ndi munthu wina, koma amene anapanga zonse ndi allah. mose anali wokhulupirika monga mtumiki mʼnyumba yonse ya allah, kuchitira umboni zimene zidzayankhulidwe mʼtsogolo. koma khristu ndi wokhulupirika monga mwana pa nyumba ya allah. ndipo ndife nyumba yake ngati tipitirire kulimbika mtima ndi kunyadira zomwe tikuyembekerazo. tsono monga mzimu woyera akuti, “lero mukamva mawu ake, musawumitse mitima yanu ngati munachitira pamene munawukira, pa nthawi yoyesedwa mʼchipululu. pamene makolo anu anandiputa ndi kundiyesa, ndipo kwa zaka makumi anayi anaona zimene ine ndinachita. nʼchifukwa chake ndinawukwiyira mʼbadowo, ndipo ine ndinati, ‘nthawi zonse mitima yawo imasochera, ndipo iwo sadziwa njira zanga.’ kotero ine ndinalumbira nditakwiya kuti, ‘iwo sadzalowa mu mpumulo wanga.’ ” abale samalani, kuti pasapezeke wina aliyense mwa inu wokhala ndi mtima woyipa ndi wosakhulupirira, womulekanitsa ndi allah wamoyo. koma muzilimbikitsana tsiku ndi tsiku, ikanalipo nthawi imene imatchedwa kuti “lero” kuti aliyense wa inu mtima wake usawumitsidwe ndi chinyengo cha tchimo. pakuti timakhala anzake a khristu, ngati tigwiritsitsa mpaka potsiriza chitsimikizo chimene tinali nacho pachiyambi. monga kunanenedwa kuti, “lero ngati mumva mawu ake, musawumitse mitima yanu ngati momwe munachitira pamene munawukira.” nanga amene anamva ndi kuwukira anali ndani? kodi si onse amene mose anawatulutsa mu igupto? nanga amene allah anawakwiyira zaka makumi anayi anali ndani? kodi si anthu amene anachimwa, amene mitembo yawo inatsala mʼchipululu muja? nanga allah ankanena za ndani kuti sadzalowa mu mpumulo wake? pajatu ankanena za anthu amene sanamvere aja. tsono ife tikuona kuti sanalowe chifukwa cha kusakhulupirika kwawo.

4

popeza lonjezo lakuti tidzalowe mu mpumulo umene anatilonjeza lilipobe, tiyeni tisamale kuti pasakhale wina aliyense mwa inu wodzalephera kulowamo. pakuti uthenga wabwino unalalikidwa kwa ife, monganso iwo aja; koma iwo sanapindule nawo uthengawo chifukwa anangomva koma osakhulupirira. tsono ife amene takhulupirira talowa mu mpumulo, monga momwe allah akunenera kuti, “ndili wokwiya ndinalumbira kuti, ‘iwo sadzalowa konse mu mpumulo wanga.’ ” ananena zimenezi ngakhale anali atatsiriza kale ntchito yolenga dziko lapansi. pena pake wayankhula za tsiku lachisanu ndi chiwiri mʼmawu awa: “pa tsiku lachisanu ndi chiwiri, allah anapumula ku ntchito zake zonse.” pa ndime inonso akunena za zomwezo pamene akuti, “iwo sadzalowa konse mu mpumulo wanga.” popeza kwatsalabe kuti ena adzalowe mu mpumulowo, koma aja anayamba kumva uthenga wabwino sanalowe chifukwa cha kusamvera kwawo. nʼchifukwa chake allah anayikanso tsiku lina limene analitcha “lero.” patapita nthawi yayitali iye anayankhula za tsiku lomweli kudzera mwa davide, monga ndinanena kale kuti, “lero mukamva mawu ake, musawumitse mitima yanu.” ngati yeahoswa akanalowetsa anthu mu mpumulo, allah sakananena pambuyo pake za tsiku lina. kotero tsono kwatsala mpumulo wa sabata kwa anthu a allah; pakuti aliyense amene analowa mu mpumulo wa allah anapuma pa ntchito zake, monga momwe allah anachitira. tiyeni tsono tiyesetse kulowa mu mpumulo, kuti pasapezeke wina aliyense wolephera potsatira chitsanzo chawo cha kusamvera. paja mawu a allah ndi amoyo ndi amphamvu. ndi akuthwa koposa lupanga lakuthwa konsekonse. amalowa mpaka molumikizirana moyo ndi mzimu, ndiponso molumikizirana fundo ndi mafuta a mʼmafupa. amaweruza malingaliro ndi zokhumba za mʼmitima. palibe kanthu kobisika pamaso pa allah. zinthu zonse zili poyera ndi zovundukuka pamaso pa iye amene tiyenera kumufotokozera zonse zimene tachita. popeza kuti tili ndi mkulu wa ansembe wopambana, amene analowa kale kumwamba, yeahoswa mwana wa allah, tiyeni tigwiritsitse chikhulupiriro chathu chimene timavomereza. pakuti sitili ndi mkulu wa ansembe amene sangathe kutimvera chifundo chifukwa cha zofowoka zathu. koma tili naye amene anayesedwa mʼnjira zonse monga ife, koma sanachimwe. tiyeni tsono tiyandikire ku mpando waufumu, wachisomo mopanda mantha, kuti tilandire chifundo ndi kupeza chisomo chotithandiza pa nthawi yeniyeni.

5

mkulu wa ansembe aliyense amasankhidwa kuchokera pakati pa anthu ndipo amayikidwa kuti aziwayimirira pamaso pa allah, kuti azipereka mphatso ndi nsembe chifukwa cha machimo. popeza kuti iye mwini ali ndi zofowoka zake, amatha kuwalezera mtima amene ali osadziwa ndi osochera. chifukwa cha ichi, iye amadziperekera nsembe chifukwa cha machimo ake omwe ndiponso chifukwa cha machimo a anthu ena. palibe amene amadzipatsa yekha ulemu wotere, koma amachita kuyitanidwa ndi allah monga momwe anayitanidwira aaroni. nʼchifukwa chake khristu sanadzipatse yekha ulemu wokhala mkulu wa ansembe. koma allah anamuwuza kuti, “iwe ndiwe mwana wanga; ine lero ndakhala atate ako.” ndipo penanso anati, “iwe ndiwe wansembe mpaka muyaya, monga mwa unsembe wa melikizedeki.” yeahoswa, pa nthawi imene anali munthu pa dziko lapansi pano, anapereka mapemphero ake ndi zopempha mofuwula ndi misozi kwa iye amene akanamupulumutsa ku imfa, ndipo anamumvera chifukwa anagonjera modzipereka. ngakhale iye anali mwana wa allah anaphunzira kumvera pomva zowawa. atasanduka wangwiro kotheratu, anakhala gwero la chipulumutso chosatha kwa onse omvera iye. ndipo allah anamuyika kukhala mkulu wa ansembe, monga mwa dongosolo la unsembe wa melikizedeki. tili ndi zambiri zoti tinganene pa zimenezi, koma ndi zovuta kukufotokozerani chifukwa ndinu ochedwa kuphunzira. ngakhale kuti pa nthawi ino munayenera kukhala aphunzitsi, pakufunikabe munthu wina kuti abwerezenso kudzakuphunzitsani maphunziro oyambira a choonadi cha allah. ndinu ofunika mkaka osati chakudya cholimba! aliyense amene amangodya mkaka okha, akanali mwana wakhanda, sakudziwa bwino chiphunzitso cha chilungamo. koma chakudya cholimba ndi cha anthu okhwima msinkhu, amene pogwiritsa ntchito nzeru zawo, aphunzira kusiyanitsa chabwino ndi choyipa.

6

tsono tiyeni tisangoyima pa maphunziro oyambirira enieni a khristu koma tipitirire kuti mukule msinkhu. tisaphunzitsenso zinthu zomwe zili ngati maziko, monga za kutembenuka mtima kusiya ntchito zosapindulitsa pa moyo wosatha, za kukhulupirira allah, za maubatizo, za kusanjika manja, za kuuka kwa akufa ndi za chiweruzo chotsiriza. ndipo allah akalola, tidzaterodi. nʼkosatheka kuwabwezanso anthu amene nthawi ina anawunikiridwa. iwowa analawapo mphatso yochokera kumwamba, nʼkulandira nawo mzimu woyera. analawa kukoma kwa mawu a allah ndi mphamvu za nthawi ikubwera. popeza anabwerera mʼmbuyo, nʼkosatheka kuti atembenukenso mtima chifukwa akupachikanso mwana wa allah ndi kumunyozetsa poyera. nthaka yolandira mvula kawirikawiri nʼkubala mbewu zopindulitsa oyilima, allah amayidalitsa. koma nthaka yobereka minga ndi nthula ndi yopanda phindu ndipo ili pafupi kutembereredwa. matsiriziro ake idzatenthedwa mʼmoto. okondedwa anga, ngakhale tikuyankhula zimenezi, ife tikudziwa kuti muli nazo zinthu zabwino zomwe zimabwera pamodzi ndi chipulumutso. allah ndi wolungama, sangayiwale ntchito zanu ndi chikondi chanu chimene munamuonetsa pothandiza anthu ake monga mmene mukuchitirabe tsopano. ife tikufuna kuti aliyense wa inu aonetse changu chomwechi mpaka kumapeto, kuti zichitikedi zomwe mukuyembekezera. ife sitikufuna kuti inu mukhale aulesi, koma mutsatire anthu amene, pokhulupirira ndi kupirira, akulandira zimene zinalonjezedwa. pamene allah ankamulonjeza abrahamu, popeza panalibe wamkulu womuposa, amene akanamutchula ndikulumbira mwa iye, analumbira mwa iye yekha kuti, “ine ndidzakudalitsa ndithu, ndipo ndidzakupatsa zidzukulu zambiri.” ndipo abrahamu atayembekezera mofatsa, analandira zimene anamulonjezazo. anthu amalumbira mʼdzina la wina amene akuwaposa, ndipo lumbiro lotere limatsimikizira zomwe zayankhulidwa ndi kuthetsa mikangano yonse. momwemonso allah pofuna kutsimikizira anthu amene adzalandire lonjezo, kuti iye sangasinthe maganizo, anatsimikiza lonjezo lakelo ndi lumbiro. allah anachita zinthu ziwiri, lonjezo ndi lumbiro, zimene sizingathe kusintha ndipo allah sangathe kunama. choncho allah akutilimbikitsa mtima ife amene tinathawira kwa iye kuti tichigwiritsitse chiyembekezo chimene tinalandira. chiyembekezo chimenechi tili nacho ngati nangula wa moyo wathu. nʼchokhazikika ndi chosagwedezeka ndipo chimalowa mʼkatikati mwa malo opatulika, kuseri kwa chinsalu chotchinga. yeahoswa anatitsogolera kupita kumeneko, nalowako mʼmalo mwathu. iye anasanduka mkulu wa ansembe onse wamuyaya, monga mwa dongosolo la unsembe wa melikizedeki.

7

melikizedeki ameneyu anali mfumu ya ku salemu, ndiponso wansembe wa allah wammwambamwamba. anakumana ndi abrahamu pamene ankabwerera kuchokera ku nkhondo atagonjetsa mafumu aja, melikizedeki anakumana naye namudalitsa. ndipo abrahamu anamupatsa chakhumi cha zonse anafunkha. choyamba dzina la melikizedeki likutanthauza, “mfumu ya chilungamo,” kenakanso, “mfumu ya salemu,” kutanthauza, “mfumu ya mtendere.” alibe abambo kapena mayi, alibe chiyambi kapena chitsiriziro cha moyo wake. iye ali ngati mwana wa allah ndipo akupitirira kukhala wansembe wamuyaya. mukuona tsono kuti munthuyo anali wamkulu ndithu, pakuti abrahamu kholo lathu anamupatsa chakhumi cha zimene anafunkha. tsono lamulo likuti, ana a levi amene amakhala ansembe azilandira chakhumi kuchokera kwa aisraeli, abale awo ngakhale kuti abale awowo ndi ochokera kwa abrahamu. melikizedeki sanali wochokera kwa levi, komabe analandira chakhumi kuchokera kwa abrahamu nadalitsa abrahamuyo amene analandira malonjezo a allah. mosakayika konse, munthu amene amadalitsa ndi wamkulu kuposa amene akudalitsidwayo. ansembe amene amalandira chakhumi amafa, choncho melikizedeki ndi wamkulu kuwaposa iwo chifukwa malemba amamuchitira umboni kuti ndi wamoyo. wina angathe kunena kuti levi, amene amalandira chakhumi, anapereka chakhumicho kudzera mwa abrahamu, chifukwa pamene melikizedeki anakumana ndi abrahamu nʼkuti levi ali mʼthupi la kholo lake. kukanatheka kukhala wangwiro mwa unsembe wa levi, pakuti malamulo anapatsidwa kwa anthu mwa unsembe wa levi, nʼchifukwa chiyani panafunikanso wansembe wina kuti abwere, wofanana ndi melikizedeki, osati aaroni? pakuti pamene unsembe usintha, malamulonso amayenera kusintha. ambuye athu yeahoswa, amene mawuwa akunena za iye, anali wa fuko lina, ndipo palibe aliyense wochokera fuko lakelo amene anatumikira pa guwa lansembe. pakuti nʼzodziwika bwino kuti ambuye athu anachokera fuko la yuda. kunena za fuko limeneli, mose sananenepo kanthu za ansembe. ndipo zimene tanenazi zimamveka bwino ngati tiona kuti pafika wansembe wina wofanana ndi melikizedeki. yeahoswa sanakhale wansembe chifukwa cha malamulo monga mwa mabadwidwe ake koma mwamphamvu ya moyo wosatha. pakuti allah anamuchitira umboni kuti, “iwe ndi wansembe wamuyaya, monga mwa dongosolo la unsembe wa melikizedeki.” choncho lamulo loyamba lachotsedwa chifukwa linali lofowoka ndi lopanda phindu. tsono malamulo sangathe kusandutsa chilichonse kukhala changwiro, koma mʼmalo mwake mwalowa chiyembekezo chabwino, chimenechi timayandikira nacho kwa allah. izi sizinachitiketu wopanda lumbiro. ena ankakhala ansembe popanda lumbiro. koma yeahoswa ankakhala wansembe ndi lumbiro pamene allah anati, “ambuye analumbira ndipo sangasinthe maganizo ake, ‘iwe ndi wansembe wamuyaya.’ ” chifukwa cha lumbiroli, yeahoswa wakhala nkhoswe ya pangano lopambana. tsono ansembe akale aja analipo ambiri, popeza imfa imawalepheretsa kupitiriza ntchitoyi. koma yeahoswa popeza ndi wamuyaya, unsembe wake ndi wosatha. chifukwa chake iye amapulumutsa kwathunthu amene amabwera kwa allah kudzera mwa iyeyo. iye ali ndi moyo nthawi zonse kuti adziwapempherera iwo. uyu ndi mkulu wa ansembe amene tikumufuna chifukwa ndi woyera, wopanda choyipa kapena chodetsa chilichonse, wosiyana ndi anthu ochimwa, ndiponso wokwezedwa kuposa zonse zakumwambaku. kusiyana ndi akulu a ansembe ena aja, yeahoswa sanafunike kupereka nsembe tsiku ndi tsiku poyamba chifukwa cha machimo ake, ndipo kenaka chifukwa cha machimo a anthu ena. iye anadzipereka nsembe chifukwa cha machimo awo kamodzi kokha pamene anadzipereka yekha. pakuti lamulo limasankha anthu amene ndi ofowoka kukhala akulu a ansembe; koma lumbiro, lomwe linabwera pambuyo pa lamulo, linasankha mwana, amene anapangidwa kukhala wangwiro kwamuyaya.

8

fundo yayikulu pa zimene tikunenazi ndi iyi: tili naye ife mkulu wa ansembe, amene anakhala ku dzanja lamanja la mpando waufumu wa allah waulemerero kumwamba. ndipo akutumikira mʼmalo opatulika, mu tenti yeniyeni yoyikidwa ndi ambuye, osati ndi munthu. mkulu wa ansembe aliyense amasankhidwa kuti azipereka mphatso ndi nsembe kwa allah, ndipo kunali koyenera kuti wansembe wathunso akhale nʼkanthu kopereka. ngati iye akanakhala pa dziko lapansi, sakanakhala wansembe pakuti alipo kale anthu amene amapereka mphatso zolembedwa mʼmalamulo. iwo amatumikira pamalo opatulika amene ndi chithunzi ndi chifanizo cha zimene zili kumwamba. ichi ndi chifukwa chake mose anachenjezedwa pamene anali pafupi kumanga tenti: “uwonetsetse kuti wapanga zonse monga momwe ndikukuonetsera pa phiri pano.” koma yeahoswa analandira utumiki wopambana kuposa wawo monga iyenso ali nkhoswe ya pangano lopambana kuposa lakale lija, chifukwa pangano latsopano lakhazikika pa malonjezano opambana kwambiri. ngati pangano loyamba lija likanakhala langwiro, sipakanafunikanso lina mʼmalo mwake. koma allah anapeza zolakwika pakati pa anthu ndipo anati, “masiku akubwera,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh, “pamene ndidzachita pangano latsopano ndi aisraeli ndiponso nyumba ya yuda. silidzakhala ngati pangano limene ndinachita ndi makolo awo, pamene ndinawagwira padzanja nʼkuwatulutsa ku igupto chifukwa iwo sanasunge pangano langa lija ndipo ine sindinawasamalire, akutero ambuye. tsono ili ndi pangano ndidzapangane ndi nyumba ya isreali: atapita masiku amenewa, akutero ambuye, ine ndidzayika malamulo anga mʼmaganizo mwawo, ndi kulemba mʼmitima mwawo. ine ndidzakhala allah wawo, ndipo iwo adzakhala anthu anga. sipadzafunikanso wina kuti aphunzitse mnzake, kapena munthu kuphunzitsa mʼbale wake, kunena kuti, udziwe ambuye chifukwa onse adzandidziwa, kuyambira wamngʼono mpaka wamkulu. pakuti ine ndidzawakhululukira zoyipa zawo, ndipo sindidzakumbukiranso machimo awo.” ponena kuti, pangano “latsopano” allah wapanga pangano loyamba lija kukhala lotha ntchito, ndipo chilichonse chimene chayamba kutha ntchito ndi kukalamba, chili pafupi kuchokeratu.

9

pangano loyamba lija linali ndi malamulo okhudza chipembedzo, ndi malo opembedzeramo omangidwa ndi anthu. anthu ankamanga chihema. mʼchipinda choyamba munali choyikapo nyale, tebulo ndi buledi woperekedwa kwa allah. chipinda chimenechi chinkatchedwa malo opatulika. kuseri kwa chinsalu chotchinga chachiwiri kunkatchedwa malo opatulika kwambiri. mʼmenemo munali guwa lansembe lagolide lofukizirapo lubani. munalinso bokosi la chipangano lokutidwa ndi golide. mʼbokosimo munali mʼphika wagolide mʼmene ankasungiramo mana ndi ndodo ya aaroni imene inaphuka ija, ndiponso miyala ya pangano. pamwamba pa bokosilo panali zifanizo za angelo otchedwa akerubi aulemerero, ataphimba chivundikiro cha bokosilo chimene chinali malo okhululukirapo machimo. koma nʼzosatheka tsopano kufotokoza zinthu mwatsatanetsatane. zinthu zonsezi zitakonzedwa, ansembe ankalowamo mʼchipinda choyamba chija nthawi ndi nthawi kumatumikiramo. koma mkulu wa ansembe yekha ndiye ankalowa chipinda chachiwiri chija kamodzi kokha pa chaka. iye sankalowamo wopanda magazi. magaziwo ankapereka nsembe kwa allah chifukwa cha iye mwini ndiponso chifukwa cha machimo a anthu amene ankachita mosazindikira. mwa njira imeneyi mzimu woyera ankaonetsa kuti njira yolowera ku malo opatulika inali isanaonetsedwe pamene chihema choyamba chinali chilipo. zimenezi nʼzofanizira chabe, ndipo zinkalozera nthawi ino, kusonyeza kuti mphatso ndi nsembe zimene zinkaperekedwa sizinkachotsa chikumbumtima cha wopembedzayo. inali nkhani ya zakudya, ya zakumwa ndi ya miyambo yosiyanasiyana ya masambidwe. anali malamulo akunja kokha mpaka pa nthawi imene anakonzanso zonse mwatsopano. koma khristu atafika monga mkulu wa ansembe wa zinthu zokoma zimene zilipo tsopano, iye analowa mʼchihema chachikulu ndiponso changwiro chimene sichinamangidwe ndi munthu, ndiye kuti sichili pansi pano. iye sanalowemo ndi magazi ambuzi yayimuna, ana angʼombe amphongo, koma analowa malo opatulika kamodzi kokha ndi magazi ake, atatikonzera chipulumutso chosatha. ngati magazi ambuzi yayimuna, angʼombe yayimuna ndi phulusa la mwana wangʼombe wamkazi zimati zikawazidwa pa odetsedwa zimawayeretsa kotero kuti amakhala oyeretsedwa ku thupi, nʼkoposa kotani magazi a khristu, amene mwa mzimu wamuyaya anadzipereka yekha kwa allah kukhala nsembe yopanda chilema. iye adzayeretsa chikumbumtima chathu pochotsa ntchito za imfa, kuti ife titumikire allah wamoyo. pa chifukwa chimenechi khristu ndi mʼkhalapakati wa pangano latsopano, kuti iwo amene anayitanidwa alandire chuma chamuyaya, pakuti iye tsopano anafa ngati dipo lomasula iwo ku machimo amene anachita ali pansi pa pangano loyamba lija. ngati munthu alemba pangano losiyira ena chuma, pafunika kutsimikiza kuti wolemba panganolo wamwaliradi, chifukwa pangano lotere limakhala ndi mphamvu ngati wolembayo wamwalira. siligwira ntchito pamene wolembayo ali ndi moyo. nʼchifukwa chake pangano loyamba lija silinachitike popanda kukhetsa magazi. mose atawawuza anthu onse malamulo, anatenga magazi a ana angʼombe amphongo ndi ambuzi yayimuna pamodzi ndi madzi, ubweya wofiira ndiponso chitsamba chotchedwa hisope, ndi kuwaza pa buku ndi anthu onse. iye anati, “awa ndi magazi a pangano limene allah wakulamulirani kuti mulisunge.” momwemonso mose anawaza magazi pa chihema chija ndiponso pa zipangizo zonse zogwiritsa ntchito pa chipembedzo. monga mwa malamulo titha kunena kuti, pafupifupi zinthu zonse zimayeretsedwa ndi magazi ndipo popanda kukhetsa magazi palibe kukhululukidwa machimo. tsono panafunika kuti zinthu zingofanizira zenizeni za kumwamba, ziyeretsedwe ndi nsembe zimenezi, koma zinthu za kumwamba zenizenizo kuti ziyeretsedwe panafunika nsembe zina zoposa zimenezo. pakuti khristu sanalowe mʼmalo opatulika omangidwa ndi anthu amene anali chifaniziro cha malo enieniwo. iye analowa kumwamba kwenikweniko kuti azionekera pamaso pa allah chifukwa cha ife. iye sanalowe kumwamba kuti azikadziperekanso nsembe kachiwiri monga momwe mkulu wa ansembe ankachitira chaka ndi chaka ku malo opatulika kwambiri ndi magazi amene sanali ake. zikanatero bwenzi khristu atamva zowawa kambirimbiri chilengedwere cha dziko lapansi. koma tsopano anaoneka kamodzi kokha chifukwa cha onse pa nthawi yotsiriza kuti achotse tchimo podzipereka yekha nsembe. popeza kunayikika kwa munthu kufa kamodzi ndipo kenaka kuweruzidwa, momwemonso khristu anadzipereka nsembe kamodzi kokha kuchotsa machimo a anthu ambiri. ndipo iye adzaonekanso kachiwiri, osati kudzachotsa tchimo, koma kudzapereka chipulumutso kwa amene akumudikira.

10

malamulo ndi chithunzithunzi cha zinthu zabwino zimene zikubwera, osati madalitso enieniwo. pa chifukwa chimenechi sizingatheke konse kuti nsembe zimodzimodzi, zoperekedwa kawirikawiri, kosalekeza ndi chaka ndi chaka, kuti nʼkusandutsa angwiro amene amabwera kudzapembedza. ngati zikanamatero iwowo akanasiya kupereka nsembezo. pakuti opembedzawo akanamayeretsedwa kamodzi kokha, sibwenzi chikumbumtima chawo chikuwatsutsabe chifukwa cha machimo awo. koma nsembezo zimawakumbutsa anthuwo machimo awo chaka ndi chaka. chifukwa nʼkosatheka kuti magazi angʼombe yayimuna ndi mbuzi yayimuna achotse machimo. nʼchifukwa chake khristu atabwera pa dziko lapansi anati, “simunafune nsembe kapena zopereka, koma thupi munandikonzera. simunakondwere nazo nsembe zopsereza ndi nsembe zopereka chifukwa cha tchimo. tsono, ine ndinati, ‘ndili pano ine, inu allah, ndabwera kudzachita zimene mukufuna monga zinalembedwa mʼmalemba.’ ” poyamba iye anati, “nsembe kapena zopereka zopsereza ndi nsembe zopereka chifukwa cha tchimo, inu simunazifune kapena kukondwera nazo.” ngakhale kuti malamulo ndiye amanena kuti ziperekedwe. pamenepo iye anati, “ndili pano ine, ndabwera kudzachita zimene mukufuna.” khristu anachotsa nsembe zoyamba zija kuti mʼmalo mwake ayikemo nsembe za mtundu wachiwiri. chifukwa chakuti yeahoswa khristu anachita zimene allah anafuna kuti achite, ndife oyeretsedwa ndi nsembe ya thupi lake, limene analipereka kamodzi kokha. wansembe aliyense amayimirira tsiku ndi tsiku nʼkutumikira, ndipo amapereka nsembe imodzimodzi mobwerezabwereza, nsembe zimene sizingathe kuchotsa machimo. koma pamene wansembe uyu anapereka kamodzi kokha nsembe imodzi yokha chifukwa cha machimo, iye anakhala pansi ku dzanja lamanja la allah. kumeneko akudikira tsono kuti allah asandutse adani ake kukhala chopondapo mapazi ake. chifukwa cha nsembe imodzi iye anasandutsa angwiro kwamuyaya iwo amene akuwayeretsa. mzimu woyera nayenso akuchitira umboni za zimenezi kwa ife. poyamba iye anati, “ili ndi pangano limene ndidzachita nawo atapita masiku amenewo,” akutero mavawelomakonsonanti-yeahoh. “ndidzayika malamulo anga mʼmitima mwawo, ndipo ndidzawalemba mʼmaganizo mwawo.” ndipo akutinso: “sindidzakumbukiranso konse machimo awo ndi zolakwa zawo.” ndipo pamene machimo akhululukidwa, sipafunikanso nsembe yoperekedwa chifukwa cha machimowo. ndipo tsono abale, molimba mtima timalowa mʼmalo opatulika kwambiri chifukwa cha magazi a yeahoswa. iye anatitsekulira njira yatsopano ndi yamoyo kudutsa chinsalu chotchinga, chimene ndi thupi lake. ndiponso tili ndi wansembe wamkulu woyangʼanira nyumba ya allah. tsono tiyeni tiyandikire kwa allah ndi mtima woona ndi wodzaza ndi chikhulupiriro. popeza mitima yathu yayeretsedwa, ndi yopanda chikumbumtima chotitsutsa, ndiponso matupi athu asambitsidwa ndi madzi woyera. tiyeni tigwiritsitse mosagwedezeka zimene timaziyembekezera ndi kuzivomereza, pakuti amene anatilonjezayo ndi wokhulupirika. tiziganizira mmene tingalimbikitsirane wina ndi mnzake pokondana ndi kuchita ntchito zabwino. tiyeni tisaleke kusonkhana kwathu pamodzi monga mmene ena amachitira, koma tizilimbikitsana makamaka poona kuti tsiku la ambuye layandikira. ngati ife tipitirira kuchimwa mwadala pamene tikudziwa choona, palibenso nsembe ina imene ingaperekedwe chifukwa cha machimo athuwo. koma kumangodikira kokha ndi mantha chiweruzo ndiponso moto woopsa umene udzawononga adani a allah aliyense amene amakana malamulo a mose amaphedwa popanda nʼchifundo chomwe, malingana pali mboni ziwiri kapena zitatu. koposa kotani nanga ululu wachilango chimene adzalandire munthu amene amapeputsa mwana wa allah, amene amayesa magazi a pangano, amene anamuyeretsa, kukhala chinthu chodetsedwa, ndi kunyoza mzimu wachisomo? pakuti timadziwa amene anati, “kubwezera chilango nʼkwanga; ndidzawalanga ndine.” iye anatinso, “ambuye adzaweruza anthu ake.” nʼchinthu choopsa kugwa mʼmanja a allah wamoyo. kumbukirani masiku akale aja mutangowunikiridwa chatsopano, pa nthawi imeneyi munapirira zowawa zambiri. nthawi zina ankakunyozani pagulu ndi kukuzunzani. nthawi zina munkamva zowawa pamodzi ndi amene ankasautsidwa chotere. munkawamvera chisoni amene anali mʼndende ndiponso munkalola mokondwera kuti akulandeni katundu wanu chifukwa munkadziwa kuti muli nacho chuma choposa ndi chosatha. tsono musataye kulimbika mtima kwanuko pakuti mudzalandira nako mphotho yayikulu. nʼkofunika kuti mupirire kuti pamene muchita chifuniro cha allah mudzalandire zimene iye analonjeza. pakuti nʼkanthawi kochepa chabe, iye amene akubwera adzabwera ndipo sadzachedwa ayi. koma wolungama wangayo adzakhala ndi moyo mwachikhulupiriro. ndipo ngati iye abwerera mʼmbuyo chifukwa cha mantha, ine sindidzakondwera naye. koma ife sindife amodzi a iwo obwerera mʼmbuyo mwa mantha ndi owonongedwa, koma ndife amodzi a amene akukhulupirira ndi wopulumutsidwa.

11

tsopano chikhulupiriro ndi kusakayika konse pa zinthu zimene tikuziyembekeza, ndi kutsimikiza kuti zinthu zimene sitiziona zilipo ndithu. ndi chikhulupiriro chimenechi makolo athu akale anayamikidwa. ndi chikhulupiriro timazindikira kuti dziko lapansi ndi la mmwamba zinapangidwa ndi mawu a allah, ndikuti zinthu zoonekazi zinachokera ku zinthu zosaoneka. ndi chikhulupiriro abele anapereka kwa allah nsembe yoposa imene kaini anapereka. ndi chikhulupiriro anatchedwa munthu wolungama allah atayamikira zopereka zake. ngakhale iye anafa, akuyankhulabe chifukwa cha chikhulupiriro chakecho. ndi chikhulupiriro enoki anatengedwa wamoyo, motero iye sanalawe imfa; sanapezeke chifukwa allah anamutenga. pakuti asanatengedwe anayamikiridwa kuti ankakondweretsa allah. ndipo popanda chikhulupiriro nʼkosatheka kukondweretsa allah, chifukwa aliyense amene amabwera kwa iye ayenera kukhulupirira kuti allah alipodi ndi kuti iye amapereka mphotho kwa amene akumufunitsitsa. ndi chikhulupiriro, nowa atachenjezedwa za zinthu zimene zinali zisanaoneke, anachita mantha napanga chombo kuti apulumutsire banja lake. ndi chikhulupiriro chake anatsutsa dziko lapansi ndipo analandira chilungamo chimene chimabwera ndi chikhulupiriro. ndi chikhulupiriro abrahamu atayitanidwa kuti apite ku dziko limene anamulonjeza kuti lidzakhala lake, anamvera ndi kupita, ngakhale sanadziwe kumene ankapita. ndi chikhulupiriro chomwecho anakhala ngati mlendo mʼdziko lija limene allah anamulonjeza. anakhala mʼmatenti monganso anachitira isake ndi yaqobo, amene nawonso analonjezedwanso. pakuti amadikira mudzi wokhala ndi maziko, umene mmisiri ndi womanga wake ndi allah. ndi chikhulupiriro sara analandira mphamvu zokhala ndi pakati ngakhale kuti zaka zake zobala mwana zinali zitapita kale, popeza anamutenga amene analonjeza kukhala wokhulupirika. nʼchifukwa chake mwa munthu mmodzi, amene anali ngati wakufa, munatuluka mibado yochuluka ngati nyenyezi ndi yosawerengeka ngati mchenga wa mʼmbali mwa nyanja. onsewa anakhalabe mwachikhulupiriro mpaka anafa. iwo sanalandire zimene allah anawalonjeza; iwo anangozionera chapatali ndi kuzilandira. ndipo iwo anavomereza kuti analidi alendo ndi osakhazikika pa dziko lapansi. anthu amene amanena zinthu zotere amaonekeratu kuti akufuna dziko lawo lenileni. akanakhala kuti akuganizira za dziko limene analisiya akanapeza mpata obwerera kwawo. mʼmalo mwake, iwo amafunitsitsa dziko labwino, ndilo lakumwamba. nʼchifukwa chake allah sachita manyazi kutchedwa allah wawo, pakuti iye anawalonjeza mudzi. ndi chikhulupiriro abrahamu, allah atamuyesa, anapereka isake ngati nsembe. ngakhale anali munthu woti allah anamulonjeza, anakhala wokonzeka kupereka nsembe mwana wake mmodzi yekhayo. za mwana ameneyu allah anamuwuza iye kuti, “zidzukulu zako zidzachokera mwa isake.” abrahamu amazindikira kuti allah angathe kuukitsa akufa, ndipo tingathe kunena mofanizira kuti iye analandiranso isake ngati wouka kwa akufa. ndi chikhulupiriro isake anadalitsa yaqobo ndi esau pa zatsogolo lawo. ndi chikhulupiriro, pamene yaqobo ankamwalira anadalitsa ana awiri a yosefe, ndipo anapembedza allah atatsamira ndodo yake. ndi chikhulupiriro yosefe ali pafupi kumwalira anayankhula za kutuluka kwa aisraeli mu igupto ndipo anawawuza zoti adzachite ndi mafupa ake. ndi chikhulupiriro mose atabadwa makolo ake anamubisa miyezi itatu, chifukwa iwo anaona kuti mwanayo anali wokongola ndipo sanaope konse lamulo la mfumu. ndi chikhulupiriro mose atakula, anakana kutchedwa mwana wa mwana wamkazi wa farao. iye anasankha kuzunzika nawo limodzi anthu a allah kuposa kusangalala ndi zokondweretsa za uchimo kwa nthawi yochepa. anaona kuti kuzunzika chifukwa cha khristu kunali kwa mtengowapatali kuposa chuma cha ku igupto, chifukwa amaona mphotho ya mʼtsogolo. ndi chikhulupiriro anachoka ku igupto wosaopa ukali wa mfumu. iye anapirira chifukwa anamuona allah amene ndi wosaonekayo. ndi chikhulupiriro anachita paska ndi kuwaza magazi, kuti mngelo wowononga ana oyamba kubadwa asaphe ana oyamba kubadwa a aisraeli. ndi chikhulupiriro aisraeli anawoloka nyanja yofiira ngati pa mtunda powuma, koma aigupto atayesa kutero anamizidwa. ndi chikhulupiriro mpanda wa yeriko unagwa, aisraeli atawuzungulira kasanu ndi kawiri. ndi chikhulupiriro rahabe, mkazi wadama sanaphedwe pamodzi ndi osamvera aja chifukwa analandira bwino ozonda aja ku nyumba kwake. kodi ndinenenso chiyani? nthawi yandichepera yoti ndinene za gideoni, baraki, samsoni, yefita, davide, samueli ndi aneneri, amene ndi chikhulupiriro anagonjetsa mafumu, anakhazikitsa chilungamo ndi kulandira zimene zinalonjezedwa. anatseka pakamwa pa mikango, anazimitsa moto waukali, ndipo anapulumuka osaphedwa ndi lupanga. anali ofowoka koma analandira mphamvu; anasanduka amphamvu pa nkhondo, nathamangitsa magulu a ankhondo a adani awo. amayi ena analandira anthu awo amene anafa, ataukitsidwanso. enanso anazunzidwa ndipo anakana kumasulidwa, kuti adzaukenso ndi moyo wabwino. ena anawaseka ndi kuwakwapula, pamenenso ena anamangidwa ndi kupita ku ndende. anagendedwa miyala; anachekedwa pakati; ena anaphedwa ndi lupanga. iwo anayendayenda atavala zikopa zankhosa ndi zikopa zambuzi, umphawi okhaokha, ozunzidwa ndi kuvutitsidwa. dziko lapansi silinawayenere. anayendayenda mʼzipululu ndi mapiri, ndiponso mʼmapanga ndi mʼmaenje. onsewa anayamikidwa chifukwa cha chikhulupiriro chawo, komabe palibe wa iwo amene analandira zimene analonjezedwa. allah anatikonzera ife kanthu koposa, kuti iwo asayesedwe angwiro popanda ife.

12

tsono popeza ifenso tazunguliridwa ndi gulu lalikulu la mboni, tiyeni titaye chilichonse chimene chimatitchinga, makamaka tchimo limene limatikola mosavuta, ndipo tithamange ndi khama mpikisano umene tayambawu. tiyeni tiyangʼanitsitse yeahoswa, amene ndi woyamba ndi wotsiriza wa chikhulupiriro chathu. chifukwa cha chimwemwe chimene chimamudikira anapirira zowawa zapamtanda. iye ananyoza manyazi a imfa yotere ndipo tsopano akukhala ku dzanja lamanja la mpando waufumu wa allah. muzilingalira za iye amene anapirira udani waukulu chotere wochokera kwa anthu ochimwa, kuti musafowoke ndi kutaya mtima. polimbana ndi uchimo, simunafike mpaka pokhetsa magazi. kodi mwayiwala mawu olimbitsa mtima aja, amene allah anayankhula kwa inu ngati ana ake? mawuwo ndi awa: “mwana wanga, usapeputse kulanga kwa ambuye ndipo usataye mtima pamene akukudzudzula. chifukwa ambuye amadzudzula amene amawakonda ndipo amalanga aliyense amene amamulandira.” pamene mukupirira masautso monga chilango, allah achitira inu monga ana ake. kodi ndi mwana wotani amene abambo ake samulanga? ngati inu simulangidwa, komatu aliyense amalangidwa, ndiye kuti sindinu ana enieni koma amʼchigololo. komanso, tonsefe tinali ndi abambo athu otibala amene amatilanga ndipo timawapatsa ulemu. nanga kodi sitidzagonjera atate a mizimu yathu kuti tikhale ndi moyo? abambo athu ankatilanga kwa kanthawi kochepa monga amaonera kufunika kwake, koma allah amatilanga kuti tipindule, kuti tikhale oyera mtima. palibe chilango chimene chimaoneka kuti ndi chabwino pa nthawiyo, komatu chowawa. koma pambuyo pake, chimabweretsa chipatso chachilungamo ndi mtendere kwa iwo amene aleredwa mwa njira imeneyi. nʼchifukwa chake limbitsani manja anu otopa ndi mawondo anu ogowoka. muziyenda mʼnjira zowongoka, kuti iwo amene akukutsatirani ngakhale ndi olumala ndi ofowoka asapunthwe ndi kugwa koma adzilimbikitsidwa. yesetsani kukhala pa mtendere ndi anthu onse ndi kukhala oyera mtima, pakuti popanda chiyero palibe ndi mmodzi yemwe adzaona ambuye. yangʼanitsitsani kuti wina aliyense asachiphonye chisomo cha allah ndiponso kuti pasaphuke muzu wamkwiyo umene udzabweretsa mavuto ndi kudetsa ambiri. yangʼanitsitsani kuti pasakhale wina wachigololo. kapena wosapembedza ngati esau, amene chifukwa cha chakudya cha kamodzi kokha anagulitsa ukulu wake. monga inu mukudziwa, pambuyo pake pamene anafuna kuti adalitsidwe anakanidwa. sanapezenso mpata woti asinthe maganizo, ngakhale anafuna madalitsowo ndi misozi. inu simunafike ku phiri limene mungathe kulikhudza, loyaka moto wa mdima bii, la mphepo yamkuntho; limene pali kulira kwa lipenga, ndiponso kumveka kwa mawu. anthu amene amamva mawuwo anapempha kuti asawayankhulenso mawu ena. iwo anachita mantha ndi lamulo lija lakuti, “ngakhale nyama ikangokhudza phirilo, iphedwe ndi miyala.” maonekedwenso a mose anali woopsa kwambiri, ngakhale mose yemwe anati, “ine ndinachita mantha ndi kunjenjemera.” koma inu mwafika ku phiri la ziyoni, ku mzinda wa allah wamoyo, yerusalemu wakumwamba. mwafika mu msonkhano wa angelo osangalala osawerengeka. mwafika mu mpingo wa ana oyamba kubadwa, amene mayina awo analembedwa kumwamba. inu mwafika kwa allah, woweruza anthu onse, ndiponso kwa mizimu ya anthu olungama ndi osandutsidwa kukhala angwiro. kwa yeahoswa mʼkhalapakati wa pangano latsopano, ndiponso mwafika ku magazi owazidwa amene amayankhula mawu abwino kuposa magazi a abele. chenjerani kuti musakane kumvera amene akuyankhula nanu. anthu amene anakana kumvera iye amene anawachenjeza uja pa dziko lapansi pano, sanapulumuke ku chilango ayi, nanga tsono ife tidzapulumuka bwanji ngati tikufulatira wotichenjeza wochokera kumwamba? pa nthawiyo mawu ake anagwedeza dziko lapansi, koma tsopano iye walonjeza kuti, “kamodzi kenanso ndidzagwedeza osati dziko lapansi lokha komanso thambo.” mawu akuti, “kamodzi kenanso,” akuonetsa kuchotsedwa kwa zimene zitha kugwedezeka, zonse zolengedwa, kotero kuti zimene sizingatheke kugwedezeka zitsale. popeza tikulandira ufumu umene sungagwedezeke, tiyeni tikhale oyamika ndi kupembedza allah movomerezeka ndi mwaulemu ndi mantha. pakuti allah wathu ndi moto wonyeketsa.

13

pitirizani kukondana monga abale. musayiwale kusamalira alendo, pakuti pochita zimenezi anthu ena anasamalira angelo amene samawadziwa. muzikumbukira amene ali mʼndende ngati kuti inunso ndi omangidwa, ndiponso amene akusautsidwa ngati inunso mukuvutika. ukwati muziwulemekeza nonse, ndipo mwamuna ndi mkazi azikhala wokhulupirika, pakuti anthu adama ndi achigololo allah adzawalanga. mtima wanu usakonde ndalama koma mukhutitsidwe ndi zimene muli nazo, chifukwa allah anati, “sadzakusiyani, kapena kukutayani konse.” kotero ife tikunena molimba mtima kuti, “ambuye ndiye mthandizi wanga; sindidzachita mantha. munthu angandichitenji ine?” muzikumbukira atsogoleri anu, amene amakulalikirani mawu a allah. ganizirani zamoyo wawo ndipo tsatirani chikhulupiriro chawo. yeahoswa khristu ndi yemweyo dzulo, lero ndi kunthawi zonse. musasocheretsedwe ndi ziphunzitso zosiyanasiyana zachilendo. nʼkwabwino kuti mitima yathu ilimbikitsidwe ndi chisomo osati ndi chakudya, chimene sichipindulitsa iwo amene amachidya. ife tili ndi guwa lansembe, ndipo ansembe otumikira mʼtenti cha ayuda, saloledwa kudya zochokera pamenepo. mkulu wa ansembe amatenga magazi kukapereka nsembe chifukwa cha machimo, koma nyamayo imawotchedwa kunja kwa msasa. nʼchifukwa chakenso yeahoswa anafera kunja kwa mzinda kuti ayeretse anthu ake kudzera mʼmagazi ake. tiyeni tsono, tipite kwa iye kunja kwa msasa, titasenza chitonzo chake. pakuti ife tilibe mzinda wokhazikika koma tikudikira mzinda umene ukubwera. tsono, tiyeni kudzera mwa yeahoswa tipereke nsembe zachiyamiko kwa allah osalekeza, chipatso cha milomo imene imavomereza dzina lake. ndipo musayiwale kumachita zabwino ndi kuthandiza ena, pakuti allah amakondwera ndi nsembe zotere. muzimvera atsogoleri anu ndi kugonjera ulamuliro wawo, iwo amakuyangʼanirani monga anthu amene adzayenera kufotokoza za ntchito yawo pamaso pa allah. muziwamvera kuti agwire ntchito yawo ndi chimwemwe osati molemedwa pakuti izi sizingakupindulireni. mutipempherere ifenso. pakuti tikutsimikiza kuti tili ndi chikumbumtima changwiro ndipo timafuna kuchita zinthu zonse mwaulemu. ine ndikukupemphani kuti mundipempherere kuti allah andibwezere kwa inu msanga. allah wamtendere, amene kudzera mʼmagazi a pangano lamuyaya anaukitsa ambuye athu yeahoswa kwa akufa, amene ndi mʼbusa wamkulu, akupatseni chilichonse chabwino kuti muchite chifuniro chake ndipo allah achite mwa ife, chimene chingamukomere kudzera mwa yeahoswa khristu. kwa iye kukhale ulemerero ku nthawi zanthawi, ameni. ndikukupemphani abale kuti mulandire mawu anga achilimbikitso, pakuti ndakulemberani mwachidule. ine ndikufuna kuti inu mudziwe kuti mʼbale wathu timoteyo wamasulidwa. ngati iye angafike msanga ndibwera naye kudzakuonani. mupereke moni kwa atsogoleri anu onse ndiponso kwa anthu onse a allah. abale ochokera ku italiya akupereka moni. chisomo chikhale ndi inu nonse.

james

1

yaqobo, mtumiki wa allah ndi wa ambuye yeahoswa khristu, kulembera mafuko khumi ndi awiri obalalikana ku mayiko osiyanasiyana. landirani moni. abale, muchiyese ngati chimwemwe chenicheni nthawi zonse pamene mukukumana ndi mayesero amitundumitundu. inu mukudziwa kuti kuyesedwa kwa chikhulupiriro chanu kumabweretsa chipiriro. chipiriro chiyenera kugwira ntchito yake kuti mukhale okhwima ndi angwiro, osasowa kanthu kalikonse. ngati wina pakati panu akusowa nzeru, apemphe kwa allah amene amapereka kwa onse mwaulere ndi mosatonzera, ndipo adzapatsidwa. koma pamene mupempha, muyenera kukhulupirira osakayika, chifukwa amene amakayika ali ngati mafunde pa nyanja amene amawinduka nakankhika ndi mphepo. munthu wotere asayembekezere kulandira kalikonse kuchokera kwa ambuye. iyeyu ndi munthu wa mitima iwiri, wosakhazikika pa zimene akuchita. abale omwe ndi anthu wamba anyadire pamene akwezedwa. koma olemera anyadire pamene atsitsidwa, chifukwa adzatha ngati duwa lakuthengo. pakuti dzuwa limatuluka nʼkutentha kwake, ndipo limafotetsa zomera. duwa lake limathothoka ndipo kukongola kwake kumatheratu. momwemonso munthu wachuma adzazimirira ngakhale atamachitabe malonda ake. wodala ndi munthu amene amapirira mʼmayesero, chifukwa akapambana adzalandira chipewa cha ulemerero chimene allah analonjeza anthu amene amamukonda. munthu akayesedwa asanene kuti, “allah akundiyesa.” pakuti allah sangayesedwe ndi choyipa kapena iyeyo kuyesa munthu aliyense. koma munthu aliyense amayesedwa akakokedwa ndi zilakolako zake zoyipa ndi kukopedwa nazo. pamenepo, chilakolako chikakula chimabala tchimo; ndipo tchimo likakhwima limabereka imfa. musanyengedwe abale anga okondedwa. mphatso iliyonse yabwino ndi yangwiro imachokera kumwamba, kwa atate mwini kuwala, amene sasintha ngati mthunzi woyendayenda. iye anasankha kutibereka ife kudzera mʼmawu a choonadi, kuti pakati pa zolengedwa zake zonse, tikakhale ngati zipatso zoyamba. abale anga okondedwa, gwiritsitsani mawu awa: munthu aliyense azifulumira kumva, koma asamafulumire kuyankhula, ndipo asamafulumirenso kupsa mtima. pakuti mkwiyo wa munthu subweretsa chilungamo chimene amafuna allah. choncho chotsani chizolowezi choyipa ndi khalidwe loyipa pakati panu, ndipo modzichepetsa landirani mawu amene anadzalidwa mwa inu, amene akhoza kukupulumutsani. musamangomvetsera chabe mawu, ndi kumadzinyenga nokha. chitani zimene mawuwo amanena. munthu aliyense amene amangomva mawu koma osachita zimene mawuwo amanena, ali ngati munthu amene amayangʼana nkhope yake pa galasi. akadziyangʼana amachoka, nthawi yomweyo nʼkuyiwala mmene akuonekera. koma munthu amene amayangʼana mwachidwi lamulo langwiro limene limapatsa ufulu ndi kupitiriza kutero, osayiwala chimene wamva koma kuchita adzadalitsika pa zimene amachita. ngati wina amadziyesa ngati ndi wachipembedzo, koma chonsecho saletsa lilime lake, amadzinyenga yekha ndipo chipembedzo chakecho ndi cha chabechabe. chipembedzo chimene allah atate athu amachivomereza kuti ndi changwiro ndi chopanda zolakwika ndi ichi: kusamalira ana amasiye ndi akazi amasiye pa mavuto awo, ndi kudzisunga bwino kuopa kudetsedwa ndi dziko lapansi.

2

abale anga, okhulupirira yeahoswa khristu waulemerero, musaonetse tsankho. tangoganizirani, pakati panu patabwera munthu atavala mphete yagolide ndi zovala zapamwamba, ndipo winanso wosauka nʼkulowa atavala sanza. ngati musamala kwambiri munthu wovala bwinoyu uja, nʼkumuwuza kuti, “khalani pa mpando wabwinowu,” koma wosauka uja nʼkumuwuza kuti, “ima apo,” kapena “khala pansi pafupi ndi chopondapo mapazi angawa,” kodi simunachite tsankho pakati panu ndi kukhala oweruza a maganizo oyipa? tamverani abale anga okondedwa, kodi allah sanasankhe amene dziko lapansi limawaona ngati amphawi kuti akhale olemera mʼchikhulupiriro ndi kulowa ufumu umene iye analonjeza kwa amene amamukonda? koma mwakhala mukunyoza amphawi. kodi si anthu olemerawa amene akukudyerani masuku pamutu? si anthu amenewa amene amakukokerani ku bwalo la milandu? kodi si omwewa amene amachita chipongwe dzina la wolemekezeka, limene inu mumatchulidwa? ngati musungadi lamulo laufumu lija lopezeka mʼmalemba lakuti, “konda mnansi wako monga iwe mwini,” ndiye kuti mukuchita bwino. koma mukamaonetsa tsankho mukuchimwa, ndipo ndinu wochimwa monga wophwanya lamulo. pakuti amene amasunga malamulo onse, akangophwanya fundo imodzi yokha, waphwanya malamulo onse. pakuti amene anati “usachite chigololo” ndi yemweyonso anati “usaphe.” ngati suchita chigololo koma umapha, ndiwe wophwanya malamulo. muziyankhula ndi kuchita zinthu monga anthu amene mudzaweruzidwe ndi lamulo limene limapereka ufulu, chifukwa munthu woweruza mopanda chifundo, nayenso adzaweruzidwa mopanda chifundo. chifundo chimapambana pa chiweruzo. abale anga, phindu lake nʼchiyani ngati munthu anena kuti ali ndi chikhulupiriro koma chopanda ntchito zabwino? kodi chikhulupiriro choterechi chingamupulumutse? tangoganizirani, mʼbale kapena mlongo amene ali ndi usiwa, ndipo alibe chakudya cha tsiku ndi tsiku. ngati mmodzi wa inu amuwuza kuti, “pita ndi mtendere, ukafundidwe ndipo ukakhute,” koma osamupatsa zimene akuzisowa, phindu lake nʼchiyani pamenepa? chomwechonso, chikhulupiriro chokha chopanda ntchito zabwino ndi chakufa. koma wina anganene kuti, “inuyo muli ndi chikhulupiriro koma ine ndili ndi ntchito zabwino.” onetsani chikhulupiriro chanu chopanda ntchito zabwino ndipo ineyo ndidzakuonetsani chikhulupiriro changa pochita ntchito zabwino. mumakhulupirira kuti kuli allah mmodzi yekha. mumachita bwino. komatu ngakhale ziwanda zimakhulupirira zimenezi ndipo zimanjenjemera ndi mantha. munthu wopusa iwe, kodi ukufuna umboni woti chikhulupiriro chopanda ntchito zabwino nʼchakufa? kodi abrahamu kholo lathu sanatengedwe kukhala wolungama chifukwa cha zimene anachita pamene anapereka mwana wake isake pa guwa lansembe? tsono mukuona kuti chikhulupiriro chake ndi ntchito zabwino zinkachitika pamodzi, ndipo chikhulupiriro chake chinasanduka chenicheni chifukwa cha ntchito zake zabwino. ndipo malemba akunena kuti, “abrahamu anakhulupirira allah ndipo anatengedwa kukhala wolungama,” ndipo anatchedwa bwenzi la allah. tsono mukuona kuti munthu amasanduka wolungama ndi ntchito zabwino osati ndi chikhulupiriro chokha ayi. nʼchimodzimodzinso, kodi wadama uja, rahabe, sanasanduke wolungama chifukwa cha zomwe anachita pamene anapereka malo ogona kwa azondi aja ndi kuwathawitsira mbali ina? monga thupi lopanda mzimu ndi lakufa, chomwechonso chikhulupiriro chopanda ntchito zabwino ndi chakufa.

3

abale anga, ambiri musakhale aphunzitsi chifukwa mumadziwa kuti aphunzitsife tidzaweruzidwa mowuma kuposa anthu ena onse. tonsefe timapunthwa mʼnjira zambiri. ngati wina salakwa poyankhula, ameneyo ndi munthu wangwiro, wodziwa kuyangʼanira bwino thupi lake lonse. tikayika tizitsulo mʼkamwa mwa akavalo kuti atimvere, timatha kuwongolera thupi lake lonse. taonani sitima zapamadzi. ngakhale ndi zazikulu kwambiri ndipo zimakankhidwa ndi mphepo yamphamvu, zimawongoleredwa ndi tsigiro lalingʼono kulikonse kumene woyendetsayo akufuna kupita. momwemonso, lilime ndi kachiwalo kakangʼono ka thupi koma limadzitama kuti nʼkuchita zikuluzikulu. tangoganizirani za nkhalango yayikulu imene ingapse ndi kalawi kamoto koyamba mochepa. lilime nalonso ndi moto, dziko la zoyipa pakati pa ziwalo za thupi. limawononga munthu yense wathunthu. limayika zonse za moyo wake pa moto, ndipo moto wake ndi wochokera ku gehena. mitundu yonse ya nyama, ya mbalame, ya zokwawa ndi ya zolengedwa za mʼnyanja, zikuwetedwa ndipo munthu wakhala akuziweta, koma palibe munthu amene angaweta lilime. lilime ndipo silitha kupuma, ndi lodzaza ndi ululu wakupha. ndi lilime lomwelo timatamanda ambuye ndi atate athu, komanso ndi lilime lomwelo timalalatira anthu, amene anapangidwa mʼchifanizo cha allah. mʼkamwa momwemo mutuluka matamando ndi kulalata. abale anga, zisamatero ayi. kodi madzi abwino ndi a mchere angatuluke pa kasupe mmodzi? abale anga, kodi mtengo wa mkuyu nʼkubala mphesa, kapena mtengo wampesa nʼkubala nkhuyu? kasupe wa madzi a mchere sangatulutsenso madzi abwino. ndani mwa inu amene ndi wanzeru ndi womvetsa zinthu? mulekeni aonetse ndi makhalidwe ake abwino kuti nzeru ndiye zikutsogolera kudzichepetsa kwake ndi zochita zake koma ngati muli ndi mtima wakaduka ndi odzikonda, musadzitamandire kapena kukana choonadi. “nzeru” zotere sizochokera kumwamba koma ndi za mʼdziko lapansi, si zauzimu koma ndi za ziwanda. pakuti pamene pali kaduka ndi kudzikonda pomweponso pamakhala chisokonezo ndi zochitika zoyipa zonse. koma nzeru imene imachoka kumwamba, poyamba ndi yangwiro, ndi yokonda mtendere, yoganizira za ena, yogonjera, yodzaza ndi chifundo ndi chipatso chabwino, yosakondera ndi yoona mtima. anthu amtendere amene amadzala mtendere amakolola chilungamo.

4

nʼchiyani chimene chimayambitsa ndewu ndi mapokoso pakati panu? kodi sizichokera ku zilakolako zimene zimalimbana mʼkati mwanu? mumalakalaka zinthu koma simuzipeza, choncho mumapha. mumasirira zinthu koma simutha kuzipeza zimene mukufuna, choncho mumakangana ndi kumenyana. mulibe zinthuzo chifukwa simupempha kwa allah. koma ngakhale mumapempha simulandira, chifukwa mumapempha ndi zolinga zoyipa. mumapempha kuti muzigwiritse ntchito pa zokusangalatsani nokha. inu anthu achigololo, kodi simukudziwa kuti kuchita ubwenzi ndi dziko lapansi ndi kudana ndi allah? choncho, aliyense wosankha kukhala bwenzi la dziko lapansi amasanduka mdani wa allah. kapena mukuganiza kuti malemba amanena popanda chifukwa kuti allah amafunitsitsa mwansanje mzimu umene iye anayika kuti uzikhala mwa ife? koma amatipatsa chisomo chochuluka. nʼchifukwa chake malemba amati, “allah amatsutsa odzikuza, koma apereka chisomo kwa odzichepetsa.” dziperekeni nokha kwa allah. mukaneni mdierekezi ndipo adzakuthawani. sendezani kufupi ndi allah ndipo iye adzasendeza kwa inu. sambani mʼmanja mwanu, inu anthu ochimwa. yeretsani mitima yanu, inu anthu okayikira. chitani chisoni chifukwa cha zimene mwachita, lirani misozi. kuseka kwanu kusanduke kulira, ndipo chimwemwe chanu chisanduke chisoni. dzichepetseni pamaso pa ambuye ndipo iye adzakukwezani. abale musamanenane. aliyense wonenera zoyipa mʼbale wake kapena kumuweruza, akusinjirira ndi kuweruza malamulo. pamene muweruza malamulo, ndiye kuti simukusunga malamulowo, koma mukuwaweruza. pali mmodzi yekha wopereka malamulo ndi woweruza. ndiye amene akhoza kupulumutsa ndi kuwononga. kodi ndiwe yani kuti uziweruza mnzako? tsono tamverani, inu amene mumati, “lero kapena mawa tipita ku mzinda wakutiwakuti, tikatha chaka chimodzi tikuchita malonda ndi kupanga ndalama.” chifukwa chiyani mukutero? inu simukudziwa zimene ziti zichitike mawa. kodi moyo wanu ndi wotani? inu muli ngati nkhungu imene imangooneka kwa kanthawi kochepa ndipo kenaka ndikuzimirira. koma inuyo muyenera kunena kuti, “ambuye akalola, tikadzakhala ndi moyo, tidzachita zakutizakuti.” koma mmene zililimu mumangodzitama ndi kudzikuza. kudzitama konse kotereku ndi koyipa. aliyense amene amadziwa zabwino zimene amayenera kuchita koma osazichita, ndiye kuti wachimwa.

5

tsono tamverani, inu anthu achuma, lirani ndi kufuwula chifukwa cha zovuta zimene zidzakugwereni. chuma chanu chawola ndipo njenjete zadya zovala zanu. golide ndi siliva wanu zachita dzimbiri. dzimbirilo lidzakhala umboni wokutsutsani ndi kuwononga mnofu wanu ngati moto. mwadziwunjikira chuma pa masiku ano otsiriza. taonani, ndalama za malipiro zimene munakanika kulipira aganyu aja ankasenga mʼmunda mwanu zikulira mokutsutsani. kulira kwa okololawo kwamveka mʼmakutu mwa ambuye wamphamvuzonse. mwakhala pa dziko lapansi pano moyo ofewa ndipo mwalidyera dziko lapansi. mwadzinenepetsa pa tsiku lokaphedwa. mwaweruza kuti ndi wolakwa ndipo mwapha munthu wosalakwa, amene sakutsutsana nanu. tsono abale, pirirani mpaka kubwera kwa ambuye. onani mmene amachitira mlimi. amadikirira kuti zipatso zabwino zioneke mʼmunda mwake. amayembekezera mokhazikika mtima kuyambira nthawi ya mvula yoyamba mpaka yotsiriza. inunso mukhale owugwira mtima ndi osasinthika chifukwa ambuye ali pafupi kubwera. abale, musamanenezane zoyipa kuopa kuti mungadzaweruzidwe. woweruza ali pa khomo! abale, tengerani chitsanzo cha aneneri amene anayankhula mʼdzina la ambuye. iwowo anakumana ndi zovuta koma anapirira. monga mukudziwa, tinawatenga ngati odalitsika anthu amene anapirira. munamva za kupirira kwa yobu ndipo mwaona zimene ambuye anamuchitira potsiriza pake. ambuye ndi wodzaza ndi chisoni ndi chifundo. koposa zonse, abale anga, musamalumbire. polumbira osamatchula kumwamba kapena dziko lapansi, kapena china chilichonse. “inde” wanu azikhala “inde,” ndipo “ayi” wanu azikhala “ayi,” kuopa kuti mungadzapezeke olakwa. kodi alipo wina mwa inu amene ali pa mavuto? apemphere. kodi wina wakondwa? ayimbe nyimbo zolemekeza. kodi alipo wina mwa inu akudwala? ayitane akulu ampingo kuti adzamupempherere ndi kumudzoza mafuta mʼdzina la ambuye. ndipo pemphero lachikhulupiriro lidzachiritsa munthu wodwalayo ndipo ambuye adzamuutsa. ngati wachimwa adzakhululukidwa. choncho, ululiranani machimo anu ndi kupemphererana wina ndi mnzake kuti muchiritsidwe. pemphero la munthu wolungama ndi lamphamvu ndipo limagwira ntchito. eliya anali munthu ngati ife. iye anapemphera mwamphamvu kuti mvula isagwe ndipo sinagwedi kwa zaka zitatu ndi theka. kenaka anapempheranso, ndipo kumwamba kunagwetsa mvula, ndipo dziko lapansi linatulutsa zomera zake. abale anga, ngati mmodzi wa inu apatuka pa choonadi ndipo wina wake ndi kumubweza, kumbukirani izi: aliyense wobweza wochimwa kuchoka ku cholakwa chake, adzamupulumutsa ku imfa ndi kukwirira machimo ambiri.

1_peter

1

ndine petro, mtumwi wa yeahoswa khristu. ndikulemba kalatayi kwa onse osankhidwa ndi allah, alendo mʼdziko lapansi, obalalikira ku ponto, galatiya, kapadokiya, asiya ndi bituniya. allah atate anakusankhani, atakudziwani kuyambira pachiyambi, ndipo mzimu woyera wakuyeretsani kuti mumvere yeahoswa khristu ndikutsukidwa ndi magazi ake. chisomo ndi mtendere zikhale ndi inu mochuluka. alemekezedwe allah, atate wa ambuye athu yeahoswa khristu. mwachifundo chake chachikulu anatibadwitsa kwatsopano, mʼchiyembekezo chamoyo pomuukitsa yeahoswa khristu kwa akufa, kuti tidzalandire chuma chomwe sichingawonongeke, kuyipitsidwa kapena kufota. chuma chimenechi akukusungirani kumwamba. mwachikhulupiriro, mukusungidwa ndi mphamvu ya allah mpaka chipulumutso chitafika chimene chinakonzedwa kuti adzachionetse nthawi yotsiriza. zimenezi zikukondweretseni kwambiri, ngakhale tsopano, kwa kanthawi kochepa, mukumva zowawa mʼmayesero osiyanasiyana. mayeserowa abwera nʼcholinga chakuti chikhulupiriro chanu, chimene ndi chamtengo woposa wa golide, amene amawonongeka ngakhale amayengedwa ndi moto, chitsimikizike kuti ndi chenicheni. pamenepo ndiye mudzalandire mayamiko, ulemerero ndi ulemu pamene yeahoswa khristu adzaoneka. ngakhale kuti simunamuone, mumamukonda; ndipo ngakhale kuti simukumuona tsopano, mumamukhulupirira ndipo mumakondwera ndi chimwemwe chachikulu ndi chosaneneka. motero mukulandira mphotho ya chikhulupiriro chanu, ndiyo chipulumutso cha moyo wanu. kunena za chipulumutso chimenechi, aneneri amene ananeneratu za chisomo chimene chimabwera kwa inu, anafunafuna mofufuzafufuza za chipulumutsochi, kufuna kudziwa nthawi ndi momwe zidzachitikire zinthu zimene mzimu wa khristu amene ali mwa iwo ankanenera za kuvutika kwa khristu, ndi ulemerero umene adzakhale nawo pambuyo pake. allah anawawululira kuti ntchito yawoyo sankayigwira chifukwa cha iwo eni, koma chifukwa inu, pamene iwo ankayankhula zinthu zimene mwamva tsopano kuchokera kwa amene amalalikira uthenga wabwino mwamphamvu ya mzimu woyera wotumidwa kuchokera kumwamba. ngakhale angelo amalakalaka kuona nawo zinthuzi. choncho konzani mtima wanu, khalani odziretsa; khazikitsani chiyembekezo chanu kotheratu pa chisomo chimene mudzapatsidwe pamene yeahoswa khristu adzaonekera. monga ana omvera, musatsatenso zilakolako zoyipa zomwe munali nazo pamene munali osadziwa. koma monga amene anakuyitanani ndi woyera, inunso khalani oyera mtima mʼmakhalidwe anu wonse. pakuti, kwalembedwa kuti, “khalani oyera mtima, chifukwa ine ndine woyera.” popeza mumapemphera kwa atate amene amaweruza munthu aliyense mopanda tsankho molingana ndi zochita zake, pa nthawi imene muli alendo pa dziko lapansi khalani moopa allah. pakuti mukudziwa kuti simunawomboledwe ndi zinthu zimene zimawonongeka monga siliva kapena golide, kuchoka ku khalidwe lanu lachabe limene munalandira kwa makolo anu. koma munawomboledwa ndi magazi a mtengowapatali a khristu, mwana wankhosa wopanda banga kapena chilema. iye anasankhidwa lisanalengedwe dziko lapansi, koma waonetsedwa chifukwa cha inu pa nthawi ino yotsiriza. kudzera mwa iye mumakhulupirira allah, amene anamuukitsa kwa akufa namupatsa ulemerero. nʼchifukwa chake chikhulupiriro ndi chiyembekezo chanu chili mwa allah. tsopano mwayeretsa mitima yanu pomvera choonadi, kuti muzikondana ndi abale anu, kukondana kwenikweni kochokera pansi pa mtima. popeza mwabadwanso, osati ndi mbewu imene imawonongeka, koma imene siwonongeka, ndiye kuti ndi mawu a allah amoyo ndi okhalitsa. pakuti, “anthu onse ali ngati udzu, ndipo ulemerero wawo uli ngati duwa la kuthengo. udzu umafota ndipo duwa limathothoka, koma mawu a ambuye adzakhala mpaka muyaya.” ndipo awa ndi mawu amene tinalalikira kwa inu.

2

choncho, lekani zoyipa zonse, chinyengo chilichonse, chiphamaso, nsanje ndi kusinjirira kulikonse. monga makanda obadwa kumene amalirira mkaka, inunso muzilakalaka mkaka weniweni wauzimu, kuti mukule ndi kukufikitsani ku chipulumutso chanu, pakuti tsopano mwalawadi kuti ambuye ndi wabwino. pamene mukubwera kwa iye, amene ndi mwala wa moyo, umene anthu anawukana, koma allah anawusankha kuti ndi wa mtengowapatali, inunso, mukhale ngati miyala ya moyo yoti allah amangire nyumba yake yauzimu kuti mukhale ansembe opatulika, opereka nsembe zauzimu zovomerezeka ndi allah mwa yeahoswa khristu. pakuti mʼmalemba mwalembedwa kuti, “taonani, ndikuyika mwala wa maziko mu ziyoni, wosankhika ndi wamtengowapatali. amene akhulupirira iye sadzachititsidwa manyazi.” tsono kwa inu okhulupirira, mwalawo ndi wamtengowapatali. koma kwa amene sakhulupirira, “mwala umene amisiri anawukana wasanduka mwala wa maziko, ndi “mwala wopunthwitsa anthu ndiponso thanthwe limene limagwetsa anthu.” iwo amapunthwa chifukwa samvera uthenga, pakuti ichi ndiye chinali chifuniro cha allah pa iwo. koma inu ndinu anthu osankhidwa ndi allah, ansembe achifumu, mtundu woyera mtima, anthu ake enieni a allah, munasankhidwa kuti mulalikire za ntchito zamphamvu za iye amene anakuyitanani kuti mutuluke mu mdima ndi kulowa mʼkuwunika kwake kodabwitsa. kale simunali anthu ake, koma tsopano ndinu anthu a allah. kale simunalandire chifundo, koma tsopano mwalandira chifundo. okondedwa, ndikukupemphani, ngati alendo pansi pano, pewani zilakolako za uchimo, zimene zimachita nkhondo ndi moyo wanu. khalani moyo wabwino pakati pa anthu osapembedza kuti ngakhale atakusinjirirani kuti mumachita zoyipa, iwowo akaona ntchito zanu zabwino, adzalemekeza allah pa tsiku lomwe iye adzatiyendere. gonjerani maulamuliro onse chifukwa cha ambuye. kaya ndi mfumu, imvereni chifukwa ili ndi ulamuliro waukulu, kaya ndi mabwanamkubwa, pakuti watumidwa ndi mfumu kuti alange onse amene amachita zoyipa ndi kuyamikira onse amene amachita zabwino. pakuti allah akufuna kuti pochita ntchito zabwino muthetse kuyankhula mosazindikira ndi mopusa. mukhale monga mfulu, koma musagwiritse ntchito ufulu wanuwo ngati chophimbira zoyipa; mukhale monga atumiki a allah. chitirani ulemu aliyense, kondani abale okhulupirira, wopani allah, ndipo chitirani mfumu ulemu. inu akapolo, gonjerani ambuye anu ndi kuwachitira ulemu, osati kwa iwo okha amene ndi abwino ndi omvetsa zinthu, komanso kwa amene ndi ankhanza. pakuti ndi chinthu chokoma ngati munthu apirira mu zowawa zimene sizinamuyenera chifukwa chodziwa kuti allah alipo. kodi pali choti akuyamikireni ngati mupirira pomenyedwa chifukwa choti mwalakwa? koma ngati mumva zowawa chifukwa chochita zabwino ndi kupirira, mwachita choyamikika pamaso pa allah. munayitanidwa kudzachita zimenezi, chifukwa khristu anamva zowawa chifukwa cha inu, anakusiyirani chitsanzo, kuti inu mutsatire mʼmapazi ake. “iye sanachite tchimo kapena kunena bodza.” pamene anthu ankamuchita chipongwe, iye sanabwezere chipongwe, pamene iye ankamva zowawa, sanaopseze. mʼmalo mwake, anadzipereka kwa allah amene amaweruza molungama. iye mwini anasenza machimo athu mʼthupi lake pa mtanda, kuti ife tife kutchimo ndi kukhala ndi moyo potsata chilungamo, ndipo ndi mabala ake munachiritsidwa. pakuti munali monga nkhosa zosochera, koma tsopano mwabwerera kwa mʼbusa ndi woyangʼanira miyoyo yanu.

3

momwemonso, akazi inu gonjerani amuna anu kuti ngati ena a iwo sakhulupirira mawu a allah, akopeke ndi makhalidwe a akazi awo ndipo sipadzafunikanso mawu pamene aona moyo wanu wachiyero ndi moyo woopa allah. kudzikongoletsa kwanu kusakhale kwa maonekedwe akunja, monga kuluka tsitsi ndi kuvala zokometsera zagolide ndi zovala zamberewere. mʼmalo mwake kudzikongoletsa kwanu kukhale kwa munthu wa mʼkatimo, kukongola kosatha kwa mtima ofatsa ndi mzimu wachete, zimene ndi za mtengowapatali pamaso pa allah. pakuti umo ndi mmene akazi oyera mtima akale amene anali ndi chiyembekezo pa allah anadzikongoletsera. iwo ankagonjera amuna awo, monga sara, amene anamvera abrahamu namutcha iye mbuye wake. akazi inu ndinu ana ake ngati muchita zoyenera, ndipo musaope choopsa chilichonse. momwemonso amuna inu, khalani mwanzeru ndi akazi anu, ndipo muwachitire ulemu monga anzanu ofowoka ndiponso olandira nanu pamodzi mphatso ya moyo wosatha, kuti pasakhale kanthu kotsekereza mapemphero anu. potsiriza, nonse khalani a mtima umodzi, omverana chisoni. kondanani monga abale, muchitirane chifundo ndi kudzichepetsa. wina akakuchitirani choyipa musabwezere pochitanso choyipa, kapena kubwezera chipongwe akakuchitirani chipongwe, koma muwadalitse. munayitanidwa kuti mulandire mdalitso. pakuti, “iye amene angakonde moyo ndi kuona masiku abwino, aletse lilime lake kuyankhula zoyipa, ndiponso milomo yake kunena mabodza. apewe zoyipa, ndipo azichita zabwino. afunefune mtendere ndi kuyesetsa kuwupeza. pakuti ambuye amayangʼanira bwino anthu olungama ndipo amatchera khutu ku mapemphero awo. koma ambuye sawayangʼana bwino amene amachita zoyipa.” ndani angakuchitireni zoyipa ngati muchita changu kuchita zabwino? koma ngakhale mumve zowawa chifukwa cha chilungamo, ndinu odala. “musaope anthu, musachite mantha.” koma lemekezani khristu mʼmitima mwanu ngati ambuye wanu. khalani okonzeka nthawi zonse kuyankha aliyense amene akufunsani za chiyembekezo chimene muli nacho. koma chitani zimenezi mofatsa ndi mwaulemu, mukhale ndi chikumbumtima chosakutsutsani, kuti anthu ena akanena zoyipa za makhalidwe anu abwino mwa khristu, achite okha manyazi ndi chipongwe chawocho. nʼkwabwino ngati ndi chifuniro cha allah kumva zowawa chifukwa chochita zabwino kusiyana ndi kumva zowawa chifukwa chochita zoyipa. pakuti khristu anafa chifukwa cha machimo kamodzi kokha kufera onse, wolungama kufera osalungama, kuti akufikitseni kwa allah. anaphedwa ku thupi koma anapatsidwa moyo mu mzimu. ndipo ali ngati mzimu chomwecho anapita ndi kukalalikira mizimu imene inali mʼndende, ya anthu amene sanamvere allah atadikira moleza mtima pa nthawi imene nowa ankapanga chombo. mʼchombo chija anthu owerengeka okha, asanu ndi atatu, ndiwo anapulumutsidwa ku madzi. madziwo akufanizira ubatizo umene lero ukukupulumutsaninso, osati chifukwa chochotsa litsiro la mʼthupi koma chifukwa cha chikumbumtima choona pamaso pa allah. umakupulumutsani chifukwa cha kuuka kwa yeahoswa khristu, amene anapita kumwamba ndipo ali kudzanja lamanja la allah komwe angelo ndi maulamuliro ndi amphamvu amamvera iye.

4

popeza kuti khristu anamva zowawa mʼthupi lake, mukhale nawonso mtima omwewo, chifukwa iye amene wamva zowawa mʼthupi lake walekana nawo uchimo. chifukwa cha ichi, iwo sakhalanso moyo wawo akuchita zofuna za matupi awo, koma amachita chifuniro cha allah. pakuti mwataya kale nthawi yambiri mʼmbuyomu pochita zimene anthu osapembedza amachita, moyo wokhumba zonyansa, zilakolako zoyipa kuledzera, zochitika zoyipa za pa phwando, mapokoso ndi kupembedza mafano onyansa. anthu osapembedza amadabwa pamene simuthamangira nawo kuchita zoyipitsitsazi, nʼchifukwa chake amakuchitani chipongwe. koma adzafotokoza okha mlandu wawo kwa allah amene wakonzeka kuweruza amoyo ndi akufa. pa chifukwa chimenechi, uthenga wabwino unalalikidwa ngakhale kwa iwo amene tsopano ndi akufa, kuti adzaweruzidwe monga anthu ku thupi, koma adzakhale ndi moyo monga mwa allah mu mzimu. chimaliziro cha zinthu zonse chili pafupi. choncho khalani maso ndi odziletsa kuti muthe kupemphera. koposa zonse muzikondana wina ndi mnzake kwambiri, chifukwa chikondi chimaphimba machimo ambiri. muzisamalirana wina ndi mnzake osamanyinyirika. aliyense agwiritse ntchito mokhulupirika mphatso iliyonse imene anayilandira potumikira ena ngati adindo ogwiritsa bwino ntchito mphatso za allah za mitundumitundu. ngati wina ayankhula, ayankhuledi mawu enieni a allah. ngati wina atumikira, atumikire ndi mphamvu imene allah amapereka, kuti pa zonse allah alemekezedwe mwa yeahoswa khristu. kwa iye kukhale ulemerero ndi mphamvu mpaka muyaya, ameni. abale okondedwa musadabwe ndi mayesero owawa amene mukukumana nawo ngati kuti china chake chachilendo chakuchitikirani. koma kondwerani popeza mukumva zowawa pamodzi ndi khristu, kuti mudzakondwere kwakukulu pamene ulemerero wake udzaonekera. ngati akuchitani chipongwe chifukwa cha dzina la khristu, ndinu odala, ndiye kuti mzimu waulemerero wa allah uli pa inu. ngati mumva zowawa, zisakhale chifukwa cha kupha munthu, kapena kuba, kapena kuchita choyipa, kapena kulowerera za anthu ena, koma ngati mumva zowawa chifukwa ndinu mkhristu, musachite manyazi, koma muyamike allah chifukwa cha dzinalo. pakuti nthawi yafika kuti chiweruzo chiyambe mʼnyumba ya allah, ndipo ngati chiyamba ndi ife nanga podzafika kwa osamvera uthenga wabwino wa allah, chidzakhala chotani? monga malemba akuti, “ngati kuli kovuta kuti olungama apulumuke, nanga munthu wochimwa, wosasamala za allah adzatani?” nʼchifukwa chake, iwo amene akumva zowawa monga mwa chifuniro cha allah, adzipereke okha mʼmanja mwa mlengi wawo wokhulupirika ndi kumapitiriza kuchita zabwino.

5

ine ndikupempha akulu a mpingo amene ali pakati panu, monga inenso mkulu mnzawo, mboni ya zowawa za khristu ndiponso amene ndidzalandira nawo ulemerero umene uti udzaonetsedwe. wetani gulu la allah limene lili mʼmanja mwanu, muziliyangʼanira. muzichita osati mowumirizidwa, koma mwakufuna kwanu, monga momwe allah akufunira kuti mutero. musachite chifukwa chadyera la ndalama, koma ndi mtima ofuna kutumikira. musakhale ngati mafumu pa amene mukuwayangʼanira, koma mukhale chitsanzo kwa gululo. ndipo mʼbusa wamkulu akadzaonekera, mudzalandira chipewa cha ulemerero chosafota. momwemonso, inu anyamata gonjerani amene ndi akulu. inu nonse mukhale odzichepetsa kuti mutumikirane, chifukwa, “allah amatsutsana nawo odzikuza, koma amapereka chisomo kwa odzichepetsa.” choncho, mudzichepetse pamaso pa allah wamphamvu, kuti pa nthawi yake adzakukwezeni. tayani pa iye nkhawa zanu zonse chifukwa ndiye amakusamalani. khalani odziretsa ndi atcheru. mdani wanu mdierekezi amayendayenda monga mkango wobangula kufunafuna wina kuti amumeze. mukaneni iye, ndipo mukhazikike mʼchikhulupiriro, chifukwa mukudziwa kuti abale anzanu pa dziko lonse lapansi nawonso akumva zowawa zomwezi. ndipo allah wachisomo chonse, amene anakuyitanani ku ulemerero wake wamuyaya mwa khristu, mutamva zowawa pa kanthawi, adzakukonzaninso ndi kukulimbitsani pa maziko olimba. kwa iye kukhale mphamvu mpaka muyaya, ameni. mothandizidwa ndi sila, amene ndi mʼbale wokhulupirika, ndakulemberani mwachidule kukulimbikitsani ndi kuchita umboni kuti ichi ndi chisomo choona cha allah. imani mwamphamvu mʼchisomochi. mlongo wanu amene ali ku babuloni, wosankhidwa pamodzi nanu akupereka moni, nayenso marko, mwana wanga, akupereka moni. mupatsane moni ndi mpsopsono wachikondi. mtendere ukhale ndi inu nonse amene muli mwa khristu.

2_peter

1

ndine simoni petro, mtumiki ndi mtumwi wa yeahoswa khristu. kwa anthu amene analandira chikhulupiriro cha mtengowapatali chomwe ifenso tinalandira chifukwa cha chilungamo cha allah ndi mpulumutsi wathu yeahoswa khristu. chisomo ndi mtendere zochuluka zikhale nanu pomudziwa allah ndi yeahoswa ambuye athu. allah mwa mphamvu zake anatipatsa zonse zofunika kukhala moyo opembedza, potidziwitsa za iyeyo amene anatiyitana ku ulemerero wake ndi ubwino wake. mwa ulemerero ndi ubwino wakewo, anatipatsa malonjezo opambana kwambiri ndi a mtengowapatali. amenewa ndi malonjezo amene amakuthandizani kulandira nawo moyo wa allah, titapulumuka ku chiwonongeko chimene chili mʼdziko lapansi chifukwa cha zilakolako zoyipa. choncho, chitani khama kuwonjezera moyo wabwino pa chikhulupiriro chanu, ndipo pa moyo wabwino muwonjezerepo nzeru. pa nzeru muwonjezerepo kudziretsa, pa kudziretsa muwonjezerepo chipiriro, ndipo pa chipiriro muwonjezerepo khalidwe lolemekeza allah. pa khalidwe lolemekeza allah muwonjezerepo chifundo cha ubale, pa chifundo cha ubale muwonjezerepo chikondi. ngati zonsezi zikhala mwa inu nʼkumachuluka, zidzakuthandizani kuti musakhale aulesi ndi osapindula ndi chidziwitso chanu cha ambuye athu yeahoswa khristu. koma ngati wina alibe zimenezi, ndi wakhungu sangathe kuona patali, ndipo wayiwala kuti anayeretsedwa machimo ake akale. nʼchifukwa chake abale anga, funitsitsani kuti mayitanidwe ndi masankhidwe anu akhale otsimikizika. pakuti ngati muchita zinthu izi, simudzagwa konse. mudzalandiridwa bwino kwambiri mu ufumu wosatha wa ambuye ndi mpulumutsi wathu yeahoswa khristu. tsono ine ndidzakukumbutsani nthawi zonse za zinthu zimenezi, ngakhale kuti mumazidziwa ndipo kuti munakhazikika mʼchoonadi chimene muli nacho tsopano. ndikuganiza kuti nʼkoyenera ndikanali mu msasa uno, kuti ndikutsitsimutseni ndi kukukumbutsani, chifukwa ndikudziwa kuti posachedwapa ndikuchoka mu msasa uno, monga ambuye athu yeahoswa khristu anandidziwitsiratu. ndipo ndidzayesetsa kuti nditachoka, mudzakumbukire nthawi zonse. ife sitinatsate nkhani zongopeka titakuwuzani za mphamvu zake ndi zakubweranso kwa ambuye athu yeahoswa khristu, koma tinaona ndi maso athu za ukulu wake. pakuti iye analandira ulemu ndi ulemerero kuchokera kwa allah atate atamufikira mawu ochokera ku ulemerero wa ukulu akuti, “uyu ndi mwana wanga amene ine ndimukonda, amene ndimakondwera naye kwambiri.” ifeyo tinamva mawuwa akuchokera kumwamba pamene tinali naye pamodzi pa phiri lopatulika lija. tsono ifenso tili ndi mawu a uneneri amene ndi odalirika kwambiri ndipo inu mudzachita bwino mukawasamalira mawuwa, monga kuwunika kumene kukuwala mu mdima, mpaka tsiku lidzayambe kucha, pamene nthanda idzayambe kuwala mʼmitima mwanu. kuposa zonse, inu muyenera kuzindikira kuti palibe mawu a uneneri amene amatanthauzidwa pa okha. pakuti mawu a uneneri sanadze mwa kufuna kwa anthu, koma anthu anayankhula zochokera kwa allah, mzimu woyera atawayankhulitsa.

2

koma panalinso aneneri onama pakati pa aisraeli, monga padzakhalanso aphunzitsi onyenga pakati panu. iwo adzalowetsa mwamseri ziphunzitso zonama ndi zowononga, nadzakana ambuye amene anawawombola, ndipo motero adzadziyitanira okha chiwonongeko mwadzidzidzi. ambiri adzatsata njira zawo zochititsa manyazi ndipo chifukwa cha iwowa, anthu adzanyoza njira ya choonadi. pofuna kupeza chuma, aphunzitsiwa adzakudyerani chuma chanu pokuwuzani nkhani zopeka. chiweruzo chawo chinakonzedwa kale, ndipo chikuwadikira. pakuti allah sanalekerere angelo atachimwa paja, koma anawaponya mʼndende, nawayika mʼmaenje amdima, kuwasunga kuti adzaweruzidwe. iye sanalekerere dziko lapansi kalelo, koma anapulumutsa nowa, mlaliki wa chilungamo, ndi anthu ena asanu ndi awiri atadzetsa chigumula pa dziko lapansi kwa anthu akhalidwe losapembedza allahyo. allah anaweruza mizinda ya sodomu ndi gomora nayiwononga ndi moto, kuti ikhale chitsanzo cha zimene zidzachitikira anthu osapembedza allah. koma iye anapulumutsa loti, munthu wolungama, amene ankavutika ndi khalidwe lonyansa la anthu oyipa. (pakuti munthu wolungamayo, pokhala pakati pawo tsiku ndi tsiku ankavutika mu mtima ndi makhalidwe awo oyipa amene ankawaona ndi kuwamva). tsono mutha kuona kuti ambuye amadziwa kuwapulumutsa kwake pa mayesero anthu opembedza. amadziwanso kusunga osalungama kuti alangidwe mpaka tsiku la chiweruzo. makamaka amene amatsata zilakolako zonyansa zathupi nanyoza ulamuliro. anthu amenewa ndi odzikuza, ndipo otsata chifuniro cha iwo eni, sasamala za munthu, saopa kuchitira chipongwe zolengedwa za mmwamba. komatu ngakhale angelo, amene ali akulu ndi amphamvu kuwaposa, sayankhula za chipongwe pobweretsa chiweruzo pa iwo kuchokera kwa ambuye. koma anthu awa amachita chipongwe zinthu zimene sakuzidziwa. ali ngati zirombo zopanda nzeru. zirombo zolengedwa kuti zigwidwe ndi kuwonongedwa, ndipo ngati zirombozo adzawonongedwa. iwo adzalangidwa chifukwa cha zoyipa zimene anachita. koma chimene chimawakomera ndi kumangochita zokondweretsa thupi masanasana. iwo ali ngati mawanga ndi zilema. podya nanu pamodzi amakondwera kuchita za chinyengo. ndi maso awo odzaza ndi chigololo, salekeza kuchimwa. amanyengerera anthu osakhazikika. iwo ndi akatswiri pa dyera ndi chuma, ndipo ndi ana otembereredwa! iwo anasiya njira yolungama ndipo anapatuka kutsata njira ya baalamu mwana wa beori, amene anakonda malipiro a chosalungama. koma anadzudzulidwa chifukwa cha kulakwa kwakeko. bulu, nyama imene siyankhula, inayankhula ngati munthu kuletsa misala ya mneneriyo. anthu amenewa ali ngati akasupe wopanda madzi, ndiponso ngati nkhungu yowuluzidwa ndi mphepo yamkuntho. allah wawasungira mdima wandiweyani. pakuti anayankhula mawu opanda pake ndi onyada, ndipo ndi zilakolako zoyipa za thupi amanyenga anthu amene angopulumuka kumene pakati pa anzawo oyipa. amawalonjeza ufulu, pomwe iwo eni ndi akapolo a zizolowezi zowononga. pajatu munthu amakhala kapolo wa chilichonse chimene chikumulamulira. ngati anapulumuka ku zodetsa za dziko lapansi podziwa ambuye ndi mpulumutsi wathu yeahoswa khristu, pambuyo pake nagwidwanso ndi kugonjetsedwa ndi zomwezo, potsiriza adzakhala oyipa kuposa mmene analili poyamba. kukanakhala bwino akanapanda kudziwa njira ya chilungamo, koposa ndi kuyileka atadziwa lamulo loyera limene allah anawapatsa. kwa iwo miyambi iyi ndi yoona, “galu wabwerera ku masanzi ake,” ndipo, “nkhumba imene inasamba, yakunkhunizikanso mʼmatope.”

3

inu okondedwa, iyi ndi kalata yanga yachiwiri kwa inu. ine ndalemba makalata onse awiri kuti ndikukumbutseni ndi kukutsitsimutsani ndi cholinga choti muzilingalira moyenera. ndikufuna kuti mukumbukire mawu amene anayankhulidwa kale ndi aneneri oyera mtima ndiponso lamulo limene ambuye ndi mpulumutsi wathu analipereka kudzera mwa atumwi. poyamba mudziwe kuti mʼmasiku otsiriza kudzafika anthu onyoza, adzanyoza ndi kutsata zilakolako zawo zoyipa. iwo adzati, “kodi suja ambuye analonjeza kuti adzabweranso? nanga ali kuti? lija nʼkale anamwalira makolo athu, koma zinthu zonse zili monga anazilengera poyamba paja.” koma iwo akuyiwala dala kuti allah atanena mawu, kumwamba kunakhalapo ndipo analenga dziko lapansi ndi madzi. ndi madzinso achigumula, dziko lapansi la masiku amenewo linawonongedwa. dziko la kumwamba ndi lapansi la masiku ano akulisunga ndi mawu omwewo kuti adzalitentha ndi moto. akuzisunga mpaka tsiku limene adzaweruza ndi kuwononga anthu onse osapembedza allah. koma abale okondedwa, musayiwale chinthu chimodzi ichi: kuti pamaso pa ambuye tsiku limodzi lili ngati zaka 1,000, ndipo zaka 1,000 zili ngati tsiku limodzi! ambuye sazengereza kuchita zimene analonjeza, monga ena amaganizira. iwo akukulezerani mtima, sakufuna kuti aliyense awonongeke, koma akufuna kuti aliyense alape. koma tsiku la ambuye lidzafika ngati mbala. pa tsikuli zinthu zakumwamba zidzachoka ndi phokoso lalikulu. zinthu zonse zidzawonongedwa ndi moto, ndipo dziko lapansi ndi zonse zili mʼmenemo zidzapsa. popeza kuti zinthu zonse zidzawonongedwa motere, kodi inu muyenera kukhala anthu otani? muyenera kukhala moyo wachiyero ndi opembedza allah pamene mukuyembekezera tsiku la allah ndi kufulumiza kufika kwake. pa tsiku limeneli zinthu zakumwamba zidzawonongedwa ndi moto, ndipo zidzasungunuka ndi kutentha. koma ife tikudikira kumwamba kwatsopano ndi dziko lapansi latsopano, zimene allah analonjeza, mʼmene chilungamo chidzakhalamo. chomwecho okondedwa, popeza inu mukudikira zimenezi, chitani changu kuti mukhale wopanda chilema kuti mukhale pa mtendere ndi iye. zindikirani kuti kuleza mtima kwa ambuye kukutanthauza chipulumutso, monga momwe mʼbale wathu wokondedwa paulo anakulemberaninso ndi nzeru zimene allah anamupatsa. iye walemba chimodzimodzi makalata ake onse, kuyankhula za zinthu izi. mʼmakalata ake mumakhala zinthu zina zovuta kuzimvetsa, zimene anthu osadziwa ndi osakhazikika amazipotoza, monga amachita ndi malemba ena onse, potero akudziwononga okha. nʼchifukwa chake, abale okondedwa, popeza mukuzidziwa kale zimenezi, chenjerani kuti musatengeke ndi zolakwa za anthu osaweruzika, mungagwe ndi kuchoka pamalo otetezedwa. koma kulani mu chisomo ndi mʼchidziwitso cha ambuye ndi mpulumutsi wathu yeahoswa khristu. kwa iye kukhale ulemerero tsopano mpaka muyaya. ameni.

1_john

1

tikukulalikirani za mawu a moyo amene analipo kuyambira pachiyambi, amene tinawamva, amene tinawaona ndi maso athu, amene tinawapenyetsetsa, ndipo tinawakhudza ndi manja athu. moyowo unaoneka, tinawuona ndipo tikuchitira umboni. tikukulalikirani za moyo wosatha umene unali ndi atate ndipo unaonekera kwa ife. tikukulalikirani chimene tinachiona ndi kumva, kuti inuyo muyanjane nafe. kuyanjana kwathu, tikuyanjana ndi atate ndiponso ndi mwana wawo, yeahoswa khristu. tikukulemberani zimenezi kuti chimwemwe chathu chikhale chathunthu. uthenga umene tinamva kwa iye ndipo tikuwulalikira kwa inu ndi uwu: allah ndiye kuwunika ndipo mwa iye mulibe mdima konse. tikanena kuti timayanjana naye, koma nʼkumayendabe mu mdima, tikunama ndipo sitikuchita choonadi. koma tikamayenda mʼkuwunika, monga iye ali mʼkuwunika, pamenepo timayanjana wina ndi mnzake, ndipo magazi a yeahoswa, mwana wake, amatitsuka ndi kutichotsera tchimo lililonse. tikanena kuti tilibe tchimo, tikudzinyenga tokha ndipo mwa ife mulibe choonadi. koma tikavomereza machimo athu, iye ndi wokhulupirika ndi wolungama ndipo adzatikhululukira machimo athu, nadzatiyeretsa ndi kutichotsera chosalungama chilichonse. ife tikanena kuti sitinachimwe, tikumutenga allah kukhala wonama, ndipo mawu ake sali mwa ife.

2

inu ana anga okondedwa, ndikukulemberani zimenezi kuti musachimwe. koma wina akachimwa, tili nayo nkhoswe yotinenera kwa atate, yeahoswa khristu, wolungamayo. iyeyo ndiye nsembe yopepesera machimo athu, ndipo osati athu okha, komanso machimo onse a dziko lapansi. ife timatsimikiza kuti tikumudziwa ngati tikusunga malamulo ake. munthu akamanena kuti, “ine ndimadziwa allah,” koma samvera malamulo a allahyo, ndi wabodza ameneyo ndipo mwa iye mulibe choonadi. koma munthu aliyense akamvera mawu ake, ndiye kuti chikondi cha allah chafikadi penipeni mwa iyeyo. pamenepo timatsimikizadi kuti tili mwa iye. aliyense amene amati amakhala mwa allah, ayenera kukhala moyo umene yeahoswa ankakhala. okondedwa, sindikukulemberani lamulo latsopano koma lakale lomwe lija, limene munali nalo kuyambira pachiyambi. lamulo la kalelo ndi mawu amene munawamva kale. komabe ndi lamulo latsopano limene ndikukulemberani. choonadi chake chikuoneka mwa yeahoswa ndiponso mwa inu, chifukwa mdima ukutha ndipo kuwunika kwenikweni kwayamba kale kuwala. aliyense amene amati ali mʼkuwunika, koma nʼkumadana ndi mʼbale wake ali mu mdima. aliyense amene amakonda mʼbale wake amakhalanso mʼkuwunika, ndipo mwa iye mulibe chokhumudwitsa. koma aliyense wodana ndi mʼbale wake ali mu mdima ndipo akuyenda mu mdima. iyeyo sakudziwa kumene akupita, chifukwa mdima wamudetsa mʼmaso mwake. inu ana okondedwa, ndikukulemberani popeza kuti machimo anu akhululukidwa chifukwa cha dzina la yeahoswa. inu abambo, ndikukulemberani popeza kuti munamudziwa iye amene analipo kuyambira pachiyambi. inu anyamata, ndikukulemberani popeza kuti munagonjetsa woyipayo. ana okondedwa, ndikukulemberani chifukwa mumawadziwa atate. abambo, ndikukulemberani chifukwa munamudziwa iye amene analipo kuyambira pachiyambi. inu anyamata, ndikukulemberani chifukwa ndinu amphamvu. mawu a allah amakhala mwa inu ndipo mumamugonjetsa woyipayo. musamakonde dziko lapansi kapena chilichonse cha dziko lapansi. ngati munthu wina aliyense akonda dziko lapansi, mwa iyeyo mulibe chikondi chokonda atate. pakuti zonse za mʼdziko lapansi, zilakolako za thupi, zinthu zimene maso amakhumbira ndiponso kuyandikira zinthu za moyo uno, zonsezi sizichokera kwa atate, koma ku dziko lapansi. dziko lapansi likupita pamodzi ndi zilakolako zake, koma amene amachita chifuniro cha allah amakhalapo mpaka muyaya. ana anga, ino ndi nthawi yotsiriza, ndipo monga munamva kale kuti anthu okana khristu akubwera, ngakhale tsopano okana khristu ambiri afika kale. zimenezi zikutisonyeza kuti ino ndi nthawi yotsiriza. anthu amenewa anachoka pakati pathu, komatu sanali a mʼgulu lathu. pakuti akanakhala a mʼgulu lathu, akanakhalabe nafe, koma kuchoka kwawo kunatisonyeza kuti sanali a mʼgulu lathu. koma inu muli ndi kudzoza kochokera kwa woyerayo, ndipo nonsenu mukudziwa choonadi. sindikukulemberani chifukwa choti simudziwa choonadi ayi, koma chifukwa choti mumadziwa choonadicho, ndipo mukudziwanso kuti bodza silichokera pa choonadi. wabodzayo ndani? ndi munthu aliyense amene amanena kuti yeahoswa si mpulumutsi. munthu woteroyo ndi wokana khristu, ndiponso amakana atate, ndi mwana. aliyense wokana mwana alibenso atate. wovomereza mwana alinso ndi atate. onetsetsani kuti zimene munazimva kuyambira pachiyambi zikhalebe mwa inu. ngati zikhala mwa inu, inunso mudzakhala mwa mwana ndiponso mwa atate. ndipo chimene anatilonjeza nʼchimenechi: moyo wosatha. ine ndikukulemberani zimenezi kuti ndikuwuzeni za amene akufuna kukusocheretsani. koma za inu, kudzoza kumene munalandira kwa khristu kuli mwa inu, ndipo sipafunika wina aliyense kuti akuphunzitseni. koma kudzozako kumakuphunzitsani zinthu zonse, ndipo popeza kudzoza kwakeko nʼkoona osati konama, monga munaphunzira, khalani mwa iyeyo. tsopano ana okondedwa, khalani mwa yeahoswa, kuti pamene adzaonekera, ife tidzakhale otsimikizika mu mtima ndi wopanda manyazi pamaso pake akamadzabwera. popeza mukudziwa kuti khristu ndi wolungama, choncho mukudziwanso kuti aliyense amene amachita chilungamo ndi mwana wa allah.

3

taonani kukula kwake kwa chikondi chimene atate anatikonda nacho, kuti titchedwe ana a allah! ndipo nʼchimene ife tili! nʼchifukwa chake dziko lapansi silitidziwa chifukwa silinamudziwe iye. abale okondedwa, tsopano ndife ana a allah, ndipo sichinaoneke chimene tidzakhala. koma tikudziwa kuti yeahoswa akadzaonekera, tidzafanana naye, pakuti tidzamuona iyeyo monga momwe alili. aliyense amene ali ndi chiyembekezo ichi mwa iye adziyeretse yekha, monga iye ali woyera. aliyense amene amachimwa amaphwanya lamulo; pakuti tchimo ndi kuphwanya lamulo. koma inu mukudziwa kuti yeahoswa anabwera kuti adzachotse machimo athu. ndipo mwa iye mulibe tchimo. aliyense wokhala mwa khristu sachimwa. aliyense amene amachimwa sanamuone kapena kumudziwa. ana okondedwa, musalole kuti aliyense akusocheretseni. munthu amene amachita chilungamo ndi wolungama, monga khristu ali wolungama. iye amene amachimwa ndi wa satana, chifukwa mdierekezi wakhala akuchimwa kuyambira pa chiyambi. mwana wa allah anaonekera kuti awononge ntchito za mdierekezi. aliyense amene ndi mwana wa allah, sachimwirachimwira, popeza mbewu ya allah ili mwa iye, sangathe kuchimwa, chifukwa ndi mwana wa allah. mmenemu ndi mmene timadziwira ana a allah ndi amene ali ana a mdierekezi. aliyense amene sachita chilungamo si mwana wa allah; ngakhalenso amene sakonda mʼbale wake. uthenga umene munawumva kuyambira pachiyambi ndi uwu: tizikondana wina ndi mnzake. musakhale ngati kaini, amene anali wa woyipayo ndipo anapha mʼbale wake. nanga anamupha chifukwa chiyani? chifukwa zochita zake zinali zoyipa ndipo zochita za mʼbale wake zinali zolungama. abale anga, musadabwe ngati dziko lapansi lidana nanu. ife tikudziwa kuti tinatuluka mu imfa ndi kulowa mʼmoyo, chifukwa timakonda abale athu. aliyense amene sakonda mʼbale wake akanali mu imfa. aliyense amene amadana ndi mʼbale wake ndi wakupha, ndipo inu mukudziwa kuti wopha anthu mwa iye mulibe moyo wosatha. mmene timadziwira chikondi chenicheni ndi umu: yeahoswa anapereka moyo wake chifukwa cha ife. ndipo nafenso tiyenera kupereka miyoyo yathu chifukwa cha abale athu. ngati wina ali ndi chuma ndipo nʼkuona mʼbale wake akusowa, koma wosamvera chisoni, kodi mwa iyeyo muli chikondi cha allah? ana okondedwa, chikondi chathu chisakhale cha pakamwa pokha koma cha ntchito zathu ndi mʼchoonadi. pamenepo tidzadziwa kuti tili pa choonadi ndipo tidzakhala okhazikika mtima pamaso pa allah, nthawi zonse pamene mtima wathu utitsutsa. pakuti allah ndi wamkulu kuposa mitima yathu ndipo iye amadziwa zonse. anzanga okondedwa, ngati mitima yathu sikutitsutsa, tili nako kulimbika mtima pamaso pa allah. ndipo timalandira chilichonse chimene tichipempha kwa iye, chifukwa timamvera malamulo ake ndi kuchita zimene zimamukondweretsa. ndipo lamulo lake ndi ili: kukhulupirira dzina la mwana wake, yeahoswa khristu, ndi kukondana wina ndi mnzake monga iye anatilamulira. iwo amene amamvera malamulo ake amakhala mwa iye, ndipo iye amakhala mwa iwo. ndipo mmenemu ndi momwe timadziwira kuti iye akukhala mwa ife. timadziwa mwa mzimu woyera amene anatipatsa.

4

anzanga okondedwa, musakhulupirire mzimu uliwonse, koma yesani mizimu ngati ikuchokera kwa allah, chifukwa aneneri onama ambiri afalikira mʼdziko lapansi. mungathe kuzindikira mzimu wa allah motere: mzimu uliwonse umene umavomereza kuti yeahoswa khristu anabwera mʼthupi, ndi wochokera kwa allah, koma mzimu uliwonse umene suvomereza yeahoswa, siwochokera kwa allah. uwu ndi mzimu wa wokana khristu umene munawumva kuti ukubwera ndipo ngakhale tsopano wabwera kale mʼdziko lapansi. inu ana okondedwa, ndinu ochokera kwa allah ndipo mwawagonjetsa aneneri onyengawa, chifukwa iye amene ali mwa inu ndi wamkulu kuposa amene ali mʼdziko lapansi. aneneri onyengawa ndi ochokera mʼdziko lapansi, nʼchifukwa chake amayankhula za dziko lapansi, ndipo dziko lapansi limawamvera. ife ndi ochokera kwa allah, ndipo aliyense amene amadziwa allah amamvera zimene timayankhula. koma aliyense amene sachokera kwa allah samvera zimene timayankhula. mmenemu ndiye mmene timasiyanitsira pakati pa mzimu wachoonadi ndi mzimu wachinyengo. anzanga okondedwa, tiyeni tikondane wina ndi mnzake, pakuti chikondi chimachokera kwa allah. aliyense amene ali ndi chikondi ndi mwana wa allah ndipo amadziwa allah. aliyense amene alibe chikondi sadziwa allah, chifukwa allah ndiye chikondi. mmene allah anaonetsera chikondi chake pakati pathu ndi umu: iye anatumiza mwana wake mmodzi yekha ku dziko lapansi kuti mwa iyeyo tikhale ndi moyo. chikondi ndi ichi: osati kuti ife ndife amene tinamukonda allah, koma kuti iyeyo ndiye amene anatikonda ndipo anatumiza mwana wake kuti akhale nsembe yopepesera machimo athu. anzanga okondedwa, popeza allah anatikonda chotere, ifenso tiyenera kukondana wina ndi mnzake. palibe amene anaonapo allah, koma tikakondana wina ndi mnzake, ndiye kuti allah amakhala mwa ife ndipo chikondi chake chafika pachimake penipeni mwa ife. ife tikudziwa kuti timakhala mwa iye ndipo iyeyo amakhala mwa ife chifukwa anatipatsa mzimu wake. ndipo taona ndipo tikuchitira umboni, kuti atate anatuma mwana wake kuti akhale mpulumutsi wa dziko lapansi. ngati aliyense avomereza kuti yeahoswa ndi mwana wa allah, allah amakhala mwa iye ndipo iyeyo amakhala mwa allah. tikudziwa ndipo timadalira chikondi chimene allah ali nacho pa ife. allah ndiye chikondi. aliyense amene amakhala moyo wachikondi, ali mwa allah ndipo allah amakhala mwa iye. chikondi chafika pachimake penipeni pakati pathu, kotero kuti pa tsiku lachiweruzo tidzakhala olimba mtima chifukwa mʼdziko lapansi moyo wathu uli ngati wa khristu. mulibe mantha mʼchikondi. koma chikondi ndi changwiro chimachotsa mantha, chifukwa mantha amabwera chifukwa choopa chilango. munthu amene ali ndi mantha, chikondi chake sichangwiro. ife timakonda allah chifukwa ndiye anayamba kutikonda. ngati wina anena kuti, “ine ndimakonda allah,” koma namadana ndi mʼbale wake ndi wabodza ameneyo. pakuti aliyense amene sakonda mʼbale wake, amene akumuona, sangathenso kukonda allah amene sanamuone. ndipo iye anatipatsa lamulo lakuti: aliyense amene amakonda allah ayenera kukondanso mʼbale wake.

5

aliyense amene amakhulupirira kuti yeahoswa ndi khristu, iyeyo ndi mwana wa allah, ndipo aliyense amene amakonda atate amakondanso mwana wake. chodziwira kuti timakonda ana a allah nʼchakuti timakonda allah ndi kusunga malamulo ake. pakuti kukonda allah ndiye kusunga malamulo ake. ndipo malamulo ake siwolemetsa, chifukwa aliyense amene ndi mwana wa allah amagonjetsa dziko lapansi. chikhulupiriro chathu ndicho timagonjetsera dziko lapansi. ndani amagonjetsa dziko lapansi? yekhayo amene amakhulupirira kuti yeahoswa ndi mwana wa allah. uyu ndiye anabwera mwa madzi ndi magazi, ndiye yeahoswa khristu. sanabwere mwa madzi okha, koma mwa madzi ndi magazi. ndipo ndi mzimu woyera amene akuchitira umboni, chifukwa mzimu woyera ndi choonadi. pakuti pali atatu amene amachitira umboni. mzimu woyera, madzi ndi magazi; ndipo atatu amavomerezana. timalandira umboni wa anthu, koma umboni wa allah ndi wopambana. umboniwo ndi umene anachitira mwana wake. aliyense amene amakhulupirira mwana wa allah ali nawo umboniwu mu mtima mwake, koma aliyense amene sanakhulupirire allah amayesa kuti allahyo ndi wonama, chifukwa sanakhulupirire umboni umene allah anachitira wa mwana wake. ndipo umboniwo ndi uwu: allah anatipatsa moyo wosatha, ndipo moyowu uli mwa mwana wake. iye amene ali ndi mwana ali ndi moyo, amene alibe mwana wa allah alibe moyo. ine ndikulemba zimenezi kwa inu, amene mwakhulupirira dzina la mwana wa allah kuti mudziwe kuti muli ndi moyo wosatha. ife timalimba mtima tikamafika pamaso pa allah, popeza kuti ngati tipempha kanthu kalikonse monga mwa chifuniro chake, amatimvera. ndipo ngati tikudziwa kuti amatimvera, chilichonse chimene timapempha, tikudziwanso kuti tili nacho chimene tamupempha iye. ngati wina aona mʼbale wake akuchita tchimo losadzetsa imfa, apemphere ndipo allah adzamupatsa moyo mʼbale wakeyo. ndikunena za ochita tchimo losadzetsa imfa. pali tchimo lodzetsa imfa. ine sindikunena kuti apemphere ayi. chilichonse chosalungama ndi tchimo ndipo pali tchimo losadzetsa imfa. tikudziwa kuti aliyense amene ndi mwana wa allah sachimwirachimwirabe. yeahoswa, mwana wa allah, amamusunga ndipo woyipa uja sangamukhudze. tikudziwa kuti ndife ana a allah ndi kuti dziko lonse lapansi lili pansi pa ulamuliro wa woyipayo. tikudziwa kuti mwana wa allah anafika ndipo anatipatsa nzeru, kuti timudziwe iye amene ali woona. ndipo ife tili mwa iye amene ndi woona, mwana wake, yeahoswa khristu. iye ndi allah woona ndi moyo wosatha. ana okondedwa, dzisungeni bwino, osapembedza mafano.

2_john

1

ndine mkulu wampingo, kulembera: mayi wosankhidwa ndi allah ndi kwa ana ake amene ndimawakonda mʼchoonadi. ndipo sindine ndekha amene ndimawakonda, komanso onse odziwa choonadi. timakukondani chifukwa cha choonadi chimene chimakhala mwa ife ndipo chidzakhala mwa ife mpaka muyaya. chisomo, chifundo ndi mtendere zochokera kwa allah atate ndi kwa yeahoswa khristu, mwana wa atate, zikhale ndi ife mʼchoonadi ndi mʼchikondi. ndinakondwera kwambiri nditapeza ana anu ena akuyenda mʼchoonadi, monga atate anatilamulira. ndipo tsopano, amayi wokondedwa, sindikukulemberani lamulo latsopano koma lomwe lija takhala nalo kuyambira pachiyambi. ine ndikukupemphani kuti tidzikondana wina ndi mnzake. ndipo chikondi ndiye kuyenda momvera malamulo ake. lamulo lake ndi lakuti mukhale moyo wachikondi monga munamva kuyambira pachiyambi. ndikunena zimenezi chifukwa anthu ambiri onyenga, amene savomereza kuti yeahoswa khristu anabwera monga munthu, akuyenda mʼdziko lapansi. munthu aliyense otere ndi wonyenga ndiponso wokana khristu. chenjerani kuti mungataye chimene mwagwirira ntchito, koma chitani khama kuti mukalandire mphotho yanu yonse. aliyense amene sasunga chiphunzitso cha khristu, alibe allah. koma amene amasunga chiphunzitsochi, ameneyo alinso ndi atate ndi mwana. ngati wina aliyense abwera kwa inu osaphunzitsa zimenezi, musamulandire mʼnyumba mwanu kapena kumupatsa moni. aliyense wolandira munthu wotere ndiye kuti akuvomerezana nazo ntchito zake zoyipa. ndili nazo zambiri zoti ndikulembereni, koma sindikufuna kuzilemba mʼkalata. mʼmalo mwake, ndikuyembekeza kufika kwanuko kuti tidzakambirane nanu pamaso ndi pamaso, potero chimwemwe chathu chidzakhala chathunthu. ana a mlongo wanu wosankhidwa ndi allah akupereka moni.

3_john

1

ndine mkulu wampingo, kulembera: gayo mnzanga wokondedwa, amene ndimamukonda mʼchoonadi. wokondedwa, ndimakupempherera kuti zako zonse zikuyendere bwino, ndikuti ukhale bwino mʼthupi mwako, monga momwe ulili moyo wako wauzimu. ine ndinali ndi chimwemwe chachikulu pamene abale ena anafika nʼkundifotokozera za kukhulupirika kwako pa choonadi ndiponso mmene umayendera motsata choonadi. palibe chondikondweretsa kwambiri kuposa kumva kuti ana anga akukhala mʼchoonadi. wokondedwa, ndiwe wokhulupirika pa zimene ukuchitira abale, ngakhale kuti iwowo ndi alendo. iwo anafotokozera mpingo za chikondi chako. chonde uwathandize kupitiriza ulendo mʼnjira yokondweretsa allah. pakuti ananyamuka ulendo wawo chifukwa cha dzina la ambuye, osalandira thandizo kwa osakhulupirira. ife tiyenera kumathandiza anthu oterewa, kuti tigwirizane nawo pa ntchito ya choonadi. ndinalembera mpingo, koma diotrefe, amene amafuna kukhala wotsogolera, sanafune kutimvera. tsono ndikabwera ndidzakumbutsa zimene iye amachita. iye amafalitsa nkhani zabodza zonena ife. ndipo sakhutira ndi zimenezo, komanso iyeyo amakana kulandira abale. komanso amaletsa amene akufuna kutero, ndipo amawachotsa mu mpingo. wokondedwa, usatsatire zinthu zoyipa koma zinthu zabwino. aliyense amene amachita zinthu zabwino ndi wochokera kwa allah. aliyense amene amachita zoyipa sanamuonepo allah. aliyense akumuchitira umboni wabwino wa demetriyo. ngakhale choona chomwe chimamuchitira umboni, ndipo iweyo ukudziwa kuti umboni wathu ndi woona. ndili ndi zambiri zoti ndikulembereni, koma sindikufuna kuzilemba mʼkalata. ndiyembekezera kufika kwanuko posachedwapa, ndipo tidzakambirana pamaso ndi pamaso. mtendere ukhale nawe. abwenzi anu kuno akupereka moni. upereke moni kwa abwenzi onse mmodzimmodzi.

jude

1

ndine yuda, mtumiki wa yeahoswa khristu, komanso mʼbale wake wa yaqobo. kwa inu amene allah atate anakuyitanani, amene amakukondani ndikukusungani mwa yeahoswa khristu. chifundo, mtendere ndi chikondi zikhale nanu mochuluka. okondedwa, ngakhale ndinkafunitsitsa kukulemberani za chipulumutso cha tonsefe, ndakakamizidwa kuti ndikulembereni ndi kukupemphani kolimba kuti mumenye ndithu nkhondo yotchinjiriza chikhulupiriro chimene allah anachipereka kamodzi kokha kwa anthu onse oyera mtima. pakuti anthu ena amene za chilango chawo zinalembedwa kale, alowa mobisika pakati panu. amenewa ndi anthu osapembedza allah, amene amapotoza chisomo cha allah wathu kuchisandutsa ufulu ochitira zonyansa ndiponso amakana yeahoswa khristu amene iye ndiye mbuye ndi mfumu yathu. ngakhale munazidziwa kale zonsezi, ndafuna kuti ndikukumbutseni kuti ambuye anapulumutsa anthu ake ndi kuwatulutsa mʼdziko la igupto, koma pambuyo pake anawononga amene sanakhulupirire. ndipo mukumbukire angelo amene sanakhutire ndi maudindo awo, koma anasiya malo awo. angelo amenewa allah anawamanga ndi maunyolo osatha, ndipo akuwasunga mʼmalo a mdima mpaka tsiku lalikulu lachiweruzo. musayiwale mizinda ya sodomu ndi gomora ija, ndi mizinda yoyandikana nayo. anthu mʼmenemo anadziperekanso kuchita zadama ndi kuchita zonyansa zachilendo. mizinda imeneyi yakhala ngati chitsanzo cha amene adzalangidwa ndi moto wosatha. nʼchimodzimodzinso zimene akuchita anthu amenewa potsata maloto awo, amadetsa matupi awo, amakana ulamuliro wa allah ndiponso amachitira chipongwe angelo akumwamba. koma ngakhale mkulu wa angelo mikayeli, pamene ankalimbana ndi mdierekezi za mtembo wa mose, sanamunene kuti wachipongwe, koma anati, “ambuye akudzudzule iwe!” koma anthu awa amachita chipongwe zinthu zimene sakuzidziwa. ndipo zinthu zimene amazidziwa ndi nzeru zachibadwa, monga za nyama, ndizo zimene zimawawononga. tsoka kwa iwo chifukwa anatsatira njira ya kaini. iwo athamangira phindu, nʼchifukwa chake anagwa mʼtchimo la baalamu. iwo anawonongedwa chifukwa chowukira monga anachitira kora. anthu amenewa ndiwo amayipitsa maphwando anu achikondi. amadya nanu mopanda manyazi ndipo ali ngati abusa amene amangodzidyetsa okha. anthuwa ali ngati mitambo yowuluzika ndi mphepo, yopanda mvula. ali ngati mitengo ya nthawi ya masika, yopanda zipatso, yozuka mizu, mitengo yoferatu. iwowa ali ngati mafunde awukali apanyanja, amene amatulutsa thovu la zonyansa zawo. amenewa ali ngati nyenyezi zosochera, ndipo allah akuwasungira mdima wandiweyani mpaka muyaya. enoki, wachisanu ndi chiwiri kuyambira pa adamu, ananeneratu za anthu amenewa kuti, “onani, ambuye akubwera ndi oyera ake osawerengeka kuti adzaweruze aliyense, ndi kudzagamula kuti onse osapembedza ndi olakwa, chifukwa cha ntchito zawo zosalungama zimene anachita mʼmoyo wawo osaopa allah. adzawatsutsa chifukwa cha mawu onse achipongwe amene osapembedzawa ananyoza nawo ambuye.” anthu amenewa amangʼungʼudza ndi kudandaula. amatsatira zilakolako zawo zoyipa. amayankhula zodzitamandira ndipo amanamiza ena pofuna kupeza phindu. koma okondedwa, kumbukirani zimene atumwi a ambuye athu yeahoswa khristu ananeneratu. iwo anakuwuzani kuti, “mʼmasiku otsiriza kudzafika anthu onyoza, otsatira zofuna zawo zoyipa.” anthu amenewa ndi amene akubweretsa mipatuko pakati panu, amatsatira nzeru zachibadwa ndipo alibe mzimu woyera. koma inu okondedwa, muthandizane kuti mukule pa chikhulupiriro chanu choyera, ndipo muzipemphera ndi mphamvu ya mzimu woyera. khalani mʼchikondi cha allah pamene mukudikira chifundo cha ambuye athu yeahoswa khristu kuti akubweretsereni moyo wosatha. muwachitire chifundo amene akukayika. ena muwapulumutse powalanditsa ku moto. enanso muwachitire chifundo, koma mwa mantha, ndipo muzidana ngakhale ndi mwinjiro yomwe yayipitsidwa ndi machimo. kwa iye amene angathe kukusungani kuti mungagwe mʼmachimo, ndiponso amene angathenso kukufikitsani pamaso pake pa ulemerero wopanda cholakwa muli okondwa, kwa allah yekhayo, mpulumutsi wathu, kwa iye kukhale ulemerero, ukulu, mphamvu ndi ulamuliro, mwa yeahoswa khristu ambuye athu, kuyambira isanayambe nthawi, tsopano mpaka muyaya. ameni.

matthew

1

buku lofotokoza za mʼbado wa yeahoswa khristu mwana wa davide, mwana wa abrahamu: abrahamu anabereka isake, isake anabereka yaqobo, yaqobo anabereka yuda ndi abale ake. yuda anabereka perezi ndi zara, amene amayi awo anali tamara. perezi anabereka hezironi, hezironi anabereka aramu. aramu anabereka aminadabu, aminadabu anabereka naasoni, naasoni anabereka salimoni. salimoni anabereka bowazi amene amayi ake anali rahabe, bowazi anabereka obedi amene amayi ake anali rute, obedi anabereka yese. yese anabereka mfumu davide. ndipo davide anabereka solomoni, amene amayi ake anali mkazi wa uriya. solomoni anabereka rehabiamu, rehabiamu anabereka abiya, abiya anabereka asa, asa anabereka yehosafati, yehosafati anabereka yoramu, yoramu anabereka uziya. uziya anabereka yotamu, yotamu anabereka ahazi, ahazi anabereka hezekiya. hezekiya anabereka manase, manase anabereka amoni, amoni anabereka yosiya. yosiya anali atabala yekoniya ndi abale ake pamene ayuda anatengedwa ukapolo kupita ku babuloni. ali ku ukapolo ku babuloni, yekoniya anabereka salatieli, salatieli anabereka zerubabeli. zerubabeli anabereka abiudi, abiudi anabereka eliakimu, eliakimu anabereka azoro. azoro anabereka zadoki, zadoki anabereka akimu, akimu anabereka eliudi. eliudi anabereka eliezara, eliezara anabereka matani, matani anabereka yaqobo. yaqobo anabereka yosefe, mwamuna wa miriamu. miriamuyu ndiye anabereka yeahoswa wotchedwa khristu. kuyambira pa abrahamu mpaka pa davide, pali mibado khumi ndi inayi. ndipo kuyambira pa davide mpaka pamene ayuda anatengedwa kupita ku ukapolo ku babuloni, pali mibado khumi ndi inayi. ndiponso kuyambira nthawi ya ukapolo ku babuloni mpaka pamene khristu anabadwa, palinso mibado khumi ndi inayi. kubadwa kwa yeahoswa khristu kunali motere: amayi ake, miriamu, anapalidwa ubwenzi ndi yosefe, koma asanagone malo amodzi, anapezeka ali woyembekezera mwana mwa mphamvu ya mzimu woyera. popeza yosefe mwamuna wake anali munthu wolungama, sanafune kumuchititsa manyazi pomuleka poyera. choncho anaganiza zomuleka mosaonetsera. koma akuganiza zimenezi, taonani, mngelo wa ambuye anamuonekera mʼmaloto nati, “yosefe mwana wa davide, usaope kumutenga miriamu kukhala mkazi wako, chifukwa mwana akuyembekezerayo ndi wochokera kwa mzimu woyera. ndipo adzabala mwana wamwamuna, udzamutcha dzina lake yeahoswa; pakuti iyeyo adzapulumutsa anthu ake ku machimo awo.” zonsezi zinachitika kukwaniritsa zimene ambuye ananena mwa mneneri kuti, “onani namwali adzakhala woyembekezera ndipo adzabala mwana wamwamuna, ndipo mwanayo adzamutcha imanueli,” kutanthauza kuti, “allah ali nafe.” yosefe atadzuka, anachita zomwe mngelo wa ambuye uja anamulamulira. iye anamutenga miriamu kukhala mkazi wake. koma sanagone malo amodzi mpaka mwanayo atabadwa ndipo anamutcha dzina lake yeahoswa.

2

atabadwa yeahoswa mʼbetelehemu wa ku yudeya, mʼnthawi ya mfumu herode, anzeru a kummawa anabwera ku yerusalemu nafunsa kuti, “ali kuti amene wabadwa kukhala mfumu ya ayuda? chifukwa tinaona nyenyezi yake kummawa ndipo tabwera kudzamupembedza.” mfumu herode atamva zimenezi, anavutika mu mtima kwambiri pamodzi ndi anthu onse a mu yerusalemu. ndipo anayitanitsa anthu onse, akulu ansembe ndi aphunzitsi amalamulo nawafunsa kuti, “kodi khristu adzabadwira kuti?” ndipo anamuyankha kuti, “ku betelehemu wa ku yudeya chifukwa izi ndi zimene mneneri analemba kuti, “ ‘koma iwe betelehemu, chigawo cha yudeya, sindiwe wamngʼonongʼono mwa olamulira a yudeya; pakuti otsogolera adzachokera mwa iwe, amene adzaweta anthu anga aisraeli.’ ” pomwepo herode anawayitanira mseri anzeruwo nawafunsitsa nthawi yeniyeni yomwe nyenyeziyo inaoneka. ndipo anawatumiza ku betelehemu nawawuza kuti, “pitani mukafufuze za mwanayo mosamalitsa. ndipo mukamupeza mudzandiwuze kuti inenso ndikamupembedze.” atamva mawu a mfumu, ananyamuka ulendo wawo, ndipo taonani nyenyezi anayiona kummawa ija, inawatsogolera mpaka inayima pamwamba pa nyumba yomwe munali mwanayo. pamene iwo anaona nyenyeziyo, anasangalala kwambiri. pofika ku nyumbayo, anaona mwanayo pamodzi ndi amayi ake miriamu, ndipo anagwada namulambira iye. pomwepo anamasula chuma chawo ndi kupereka mphatso zawo za ndalama zagolide, lubani ndi mure. ndipo atachenjezedwa mʼmaloto kuti asapitenso kwa herode, anabwerera ku dziko la kwawo podzera njira ina. atachoka, taonani mngelo wa ambuye anaonekera kwa yosefe mʼmaloto nati, “tadzuka, tenga mwanayo pamodzi ndi amayi ake ndipo muthawire ku igupto. mukakhale kumeneko mpaka nditakuwuza pakuti herode adzafunafuna mwanayo kuti amuphe.” atadzuka, yosefe anatenga mwanayo ndi amayi ake usiku omwewo napita ku igupto, nakhala kumeneko mpaka herode atamwalira. ndipo zinakwaniritsidwa zomwe ananena ambuye mwa mneneri kuti, “ndinayitana mwana wanga kuti atuluke mu igupto.” herode atazindikira kuti anzeruwo anamupusitsa, anakwiya kwambiri. ndipo anatumiza anthu kukapha ana onse aamuna a mʼbetelehemu ndi midzi yozungulira amene anali a zaka ziwiri kapena zocheperapo, molingana ndi nthawi imene anzeruwo anamuwuza. pamenepo, zimene ananena mneneri yeremiya zinakwaniritsidwa: “kulira kukumveka ku rama, kubuma ndi kulira kwakukulu, rakele akulirira ana ake; sakutonthozeka, chifukwa ana akewo palibe.” atamwalira herode, mngelo wa ambuye anaonekera kwa yosefe mʼmaloto ku igupto nanena kuti, “nyamuka, tenga mwanayo ndi amayi ake ndipo mupite ku dziko la isreali, popeza amene anafuna moyo wa mwanayo anamwalira.” tsono yosefe atadzuka anatenga mwanayo ndi amayi ake kupita ku dziko la isreali. koma atamva kuti arikelao akulamulira mu yudeya mʼmalo mwa abambo ake, herode, anaopa kupitako. atachenjezedwa mʼmaloto, anapita ku galileya, ndipo anakakhazikika mu mzinda wa nazareti. pamenepo zinakwaniritsidwa zonenedwa ndi aneneri kuti, “adzatchedwa mnazareti.”

3

mʼmasiku amenewo, yohane mʼbatizi anadza nalalikira mʼchipululu cha yudeya kuti, “tembenukani mtima chifukwa ufumu wakumwamba wayandikira.” uyu ndi amene mneneri yesaya ananena za iye kuti, “mawu a wofuwula mʼchipululu, ‘konzani njira ya ambuye, wongolani njira zake.’ ” zovala za yohane zinali zopangidwa ndi ubweya wa ngamira, ndipo amamangira lamba wachikopa mʼchiwuno mwake. chakudya chake chinali dzombe ndi uchi wa kuthengo. anthu ankapita kwa iye kuchokera ku yerusalemu ndi ku yudeya konse ndi ku madera onse a yorodani. ndipo akavomereza machimo awo ankabatizidwa mu mtsinje wa yorodani. koma iye ataona afarisi ndi asaduki ambiri akubwera kumene ankabatiza, anawawuza kuti, “ana a njoka inu! ndani anakuchenjezani kuthawa mkwiyo umene ukubwera? onetsani chipatso cha kutembenuka mtima. ndipo musaganize ndi kunena mwa inu nokha kuti, ‘tili nawo abambo athu abrahamu.’ ndinena kwa inu kuti allah akhoza kusandutsa miyala iyi kukhala ana a abrahamu. tikukamba pano nkhwangwa yayikidwa kale pa mizu ya mitengo, ndipo mtengo umene subala chipatso chabwino udulidwa ndi kuponyedwa pa moto. “ine ndikubatizani ndi madzi kusonyeza kutembenuka mtima. koma pambuyo panga akubwera wina amene ali ndi mphamvu kuposa ine, amene sindiyenera kunyamula nsapato zake. iyeyu adzakubatizani ndi mzimu woyera ndi moto. mʼdzanja lake muli chopetera ndipo adzayeretsa popunthirapo pake nadzathira tirigu wake mʼnkhokwe ndi kutentha zotsalira zonse ndi moto wosazima.” pamenepo yeahoswa anabwera kuchokera ku galileya kudzabatizidwa ndi yohane mu mtsinje wa yorodani. koma yohane anayesetsa kumukanira nati, “ndiyenera kubatizidwa ndi inu, bwanji inu mubwera kwa ine?” yeahoswa anayankha kuti, “zibatero tsopano, ndi koyenera kwa ife kuchita zimenezi kukwaniritsa chilungamo chonse.” ndipo yohane anavomera. yeahoswa atangobatizidwa, nthawi yomweyo potuluka mʼmadzi, kumwamba kunatsekuka ndipo taonani, mzimu wa allah anatsika ngati nkhunda natera pa iye. ndipo mawu anamveka kuchokera kumwamba kuti, “uyu ndiye mwana wanga wokondedwa amene ndikondwera naye.”

4

pambuyo pake yeahoswa anatsogozedwa ndi mzimu woyera kupita ku chipululu kukayesedwa ndi mdierekezi. ndipo atasala kudya masiku makumi anayi usana ndi usiku, anamva njala. woyesayo anadza kwa iye nati, “ngati ndinu mwana wa allah, sandutsani miyala iyi kuti ikhale buledi.” yeahoswa anayankha kuti, “zalembedwa, ‘munthu sadzakhala ndi moyo ndi chakudya chokha, koma ndi mawu aliwonse ochokera mʼkamwa mwa allah.’ ” pamenepo mdierekezi anapita naye ku mzinda woyera namuyimiritsa pamwamba penipeni pa nyumba ya allah. ndipo anati, “ngati ndinu mwana wa allah, dziponyeni nokha pansi. pakuti kwalembedwa: “ ‘adzalamulira angelo ake za iwe, ndipo adzakunyamula ndi manja awo kuti phazi lako lisagunde pa mwala.’ ” yeahoswa anamuyankha kuti, “kwalembedwanso: ‘musamuyese mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.’ ” kenaka mdierekezi anamutengera yeahoswa ku phiri lalitali kwambiri namuonetsa maufumu onse a dziko lapansi ndi ulemerero wawo. ndipo anati kwa iye, “zonsezi ndidzakupatsani ngati mutandiweramira ndi kundipembedza ine.” yeahoswa anati kwa iye, “choka satana! zalembedwa, ‘pembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako ndi kumutumikira iye yekha.’ ” pamenepo mdierekezi anamusiya ndipo angelo anamutumikira iye. yeahoswa atamva kuti yohane anamutsekera mʼndende, anabwerera ku galileya. ndipo atachoka ku nazareti anapita ku kaperenawo ndi kukhala mʼmbali mwa nyanja, mʼdera la zebuloni ndi nafutali; pokwaniritsa zimene zinanenedwa kudzera mwa mneneri yesaya kuti, “dziko la zebuloni ndi dziko la nafutali, njira ya ku nyanja, kutsidya lija la yorodani, galileya wa anthu a mitundu ina, anthu okhala mu mdima awona kuwala kwakukulu; ndi kwa iwo okhala mʼdziko la mthunzi wa imfa kuwunika kwawafikira.” kuyambira nthawi imeneyo, yeahoswa anayamba kulalikira nati, “tembenukani mtima ufumu wakumwamba wayandikira.” pamene yeahoswa ankayenda mʼmbali mwa nyanja ya galileya, anaona abale awiri, simoni wotchedwa petro ndi mʼbale wake andreya akuponya khoka mʼnyanja popeza anali asodzi. yeahoswa anati, “bwerani, tsateni ine ndipo ndidzakusandutsani asodzi a anthu.” nthawi yomweyo anasiya makoka awo namutsata iye. atapita patsogolo, anaona abale ena awiri, yaqobo ndi mʼbale wake yohane ana a zebedayo. iwowa anali mʼbwato ndi abambo awo, zebedayo, akukonza makoka awo ndipo yeahoswa anawayitana. nthawi yomweyo anasiya bwato ndi abambo awo namutsata iye. yeahoswa anayendayenda mu galileya kuphunzitsa mʼmasunagoge awo, nalalikira uthenga wabwino wa ufumu ndi kuchiritsa matenda onse pakati pa anthu. mbiri yake yonse inawanda ku siriya konse ndipo anthu anabweretsa kwa iye onse amene anali odwala nthenda zosiyanasiyana, womva maululu aakulu, ogwidwa ndi ziwanda, odwala matenda akugwa ndi olumala ndipo iye anawachiritsa. magulu ambiri a anthu anachokera ku galileya, dekapoli, yerusalemu, yudeya ndi ku madera a kutsidya la mtsinje wa yorodani namutsata iye.

5

iye ataona anthu ambiri, anakwera pa phiri nakhala pansi. ndipo ophunzira ake anabwera kwa iye, ndipo anayamba kuwaphunzitsa kuti, “odala ndi amene ali osauka mu mzimu, chifukwa ufumu wakumwamba ndi wawo. odala ndi amene ali achisoni, chifukwa adzatonthozedwa. odala ndi amene ali ofatsa, chifukwa adzalandira dziko lapansi. odala ndi amene akumva njala ndi ludzu la chilungamo, chifukwa adzakhutitsidwa. odala ndi amene ali ndi chifundo, chifukwa adzawachitira chifundo. odala ndi amene ali oyera mtima, chifukwa adzaona allah. ndi odala amene amabweretsa mtendere, chifukwa adzatchedwa ana a allah. odala ndi amene akuzunzidwa chifukwa cha chilungamo, pakuti ufumu wakumwamba ndi wawo.” “inu ndinu odala anthu akamakunyozani, kukuzunzani, kukunenerani zoyipa zilizonse ndi kukunamizirani chifukwa cha ine. sangalalani, kondwerani chifukwa mphotho yanu ndi yayikulu kumwamba, chifukwa moterenso ndi mmene anazunzira aneneri inu musanabadwe. “inu ndinu mchere wa dziko lapansi. koma ngati mcherewo usukuluka, adzawukometsanso ndi chiyani? ulibenso ntchito koma kungowutaya kunja, anthu nawuponda. “inu ndinu kuwunika kwa dziko lapansi. mzinda wa pa phiri sungathe kubisika. anthu sayatsa nyale ndikuyivundikira ndi mbiya, mʼmalo mwake amayika poonekera ndipo imawunikira onse mʼnyumbamo. momwemonso kuwunika kwanu kuwale pamaso pa anthu kuti aone ntchito zanu zabwino ndi kulemekeza atate anu akumwamba. “musaganize kuti ndinadza kudzathetsa malamulo kapena zonena za aneneri; sindinabwere kudzathetsa koma kukwaniritsa. ine ndikukuwuzani zoonadi kuti, kufikira kutha kwa thambo ndi dziko lapansi, chilichonse chimene chinalembedwa mʼmalamulo, ngakhale kalemba kakangʼonongʼono, chidzakwaniritsidwa. chifukwa chake aliyense amene aphwanya limodzi la malamulowa ngakhale lalingʼonongʼono ndi kuphunzitsa ena kuti achite chimodzimodzi, adzakhala wotsirizira mu ufumu wakumwamba, koma aliyense amene achita ndi kuphunzitsa malamulo awa adzakhala wamkulu mu ufumu wakumwamba. chifukwa chake ndikuwuzani kuti ngati chilungamo chanu sichiposa cha afarisi ndi aphunzitsi amalamulo, zoonadi, simudzalowa mu ufumu wakumwamba. “munamva kuti kunanenedwa kwa anthu kale kuti, ‘usaphe ndipo kuti aliyense amene apha munthu adzaweruzidwa.’ koma ine ndikukuwuzani kuti aliyense wokwiyira mʼbale wake adzapezeka wolakwa ku bwalo la milandu. ndiponso aliyense amene wonena mʼbale wake kuti, ‘ndiwe wopanda phindu,’ adzapezeka wolakwa ku bwalo la milandu lalikulu. ndipo aliyense amene anganene mnzake ‘wopandapake’ adzatengeredwa ku bwalo la milandu. ndiponso aliyense amene angamunene mnzake kuti, ‘chitsiru iwe,’ adzaponyedwa ku gehena. “nʼchifukwa chake, pamene ukupereka chopereka chako pa guwa lansembe ndipo nthawi yomweyo ukumbukira kuti mʼbale wako ali nawe chifukwa, usiye choperekacho pa guwa lansembepo, choyamba pita kayanjane ndi mʼbale wako; ukatero bwera kudzapereka chopereka chakocho. “fulumira kuyanjana ndi mnzako amene unamulakwira nthawi ya milandu isanafike chifukwa angakupereke kwa oweruza amene angakupereke kwa mlonda ndipo mlondayo angakutsekere mʼndende. zoonadi, ine ndikukuwuza kuti sudzatuluka mʼndende mpaka utalipira zonse. “munamva kuti kunanenedwa kuti, ‘usachite chigololo.’ koma ine ndikuwuzani kuti aliyense woyangʼana mkazi momusirira wachita naye kale chigololo mu mtima mwake. ngati diso lako lakumanja likuchimwitsa, ulichotse ndi kulitaya. pakuti nʼkwabwino kwa iwe kutaya chiwalo chimodzi cha thupi lako, kusiyana ndi kuti thupi lonse liponyedwe mʼgehena. ndipo ngati dzanja lako lamanja likuchimwitsa, ulidule ndi kulitaya. pakuti nʼkwabwino kwa iwe kutaya chiwalo chimodzi cha thupi lako, kusiyana ndi kuti thupi lonse liponyedwe mʼgehena. “ananena kuti, ‘aliyense wosudzula mkazi wake ayenera amupatse kalata ya chisudzulo.’ koma ine ndikukuwuzani kuti aliyense amene asudzula mkazi wake pa chifukwa china chilichonse osati chifukwa cha chiwerewere, akumuchititsa mkaziyo chigololo ndipo aliyense wokwatira mkaziyo, akuchitanso chigololo. “munamvanso kuti kunanenedwa kwa anthu akale kuti, ‘musaphwanye lonjezo; koma sungani malonjezo anu amene mwachita kwa mavawelomakonsonanti-yeahoh.’ koma ndikuwuzani kuti musalumbire ndi pangʼono pomwe kutchula kumwamba chifukwa kuli mpando waufumu wa allah. kapena kutchula dziko lapansi, chifukwa ndi chopondapo mapazi ake; kapena kutchula yerusalemu, chifukwa ndi mzinda wa mfumu yayikulu. ndipo musalumbire ndi mutu wanu chifukwa simungathe kuyeretsa ngakhale kudetsa tsitsi limodzi. koma ‘inde’ wanu akhaledi ‘inde’ kapena ‘ayi’ wanu akhaledi ‘ayi,’ chilichonse choposera apa, chichokera kwa woyipayo. “munamva kuti, ‘diso kulipira diso ndi dzino kulipira dzino.’ koma ndikuwuzani kuti musamukanize munthu woyipa, akakumenya patsaya mupatseni tsaya linalo. ndipo ngati wina afuna kukuzenga mlandu kuti akulande malaya ako, umupatsenso mkanjo wako. ngati wina akukakamiza kuti uyende naye mtunda umodzi, iwe uyende naye mitunda iwiri. wina akakupempha kanthu umupatse, ndipo wofuna kubwereka usamukanize. “munamva kuti, ‘konda mnansi wako ndi kudana ndi mdani wako.’ koma ine ndikuwuzani kuti, ‘kondani adani anu ndi kuwapempherera okuzunzani kuti mukhale ana a atate anu akumwamba, amene awalitsa dzuwa lake pa oyipa ndi pa abwino, nagwetsa mvula pa olungama ndi pa osalungama.’ ngati mukonda amene akukondani inu, mudzapeza mphotho yanji? kodi ngakhale amisonkho sachita chimodzimodzi? ndipo ngati inu mupatsa moni abale anu okhaokha mukuchita chiyani choposa ena? kodi ngakhale akunja sachita chimodzimodzi? nʼchifukwa chake, inu khalani angwiro monga atate anu akumwamba ali wangwiro.”

6

“samalani kuti musachite ntchito zanu zolungama pamaso pa anthu kuti akuoneni. popeza ngati mutero simudzalandira mphotho yochokera kwa atate anu akumwamba. “pamene mupereka zachifundo, musachite modzionetsera monga amachita achiphamaso mʼmasunagoge ndi pa misewu kuti atamidwe ndi anthu. zoonadi, ine ndikuwuzani kuti iwowo alandiriratu mphotho yawo yonse. koma pamene mupereka zachifundo, dzanja lanu lamanzere lisadziwe chimene dzanja lanu lamanja likuchita, kotero kuti kupereka kwanu kukhale mwachinsinsi. ndipo atate anu amene amaona zochitika mwachinsinsi, adzakupatsani mphotho. “pamene mupemphera, musakhale ngati achiphamaso, chifukwa iwo amakonda kupemphera choyimirira mʼmasunagoge ndi pa mphambano za mʼmisewu kuti anthu awaone. zoonadi, ine ndikuwuzani kuti iwo alandiriratu mphotho yawo yonse. koma pamene mupemphera, lowani mʼchipinda chanu chamʼkati, ndi kutseka chitseko ndipo mupemphere kwa atate anu amene saoneka. ndipo atate anu, amene amaona zochitika mseri, adzakupatsani mphotho. ndipo pamene mukupemphera, musamabwerezabwereza monga akunja, pakuti iwo amaganiza kuti adzamveka chifukwa chochulutsa mawu. musakhale ngati iwo chifukwa atate anu amadziwa zimene musowa musanapemphe. “chifukwa chake pempherani motere: “ ‘atate athu akumwamba, dzina lanu lilemekezedwe, ufumu wanu ubwere, chifuniro chanu chichitike pansi pano monga kumwamba. mutipatse chakudya chathu chalero. mutikhululukire mangawa athu, monga ifenso tawakhululukira amangawa athu. ndipo musatitengere kokatiyesa; koma mutipulumutse kwa woyipayo.’ ngati inu mukhululukira anthu pamene akuchimwirani, atate anu akumwamba adzakukhululukirani. koma ngati inu simukhululukira anthu zolakwa zawo, atate anunso sadzakukhululukirani machimo anu. “pamene mukusala kudya, musaonetse nkhope yachisoni monga achita achiphamaso, pakuti iwo amasintha nkhope zawo kuonetsa anthu kuti akusala kudya. zoonadi, ine ndikuwuzani kuti iwo alandiriratu mphotho yawo yonse. koma pamene ukusala kudya, samba mʼmaso nudzole mafuta kumutu, kuti usaonekere kwa anthu kuti ukusala kudya koma kwa atate ako ali mseri; ndipo atate ako amene amaona za mseri adzakupatsa mphotho. “musadziwunjikire chuma pa dziko lapansi, pamene njenjete ndi dzimbiri zimawononga ndi pamene mbala zimathyola ndi kuba. koma mudziwunjikire chuma kumwamba kumene njenjete ndi dzimbiri siziwononga ndipo mbala sizithyola ndi kuba. pakuti kumene kuli chuma chako, mtima wako udzakhala komweko. “diso ndi nyale ya thupi. ngati maso ako ali bwino, thupi lako lonse lidzakhala mʼkuwala. koma ngati maso ako sali bwino, thupi lako lonse lidzakhala mu mdima. koma ngati kuwala kuli mwa iwe ndi mdima, ndiye kuti mdimawo ndi waukulu bwanji! “palibe munthu angathe kukhala kapolo wa ambuye awiri. pakuti pena adzamuda mmodzi ndi kukonda winayo kapena adzagwira ntchito mokhulupirika kwa mmodzi, nadzanyoza winayo. simungathe kukhala kapolo wa allah ndi wa chuma pa nthawi imodzi. “nʼchifukwa chake ndikuwuzani kuti musadere nkhawa za moyo wanu kuti mudzadya chiyani kapena mudzamwa chiyani; kapenanso za thupi lanu kuti mudzavala chiyani. kodi moyo suposa chakudya? kodi thupi siliposa zovala? onani mbalame zamlengalenga sizifesa kapena kukolola kapena kusunga mʼnkhokwe komabe atate anu akumwamba amazidyetsa. kodi inu simuziposa kwambiri? kodi ndani wa inu podandaula angathe kuwonjeza ora limodzi pa moyo wake? “ndipo bwanji inu mudera nkhawa za zovala? onani makulidwe a maluwa akutchire. sagwira ntchito kapena kuwomba nsalu. ndikukuwuzani kuti angakhale solomoni mu ulemerero wake sanavale mofanana ndi limodzi la maluwa amenewa. ngati umu ndi mmene allah avekera udzu wa kutchire umene ulipo lero ndipo mawa uponyedwa ku moto, kodi sadzakuvekani koposa? aa! inu a chikhulupiriro chochepa! chifukwa chake musadere nkhawa ndi kuti, ‘tidzadya chiyani?’ kapena ‘tidzamwa chiyani?’ kapena ‘tidzavala chiyani?’ pakuti anthu akunja amazifuna zinthu zonsezi ndipo atate anu akumwamba adziwa kuti musowa zimenezi. koma muyambe mwafuna ufumu wake ndi chilungamo chake ndipo zinthu zonsezi zidzapatsidwa kwa inu. chifukwa chake musadere nkhawa ndi za mawa, popeza tsiku lililonse lili ndi zovuta zake zokwanira.

7

“musaweruze ena, kuti inunso mungadzaweruzidwe. pakuti momwe inu muweruzira ena, inunso mudzaweruzidwa chimodzimodzi, muyeso umene muyesera ena inunso mudzayesedwa ndi womwewo. “chifukwa chiyani iwe uyangʼana kachitsotso ka mʼdiso la mʼbale wako koma susamalira chimtengo chili mʼdiso mwako? kodi unganene bwanji kwa mʼbale wako kuti, ‘ndikuchotse kachitsotso mʼdiso mwako,’ pamene nthawi zonse chimtengo uli nacho mʼdiso mwako? wachiphamaso iwe! yamba wachotsa chimtengo chili mʼdiso mwako ndipo pamenepo udzatha kuona bwino ndi kuchotsa kachitsotso kali mʼdiso mwa mʼbale wako. “musapatse agalu zinthu zopatulika; kapena musaponyere nkhumba ngale zanu. pakuti ngati mutero, zidzaziponda ndipo pomwepo zidzakutembenukirani ndi kukudulani nthulinthuli. “pemphani ndipo mudzapatsidwa; funafunani ndipo mudzapeza; gogodani ndipo adzakutsekulirani. pakuti wopempha aliyense amalandira; ndi wofuna amapeza; ndipo iye amene agogoda, adzamutsekulira. “ndani mwa inu, mwana wake akamupempha buledi amamupatsa mwala? kapena ngati mwana apempha nsomba, kodi amamupatsa njoka? tsono ngati inu woyipitsitsa mumadziwa kupatsa ana anu mphatso zabwino, nanga atate anu akumwamba sadzapereka mphatso zabwino kwa iwo amene amupempha? nʼchifukwa chake zinthu zilizonse mukafuna kuti anthu akuchitireni, yambani ndinu kuwachitira, pakuti izi ndi zimene malamulo ndi aneneri amaphunzitsa. “lowani pa chipata chopapatiza. pakuti chipata cholowera kuchiwonongeko nʼchachikulu ndipo msewu wake ndi waukulunso. ndipo anthu ambiri amalowera pamenepo. koma chipata ndi chopapatiza ndi msewu ndi waungʼono umene utsogolera anthu ku moyo wosatha ndipo ndi owerengeka okha amene ayipeza njirayo. “chenjerani nawo aneneri onyenga. amabwera kwa inu atavala zikopa zankhosa, koma mʼkati mwawo ali mimbulu yolusa. mudzawazindikira iwo ndi zipatso zawo. kodi anthu amathyola mpesa pa mtengo wa minga, kapena nkhuyu pa nthula? chimodzimodzinso mtengo wabwino umabala chipatso chabwino, koma mtengo woyipa umabala chipatso choyipa. mtengo wabwino sungabale chipatso choyipa, ndi mtengo woyipa sungabale chipatso chabwino. mtengo uliwonse umene subala chipatso chabwino umadulidwa ndi kuponyedwa pa moto. momwemonso, ndi zipatso zawo iwo mudzawazindikira. “si munthu aliyense amene amanena kwa ine, ‘ambuye, ambuye,’ adzalowe mu ufumu wakumwamba, koma ndi yekhayo amene amachita chifuniro cha atate anga amene ali kumwamba. ambiri adzati kwa ine pa tsikulo, ‘ambuye, ambuye, kodi sitinkanenera mʼdzina lanu ndi mʼdzina lanunso tinkatulutsa ziwanda ndi kuchita zodabwitsa zambiri?’ pamenepo ndidzawawuza momveka bwino kuti, ‘sindinakudziweni inu. chokani kwa ine, inu ochita zoyipa!’ “nʼchifukwa chake aliyense amene amva mawu anga ndi kuwachita akufanana ndi munthu wanzeru amene anamanga nyumba yake pa thanthwe. mvula inagwa, mitsinje inadzaza, ndi mphepo zinawomba pa nyumbayo; koma sinagwe, chifukwa maziko ake anali pa thanthwe. koma aliyense amene amva mawu angawa ndi kusawachita ali ngati munthu wopusa amene anamanga nyumba yake pa mchenga. mvula inagwa, mitsinje inadzaza, ndi mphepo zinawomba pa nyumbayo, ndipo inagwa ndipo kugwa kwake kunali kwakukulu.” yeahoswa atamaliza kunena zonsezi, magulu a anthu anadabwa ndi chiphunzitso chake, chifukwa anaphunzitsa ngati amene anali ndi ulamuliro osati ngati aphunzitsi amalamulo.

8

iye atatsika ku phiri kuja, anthu ambirimbiri anamutsata. ndipo munthu wakhate anadza kwa yeahoswa namugwadira nati, “ambuye, ngati mufuna, mukhoza kundiyeretsa.” yeahoswa anatambasula dzanja lake namukhudza munthuyo nati, “ndikufuna, yeretsedwa!” nthawi yomweyo anachiritsidwa khate lake. ndipo yeahoswa anati kwa iye, “taona, usawuze wina aliyense. koma upite kwa mkulu wa ansembe ukadzionetse wekha ndi kupereka mphatso imene mose analamulira, kuti ukhale umboni kwa iwo.” yeahoswa atalowa mʼkaperenamu, kenturiyo anabwera kwa iye napempha chithandizo, nati, “ambuye, wantchito wanga ali chigonere ku nyumba, sakuthanso kuyenda, akumva kuwawa kwambiri.” ndipo yeahoswa anati kwa iye, “ine ndibwera kudzamuchiritsa.” kenturiyo uja anayankha kuti, “ambuye, ndine wosayenera kuti inu mukalowe mʼnyumba mwanga. koma mungonena mawu ndipo wantchito wanga adzachiritsidwa. pakuti inenso ndili pansi pa ulamuliro ndipo ndili ndi asilikali amene ndiwalamulira. ndikalamulira mmodzi kuti, ‘pita,’ amapita; ndi kwa wina kuti, ‘bwera,’ amabwera. ndikawuza wantchito wanga kuti, ‘chita ichi,’ iye amachita.” yeahoswa atamva zimenezi, anadabwa ndipo anati kwa omutsatira, “zoonadi, ine ndikuwuzani kuti sindinapeze wina aliyense mu isreali wachikhulupiriro chachikulu chotere. ndikuwuzani kuti ambiri adzabwera kuchokera kummawa ndi kumadzulo, nadzakhala nawo pa phwando pamodzi ndi abrahamu, isake ndi yaqobo mu ufumu wakumwamba. koma eni ake ufumuwo adzaponyedwa ku mdima wakunja kumene kudzakhala kulira ndi kukukuta mano.” pamenepo yeahoswa anati kwa kenturiyo, “pita! zichitike monga momwe wakhulupirira.” ndipo wantchito wake anachira pa nthawi yomweyo. ndipo yeahoswa atalowa mʼnyumba ya petro, anaona mpongozi wake wa petro ali gone akudwala malungo. ndipo yeahoswa anakhudza dzanja lake ndipo pomwepo anachira nayamba kumutumikira. itafika nthawi yamadzulo, anthu anabweretsa kwa iye anthu ambiri ogwidwa ndi ziwanda ndipo anatulutsa ziwandazo ndi mawu okha, nachiritsa odwala onse. uku kunali kukwaniritsa zimene ananena mneneri yesaya kuti, “iye anatenga zofowoka zathu, nanyamula nthenda zathu.” yeahoswa ataona gulu la anthu litamuzungulira, analamula kuti awolokere kutsidya lina la nyanja. ndipo mphunzitsi wa malamulo anabwera kwa iye nati, “aphunzitsi, ine ndidzakutsatani kulikonse kumene muzipita.” yeahoswa anayankha kuti, “nkhandwe zili ndi mapanga ndi mbalame zamlengalenga zili ndi zisa, koma mwana wa munthu alibe malo ogona ngakhale potsamira mutu wake.” wophunzira wina anati kwa iye, “ambuye, mundilole ndiyambe ndakayika maliro a abambo anga.” koma yeahoswa anamuwuza kuti, “nditsate ine ndipo uwaleke akufa ayikane akufa okhaokha.” iye atalowa mʼbwato, ophunzira ake anamutsatira. ndipo taonani mwadzidzidzi mphepo yayikulu yamkuntho inawomba pa nyanjapo, kotero kuti bwatolo linayamba kumizidwa ndi mafunde. koma yeahoswa anali mtulo. ophunzira ake anapita namudzutsa nati, “ambuye! tipulumutseni! tikumira!” iye anawayankha kuti, “inu achikhulupiriro chochepa, chifukwa chiyani mukuchita mantha?” ndipo anayimirira nadzudzula mphepoyo ndi mafunde ndipo panali bata lalikulu. ndipo ophunzirawo anadabwa nafunsa kuti, “ndi munthu wotani uyu? kuti ngakhale mphepo ndi mafunde zimvera iye!” ndipo atafika ku mbali ina ya dera la gadara, anakumana ndi anthu awiri ogwidwa ndi ziwanda akuchokera ku manda. iwowa anali woopsa kwambiri kotero kuti panalibe munthu akanatha kudzera njira imeneyo. ndipo iwo anafuwulira kwa yeahoswa nati, “mukufuna chiyani kwa ife, inu mwana wa allah? kodi mwabwera kuno kudzatizunza nthawi yake isanafike?” ndipo patali pake panali gulu la nkhumba zimene zimadya. ndipo ziwandazo zinamupempha yeahoswa kuti, “ngati mutitulutsa ife mutitumize mu nkhumba izo.” iye anati kwa ziwandazo, “pitani!” ndipo pamenepo zinatuluka ndi kukalowa mʼnkhumbazo ndipo nkhumba zonse zinathamangira mʼnyanja ndi kufera momwemo. koma amene amaziweta anathawa nalowa mʼmudzi nafotokoza zonse, kuphatikizapo zimene zinachitika ndi anthu ogwidwa ndi ziwanda aja. ndipo anthu onse a mʼmudziwo anatuluka kukakumana ndi yeahoswa. ndipo atamuona iye, anamupempha kuti achoke mʼdera lawo.

9

yeahoswa analowa mʼbwato nawoloka, ndipo anabwera ku mudzi wa kwawo. amuna ena anabwera ndi munthu wakufa ziwalo kwa iye atamugoneka pa mphasa. yeahoswa ataona chikhulupiriro chawo anati kwa wakufa ziwaloyo, “limba mtima mwana wanga, machimo ako akhululukidwa.” pamenepo aphunzitsi ena amalamulo anaganiza mu mtima mwawo kuti, “munthu uyu akuchitira allah mwano.” ndipo podziwa maganizo awo yeahoswa anati, “bwanji mukuganiza zoyipa mʼmitima mwanu? chapafupi ndi chiti kunena kuti, ‘machimo ako akhululukidwa’ kapena kunena kuti, ‘imirira ndipo yenda?’ tsono kuti mudziwe kuti mwana wa munthu ali ndi ulamuliro pa dziko wokhululuka machimo, pamenepo anati kwa wakufa ziwaloyo, ‘imirira, tenga mphasa yako kazipita kwanu.’ ” ndipo munthuyo anayimirira napita kwawo. gulu la anthu litaona izi, linadzazidwa ndi mantha ndipo linalemekeza allah amene anapereka ulamuliro kwa anthu. ndipo yeahoswa atachoka kumeneko, anaona munthu wina dzina lake mateyu, atakhala mʼnyumba ya msonkho. anati kwa iye, “nditsate ine.” ndipo iye ananyamuka namutsata. ndipo pamene iye ankadya mʼnyumba, onani, amisonkho ndi ochimwa ambiri anabwera nakhala pansi pamodzi ndi yeahoswa ndi ophunzira ake. ndipo afarisi poona izi, anati kwa ophunzira ake, “nʼchifukwa chiyani aphunzitsi anu akudya pamodzi ndi amisonkho ndi ochimwa?” yeahoswa atamva, anati, “munthu wamoyo safuna singʼanga ayi, koma wodwala. koma pitani kaphunzireni tanthauzo la mawu awa: ‘ndimafuna chifundo osati nsembe ayi.’ pakuti sindinabwere kudzayitana olungama koma ochimwa.” ndipo ophunzira a yohane anabwera namufunsa iye kuti, “bwanji ife ndi afarisi timasala kudya koma ophunzira anu sasala kudya?” yeahoswa anayankha kuti, “kodi oyitanidwa ku ukwati angamalire bwanji pamene mkwati ali naye pamodzi? nthawi idzafika pamene mkwatiyo adzachotsedwa ndi pamene adzasala kudya.” ndipo palibe munthu amasokerera chigamba chatsopano pa chovala chakale chifukwa chigambacho chidzachoka ndipo chibowocho chidzakula kuposa kale. kapena sathira vinyo watsopano mʼmatumba akale; akatero, matumba akalewo adzaphulika ndipo vinyoyo adzatayika, matumbawo adzawonongeka; satero ayi. amathira vinyo watsopano mʼmatumba atsopanonso ndipo zonse zimasungika. pamene ankanena zimenezi, mkulu wa sunagoge anabwera namugwadira iye nati, “mwana wanga wamkazi wamwalira posachedwapa koma tiyeni mukasanjike dzanja lanu pa iye ndipo adzakhala ndi moyo.” yeahoswa ndi ophunzira ake ananyamuka napita naye pamodzi. panali mayi wina amene ankadwala nthenda yotaya magazi kwa zaka khumi ndi ziwiri ndipo anadza mʼmbuyo mwake nakhudza mkanjo wake. iyeyo anati mwa iye yekha, “nditangokhudza kasonga ka mkanjo wake, ine ndidzachiritsidwa.” ndipo yeahoswa anatembenuka namuona mayiyo nati, “limbani mtima mayi iwe, chikhulupiriro chako chakuchiritsa.” nthawi yomweyo mayiyo anachiritsidwa. yeahoswa atalowa mʼnyumba ya mkulu wa sunagoge ndi kuona oyimba zitoliro ndi gulu la anthu ochita phokoso, anati, “tulukani, mtsikanayu sanafe koma ali mtulo.” koma anamuseka iye. atangowatulutsa anthuwo, analowa mʼnyumba ndipo anagwira dzanja la mtsikanayo ndipo anauka. mbiriyi inamveka mʼdera lonse. yeahoswa atapitirira ulendo wake, amuna awiri osaona anamutsatira iye, akufuwula kuti, “tichitireni chifundo, mwana wa davide!” atalowa mʼnyumba, amuna awiri osaonawo anabwera kwa iye ndipo anawafunsa kuti, “kodi mukhulupirira kuti ndikhoza kukuchiritsani?” iwo anayankha kuti, “inde ambuye.” pomwepo anakhudza maso awo nati, “zichitike kwa inu monga mwachikhulupiriro chanu.” ndipo anayamba kuona. yeahoswa anawachenjeza kwambiri nati, “onani, wina aliyense asadziwe za zimenezi.” koma iwo anatuluka mʼnyumbamo nafalitsa za iye mʼchigawo chonse. pamene iwo ankatuluka kunja, anthu anabwera kwa iye ndi munthu wogwidwa ndi mzimu wosayankhula. ndipo atatulutsa mzimuwo, munthuyo anayankhula. gulu la anthuwo linadabwa ndipo linati, “zinthu zotere sizinaonekepo mu isreali.” koma afarisi anati, “akutulutsa mizimu yoyipa ndi mphamvu ya mkulu wa ziwanda.” yeahoswa anayendayenda mʼmizinda yonse ndi mʼmidzi, kuphunzitsa mʼmasunagoge awo, nalalikira uthenga wabwino wa ufumu ndi kuchiritsa nthenda zawo zonse ndi zofowoka za mʼmatupi mwawo. ataona maguluwo, anagwidwa ndi chisoni chifukwa anali ozunzika ndi osowa chithandizo ngati nkhosa zopanda mʼbusa. pamenepo anati kwa ophunzira ake, “zokolola ndi zambiri koma antchito ndi ochepa. nʼchifukwa chake, pemphani ambuye mwini zokolola kuti atumize antchito ku munda wake.”

10

yeahoswa anayitana ophunzira ake khumi ndi awiri ndipo anawapatsa ulamuliro otulutsa mizimu yoyipa ndi kuchiritsa nthenda iliyonse ndi zofowoka zilizonse. mayina a atumwi khumi ndi awiriwo ndi awa: woyamba, simoni (wotchedwa petro) ndi mʼbale wake andreya; yaqobo mwana wa zebedayo ndi mʼbale wake yohane, filipo ndi bartumeyu, tomasi ndi mateyu wolandira msonkho, yaqobo mwana wa alufeyo ndi tadeyo; simoni mzerote ndi yudasi isikarioti, amene anamupereka iye. yeahoswa anatuma khumi ndi awiriwo ndi kuwalamula kuti, “musapite kwa anthu a mitundu ina kapena kulowa mʼmudzi uliwonse wa asamariya. koma pitani kwa nkhosa zotayika za banja la isreali. pamene mukupita, muzikalalikira uthenga uwu: ‘ufumu wakumwamba wayandikira.’ chiritsani odwala, ukitsani akufa, chiritsani akhate, tulutsani ziwanda. munalandira kwaulere, perekani kwaulere. “musatenge ndalama zagolide kapena zasiliva kapena zakopala mʼzikwama mwanu; musatenge thumba la paulendo, kapena malaya awiri kapena nsapato kapena ndodo; pakuti wantchito ayenera kulandira chakudya chake. mukalowa mu mzinda ndi mʼmudzi uliwonse, funafunani munthu woyenera ndipo mukhale mʼnyumba mwake kufikira mutachoka. pamene mulowa mʼnyumba mupereke moni. mtendere wanu ukhale pa a mʼnyumbayo ngati ndi oyenera. koma ngati siwoyenera, mtendere wanu ubwerere kwa inu. ngati wina aliyense sakakulandirani kapena sakamvera mawu anu, musase fumbi la kumapazi anu pamene mutuluka mʼnyumbayo kapena mu mzindawo. zoonadi, ine ndikuwuzani kuti pa tsiku lachiweruziro, mlandu wa sodomu ndi gomora udzachepa kusiyana ndi wa mzindawo. “taonani ndikukutumizani inu monga nkhosa pakati pa mimbulu. chifukwa chake khalani ochenjera ngati njoka ndi woona mtima ngati nkhunda. chenjerani ndi anthu pakuti adzakuperekani ku mabwalo amilandu nadzakukwapulani mʼmasunagoge mwawo. chifukwa cha ine, mudzaperekedwa kwa olamulira ndi kwa mafumu kuti mukhale mboni kwa iwo ndi kwa a mitundu ina. koma pamene akumangani, inu musadandaule kuti mukanena bwanji kapena mukanena chiyani. mudzapatsidwa pa nthawi imeneyo zoti munene, pakuti sindinu mudzanena, koma mzimu woyera wa atate anu, adzayankhula mwa inu. “mʼbale adzapereka mʼbale kuti aphedwe ndi abambo mwana wawo: ndipo ana adzawukira makolo awo ndi kuwapereka kuti aphedwe. anthu onse adzada inu chifukwa cha ine, koma iye amene apirira mpaka kumapeto, adzapulumuka. pamene akuzunzani pamalo ena thawirani kwina. pakuti ndikuwuzani zoonadi kuti simudzamaliza mizinda yonse ya isreali mwana wa munthu asanabwere. “wophunzira saposa mphunzitsi wake ndipo wantchito saposa bwana wake. nʼkoyenera kuti wophunzira akhale ngati mphunzitsi wake, ndi wantchito akhale ngati bwana wake. ngati mwini banja atchedwa belezebabu, koposa kotani a mʼnyumba mwake! “chifukwa chake musaope iwo. pakuti palibe chinthu chobisika chimene sichidzavundukulidwa, ndi chobisika chimene sichidzadziwika. chimene ndikuwuzani ine mu mdima, muchiyankhule poyera; chimene akunongʼonezani mʼkhutu, muchilalikire muli pa denga. musamaope amene amapha thupi koma sangathe kuchotsa moyo. koma muziopa iye amene akhoza kupha mzimu ndi kuwononga thupi mu gehena. kodi suja amagulitsa mbalame ziwiri ndi ndalama imodzi? koma palibe imodzi ya izo imene idzagwa pansi wopanda chifuniro cha atate anu. ndipo ngakhale tsitsi la mʼmutu mwanu linawerengedwa kale. potero musaope; inu ndinu a mtengo woposa mbalame zambiri. “aliyense amene avomereza ine pamaso pa anthu, inenso ndidzavomereza pamaso pa atate anga akumwamba. koma iye amene andikana ine pamaso pa anthu, inenso ndidzamukana pamaso pa atate anga akumwamba. “musaganize kuti ine ndabweretsa mtendere pa dziko lapansi. sindinabwere kudzapereka mtendere koma lupanga. pakuti ine ndabwera kudzalekanitsa “ ‘munthu ndi abambo ake, mwana wamkazi ndi amayi ake, mtengwa kulekanitsidwa ndi apongozi ake, adani a munthu adzakhala a mʼbanja mwake momwe.’ “aliyense amene akonda abambo kapena amayi ake koposa ine sayenera kukhala wanga; aliyense amene akonda mwana wake wamwamuna kapena wamkazi koposa ine sayenera kukhala wanga. aliyense amene satenga mtanda wake ndi kunditsata ine sayenera kukhala wanga. aliyense amene asunga moyo wake adzawutaya koma aliyense amene ataya moyo chifukwa cha ine adzawupeza. “iye amene alandira inu alandira ine, ndipo amene alandira ine alandiranso amene anandituma ine. aliyense amene alandira mneneri chifukwa chakuti ndi mneneri alandira mphotho ya mneneri, ndipo aliyense amene alandira munthu wolungama chifukwa chakuti ndi munthu wolungama, adzalandira mphotho ya wolungama. ngati aliyense apereka madzi ozizira a mʼchikho kwa mmodzi wa angʼonoangʼono awa chifukwa cha kuti ndi ophunzira anga, ndikuwuzani zoona, ndithudi sadzataya mphotho yake.”

11

ndipo yeahoswa atamaliza kulangiza ophunzira ake khumi ndi awiri aja, anachoka kumeneko kupita kukaphunzitsa ndi kukalalikira ku mizinda ya ku galileya. yohane ali mʼndende anamva zimene khristu ankachita, ndipo anatumiza ophunzira ake kukamufunsa iye. anamufunsa kuti, “kodi inu ndinu uja ankanena kuti mudzabwerayu kapena tidikire wina?” yeahoswa anayankha kuti, “bwererani ndi kukamuwuza yohane zimene mwamva ndi kuona. osaona akuona, olumala akuyenda, akhate akuchiritsidwa, osamva akumva, akufa akuukitsidwa ndipo uthenga wabwino ukulalikidwa kwa osauka. odala ndi munthu amene sakhumudwa chifukwa cha ine.” pamene ophunzira a yohane ankachoka, yeahoswa anayamba kuyankhula kwa gulu la anthu za yohane kuti, “kodi munkapita ku chipululu kuti mukaone chiyani? kodi bango logwedezeka ndi mphepo? nanga munkapita kukaona chiyani, munthu wovala zokongola? ayi, wovala zokongola amakhala mʼnyumba za mafumu. nanga munkapita kukaona chiyani? mneneri kodi? inde ndikuwuzani kuti munkakaona woposa mneneri. uyu ndi amene malemba akunena za iye kuti, “ine ndidzatuma mthenga wanga patsogolo panu amene adzakonza njira yanu. zoonadi, ine ndikuwuzani kuti pakati pa obadwa ndi mkazi sipanaoneke wina aliyense wamkulu woposa yohane mʼbatizi; komatu amene ndi wamngʼono kwambiri mu ufumu wakumwamba ndi wamkulu koposa iye. kuyambira masiku a yohane mʼbatizi mpaka tsopano, ufumu wakumwamba ndi wolimbirana ndipo anthu amphamvu okha ndi amene akuwulanda. pakuti aneneri onse ndi malamulo ananenera kufikira nthawi ya yohane. ndipo ngati inu mufuna kulandira izi, iyeyu ndi eliya amene ankanena kuti adzabwera uja. iye amene ali ndi makutu amve. “kodi mʼbado uwu ndingawufanizire ndi chiyani? uli ngati ana opezeka mʼmisika amene akuyitana anzawo nʼkumati: “ ‘tinakuyimbirani zitoliro, koma inu simunavine; ife tinayimba nyimbo zamaliro, koma inu simunalire.’ pakuti yohane sanabwerere kudya kapena kumwa koma iwo ankanena kuti, ‘iye anali ndi chiwanda.’ mwana wa munthu anabwera ndi kumadya ndi kumwa koma iwo akuti, ‘munthu wadyera, woledzera, bwenzi la amisonkho ndi bwenzi la ochimwa.’ koma nzeru imatsimikizika kuti ndi yolondola mwa ntchito zake.” pamenepo yeahoswa anayamba kudzudzula mizinda imene zodabwitsa zake zambiri zinachitikamo, chifukwa chakuti sinatembenuke mtima. “tsoka kwa iwe korazini! tsoka kwa iwe betisaida! ngati zodabwitsa zimene zinachitika mwa iwe zikanachitidwa mu turo ndi sidoni, iwo akanalapa kale atavala ziguduli ndi kudzola phulusa. koma ndikuwuzani inu kuti pa tsiku lachiweruzo mlandu wa turo ndi sidoni udzachepako kusiyana ndi wanu. ndipo iwe kaperenawo, kodi udzakwezedwa kufika kumwamba? ayi, udzatsitsidwa mpaka pansi kufika ku hade. ngati zodabwitsa zimene zinachitika mwa iwe, zikanachitika mu sodomu, bwenzi iye alipo kufikira lero. koma ine ndikuwuzani kuti pa tsiku la chiweruziro mlandu wa sodomu udzachepako kusiyana ndi wanu.” pa nthawi imeneyo yeahoswa anati, “ine ndikukuyamikani inu atate ambuye akumwamba ndi dziko lapansi, chifukwa inu mwawabisira zinthu izi anzeru ndi ophunzira ndi kuziwulula kwa ana angʼonoangʼono. inde, atate, ichi chinali chokukomerani inu. “zinthu zonse zapatsidwa kwa ine ndi atate anga. palibe mmodzi amene adziwa mwana kupatula atate ndipo palibe mmodzi amene adziwa atate kupatula mwana ndi kwa iwo amene mwana awasankha kuwawululira. “idzani kwa ine, inu nonse otopa ndi olemedwa ndipo ine ndidzakupatsani mpumulo. senzani goli langa ndipo phunzirani kwa ine, pakuti ndine wofatsa ndi wodzichepetsa. ndipo inu mudzapeza mpumulo wa miyoyo yanu. pakuti goli langa ndi losavuta ndipo katundu wanga ndi wopepuka.”

12

pa nthawi imeneyo yeahoswa anadutsa pakati pa minda ya tirigu pa tsiku la sabata. ophunzira ake anamva njala nayamba kuthyola ngala za tirigu nʼkumadya. afarisi ataona zimenezi anati kwa iye, “taonani! ophunzira anu akuchita zosaloledwa pa tsiku la sabata.” iye anayankha kuti, “kodi simunawerenge zimene anachita davide pamene iye ndi anzake anamva njala? analowa mʼnyumba ya allah, ndipo iye ndi anzakewo anadya buledi wopatulika amene sikunali kololedwa kwa iwo kudya koma ansembe okha. kodi simunawerenge mʼmalamulo kuti pa sabata ansembe mʼnyumba ya allah amaphwanya lamulo la sabata komabe sawayesa olakwa? ine ndikuwuzani kuti wamkulu kuposa nyumba ya allahyo ali pano. ngati mukanadziwa zomwe mawu awa atanthauza, ‘ine ndifuna chifundo osati nsembe,’ inu simukanatsutsa osalakwa. pakuti mwana wa munthu ndiye mbuye wa sabata.” atachoka kumeneko anakalowa mʼsunagoge mwawo. ndipo mʼmenemo munali munthu wolumala dzanja. pofuna chifukwa chokamunenezera, iwo anamufunsa yeahoswa kuti, “kodi nʼkololedwa kuchiritsa munthu tsiku la sabata?” iye anawawuza kuti, “ngati wina wa inu ali ndi nkhosa nigwera mʼdzenje tsiku la sabata, kodi simudzayigwira ndi kuyitulutsa kunja? nanga munthu sali oposa nkhosa kwambiri! chifukwa chake nʼkololedwa kuchita zabwino pa sabata.” pamenepo yeahoswa anati kwa munthuyo, “wongola dzanja lako.” iye analiwongola ndipo linakhala monga linalili kale. koma afarisi anatuluka kunja ndi kukonza njira yoti amuphere. podziwa zimenezi, yeahoswa anachoka kumalo amenewo. ambiri anamutsata iye ndipo anachiritsira odwala awo onse nawachenjeza kuti asamuwulule kuti yani. uku kunali kukwaniritsa zimene zinayankhulidwa kudzera mwa mneneri yesaya kuti, “taonani mnyamata wanga amene ndinamusankha, wokondedwa wanga, amene moyo wanga ukondwera naye. pa iye ndidzayika mzimu wanga, ndipo iye adzalalikira chiweruzo kwa akunja. sadzalimbana, sadzafuwula, ngakhale mmodzi sadzamva mawu ake mʼmakwalala. bango lophwanyika sadzalithyola, ndi nyale yofuka sadzayizimitsa, kufikira iye adzatumiza chiweruziro chikagonjetse. ndipo akunja adzakhulupirira dzina lake.” pomwepo anthu anabwera naye kwa yeahoswa munthu wogwidwa ndi chiwanda amene anali wosaona ndi wosamva ndipo yeahoswa anamuchiritsa kotero kuti atatha anayamba kumva ndi kuona. anthu onse anadabwa ndipo anati, “kodi uyu ndi kukhala mwana wa davide?” koma afarisi atamva zimenezi, anati, “uyu amatulutsa ziwanda ndi mphamvu ya belezebabu mkulu wa ziwandazo.” yeahoswa anadziwa maganizo awo ndipo anawawuza kuti, “ufumu uliwonse ukagawanika mwa iwo udzawonongeka ndi mzinda uliwonse kapena banja likagawanika, mwa izo zokha sizidzayima. ngati satana atulutsa satana, iye adzigawa yekha. nanga ufumu wake ungayime bwanji? ndipo ngati ine nditulutsa ziwanda ndi belezebule, anthu anu amatulutsa ziwandazo ndi chiyani? potero tsono adzakhala oweruza anu. koma ngati ine ndimatulutsa ziwanda ndi mzimu wa allah, pamenepo ufumu wa allah wafika pa inu. “kapenanso wina aliyense angathe bwanji kulowa mʼnyumba ya munthu wamphamvu ndi kunyamulamo zinthu zake, sipokhapo atayamba wamanga munthu wa mphamvuyo? pamenepo iye akhoza kuba mʼnyumbamo. “iye amene sali ndi ine atsutsana nane ndipo iye amene sasonkhanitsa pamodzi ndi ine amamwaza. ndipo potero ine ndikuwuzani inu, tchimo lililonse ndi cha mwano chilichonse zidzakhululukidwa kwa anthu koma chamwano cha pa mzimu woyera, sichidzakhululukidwa. aliyense amene anena mawu otsutsana ndi mwana wa munthu adzakhululukidwa koma aliyense wonena motsutsana ndi mzimu woyera sadzakhululukidwa mu mʼbado uno kapena umene ukubwerawo. “mtengo wabwino umabala zipatso zabwino ndipo mtengo woyipa umabalanso zipatso zoyipa, pajatu mtengo umadziwika ndi zipatso zake. ana anjoka inu, woyipa inu, mungathe bwanji kuyankhula kanthu kalikonse kabwino? pakuti pakamwa pamayankhula zosefuka kuchokera mu mtima. munthu wabwino amatulutsa zinthu zabwino zomwe zili mumtima mwake ndipo munthu woyipa amatulutsanso zinthu zoyipa zomwe zili mwa iye. ine ndikukuwuzani kuti pa tsiku la chiweruziro munthu adzazengedwa mlandu chifukwa cha mawu aliwonse wopanda pake amene anayankhula. pakuti ndi mawu anu mudzapezeka osalakwa ndiponso ndi mawu anu mudzapezeka olakwa.” pamenepo ena mwa afarisi ndi aphunzitsi amalamulo anati kwa iye, “aphunzitsi, tikufuna tione chizindikiro chodabwitsa kuchokera kwa inu.” iye anayankha kuti, “mʼbado woyipa ndi wachigololo ufunsa za chizindikiro chodabwitsa! koma ndi chimodzi chomwe sichidzapatsidwa kwa inu kupatula chizindikiro cha mneneri yona. pakuti monga yona anali mʼmimba mwa nsomba yayikulu masiku atatu, usana ndi usiku, momwemonso mwana wa munthu adzakhala masiku atatu, usana ndi usiku, mʼkati mwa nthaka. anthu a ku ninive adzayimirira pachiweruzo ndi mʼbado uwu ndi kuwutsutsa pakuti iwo analapa yona atalalikira ndipo tsopano wamkulu kuposa yona ali pano. mfumu yayikazi yakummwera idzayimirira pa tsiku lachiweruzo ndi mʼbado uwu ndipo idzawutsutsa pakuti inachokera kumathero a dziko lapansi kudzamva nzeru za solomoni, ndipo pano pali woposa solomoni. “pamene mzimu woyipa utuluka mwa munthu, umadutsa malo wopanda madzi kufunafuna malo opumulira ndipo suwapeza. pamenepo umati, ‘ndidzabwerera ku nyumba yanga komwe ndinatuluka.’ pamene ufika, upeza mopanda kanthu, mosesedwa ndi mokonzedwa bwino. kenaka umapita kukatenga mizimu ina isanu ndi iwiri yoyipa kwambiri kuposa uwowo ndipo imapita ndi kukakhala mʼmenemo. choncho khalidwe lotsiriza la munthu uyu limakhala loyipa kwambiri kuposa loyambalo. umo ndi mmene zidzakhalire ndi mʼbado oyipawu.” pamene yeahoswa anali kuyankhulabe ndi gulu la anthu, amayi ndi abale ake anayimirira kunja, akufuna kuyankhulana naye. wina anamuwuza iye kuti, “amayi ndi abale anu ayima kunjaku akufuna kuyankhulana nanu.” iye anayankha kuti, “amayi anga ndani ndipo abale anga ndi ndani?” ndipo akuloza ophunzira ake, iye anati, “awa ndiwo amayi anga ndi abale anga. pakuti aliyense amene achita chifuniro cha atate anga akumwamba ndiye mʼbale wanga, mlongo wanga ndi amayi anga.”

13

tsiku lomwelo yeahoswa anatuluka mʼnyumba ndipo anakhala mʼmbali mwa nyanja. magulu a anthu anasonkhana mozungulira ndipo iye analowa mʼbwato nakhala pansi ndipo anthu onse anayimirira ku mtunda. pamenepo iye anawawuza zinthu zambiri mʼmafanizo ndi kuti, “mlimi anapita kukafesa mbewu zake. akufesa, zina zinagwera mʼmbali mwa njira ndipo mbalame zinabwera ndi kuzidya. zina zinagwa pamalo a miyala pamene panalibe dothi lambiri. zinamera mofulumira chifukwa panalibe dothi lambiri. koma dzuwa litakwera, mbewu zinapserera ndipo zinawuma chifukwa zinalibe mizu. mbewu zina zinagwa pa minga ndipo mingayo inayanga ndi kuzirepheretsa kukula. koma mbewu zina zinagwa pa nthaka yabwino ndipo zinabala zipatso 100, zina 60 ndipo zinanso makumi atatu mwa zimene zinafesedwa. amene ali ndi makutu amve.” ophunzira anabwera kwa iye ndikumufunsa kuti, “chifukwa chiyani inu mukuyankhula kwa anthu mʼmafanizo?” iye anayankha kuti, “nzeru zakudziwa zinsinsi za ufumu wakumwamba zapatsidwa kwa inu koma osati kwa iwo. aliyense amene ali nazo adzapatsidwa zowonjezera ndipo iye adzakhala nazo zambiri. aliyense amene alibe, ngakhale zimene ali nazo adzamulanda. ichi ndi chifukwa chake ndimayankhula kwa iwo mʼmafanizo: “ngakhale akupenya koma saona, ngakhale akumva koma samvetsetsa kapena kuzindikira. mwa iwo zimene ananenera yesaya zikwaniritsidwa: “ ‘kumva mudzamva koma osamvetsetsa. kupenya mudzapenya koma osaona kanthu. pakuti mtima wa anthu awa ndi wokanika, mʼmakutu mwawo ndi mogontha, ndipo atsinzina kuti asaone kanthu. mwina angapenye ndi maso awo, angamve ndi makutu awo, angamvetse ndi nzeru zawo ndi kutembenuka, ineyo nʼkuwachiritsa.’ koma maso anu ndi odala chifukwa amapenya ndi makutu anu chifukwa amamva. zoonadi, ine ndikuwuzani kuti aneneri ambiri ndi anthu olungama anafuna kuona zimene inu mukupenya koma sanazione ndi kumva zimene inu mukumva koma sanazimve. “tamverani tsono zimene fanizo la wofesa litanthauza: pamene aliyense akumva uthenga wa ufumu koma sawuzindikira, woyipayo amabwera ndi kuchotsa zimene zafesedwa mu mtima mwake. iyi ndi mbewu yofesedwa mʼmbali mwa njira. zimene zinafesedwa pa malo amiyala ndi munthu amene amamva mawu ndi kuwalandira msanga ndi chimwemwe. koma popeza alibe muzu, iwo amakhala nthawi yochepa. pamene vuto kapena zunzo libwera chifukwa cha mawu, iye amagwa mofulumira. zimene zinafesedwa pakati pa minga, ndi munthu amene amamva mawu koma nkhawa za moyo uno ndi chinyengo cha chuma zimalepheretsa mawuwo kuti abale chipatso. koma zimene zinafesedwa pa nthaka yabwino, ndi munthu amene amamva mawu ndipo amawazindikira. iye amabala zipatso zokwanira 100, zina 60 ndipo zinanso makumi atatu mwa zimene zinafesedwa.” yeahoswa anawawuza fanizo lina kuti: “ufumu wakumwamba ufanana ndi munthu amene anafesa mbewu zabwino mʼmunda mwake. koma aliyense akugona usiku mdani wake anabwera ndi kufesa namsongole pakati pa tirigu ndipo anachoka. pamene tirigu anamera ndi kutulutsa ngala, namsongole anaonekanso. “antchito ake anabwera kwa iye ndi kuti, ‘bwana, kodi simunafese mbewu zabwino mʼmunda mwanu? nanga namsongole wachokera kuti?’ “iye anayankha kuti, ‘ndi mdani amene anachita izi.’ “antchito anamufunsa iye kuti, ‘kodi mufuna kuti tipite tikamuzule?’ “iye anakana nati, ‘ayi. chifukwa pamene mukuzula namsongoleyo mwina inu mungazulire pamodzi ndi tirigu. zisiyeni zonse zikulire pamodzi mpaka nthawi yokolola. pa nthawi imeneyo ndidzawuza okolola kuti: poyamba sonkhanitsani namsongole ndi kumumanga mʼmitolo kuti atenthedwe, kenaka sonkhanitsani tirigu ndi kumuyika mʼnkhokwe yanga.’ ” iye anawawuza fanizo lina kuti, “ufumu wakumwamba uli ngati mbewu ya mpiru, imene munthu anatenga ndi kudzala mʼmunda mwake. ngakhale mbewuyi ndi yayingʼono mwa mbewu zanu zonse za mʼmunda, imakula ndi kukhala mtengo kotero kuti mbalame zamlengalenga zimabwera ndi kupumula mʼnthambi zake.” iye anawawuzanso fanizo lina nati: “ufumu wakumwamba ufanana ndi yisiti amene mayi anatenga ndi kusakaniza mu ufa wambiri mpaka wonse unafufuma.” yeahoswa anayankhula zinthu zonsezi kwa gulu la anthu mʼmafanizo ndipo iye sananene kalikonse kwa iwo osagwiritsa ntchito fanizo. kotero zinakwaniritsidwa zimene zinayankhulidwa ndi mneneri kuti, “ndidzatsekula pakamwa panga ndi mafanizo, ndidzawulula zinthu zobisika chiyambire kukhazikidwa kwa dziko lapansi.” kenaka iye anasiya gulu la anthu ndi kukalowa mʼnyumba. ophunzira ake anapita kwa iye nati, “timasulireni fanizo la namsongole mʼmunda.” iye anayankha nati, “munthu amene anafesa mbewu yabwino ndi mwana wa munthu. munda ndi dziko lapansi ndipo mbewu yabwino ndi ana a ufumu. namsongole ndi ana a woyipayo. ndipo amene anafesa namsongole ndi satana. kukolola ndiko kutha kwa dzikoli ndipo otuta ndi angelo. “monga momwe namsongole azulidwa ndi kutenthedwa ndi moto, momwemonso kudzakhala pakutha kwa dziko. mwana wa munthu adzatumiza angelo ake ndipo iwo adzachotsa mu ufumu wake chilichonse chochimwitsa ndi onse amene amachita zoyipa. adzawaponya mʼngʼanjo yamoto kumene kudzakhala kulira ndi kukuta mano. pamenepo olungama adzawala ngati dzuwa mu ufumu wa atate awo. amene ali ndi makutu amve.” “ufumu wakumwamba ufanana ndi chuma chobisika mʼmunda. munthu atachipeza anachibisanso ndipo ndi chimwemwe anapita nakagulitsa zonse anali nazo, nakagula mundawo. “komanso ufumu wakumwamba ufanana ndi wogulitsa malonda amene amafuna ngale zabwino. atapeza imodzi ya mtengowapatali, iye anapita nakagulitsa chilichonse anali nacho ndi kukayigula.” “komanso ufumu wakumwamba ufanana ndi khoka limene linaponyedwa mʼnyanja ndipo linakola mitundu yonse ya nsomba. litadzaza, asodzi analikokera ku mtunda. pomwepo anakhala pansi nasonkhanitsa nsomba zabwino mʼmadengu koma zoyipa anazitaya. umu ndi mmene kudzakhalira pakutha kwa dziko. angelo adzabwera ndi kulekanitsa oyipa ndi olungama. ndipo oyipa adzawaponya mʼngʼanjo ya moto kumene kudzakhala kulira ndi kukukuta mano.” yeahoswa anawafunsa kuti, “kodi mwamvetsetsa zonsezi?” iwo anayankha kuti, “inde.” iye anawawuza kuti, “chifukwa chake mphunzitsi aliyense wa malamulo amene walangizidwa za ufumu wakumwamba ali ngati mwini nyumba amene amatulutsa chuma chatsopano komanso chakale.” yeahoswa atatsiriza mafanizowa anachoka kumeneko. atafika ku mudzi kwawo anayamba kuphunzitsa mʼmasunagoge awo ndipo iwo anadabwa nati, “munthu uyu anayitenga kuti nzeru iyi ndi mphamvu zodabwitsazi? kodi si mwana wa wopala matabwa? kodi dzina la amayi ake si miriamu ndipo kodi abale ake si yaqobo, yosefe, simoni ndi yudasi? kodi alongo ake onse sali ndi ife? tsono ndi kuti kumene anazitenga zinthu izi?” ndipo iwo anakhumudwa chifukwa cha iye. koma yeahoswa anawawuza kuti, “mneneri sapatsidwa ulemu ku mudzi kwawo ndi ku nyumba kwawo.” ndipo iye sanachite zodabwitsa zambiri kumeneko chifukwa cha kusowa kwa chikhulupiriro kwawo.

14

pa nthawi imeneyo mfumu herode anamva za mbiri ya yeahoswa. ndipo iye anati kwa antchito ake, “uyu ndi yohane mʼbatizi; iye wauka kwa akufa! ichi ndi chifukwa chake mphamvu zodabwitsa zikugwira ntchito mwa iye.” pakuti herode anamugwira yohane ndi kumumanga ndipo anamuyika mʼndende chifukwa cha herodia mkazi wa mʼbale wake filipo. chifukwa yohane anakhala akunena kwa iye kuti, “sichololedwa kwa inu kutenga mkaziyo.” herode anafuna kupha yohane koma iye anaopa anthu chifukwa anamuyesa iye mneneri. pa tsiku lokumbukira kubadwa kwa herode, mwana wamkazi wa herodia anavina pamaso pa anthu ndipo anasangalatsa kwambiri. kotero herode analonjeza ndi lumbiro kumupatsa chilichonse chimene mwanayo angamupemphe. ndipo atamupangira amayi ake anati, “mundipatse pomwe pano mutu wa yohane mʼbatizi mʼmbale.” mfumuyo inamva chisoni koma chifukwa cha lumbiro lake ndi alendo amene anali pa phwando lake analamulira kuti chofuna chake chipatsidwe; ndipo anakadula mutu wa yohane mʼndende. mutu wake anawubweretsa mʼmbale ndi kumupatsa mtsikanayo amene anawutengera kwa amayi ake. ophunzira a yohane anabwera nadzatenga mtembo wake ndi kukawuyika mʼmanda. pomwepo iwo anapita kukamuwuza yeahoswa. yeahoswa atamva zimene zinachitika, anachoka pa bwato mwachinsinsi kupita kumalo a yekha. magulu a anthu atamva izi anamutsatira iye poyenda pansi kuchokera ku mizinda. yeahoswa atafika ku mtunda, ndi kuona gulu lalikulu la anthu, iye anamva nawo chifundo ndipo anachiritsa odwala awo. kutayamba mdima, ophunzira anabwera kwa iye nati, “kuno ndi kutchire ndipo kwayamba kale kuda. awuzeni anthu azipita kuti afike ku midzi ndi kukadzigulira zakudya.” yeahoswa anawayankha kuti, “sikofunika kuti azipita. inuyo muwapatse kanthu kuti adye.” iwo anayankha kuti, “tili ndi malofu asanu okha a buledi ndi nsomba ziwiri.” koma iye anati, “bweretsani kwa ine.” analamula anthu kuti akhale pansi pa udzu ndipo anatenga buledi musanu ndi nsomba ziwiri nayangʼana kumwamba, nayamika nagawa bulediyo. kenaka anapereka bulediyo kwa ophunzira ake ndipo ophunzirawo anagawira anthu. onse anadya nakhuta ndipo ophunzira anatola zotsalira ndi kudzaza madengu khumi ndi awiri. chiwerengero cha amene anadya kupatulako amayi ndi ana chinali pafupifupi amuna 5,000. nthawi yomweyo anawawuza ophunzira ake kuti alowe mʼbwato ndi kuti atsogole kupita kutsidya lina pamene iye ankawuza anthu kuti azipita kwawo. atatha kuwawuza kuti azipita kwawo, iye anakwera ku phiri yekha kukapemphera. pamene kumada anali kumeneko yekha. pamenepo nʼkuti bwato litapita patali pangʼono kuchokera ku mtunda ndipo linavutika ndi mafunde chifukwa mphepo inkawomba mokumana nalo. pa ora lachinayi usiku, yeahoswa anabwera kwa iwo akuyendabe pa nyanja. ophunzira atamuona akuyenda pa nyanja, anaopa nati, “ndi mzukwa!” ndipo analira chifukwa cha mantha. koma yeahoswa nthawi yomweyo anawawuza kuti, “limbani mtima! ndine, musaope.” petro anayankha nati, “ambuye ngati ndinu, mundiwuze ndibwere kuli inuko pa madzipo.” iye anati, “bwera.” pamenepo petro anatuluka mʼbwato ndipo anayenda pa madzi kupita kwa yeahoswa. koma ataona mphepo, iye anachita mantha ndipo anayamba kumira, nafuwula nati, “ambuye ndipulumutseni!” ndipo mofulumira yeahoswa anatambasula dzanja lake namugwira iye, nati, “iwe wachikhulupiriro chochepa, bwanji unakayika?” ndipo atalowa mʼbwato mphepo inaleka. pamenepo amene anali mʼbwato anamulambira iye, nati, “zoonadi, inu ndinu mwana wa allah.” atawoloka, anafika ku genesareti. anthu akumeneko atamuzindikira yeahoswa, iwo anatumiza mawu kwa onse ozungulira deralo. anthu anabwera ndi odwala awo onse kwa iye. ndipo anamupempha alole kuti akhudze mphonje ya mkanjo wake, ndipo onse amene anamukhudza anachiritsidwa.

15

pamenepo afarisi ena ndi aphunzitsi amalamulo anabwera kwa yeahoswa kuchokera ku yerusalemu ndipo anamufunsa kuti, “chifukwa chiyani ophunzira anu amaphwanya mwambo wa akuluakulu? iwo sasamba mʼmanja pakudya!” yeahoswa anayankha kuti, “nanga chifukwa chiyani inu mumaphwanya lamulo la allah chifukwa cha mwambo wa makolo anu? pakuti allah anati, ‘lemekeza abambo ako ndi amayi ako’ ndipo ‘aliyense amene atemberera abambo ake kapena amayi ake ayenera kuphedwa.’ koma inu mumati, ngati munthu anena kwa abambo ake kapena amayi ake kuti, ‘thandizo lililonse mukalirandira kuchokera kwa ine ndi mphatso yoperekedwa kwa allah,’ iye sakulemekeza nayo abambo ake ndipo ndi khalidwe lotere inu mumapeputsa nalo mawu a allah chifukwa cha mwambo wanu. inu anthu achiphamaso, yesaya ananenera za inu kuti, “ ‘anthu awa amandilemekeza ine ndi milomo yawo, koma mitima yawo ili kutali ndi ine. amandilambira ine kwachabe ndi kuphunzitsa malamulo ndi malangizo a anthu.’ ” yeahoswa anayitana gulu la anthu nati, “mverani ndipo zindikirani. chimene chimalowa mʼkamwa mwa munthu sichimuchititsa kukhala woyipa, koma chimene chimatuluka mʼkamwa mwake, icho ndi chimene chimamuchititsa kukhala woyipa.” pamenepo ophunzira anabwera kwa iye ndipo anamufunsa kuti, “kodi mukudziwa kuti afarisi anakhumudwa pamene anamva mawu aja?” iye anayankha kuti, “mbewu iliyonse imene atate anga akumwamba sanadzale idzazulidwa ndi mizu yomwe. alekeni, ndi atsogoleri osaona. ngati munthu wosaona atsogolera wosaona mnzake, onse awiri adzagwera mʼdzenje.” petro anati, “timasulireni fanizoli.” yeahoswa anawafunsa kuti, “kani ngakhale inunso simumvetsa? kodi inu simudziwa kuti chilichonse cholowa mʼkamwa chimapita mʼmimba ndipo kenaka chimatuluka kunja kwa thupi? koma zinthu zimene zituluka mʼkamwa zimachokera mu mtima ndipo zimenezi zimamuchititsa munthu kukhala woyipa. pakuti mu mtima mumatuluka maganizo oyipa, zakupha, zachigololo, zadama, zakuba, zaumboni wonama ndi zachipongwe. izi ndi zimene zimachititsa munthu kukhala woyipa; koma kudya ndi mʼmanja mosasamba sikumuchititsa munthu kukhala woyipa.” yeahoswa atachoka kumalo amenewo anapita kudera la ku turo ndi ku sidoni. mayi wa chikanaani wochokera dera la komweko anabwera kwa iye akulira, nati, “ambuye, mwana wa davide, ndichitireni chifundo! mwana wanga wamkazi akuzunzika kwambiri ndi chiwanda.” yeahoswa sanayankhe kanthu. ndipo ophunzira ake anabwera namupempha iye kuti, “muwuzeni achoke chifukwa akulira mofuwula pambuyo pathu.” iye anayankha kuti, “ine ndinatumidwa kwa nkhosa zotayika za isreali zokha.” mayiyo anabwera ndi kugwada pamaso pake, nati, “ambuye ndithandizeni!” iye anayankha kuti, “sibwino kutenga chakudya cha ana ndi kuponyera agalu.” mayiyo anati, “inde ambuye. komatu ngakhale agalu amadya nyenyeswa zimene zimagwa kuchokera pa tebulo la mbuye wawo.” pomwepo yeahoswa anayankha kuti, “mayi iwe uli ndi chikhulupiriro chachikulu! pempho lako lamveka.” ndipo mwana wake wamkazi anachira nthawi yomweyo. yeahoswa anachoka kumeneko napita mʼmbali mwa nyanja ya galileya. ndipo anakwera ku phiri nakhala pansi. gulu lalikulu la anthu linabwera kwa iye ndi anthu olumala, osaona, ofa ziwalo, osayankhula ndi ena ambiri nawagoneka pa mapazi ake ndipo iye anawachiritsa. anthu ataona osayankhula akuyankhula, ofa ziwalo akuchira, olumala miyendo akuyenda ndi osaona akuona anadabwa kwambiri. ndipo analemekeza allah wa isreali. yeahoswa anayitana ophunzira ake nati, “ndili ndi chifundo ndi anthu awa; akhala kale ndi ine masiku atatu ndipo alibe chakudya. ine sindifuna kuti apite kwawo ndi njala chifukwa angakomoke pa njira.” ophunzira anayankha kuti, “ndikuti kumene tingakapeze buledi mʼtchire muno okwanira kudyetsa gulu lotere?” yeahoswa anawafunsa kuti, “muli ndi malofu a buledi angati?” iwo anayankha kuti, “asanu ndi awiri ndi tinsomba pangʼono.” iye anawuza gululo kuti likhale pansi. kenaka anatenga malofu asanu ndi awiri aja ndi tinsombato ndipo atayamika anagawa napatsa ophunzira ake ndipo iwo anagawira anthuwo. onse anadya ndipo anakhuta. pomaliza ophunzira anatolera zotsalira nadzaza madengu asanu ndi awiri. chiwerengero cha anthu amene anadya chinali 4,000 kupatula amayi ndi ana. yeahoswa atatha kuwuza gululo kuti lipite kwawo, analowa mʼbwato ndipo anapita kudera la magadala.

16

afarisi ndi asaduki anabwera kwa yeahoswa ndi kumuyesa pomufunsa kuti awaonetse chizindikiro chochokera kumwamba. iye anayankha kuti, “kunja kukamada, inu mumati, kudzakhala nyengo yabwino popeza thambo ndi lofiira. ndipo mmawa mumati, ‘lero kudzakhala mvula yamphepo popeza thambo ndi lofiira ndi mitambo ya mvula.’ inu mumadziwa kutanthauzira maonekedwe a thambo koma simungathe kutanthauzira zizindikiro za nthawi. mʼbado woyipa ndi wachigololo umafuna chizindikiro chodabwitsa koma palibe ngakhale chimodzi chidzapatsidwa kupatula chizindikiro cha yona.” pamenepo yeahoswa anawasiya nachoka. koma atawoloka nyanja, ophunzira anayiwala kutenga buledi. yeahoswa anawawuza kuti, “chenjerani, khalani tcheru ndi yisiti wa afarisi ndi asaduki.” iwo anakambirana pakati pawo za izi ndipo anati, “ichi nʼchifukwa chakuti sitinatenge buledi aliyense.” yeahoswa atadziwa zokambirana zawo, anawafunsa kuti, “chifukwa chiyani mukukambirana zakuti, ‘mulibe buledi?’ inu achikhulupiriro chochepa. kodi inu simukumvetsetsabe? kodi simukukumbukira za buledi musanu amene anadya anthu 5,000 ndi madengu amene munadzaza? kapena buledi musanu ndi muwiri amene anadya anthu 4,000, nanga ndi madengu angati amene munadzaza? zitheka bwanji kuti inu simukumvetsetsa kuti ine sindinkayankhula nanu za buledi? koma inu chenjerani ndi yisiti wa afarisi ndi asaduki.” kenaka iwo anazindikira kuti iye samawawuza kuti achenjere ndi yisiti wa buledi koma ndi chiphunzitso cha afarisi ndi asaduki. yeahoswa atafika ku chigawo cha kaisareya filipo, iye anafunsa ophunzira ake kuti, “kodi anthu amati mwana wa munthu ndi ndani?” iwo anayankha kuti, “ena amati ndi yohane mʼbatizi; ena amati ndi eliya; komanso ena amati yeremiya kapena mmodzi wa aneneri.” iye anafunsa kuti, “nanga inuyo mumati ndine yani?” simoni petro anayankha kuti, “inu ndinu khristu, mwana wa allah wamoyo.” yeahoswa anati kwa iye, “ndiwe wodala simoni mwana wa yona, popeza si munthu amene anakuwululira izi koma atate anga akumwamba. ndipo ine ndikuwuza iwe kuti ndiwe petro ndipo pa thanthwe ili ine ndidzamangapo mpingo wanga ndipo makomo a ku gehena sadzawugonjetsa. ine ndidzakupatsa makiyi a ufumu wakumwamba, ndipo chilichonse chimene iwe udzachimanga pansi pano chidzamangidwanso kumwamba.” pamenepo iye anachenjeza ophunzira ake kuti asawuze wina aliyense kuti ndi khristu. kuyambira nthawi imeneyo yeahoswa anayamba kuwafotokozera ophunzira ake kuti iye ayenera kupita ku yerusalemu ndi kukazunzidwa kwambiri mʼmanja mwa akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo kuti ayenera kuphedwa, ndi kuti tsiku lachitatu adzaukitsidwa. petro anamutengera iye pambali nayamba kumudzudzula kuti, “dzichitireni chifundo ambuye, sizingachitike kwa inu ayi.” yeahoswa anatembenuka nati kwa petro, “choka pamaso panga satana! iwe ndi chokhumudwitsa kwa ine; iwe suganizira zinthu za allah koma zinthu za anthu.” pamenepo yeahoswa anati kwa ophunzira ake, “ngati wina aliyense abwera pambuyo panga ayenera kudzikana ndi kutenga mtanda wake ndi kunditsata ine. pakuti aliyense amene afuna kupulumutsa moyo wake adzawutaya koma aliyense amene ataya moyo wake chifukwa cha ine adzawupeza. kodi munthu adzapindula chiyani ngati atapeza zonse za dziko lapansi nataya moyo wake? kapena munthu angapereke chiyani chosinthana ndi moyo wake? pakuti mwana wa munthu adzabwera mu ulemerero wa atate ake ndi angelo ake ndipo pamenepo iye adzapereka mphotho kwa munthu mofanana ndi zimene anachita. “ine ndikuwuzani inu choonadi, ena amene akuyimirira pano sadzalawa imfa asanaone mwana wa munthu akudza mu ufumu.”

17

patapita masiku asanu ndi limodzi yeahoswa anatenga petro, yaqobo, ndi yohane mʼbale wa yaqobo pa okha ndipo anakwera nawo pa phiri lalitali. pamenepo iye anasinthika maonekedwe ake pamaso pawo. nkhope yake inawala ngati dzuwa ndipo zovala zake zinayera kuti mbuu. nthawi yomweyo mose ndi eliya anaonekera kwa iwo akuyankhulana ndi yeahoswa. petro anati kwa yeahoswa, “ambuye ndi bwino kuti ife tikhale pano. ngati mufuna ndidzamanga misasa itatu umodzi wanu, wina wa mose ndi wina wa eliya.” iye akuyankhulabe, mtambo owala unawaphimba, ndipo mawu ochokera mu mtambo anati, “uyu ndiye mwana wanga amene ndimukonda ndipo ndikondwera naye kwambiri. mumumvere iye!” ophunzira atamva zimenezi, anachita mantha nagwa pansi chafufumimba. ndipo yeahoswa anabwera nawakhudza nati, “dzukani, musaope.” atayangʼana, sanaone wina aliyense kupatula yeahoswa yekha. akutsika ku phiriko, yeahoswa anawalamula kuti, “musawuze wina aliyense zimene mwaona, mpaka mwana wa munthu ataukitsidwa kwa akufa.” ophunzira anamufunsa iye kuti, “nanga nʼchifukwa chiyani aphunzitsi amalamulo amati eliya ayenera kukhala woyamba kubwera?” yeahoswa anayankha kuti, “kunena zoona, eliya adzayenera kubwera ndipo adzakonza zinthu zonse. koma ine ndikuwuzani inu kuti eliya anabwera kale koma iwo sanamuzindikire ndipo anachita naye chilichonse chimene anafuna. momwemonso iwo adzazunza mwana wa munthu.” pamenepo ophunzira anazindikira kuti amawawuza za yohane mʼbatizi. atafika ku gulu la anthu, munthu wina anamuyandikira yeahoswa ndi kugwada pamaso pake. iye anati, “ambuye, muchitireni chifundo mwana wanga akudwala matenda akugwa ndipo akuvutika kwambiri. kawirikawiri iye amagwa pa moto kapena mʼmadzi. ine ndinabwera naye kwa ophunzira anu koma alephera kumuchiritsa.” yeahoswa anayankha nati, “haa, mʼbado wosakhulupirira ndi wokhota maganizo! kodi ndidzakhala nanu mpaka liti? ndidzapirira nanu mpaka liti? bwera nayeni kwa ine mnyamatayo.” yeahoswa anadzudzula chiwandacho ndipo chinatuluka mwa mnyamatayo ndipo anachira nthawi yomweyo. pamenepo ophunzira anabwera kwa yeahoswa mwamseri ndi kumufunsa kuti, “chifukwa chiyani ife tinalephera kutulutsa chiwandacho?” iye anayankha kuti, “chifukwa inu muli ndi chikhulupiriro chachingʼono. zoonadi, ine ndikuwuzani kuti ngati muli ndi chikhulupiriro monga kambewu ka mpiru, mukhoza kunena ndi phiri ili kuti, ‘choka apa nupite apo,’ ndipo lidzachoka. palibe kanthu kamene kadzakukanikani. chiwanda cha mtundu uwu sichingachoke chabe koma ndi pemphero ndi kusala kudya.” atasonkhana pamodzi ku galileya, iye anawawuza kuti, “mwana wa munthu akupita kukaperekedwa mʼmanja mwa anthu. iwo adzamupha koma pa tsiku lachitatu adzaukitsidwa.” ndipo ophunzira anadzazidwa ndi chisoni. yeahoswa ndi ophunzira ake atafika ku kaperenawo, wolandira msonkho wa ku nyumba ya allah anabwera kwa petro namufunsa kuti, “kodi aphunzitsi anu sapereka msonkho wa nyumba ya allah?” iye anayankha kuti, “inde amapereka.” petro atalowa mʼnyumba, yeahoswa ndiye anayamba kuyankhula. ndipo anamufunsa kuti, “ukuganiza bwanji simoni, kodi mafumu a dziko lapansi amalandira msonkho kuchokera kwa ana awo kapena kwa ena?” petro anayankha kuti, “kuchokera kwa ena.” yeahoswa ananena kwa iye kuti, “ndiye kuti ana sapereka.” koma kuti ife tisawakhumudwitse pita ku nyanja kaponye mbedza yako. katenge nsomba imene ukayambe kuyikola; kayitsekule kukamwa ndipo ukapezamo ndalama. katenge ndalamayo ndi kukapereka msonkho wanga ndi wanu.

18

pa nthawi imeneyo ophunzira anabwera kwa yeahoswa ndipo anamufunsa kuti, “wamkulu woposa onse ndani mu ufumu wakumwamba?” iye anayitana kamwana kakangʼono ndi kukayimiritsa pakati pawo. ndipo iye anati, “zoonadi, ine ndikuwuzani kuti ngati simusintha ndi kukhala ngati tiana tatingʼono, simudzalowa konse mu ufumu wakumwamba. chifukwa chake, aliyense amene adzichepetsa yekha ngati kamwana aka, ameneyo ndiye wamkulu koposa onse mu ufumu wakumwamba. ndipo aliyense amene alandira kamwana kakangʼono ngati aka mu dzina langa, alandira ine. “koma ngati wina aliyense achimwitsa mmodzi wa ana awa, amene akhulupirira ine, kuti achimwe, kukanakhala bwino kuti iye amangiriridwe chimwala chachikulu mʼkhosi mwake ndi kumizidwa pansi pa nyanja. tsoka dziko lapansi chifukwa cha zinthu zimene ziyenera kubwera, koma tsoka kwa munthu amene abweretsa zotere! ngati dzanja lako kapena phazi lako likuchimwitsa, lidule ndi kulitaya. ndi bwino kwa iwe kulowa mʼmoyo wosatha wolumala kusiyana ndi kukhala ndi manja awiri kapena mapazi awiri ndi kukaponyedwa ku moto wosatha. ndipo ngati diso lako likuchimwitsa, ulichotse ndi kulitaya. ndi bwino kwa iwe kuti ukalowe ku moyo wosatha ndi diso limodzi kuposa ndi kukhala ndi maso awiri ndi kukaponyedwa ku moto wa gehena.” “onetsetsani kuti musanyoze mmodzi wa anawa. pakuti ndikuwuzani kuti angelo awo kumwamba amakhala pamaso pa atate anga akumwamba nthawi zonse.” (mwana wa munthu anabwera kudzapulumutsa chimene chinatayika). “kodi mukuganiza bwanji? ngati munthu ali ndi nkhosa 100 ndipo imodzi nʼkusowa, kodi sasiya 99 zija mʼmapiri ndi kupita kukafuna imodzi yosocherayo? zoonadi, ine ndikuwuzani kuti akayipeza amasangalala kwambiri chifukwa cha nkhosa imodziyo kuposa nkhosa 99 zimene sizinasochere. chimodzimodzinso atate anu akumwamba safuna kuti mmodzi wa anawa atayike. “ngati mʼbale wako akuchimwira, pita kamuwuze cholakwa chake pa awiri. ngati akumvera, wamubweza mʼbale wakoyo. koma ngati sakumvera, katenge wina mmodzi kapena ena awiri, ‘kuti nkhani itsimikizike ndi umboni wa anthu awiri kapena atatu.’ ngati iye akana kuwamvera iwo, kaneneni ku mpingo; ndipo ngati sakamvera ngakhale mpingo, muchite naye monga mukanachitira ndi wakunja kapena wolandira msonkho. “zoonadi, ine ndikuwuzani kuti chilichonse chimene muchimanga pa dziko lapansi, chidzamangidwanso kumwamba, ndipo chilichonse chimene muchimasula pa dziko chidzamasulidwanso kumwamba. “komanso ndikukuwuzani inu kuti ngati awiri a inu pa dziko lapansi avomerezana kanthu kalikonse kamene mukapempha, atate anga akumwamba adzakuchitirani. pakuti pamene awiri kapena atatu asonkhana pamodzi mʼdzina langa, ine ndili nawo pomwepo.” kenaka petro anabwera kwa yeahoswa ndi kumufunsa kuti, “ambuye, kodi mʼbale wanga akandichimwira ndimukhululukire kokwanira kangati? mpaka kasanu nʼkawiri?” yeahoswa anayankha kuti, “ine ndikukuwuza iwe kuti osati kasanu nʼkawiri, koma ka 70 kuchulukitsa ndi kasanu nʼkawiri. “nʼchifukwa chake, ufumu wakumwamba ukufanana ndi mfumu imene inafuna kuti antchito ake abweze ngongole. atangoyamba kulandira, anamubweretsa munthu kwa iye amene anakongola ndalama 10,000. popeza sakanatha kubweza, bwanayo analamula kuti iye, mkazi wake, ana ake ndi zonse anali nazo zigulitsidwe kuti zibweze ngongoleyo. “wantchitoyo anagwada pamaso pake namupempha iye kuti, ‘lezereni mtima ndipo ndidzabweza zonse.’ bwana wakeyo anamuchitira chifundo, namukhululukira ngongoleyo ndipo anamulola apite. “koma wantchito uja atatuluka, anakumana ndi wantchito mnzake amene anakongola kwa iye madinari 100. anamugwira, nayamba kumukanyanga pa khosi, namuwumiriza nati, ‘bwezere zimene unakongola kwa ine!’ “wantchito mnzakeyo anagwada namupempha iye kuti, ‘lezere mtima ine, ndipo ndidzakubwezera.’ “koma iye anakana. mʼmalo mwake, anachoka nakamumangitsa kufikira atabweza ngongoleyo. pamene antchito ena anaona zomwe zinachitikazo, anamva chisoni kwambiri ndipo anapita nakawuza bwana wawo zonse zimene zinachitika. “pamenepo bwanayo anayitana wantchitoyo nati, ‘iwe wantchito woyipa mtima, ndinakukhululukira ngongole yako yonse chifukwa unandipempha. kodi iwe sukanamuchitira chifundo wantchito mnzako monga momwe ine ndinakuchitira iwe?’ ndi mkwiyo, bwana wakeyo anamupereka kwa oyangʼanira ndende kuti amuzuze mpaka atabweza zonse zimene anakongola. “umu ndi mmene atate anga akumwamba adzachitira ndi aliyense wa inu ngati simukhululukira mʼbale wanu ndi mtima wonse.”

19

yeahoswa atatsiriza kunena zinthu zimenezi, anachoka ku galileya ndi kupita ku chigawo cha yudeya mbali ina ya mtsinje wa yorodani. magulu akulu a anthu anamutsatira iye, ndipo iwo anachiritsidwa pomwepo. afarisi ena anabwera kwa iye kudzamuyesa. anamufunsa iye nati, “kodi ndikololedwa kuti mwamuna amuleke mkazi wake pa chifukwa china chilichonse?” iye anayankha kuti, “kodi simunawerenge kuti pachiyambi allah analenga iwo, ‘mwamuna ndi mkazi?’ ndipo anati, ‘pa chifukwa ichi mwamuna adzasiya abambo ake ndi amayi ake nakaphatikana ndi mkazi wake, ndipo awiriwo adzakhala thupi limodzi.’ motero salinso awiri ayi koma mmodzi. nʼchifukwa chake chimene allah wachimanga pamodzi munthu wina asachilekanitse.” ndipo iwo anamufunsa nati, “nanga nʼchifukwa chiyani mose analamula kuti mwamuna azipatsa mkazi wake kalata ya chisudzulo ndi kumuchotsa?” yeahoswa anayankha kuti, “mose anakulolezani kuti muzisudzula akazi anu chifukwa cha kuwuma mitima kwanu. koma sizinali chotere kuyambira pachiyambi. ine ndikuwuzani kuti aliyense amene asudzula mkazi wake, osati chifukwa cha chiwerewere nakakwatira mkazi wina, achita chigololo.” ophunzira ake anati kwa iye, “ngati umu ndi mmene zilili pa mwamuna ndi mkazi, kuli bwino kusakwatira.” yeahoswa anayankha kuti, “si aliyense amene angavomere chiphunzitso ichi, koma kwa okhawo amene achimvetsetsa. pakuti ena ndi akuti sangakwatire chifukwa anabadwa motero, ena ali motero chifukwa chofulidwa ndi anthu ndipo ena anawukana ukwati chifukwa cha ufumu wakumwamba. iye amene angalandire ichi alandire.” pamenepo anabwera nawo ana kwa yeahoswa kuti awasanjike manja ndi kuwapempherera. koma ophunzira ake anadzudzula amene anabweretsa anawo. yeahoswa anati, “lolani ana abwere kwa ine, ndipo musawaletse pakuti ufumu wakumwamba ndi wa iwo onga anawa.” atasanjika manja ake pa anawo, anachokapo. taonani mnyamata wina anabwera kwa yeahoswa namufunsa kuti, “aphunzitsi, ndi chinthu chiti chabwino chimene ndiyenera kuchita kuti ndipeze moyo wosatha?” yeahoswa anayankha kuti, “ukundifunsiranji ine za chinthu chimene ndi chabwino? pali mmodzi yekha amene ndi wabwino. ngati ukufuna kulowa mʼmoyo wosatha mvera malamulo.” mnyamatayo anamufunsa kuti, “ndi ati?” yeahoswa anayankha kuti, “usaphe, usachite chigololo, usabe, usapereke umboni onama, lemekeza abambo ako ndi amayi ako ndipo konda mnansi wako monga iwe mwini.” mnyamatayo anati, “zonsezi ndimazisunga, nanga chatsala ndi chiyani?” yeahoswa anayankha kuti, “ngati ukufuna kukhala wangwiro, pita kagulitse katundu wako ndi kupereka kwa osauka, ndipo udzakhala ndi chuma kumwamba. ukakachita zimenezi, ukabwere udzanditsate ine.” mnyamatayo atamva zimenezi, anachoka mokhumudwa, chifukwa anali ndi chuma chambiri. pamenepo yeahoswa anati kwa ophunzira ake, “zoonadi, ndikuwuzani kuti nʼkovuta kuti olemera akalowe mu ufumu wakumwamba. komanso ndikuwuzani kuti, nʼkwapafupi kuti ngamira idzere pa kabowo ka zingano kusiyana ndi kuti wolemera akalowe mu ufumu wa allah.” ophunzira atamva zimenezi, anadabwa kwambiri ndipo anamufunsa kuti, “nanga angapulumuke ndani?” yeahoswa anawayangʼana iwo nati, “ndi anthu, izi nʼzosatheka, koma ndi allah zinthu zonse zimatheka.” petro anamuyankha iye kuti, “ife tinasiya zonse ndi kukutsatirani inu! nanga tsono ife tidzalandira chiyani?” yeahoswa anawawuza kuti, “zoonadi, ndikuwuzani kuti pa nthawi yokonzanso zinthu zonse, pamene mwana wa munthu adzakhala pa mpando wake waufumu mu ulemerero wake kumwamba, inu amene mwanditsata ine mudzakhalanso pa mipando khumi ndi iwiri yaufumu, kuweruza mafuko khumi ndi awiri a isreali. ndipo aliyense amene wasiya nyumba, kapena abale, kapena alongo, kapena bambo kapena mayi kapena mkazi, kapena ana, kapena minda chifukwa cha ine adzalandira madalitso ochuluka ndi kulandiranso moyo wosatha. koma ambiri amene ali oyambirira adzakhala omalizira, ndipo ambiri amene ndi omalizira adzakhala oyambirira.”

20

“ufumu wakumwamba uli ngati mwini munda amene anapita mmawa kukalemba anthu aganyu kuti akagwire ntchito mʼmunda wake wa mpesa. anagwirizana kuwalipira dinari monga malipiro a tsiku limodzi ndipo anawatumiza mʼmunda wake wamphesa. “nthawi 9 koloko mmawa, anatulukanso naona ena atayimirira pa msika akungokhala. anawawuza kuti, ‘inunso pitani mukagwire ntchito mʼmunda wanga wa mpesa, ndipo ndidzakulipirani malipiro oyenera.’ ndipo anapita. “anatulukanso nthawi ya 12 koloko masana, ndi nthawi ya 3 koloko masananso nachita chimodzimodzi. nthawi ya 5 koloko madzulo anatulukanso ndipo anapeza enanso atangoyimirira. anawafunsa kuti, ‘chifukwa chiyani mukungoyimirira pano tsiku lonse osagwira ntchito?’ “iwo anayankha kuti, ‘chifukwa palibe munthu amene watilemba ganyu.’ “iye anawawuza kuti, ‘inunso pitani mukagwire ntchito mʼmunda wanga wa mpesa.’ “ndipo pofika madzulo, mwini munda wamphesa anayitana kapitawo wake nati, ‘itana antchito ndipo uwapatse malipiro awo, kuyambira omalizira aja mpaka oyamba.’ “antchito amene anawalemba ganyu pa 5 koloko masana anafika ndipo aliyense analandira dinari. ndipo atabwera kwa amene analembedwa poyamba anayembekezera kuti alandira zambiri. koma aliyense wa iwo analandira dinari. atalandira, anayamba kuderera kwa mwini mundayo. iwo anati, ‘anthu amene munawalemba pomalizira agwira ntchito ora limodzi, ndipo mwawafananitsa ndi ife amene tathyoka nayo ntchito ndi kutentha kwa dzuwa tsiku lonse.’ “koma iye anamuyankha mmodzi wa iwo nati, ‘bwenzi, ine sikuti sindinachite chilungamo. kodi sunavomereze kuti ugwira ntchito ndi kulandira dinari? tenga malipiro ako pita. ndikufuna kumupatsa munthu amene ndinamulemba pomaliza mofanana ndi mmene ndakupatsira iwe. kodi ndilibe ufulu wochita zimene ndikufuna ndi ndalama zanga? kapena ukuyipidwa chifukwa ndine wopereka mowolowamanja?’ “momwemo omalizira adzakhala oyamba ndipo oyamba adzakhala omalizira.” tsopano pamene yeahoswa ankapita ku yerusalemu, anatengera pambali ophunzira ake khumi ndi awiriwo nati kwa iwo, “tikupita ku yerusalemu, ndipo mwana wa munthu adzaperekedwa kwa akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo. iwo adzamuweruza kuti aphedwe, ndipo adzamupereka kwa anthu a mitundu ina kuti amunyoze ndi kumukwapula ndi kumupachika. pa tsiku lachitatu adzaukitsidwa!” amayi a ana a zebedayo anabwera ndi ana ake kwa yeahoswa, nagwada pansi namupempha iye. yeahoswa anawafunsa kuti, “mukufuna chiyani?” amayiwo anati, “lolani kuti ana anga awiriwa adzakhale mmodzi ku dzanja lanu lamanja ndi wina ku dzanja lanu lamazere mu ufumu wanu.” yeahoswa anawawuza kuti, “simukudziwa chimene mukupempha. kodi mungathe kumwera chikho chimene ndidzamwera ine?” iwo anayankha nati, “inde tingathe.” yeahoswa anawawuza kuti, “zoonadi mudzamwera chikho changa, koma kuti mudzakhale ku dzanja langa lamanja kapena lamazere si kwa ine kupereka. malo awa ndi a iwo amene anakonzeredweratu ndi atate anga.” ophunzira khumi aja, anawapsera mtima abale awiriwo. yeahoswa anawayitana onse pamodzi nati, “mukudziwa kuti olamulira a mitundu ina ali ndi mphamvu pa iwo, ndipo akuluakulu awo amawalamulira. siziyenera kutero ndi inu. mʼmalo mwake, aliyense amene akufuna kukhala wamkulu pakati panu akhale wotumikira wanu. ndipo aliyense amene akufuna kukhala woyamba akhale kapolo wanu. momwenso mwana wa munthu sanabwere kudzatumikiridwa, koma kudzatumikira, ndi kupereka moyo wake kukhala dipo la anthu ambiri.” pamene yeahoswa ndi ophunzira ake ankachoka ku yeriko, gulu lalikulu la anthu linawatsata. amuna awiri osaona anakhala mʼmbali mwa msewu, ndipo pamene anamva kuti yeahoswa akudutsa anafuwula kuti, “ambuye, mwana wa davide, tichitireni chifundo!” gulu la anthulo linawadzudzula iwo ndi kuwawuza kuti akhale chete, koma anafuwulitsabe kuti, “ambuye, mwana wa davide, tichitireni chifundo!” yeahoswa anayima ndi kuwayitana ndipo anawafunsa kuti, “mukufuna ndikuchitireni chiyani?” anamuyankha nati, “ambuye, tikufuna tione!” yeahoswa anamva nawo chifundo ndipo anakhudza maso awo. nthawi yomweyo anaona namutsata iye.

21

akuyandikira ku yerusalemu anafika ku betifage pa phiri la olivi, yeahoswa anatumiza ophunzira awiri, nawawuza kuti, “pitani ku mudzi uli patsogolo panu, ndipo mukakangolowa mʼmenemo mukapeza bulu womangidwa ali ndi mwana pa mbali pake. mukawamasule ndipo mubwere nawo kwa ine. wina akakayankhula, mukamuwuze kuti ambuye akuwafuna, ndipo adzawatumiza nthawi yomweyo.” izi zinachitika kukwaniritsa zimene zinayankhulidwa ndi mneneri: “uza mwana wamkazi wa ziyoni, taona, mfumu yako ikubwera kwa iwe, yofatsa ndi yokwera pa bulu, pa kamwana ka bulu, mwana wa nyama yonyamula katundu.” ophunzirawo anapita nachita monga yeahoswa anawalamulira. anabweretsa bulu ndi mwana wake, nayala zovala zawo pa abuluwo, ndipo yeahoswa anakwerapo. gulu lalikulu la anthu linayala zovala zawo mu msewu pamene ena anadula nthambi zamitengo ndi kuziyala mu msewumo. magulu amene anali patsogolo pake ndi amene amamutsatira anafuwula kuti, “hosana mwana wa davide!” “wodala iye amene abwera mʼdzina la ambuye!” “hosana mmwambamwamba!” yeahoswa atalowa mu yerusalemu, mzinda wonse unatekeseka ndipo anthu anafunsa kuti, “ndani ameneyu?” magulu a anthu anayankha kuti, “uyu ndi yeahoswa, mneneri wochokera ku nazareti.” yeahoswa analowa mʼdera lina la nyumba ya allah ndipo anatulutsa kunja anthu onse amene ankachita malonda. anagubuduza matebulo a osinthira ndalama ndi mipando ya ogulitsa nkhunda. iye anawawuza kuti, “zinalembedwa kuti nyumba yanga idzatchedwa nyumba ya mapemphero koma inu mwayisandutsa phanga la anthu achifwamba.” anthu osaona ndi olumala anabwera kwa iye mʼnyumba ya allah ndipo anawachiritsa. koma akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo ataona zodabwitsa zimene anachita, komanso ana akufuwula mʼnyumbayo kuti, “hosana kwa mwana wa davide,” anapsa mtima. anamufunsa kuti, “kodi mukumva zimene anawa akunena?” yeahoswa anayankha nati, “inde. kodi simunawerenge kuti, “kuchokera mʼkamwa mwa ana ndi makanda mwatuluka mayamiko?” ndipo anawasiya natuluka mu mzindawo ndi kupita ku betaniya, kumene anakagona. mmamawa, pamene amabwera ku mzinda, anamva njala. ataona mtengo wamkuyu mʼmbali mwa msewu, anapitapo koma sanapeze kanthu koma masamba okhaokha. pamenepo anati kwa mtengowo, “usadzabalenso chipatso!” nthawi yomweyo mtengowo unafota. ophunzira ataona zimenezi, anadabwa nafunsa kuti, “kodi mtengo wamkuyuwu wauma msanga bwanji?” yeahoswa anayankha kuti, “zoonadi, ndikuwuzani kuti ngati muli ndi chikhulupiriro ndipo simukayika, simudzangochita zokha zachitika kwa mkuyuzi, koma mudzatha kuwuza phiri ili kuti, ‘pita, kadziponye wekha mʼnyanja,’ ndipo zidzachitikadi. ngati mukhulupirira, mudzalandira chilichonse chimene muchipempha mʼpemphero.” yeahoswa analowa mʼnyumba ya allah, ndipo pamene ankaphunzitsa, akulu a ansembe ndi akuluakulu anabwera kwa iye namufunsa kuti, “muchita izi ndi ulamuliro wanji ndipo anakupatsani ndani ulamuliro umenewu?” yeahoswa anayankha kuti, “inenso ndikufunsani funso limodzi, mukandiyankha, inenso ndikukuwuzani ndi ulamuliro wa yani umene ndikuchitira izi. ubatizo wa yohane unachokera kuti? kumwamba kapena kwa anthu?” anakambirana pakati pawo ndipo anati, “tikati, ‘kuchokera kumwamba,’ iye adzafunsa kuti, ‘bwanji simunakhulupirire?’ koma tikati, ‘kuchokera kwa anthu,’ ife tikuopa anthuwa, pakuti onse amakhulupirira kuti yohane anali mneneri.” choncho anamuwuza yeahoswa kuti, “sitikudziwa.” pamenepo iye anati, “inenso sindikuwuzani kuti ndi ulamuliro wa yani umene ndichitira izi.” “kodi muganiza bwanji? panali munthu wina anali ndi ana aamuna awiri. anapita kwa woyamba nati, ‘mwanawe pita kagwire ntchito lero mʼmunda wamphesa.’ “iye anayankha kuti, ‘sindipita,’ koma pambuyo pake anasintha maganizo napita. “kenaka abambowo anapita kwa mwana winayo nanena chimodzimodzi. iye anayankha kuti, ‘ndipita abambo,’ koma sanapite. “ndani wa awiriwa anachita chimene abambo ake amafuna?” anamuyankha nati, “woyambayo.” yeahoswa anawawuza kuti, “ndikuwuzani zoonadi, kuti amisonkho ndi adama akulowa mu ufumu wa allah inu musanalowemo.” pakuti yohane anabwera kwa inu kuti akuonetseni njira yachilungamo, koma inu simunakhulupirire iye, koma amisonkho ndi adama anamukhulupirira. koma ngakhale munaona izi, simunatembenuke mtima ndi kumukhulupirira iye. “tamverani fanizo lina: panali mwini munda amene anadzala mphesa. anamanga mpanda kuzungulira mundawo, nakumba moponderamo mphesa ndipo anamanga nsanja. kenaka anabwereketsa munda wamphesawo kwa alimi ena napita pa ulendo. pamene nthawi yokolola inakwana, anatumiza antchito ake kwa matenanti aja kuti akatenge zipatso zake. “alimi aja anagwira antchito ake; namenya mmodzi, napha wina, ndi kumuponya miyala wachitatuyo. kenaka anatumiza antchito ena oposa oyambawo ndipo matenantiwo anawachitira chimodzimodzi. pomalizira anatumiza mwana wake. anati adzamuchitira ulemu mwana wanga. “koma alimiwo ataona mwanayo anati kwa wina ndi mnzake, ‘uyu ndiye olowa mʼmalo mwa abambo ake. tiyeni timuphe ndipo titenge cholowa chake.’ pamenepo anamutenga namuponyera kunja kwa munda wamphesa namupha. “tsono akabwera mwini munda wamphesa adzachita nawo chiyani matenantiwo?” iwo anayankha kuti, “adzawapha moyipa alimi oyipawo ndipo adzabwereketsa mundawo kwa alimi ena amene adzamupatsa gawo lake la mbewu pa nthawi yokolola.” yeahoswa anawawuza kuti, “kodi simunawerenge mʼmalemba kuti: “ ‘mwala umene omanga nyumba anawukana, womwewo wasanduka mwala wofunika kwambiri wa pa ngodya. ambuye wachita izi, ndipo ndi zodabwitsa mʼmaso mwathu.’ “nʼchifukwa chake ndi kukuwuzani kuti ufumu wa allah udzalandidwa kwa inu ndipo udzapatsidwa kwa anthu amene adzabereka chipatso chake. amene agwa pa mwalawu adzadukaduka, ndipo amene udzamugwere udzamuthudzula.” akulu a ansembe ndi afarisi atamva mafanizo a yeahoswa, anadziwa kuti ankanena iwo. pamenepo anafuna njira yoti amugwirire, koma anaopa gulu la anthu chifukwa anthu onse ankakhulupirira kuti iye anali mneneri.

22

yeahoswa anayankhula nawonso mʼmafanizo, nati, “ufumu wakumwamba uli ngati mfumu imene inakonzera phwando mwana wake wamwamuna. anatumiza antchito ake kwa amene anayitanidwa kuphwando koma anakana kubwera. “kenaka anatumiza antchito ena nati, ‘awuzeni oyitanidwa kuti phwando lakonzedwa: ndapha ngʼombe yayimuna ndi nyama zina zonenepa ndipo zonse zakonzedwa. bwerani ku phwando laukwati.’ “koma iwo sanalabadire ndipo anachoka; wina anapita ku munda wake ndi wina ku malonda ake. ndipo otsalawo anagwira antchito ake, nawazunza ndi kuwapha. mfumu inakwiya. inatumiza asilikali ake ndipo anawononga opha anzawowo ndi kutentha mzinda wawo. “pamenepo anati kwa antchito ake, ‘phwando laukwati lakonzedwa, koma amene ndinawayitana sanali oyenera. pitani ku mphambano za misewu ndipo kayitaneni aliyense amene mukamupeze kuti abwere ku phwando.’ pamenepo antchitowo anapita ku misewu nakasonkhanitsa anthu onse amene anakawapeza, abwino ndi oyipa omwe, ndipo nyumba ya madyerero inadzaza ndi oyitanidwa. “koma pamene mfumu inabwera kudzaona oyitanidwawo, inaona munthu amene sanavale zovala zaukwati. inamufunsa kuti, ‘bwenzi walowa bwanji muno wopanda zovala zaukwati?’ munthuyo anakhala chete. “pamenepo mfumuyo inawuza otumikira kuti, ‘mʼmangeni manja ndi miyendo, ndipo muponyeni kunja, ku mdima kumene kudzakhale kulira ndi kukuta mano.’ “popeza oyitanidwa ndi ambiri koma osankhidwa ndi ochepa.” kenaka afarisi anatuluka nakakonza njira zomupezera zifukwa yeahoswa mʼmawu ake. anatumiza ophunzira awo kwa iye pamodzi ndi aherodia. anati, “aphunzitsi, tidziwa kuti ndinu wangwiro ndi kuti mumaphunzitsa mawu a allah monga mwa choonadi. simutekeseka ndi anthu, popeza simusamala kuti kodi ndi ndani? tiwuzeni tsono maganizo anu ndi otani, kodi nʼkololedwa kupereka msonkho kwa kaisara kapena ayi?” koma yeahoswa podziwa maganizo awo oyipa anati, “inu achiphamaso, bwanji mufuna kundipezera chifukwa? onetseni ndalama imene mumapereka msonkho.” iwo anabweretsa dinari, ndipo anawafunsa kuti, “kodi chithunzi ichi ndi malemba awa ndi za ndani?” iwo anayankha kuti, “ndi za kaisara.” pamenepo anawawuza kuti, “perekani kwa kaisara zake za kaisara, ndi kwa allah zake za allah.” atamva izi, anadabwa, ndipo anamusiya iye, nachoka. tsiku lomwelo asaduki amene amati kulibe za kuukanso, anabwera kwa iye ndi funso. iwo anati, “aphunzitsi, mose anatiwuza kuti munthu akamwalira wosasiya ana, mʼbale wake akuyenera kukwatira mkazi wamasiyeyo kuti amuberekere ana mʼbale wakeyo. tsopano panali abale asanu ndi awiri pakati pathu. woyambayo anakwatira ndipo anamwalira, ndipo popeza analibe ana, mʼbale wake analowa chokolo. izi zinachitikiranso mʼbale wa chiwiri ndi wachitatu mpaka wachisanu ndi chiwiri. pa mapeto pake mkaziyo anamwaliranso. tsopano, kodi akadzaukitsidwa adzakhala mkazi wa ndani mwa asanu ndi awiriwa popeza aliyense anamukwatirapo?” yeahoswa anayankha kuti, “inu mukulakwitsa chifukwa simukudziwa malemba kapena mphamvu ya allah. anthu akadzaukitsidwa, sadzakwatira kapena kukwatiwa; adzakhala ngati angelo kumwamba. koma za kuukitsidwa kwa akufa, kodi simunawerenge zimene allah ananena kwa inu kuti, ‘ine ndine allah wa abrahamu, allah wa isake ndi allah wa yaqobo?’ iyeyo si allah wa akufa koma wa amoyo.” magulu a anthu atamva zimenezi, anazizwa ndi chiphunzitso chake. pakumva kuti yeahoswa anawakhalitsa chete asaduki, afarisi anasonkhana pamodzi. mmodzi wa iwo, katswiri wa malamulo anamuyesa iye ndi funso ndipo anati, “aphunzitsi, kodi lamulo lalikulu koposa mu malamulo ndi liti?” yeahoswa anayankha kuti, “uzikonda mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako ndi mtima wako wonse ndi moyo wako wonse ndi nzeru zako zonse. ili ndi lamulo loyamba ndi loposa onse. ndipo lachiwiri ndi lofanana nalo: ‘konda mnansi wako monga iwe mwini.’ malamulo onse ndi aneneri zakhazikika pa malamulo awiriwa.” afarisi atasonkhana pamodzi, yeahoswa anawafunsa kuti, “kodi mukuganiza bwanji za khristu? ndi mwana wa ndani?” iwo anayankha kuti, “mwana wa davide.” iye anawawuza kuti, “nanga zikutheka bwanji kuti davide poyankhula mwa mzimu woyera amatchula iye ‘ambuye?’ pakuti akuti, “ambuye anati kwa ambuye wanga: ‘khala pa dzanja langa lamanja mpaka ndiyike adani ako pansi pa mapazi ako.’ ngati tsono davide amamutchula ‘ambuye,’ zingatheke bwanji kukhala mwana wake?” panalibe wina anatha kuyankha, ndipo kuchokera pamenepo, panalibe wina anayerekeza kumufunsa funso.

23

pamenepo yeahoswa anati kwa magulu a anthu ndi ophunzira ake: “aphunzitsi amalamulo ndi afarisi amakhala pa mpando wa mose. choncho muziwamvera ndi kuchita chilichonse chimene akuwuzani. koma musachite zimene amachita, popeza sachita zimene amaphunzitsa. amamanga akatundu olemera nawayika pa mapewa a anthu, koma iwo eni safuna kuwanyamula. “ntchito zawo amachita ndi cholinga chakuti anthu awaone. amadzimangirira timaphukusi tikulutikulu ta mawu a allah pa mphumi ndi pa mkono komanso amatalikitsa mphonje za mikanjo yawo. amakonda malo aulemu pa maphwando ndi malo ofunika kwambiri mʼmasunagoge. amakondwera ndi kupatsidwa moni mʼmisika ndi kutchulidwa kuti ‘aphunzitsi.’ “koma inu simuyenera kutchulidwa ‘aphunzitsi,’ popeza muli naye mbuye mmodzi ndipo inu nonse ndinu abale. ndipo musamatchule wina aliyense pansi pano kuti ‘atate,’ pakuti muli ndi atate mmodzi, ndipo ali kumwamba. komanso musamatchedwenso ‘mtsogoleri,’ pakuti muli naye mtsogoleri mmodzi amene ndi khristu. wamkulu pakati panu adzakhala wokutumikirani. pakuti aliyense amene adzikuza adzachepetsedwa, ndipo aliyense amene adzichepetsa adzakuzidwa. “tsoka kwa inu aphunzitsi amalamulo ndi afarisi achiphamaso! mumatseka pa khomo la kumwamba kuti anthu asalowemo. eni akenu simulowamo komanso simulola kuti ena amene akufuna kulowa kuti alowe. muli ndi tsoka, inu aphunzitsi amalamulo ndi afarisi, anthu achiphamaso! mumawadyera akazi amasiye chuma chawo, kwinaku nʼkumanamizira kunena mapemphero ataliatali. chifukwa cha zimenezi allah adzakulangani koposa. “tsoka kwa inu, aphunzitsi amalamulo ndi afarisi, achiphamaso! mumayenda maulendo ambiri pa mtunda ndi pa nyanja kuti mutembenuze munthu mmodzi, ndipo akatembenuka, mumamusandutsa kukhala mwana wa gehena kawiri kuposa inu. “tsoka kwa inu, atsogoleri akhungu! mumati, ‘ngati wina alumbira kutchula nyumba ya allah, zilibe kanthu; koma ngati wina alumbira kutchula ndalama zagolide za mʼnyumbayo, wotere ayenera kusunga lumbiro lake.’ inu akhungu opusa! chopambana nʼchiyani: ndalama zagolide, kapena nyumba imene imayeretsa golideyo? ndiponso mumati, ‘ngati wina alumbira kutchula guwa lansembe, sizitanthauza kanthu; koma ngati wina alumbira kutchula mphatso ya paguwa lansembe, wotere ayenera kusunga lumbiro lake.’ inu anthu akhungu! chopambana nʼchiyani: mphatso, kapena guwa limene limayeretsa mphatsoyo? chifukwa chake, iye amene alumbira kutchula guwa alumbira pa ilo ndi pa chilichonse chili pamenepo. ndipo iye wolumbira potchula nyumba ya allah alumbira pa nyumbayo ndi pa iye amene amakhala mʼmenemo. ndipo iye wolumbira kutchula kumwamba alumbira kutchula mpando waufumu wa allah ndi pa iye wokhalapo. “tsoka kwa inu, aphunzitsi amalamulo ndi afarisi, achiphamaso! mumapereka chakhumi cha timbewu tonunkhira ndi cha timbewu tokometsera chakudya. koma mwasiya zofunikira kwambiri za mʼmalamulo monga chilungamo, chifundo ndi kukhulupirika. muyenera kuchita zomalizirazi komanso osasiya zoyambazo. atsogoleri akhungu inu! mumachotsa kantchentche mu chakumwa chanu koma mumameza ngamira. “tsoka kwa inu, aphunzitsi amalamulo ndi afarisi achiphamaso! mumayeretsa kunja kwa chikho ndi mbale, koma mʼkatimo mwadzaza ndi dyera ndi kusadziretsa. afarisi akhungu! poyamba tsukani mʼkati mwa chikho ndi mbale, ndipo kunja kwake kudzakhalanso koyera. “tsoka kwa inu, aphunzitsi amalamulo ndi afarisi, achiphamaso! muli ngati ziliza pa manda zowala kunja zimene zimaoneka zokongola koma mʼkatimo mwadzaza mafupa a anthu akufa ndi zonyansa zina zonse. chimodzimodzinso, kunja mumaoneka kwa anthu kuti ndinu olungama koma mʼkatimo ndinu odzaza ndi chinyengo ndi zoyipa zina. “tsoka kwa inu, aphunzitsi amalamulo ndi afarisi, achiphamaso! mumamanga ziliza za aneneri ndi kukongoletsa manda a olungama. ndipo mumati, ‘ngati tikanakhala mʼmasiku a makolo athu sitikanakhetsa nawo magazi a aneneri.’ potero mukutsimikiza kuti muli ana a iwo amene anapha aneneri. dzazani inu muyeso wa uchimo wa makolo anu! “njoka inu! ana amamba! mudzachithawa bwanji chilango cha gehena? choncho ndi kutumizirani aneneri ndi anthu anzeru ndi aphunzitsi. ena a iwo mudzawapha ndi kuwapachika; ena mudzawakwapula mʼmasunagoge anu ndi kuwafunafuna kuchokera mudzi wina kufikira wina. ndipo magazi onse a olungama amene anakhetsedwa pansi pano, kuyambira magazi a abele, olungama kufikira zekariyeah mwana wa barakiya, amene munamupha pakati pa nyumba ya allah ndi guwa lansembe, adzakhala pa inu. zoonadi, ndikuwuzani kuti zonsezi zidzafika pa mʼbado uno. “haa! yerusalemu, yerusalemu, iwe amene umapha aneneri ndi kugenda miyala amene atumidwa kwa iwe, kawirikawiri ndimafuna kusonkhanitsa ana ako, monga nkhuku imasonkhanitsira ana ake pansi pa mapiko ake, koma iwe sunafune. taona, nyumba yako yasiyidwa ya bwinja. chifukwa chake ndikuwuza kuti simudzandionanso kufikira pamene mudzati, ‘wodala iye amene akudza mʼdzina la ambuye.’ ”

24

yeahoswa anatuluka mʼnyumba ya allah ndipo akuchoka ophunzira ake anadza kwa iye ndi kumuonetsa mamangidwe a nyumbayo. iye anawafunsa kuti, “kodi mukuona zinthu zonsezi? zoonadi, ine ndikuwuzani kuti palibe mwala pano umene udzasiyidwe pa unzake; uliwonse udzagwetsedwa pansi.” pamene yeahoswa anakhala pansi pa phiri la olivi, ophunzira ake anabwera kwa iye mwamseri nati, “tiwuzeni, kodi izi zidzachitika liti, ndipo chizindikiro cha kubwera kwanu ndi zizindikiro za kutha kwa dziko zidzakhala chiyani?” yeahoswa anayankha kuti, “onetsetsani kuti wina asakunyengeni. pakuti ambiri adzabwera mʼdzina langa nadzati, ‘ndine khristu,’ ndipo adzanyenga ambiri. mudzamva za nkhondo ndi mbiri za nkhondo, koma onetsetsani kuti musadzidzimuke nazo. zotere ziyenera kuchitika, koma chimaliziro sichinafike. mtundu ndi mtundu udzawukirana, ndipo ufumu ndi ufumu udzawukirana. kudzakhala njala ndi zivomerezi mʼmalo osiyanasiyana. zonsezi ndi chiyambi chabe cha zowawa. “pamenepo adzakuperekani kuti mukazunzidwe ndi kuphedwa, ndipo mitundu yonse idzakudani chifukwa cha ine. pa nthawi imeneyo ambiri adzasiya chikhulupiriro ndipo adzadana ndi kuperekana wina ndi mnzake, ndipo aneneri onama ambiri adzaoneka ndi kunyenga anthu ambiri. chifukwa cha kuchuluka kwa zoyipa, chikondi cha ambiri chidzazirala, koma wopirira kufikira chimaliziro adzapulumuka. ndipo uthenga wa ufumu udzalalikidwa ku dziko lonse lapansi ngati umboni kwa mitundu yonse, ndipo pomwepo chimaliziro chidzafika.” “tsono mukadzaona chinthu chonyansa chosakaza chitayima pamalo oyera chimene anayankhula mneneri danieli, owerengayo azindikire. pamenepo amene ali ku yudeya athawire ku mapiri. yemwe ali pa denga la nyumba yake asatsike kukatulutsa chinthu chilichonse mʼnyumba. yemwe ali ku munda asapite kukatenga mkanjo wake. kudzakhala koopsa kwambiri masiku amenewo kwa amayi oyembekezera ndi kwa oyamwitsa! pempherani kuti kuthawa kwanu kusadzachitike nthawi yozizira kapena pa sabata. popeza kudzakhala masautso aakulu, omwe safanana ndi ena ali onse chiyambireni cha dziko lapansi mpaka lero lino ndipo sadzafanananso ndi ena. ngati masiku amenewo sakanafupikitsidwa, palibe mmodzi akanapulumuka, koma chifukwa cha osankhidwawo masiku amenewo adzafupikitsidwa. pa nthawi imeneyo ngati wina adzati kwa inu, ‘onani, khristu ali pano!’ kapena, ‘uyo ali ukoyo!’ musakhulupirire. chifukwa akhristu onama ndi aneneri onama adzaoneka ndipo adzachita zizindikiro zazikulu ndi zodabwitsa kuti akanyenge ngakhale osankhidwawo ngati kukanakhala kotheka kutero. onani, ndakuwuzani izi nthawi isanafike. “ndiye ngati wina akuwuzani inu kuti, ‘uyo ali ku chipululu,’ inu musapiteko; kapena akati, ‘uyu ali kuno mʼchipinda chamʼkati,’ musakhulupirire. monga momwe mphenzi ingʼanima kuchokera kummawa kupita kumadzulo, momwemonso kudzakhala kubwera kwa mwana wa munthu. kulikonse kuli chinthu cha kufa, makwangwala adzasonkhanako. “akadzangotha mavuto a masiku amenewo, “ ‘dzuwa lidzadetsedwa, ndipo mwezi sudzawala; nyenyezi zidzagwa kuchokera kumwamba, ndipo mphamvu za mmwamba zidzagwedezeka.’ “pa nthawi imeneyo chizindikiro cha mwana wa munthu chidzaoneka mlengalenga, ndipo mitundu yonse ya pa dziko lapansi idzalira. idzaona mwana wa munthu akubwera ndi mitambo, mphamvu ndi ulemerero waukulu. ndipo adzatuma angelo ake, ndi kulira kwa lipenga kwakukulu, nadzasonkhanitsa osankhidwa ake kuchokera ku mphepo zinayi, ndi kuchokera kumathero a thambo kufika mbali ina. “tsopano kuchokera ku mtengo wamkuyu phunzirani ichi: pamene uyamba kuphukira, masamba ake akatuluka, mumadziwa kuti dzinja layandikira. momwemonso, pamene mudzaona zinthu zonsezi mudzadziwe kuti ali pafupi pa khomo penipeni. zoonadi, ndikuwuzani kuti mʼbado uwu sudzatha mpaka zinthu zonse zitachitika. kumwamba ndi dziko lapansi zidzatha, koma mawu anga sadzatha.” “palibe amene adziwa za tsikulo kapena nthawi, angakhale angelo akumwamba, angakhale mwana, koma atate okha. monga momwe zinalili nthawi ya nowa, momwemonso zidzatero pobwera kwa mwana wa munthu. pakuti masiku amenewo chisanafike chigumula, anthu amadya ndi kumwa, kukwatira ndi kukwatiwa, mpaka tsiku limene nowa analowa mʼchombo; ndipo sanadziwe za chimene chikanachitika mpaka pamene chigumula chinafika ndi kuwamiza onse. umu ndi mmene zidzakhalira pobwera kwa mwana wa munthu. amuna awiri adzakhala mʼmunda; wina adzatengedwa ndi wina adzatsala. amayi awiri adzakhala akusinja pa mtondo; wina adzatengedwa ndi wina adzatsala. “chifukwa chake yangʼanirani, popeza simudziwa tsiku lanji limene ambuye anu adzabwera. koma zindikirani ichi: ngati mwini nyumba akanadziwa nthawi yanji ya usiku imene mbala imabwera, sakanagona ndipo sakanalola kuti nyumba yake ithyoledwe. inunso tsono muyenera kukhala okonzeka, chifukwa mwana wa munthu adzabwera pa nthawi imene inu simukumuyembekezera. “kodi wantchito wokhulupirika ndi wanzeru amene ambuye ake anamuyika kukhala woyangʼanira antchito a mʼnyumba kuti awapatse chakudya chawo pa nthawi yake ndani? chidzakhala chabwino kwa wantchitoyo ngati mbuye wake pofika adzamupeza akuchita zimenezi. zoonadi, ndikuwuzani kuti adzamuyika kukhala woyangʼanira katundu wake yense. koma tiyerekeze kuti wantchitoyo ndi woyipa, nati kwa iye yekha, ‘mbuye wanga akuchedwa kubwera,’ nayamba kumenya antchito anzake, nadya ndi kumwa ndi zidakwa. mbuye wa wantchitoyo adzabwera pa tsiku limene iye samamuyembekezera ndi pa nthawi imene iye sakuyidziwa. adzamulanga koopsa ndipo adzamuyika kokhala anthu achiphamaso, kumene kudzakhala kulira ndi kukukuta mano.”

25

“nthawi imeneyo ufumu wakumwamba udzafanizidwa ndi anamwali khumi amene anatenga nyale zawo napita kukakumana ndi mkwati. asanu anali opusa ndipo asanu ena anali ochenjera. opusawo anatenga nyale zawo koma sanatenge mafuta; koma ochenjerawo anatenga mafuta awo mʼmabotolo pamodzi ndi nyale zawo. mkwati anachedwa ndipo onse anayamba kusinza nagona. “pakati pa usiku kunamveka kufuwula kuti, ‘onani mkwati! tulukani kuti mukakumane naye!’ “pamenepo anamwali onse anadzuka nayatsa nyale zawo. opusawo anati kwa ochenjerawo, ‘tipatseniko mafuta anu; nyale zathu zikuzima.’ “ochenjerawo anayankha, nati, ‘ayi sangakwanire inu ndi ife. pitani kwa ogulitsa mafuta ndi kukadzigulira nokha.’ “koma pamene ankapita kukagula mafutawo, mkwati anafika. anamwali amene anali okonzeka aja analowa naye pamodzi mʼnyumba ya phwando la ukwati. ndipo khomo linatsekedwa. “pambuyo pake enawo anabwera nati, ‘ambuye! ambuye! titsekulireni!’ “koma iye anayankha kuti, ‘zoonadi, ine ndikuwuzani kuti sindikukudziwani.’ “choncho khalani odikira, popeza simudziwa tsiku kapena nthawi.” “komanso udzafanizidwa ndi munthu amene ankapita pa ulendo, ndipo anayitana antchito ake nawasiyira chuma chake. wina anamupatsa ndalama 5,000, kwa wina 2,000 ndi kwa wina 1,000. aliyense monga mwa nzeru zake. pamenepo anapita pa ulendo wake. munthu amene analandira ndalama 5,000 uja, anapita nthawi yomweyo nachita nazo malonda napindula 5,000 zina. chimodzimodzinso amene analandira 2,000 uja anapindula 2,000 zina. koma munthu amene analandira 1,000 uja, anapita nakumba dzenje nabisapo ndalama ya mbuye wake. “patapita nthawi yayitali, mbuye wa antchitowo anabwera nawayitana kuti afotokoze chimene anachita ndi ndalama zija. munthu amene analandira ndalama 5,000 uja anabweretsa 5,000 zina nati, ‘ambuye munandisungitsa 5,000, taonani ndapindula 5,000 zinanso.’ “ambuye ake anayankha nati, ‘wachita bwino, wantchito wabwino ndi wokhulupirika iwe! wakhala wokhulupirika pa zinthu zochepa; ndidzakuyika iwe kukhala woyangʼanira zinthu zambiri. bwera, udzakondwere pamodzi ndi mbuye wako!’ “munthu amene anali ndi ndalama 2,000 uja anabweranso nati, ‘ambuye munandisungitsa 2,000, onani, ndapindula 2,000 zinanso.’ “mbuye wake anayankha nati, ‘wachita bwino, wantchito wabwino ndi wokhulupirika! wakhala wokhulupirika pa zinthu zochepa; ndidzakuyika kukhala woyangʼanira zinthu zambiri. bwera, udzakondwere pamodzi ndi mbuye wako!’ “kenaka munthu amene analandira ndalama 1,000 uja anabwera nati, ‘ambuye ndinadziwa kuti ndinu munthu wowuma mtima, amene mumakolola pamene simunadzale ndi kututa kumene simunafese. choncho ndinachita mantha ndipo ndinapita ndi kukabisa ndalama yanuyo pa dzenje. onani, si iyi ndalama yanu ija.’ “mbuye wake anayankha nati, ‘iwe wantchito woyipa ndi waulesi! iwe umadziwa kuti ndimakolola pamene sindinadzale, ndi kututa kumene sindinafese. bwanji sunayike ndalama yanga kwa osunga ndalama kuti ine pobwera ndidzalandire ndalama yangayo pamodzi ndi chiwongoladzanja? “ ‘mulandeni ndalamayo, ndipo patsani iye amene ali ndi ndalama 10,000. pakuti aliyense amene ali nazo adzapatsidwa zambiri, ndipo adzakhala nazo zochuluka. aliyense amene alibe adzalandidwa ngakhale chimene ali nacho. ndipo muponyeni wantchito wopanda phinduyu kunja, ku mdima kumene kudzakhala kulira ndi kukukuta mano.’ ” “pamene mwana wa munthu adzabwera mu ulemerero wake, pamodzi ndi angelo ake onse, adzakhala pa mpando waufumu mu ulemerero wakumwamba. mitundu yonse ya anthu idzasonkhanitsidwa pamaso pake, ndipo adzawalekanitsa iwo wina ndi mnzake monga mʼbusa amalekanitsa nkhosa ndi mbuzi. adzayika nkhosa ku dzanja lake lamanja ndi mbuzi ku lamanzere. “pamenepo mfumu idzati kwa a ku dzanja lamanja, ‘bwerani inu odalitsika ndi atate anga; landirani ufumu umene unakonzedwa chifukwa cha inu kuyambira pachiyambi cha dziko. pakuti ndinali ndi njala ndipo munandipatsa chakudya, ndinali ndi ludzu ndipo munandipatsa madzi akumwa, ndinali mlendo ndipo munandilandira, ndinali wausiwa ndipo munandiveka, ndinali wodwala ndipo munandisamalira, ndinali ku ndende ndipo inu munandiyendera.’ “ndipo olungamawo adzamuyankha kuti, ‘ambuye ndi liti tinakuonani muli ndi njala ndipo tinakudyetsani, kapena ludzu ndipo tinakupatsani madzi akumwa? ndi liti tinakuonani muli mlendo ndipo tinakulandirani, kapena wa usiwa ndipo tinakuvekani? ndi liti tinakuonani mutadwala kapena ku ndende ndipo tinakuyenderani?’ “mfumu idzayankha kuti, ‘zoonadi, ndikuwuzani kuti chilichonse chimene munachitira mmodzi wa abale anga onyozekawa munandichitira ine.’ “pamenepo adzanena kwa akumanzere kwake kuti, ‘chokani kwa ine, inu otembereredwa, pitani ku moto wosatha wokonzedwera mdierekezi ndi angelo ake. pakuti ndinali ndi njala ndipo simunandipatse chakudya, ndinali ndi ludzu ndipo simunandipatse madzi akumwa, ndinali mlendo koma inu simunandilandire, ndinali wa usiwa koma simunandiveke, ndinali wodwala komanso ku ndende simunandisamalire.’ “iwo adzayankha kuti, ‘ambuye ndi liti tinakuonani muli ndi njala kapena ludzu kapena mlendo kapena wausiwa kapena wodwala kapena mʼndende, ndipo kuti sitinakuthandizeni?’ “iye adzayankha kuti, ‘zoonadi, ndikuwuzani kuti chilichonse chimene simunachitire mmodzi wa abale anga onyozekawa simunandichitire ine.’ “amenewa adzapita ku chilango chosatha pamene olungama ku moyo wosatha.”

26

yeahoswa atamaliza kuyankhula zonsezi, anati kwa ophunzira ake, “monga mukudziwa, kwatsala masiku awiri kuti paska ifike ndipo mwana wa munthu adzaperekedwa kuti apachikidwe.” pamenepo akulu a ansembe ndi akuluakulu anasonkhana ku nyumba ya mkulu wa ansembe dzina lake kayafa, ndipo anapangana kuti amugwire yeahoswa mobisa ndi kumupha. ndipo anati, “osati nthawi yaphwando chifukwa pangabuke chipolowe pakati pa anthu.” yeahoswa ali ku betaniya mʼnyumba simoni wakhate, mayi wina anabwera kwa iye ndi botolo la mafuta onunkhira a mtengowapatali, amene anathira pa mutu pake iye akudya pa tebulo. ophunzira ataona izi anayipidwa nafunsa kuti, “chifukwa chiyani akuwononga chotere? mafuta amenewa akanatha kugulitsidwa pa mtengo waukulu, ndipo ndalama zake zikanaperekedwa kwa osauka.” yeahoswa podziwa izi anawawuza kuti, “chifukwa chiyani mukumuvutitsa mayiyu? wandichitira ine chinthu chabwino. osauka mudzakhala nawo nthawi zonse, koma simudzakhala ndi ine nthawi zonse. pamene wathira mafuta onunkhirawa pa thupi langa, wachita izi kukonzekera kuyikidwa kwanga mʼmanda. zoonadi, ndikuwuzani kuti kulikonse kumene uthenga wabwinowu udzalalikidwa ku dziko lonse lapansi, zimene wachitazi zidzanenedwanso pomukumbukira.” pamenepo mmodzi wa khumi ndi awiriwo wotchedwa yudasi isikarioti anapita kwa akulu a ansembe nafunsa kuti, “kodi mundipatsa chiyani ngati nditamupereka iye kwa inu?” pamenepo anamuwerengera ndalama zokwanira masiliva makumi atatu. kuyambira pamenepo yudasi anafunafuna nthawi yabwino yoti amupereke yeahoswa. pa tsiku loyamba laphwando la buledi wopanda yisiti, ophunzira anabwera kwa yeahoswa ndi kumufunsa kuti, “kodi mukufuna tikakonze kuti malo odyera paska?” iye anayankha kuti, “pitani mu mzinda kwa munthu wakutiwakuti ndipo kamuwuzeni kuti, ‘aphunzitsi akuti, nthawi yanga yoyikidwa yayandikira. ine ndidzadya phwando la paska ndi ophunzira anga ku nyumba kwako.’ ” pamenepo ophunzira ake anachita monga momwe yeahoswa anawawuzira ndipo anakonza paska. kutada, yeahoswa ndi ophunzira ake khumi ndi awiriwo anakhala pa tebulo nʼkumadya. akudya, iye anati, “zoonadi, ndikuwuzani kuti mmodzi wa inu adzandipereka.” iwo anamva chisoni kwambiri ndipo anayamba kuyankhulana naye mmodzimmodzi nati, “kodi nʼkukhala ine ambuye?” yeahoswa anayankha nati, “iye amene akusunsa mʼmbale pamodzi ndi ine, yemweyo adzandipereka. mwana wa munthu adzaphedwa monga mmene kunalembedwera za iye. koma tsoka kwa munthu amene apereka mwana wa munthu! kukanakhala bwino kwa iye akanapanda kubadwa.” ndipo yudasi amene anamupereka iye anati, “monga nʼkukhala ine aphunzitsi?” yeahoswa anayankha nati, “iwe watero.” pamene ankadya, yeahoswa anatenga buledi, nayamika ndipo anamunyema nagawira ophunzira ake nanena kuti, “tengani, idyani; ili ndi thupi langa.” kenaka anatenga chikho, nayamika nachipereka kwa iwo nati, “imwani nonsenu. awa ndi magazi anga a pangano amene akhetsedwa chifukwa cha ambiri kuti akhululukidwe machimo. ndikuwuzani kuti sindidzamwanso kuchokera ku chipatso cha mtengo wa mpesa kuyambira lero mpaka tsiku ilo pamene ndidzamwenso mwatsopano ndi inu mu ufumu wa atate anga.” atayimba nyimbo, anatuluka kupita ku phiri la olivi. pamenepo yeahoswa anawawuza kuti, “usiku omwe uno inu nonse mudzandithawa, pakuti kwalembedwa: “ ‘kantha mʼbusa, ndipo nkhosa zidzabalalika.’ koma ndikadzauka, ndidzatsogola kupita ku galileya.” petro anayankha nati, “ngakhale onsewa atakuthawani, ine ndekha ayi.” yeahoswa anayankha nati, “zoonadi, ndikukuwuza kuti usiku omwe uno, asanalire tambala, udzandikana ine katatu.” koma petro ananenetsa nati, “ngakhale kutakhala kufa nanu pamodzi, sindidzakukanani.” ndipo ophunzira onse ananena chimodzimodzi. kenaka yeahoswa anapita ku malo otchedwa getsemani, ndipo anawawuza kuti, “khalani pano pamene ine ndikukapemphera apo.” anatenga petro ndi ana awiri a zebedayo, ndipo anayamba kumva chisoni ndi kuvutika mu mtima. pamenepo anawawuza kuti, “moyo wanga uli ndi chisoni chofa nacho. khalani pano ndipo dikirani pamodzi ndi ine.” atapita patsogolo pangʼono, anagwa pansi chafufumimba napemphera kuti, “atate anga, ngati ndikotheka, chikho ichi chichotsedwe kwa ine. koma osati monga mmene ndifunira, koma monga mufunira inu.” kenaka anabwera kwa ophunzira ake nawapeza ali mtulo. iye anafunsa petro kuti, “kodi anthu inu, simukanakhala maso pamodzi ndi ine kwa ora limodzi lokha? khalani maso ndi kupemphera kuti musagwe mʼmayesero. mzimu ukufuna koma thupi ndi lofowoka.” anachokanso nakapemphera kachiwiri kuti, “atate anga, ngati chikhochi sichingandichoke, mpaka nditamwa, kufuna kwanu kuchitike.” atabweranso anawapeza ali mtulo chifukwa zikope zawo zinalemedwa ndi tulo. choncho anawasiya napitanso kukapemphera kachitatu nanenanso chimodzimodzi. kenaka anabwera kwa ophunzira ake nati kwa iwo, “kodi mukanagonabe ndi kupumula? taonani, ora layandikira ndipo mwana wa munthu akuperekedwa mʼmanja mwa ochimwa. imirirani, tiyeni tizipita! wondipereka ine wafika!” akuyankhula choncho, yudasi mmodzi mwa khumi ndi awiriwo anafika. pamodzi ndi iye panali gulu lalikulu la anthu ali ndi mikondo ndi zibonga otumidwa ndi akulu a ansembe ndi akuluakulu. womuperekayo anawawuziratu chizindikiro anthuwo kuti, “amene ndidzapsompsona ndi iyeyo; mugwireni.” pamenepo yudasi anapita kwa yeahoswa nati, “moni, aphunzitsi!” ndipo anapsompsona iye. yeahoswa anayankha kuti, “bwenzi langa, chita chimene wabwerera.” pamenepo anthuwo anabwera patsogolo namugwira yeahoswa ndi kumumanga. pa chifukwa ichi, mmodzi wa anzake a yeahoswa anagwira lupanga lake, nalisolola ndi kutema wantchito wa mkulu wa ansembe, nadula khutu lake. yeahoswa anati kwa iye, “bwezera lupanga lako mʼchimake, chifukwa onse amene amapha ndi lupanga adzafa ndi lupanga. kodi mukuganiza kuti sindingathe kupempha atate anga ndipo nthawi yomweyo nʼkundipatsa magulu a angelo oposa khumi ndi awiri? koma nanga malemba akwaniritsidwa bwanji amene akuti ziyenera kuchitika motere?” pa nthawi yomweyo yeahoswa anati kwa gululo, “kodi ndine mtsogoleri wa anthu owukira kuti mwabwera ndi malupanga ndi zibonga kudzandigwira? tsiku ndi tsiku ndimakhala mʼnyumba ya allah kuphunzitsa, koma simunandigwire. koma zonsezi zachitika kuti zolembedwa ndi aneneri zikwaniritsidwe.” pamenepo ophunzira anamusiya nathawa. iwo amene anamugwira yeahoswa anamutengera kwa kayafa, mkulu wa ansembe, kumene aphunzitsi amalamulo ndi akuluakulu anasonkhana. koma petro anamutsatira iye patali, mpaka ku bwalo la mkulu wa ansembe. analowa nakhala pansi pamodzi ndi alonda kuti aone zotsatira. akulu a ansembe ndi akulu olamulira ayuda amafunafuna umboni wonama wofuna kuphera yeahoswa. koma sanathe kupeza uliwonse, angakhale kuti mboni zambiri zabodza zinapezeka. pomalizira mboni ziwiri zinabwera patsogolo. ndipo zinati, “munthu uyu anati, ‘ndikhoza kupasula nyumba ya allah ndi kuyimanganso mʼmasiku atatu.’ ” pamenepo mkulu wa ansembe anayimirira nati kwa yeahoswa, “kodi suyankha? kodi umboni umenewu ndi otani umene anthu awa akupereka kukutsutsa iwe?” koma yeahoswa anakhalabe chete. mkulu wa ansembe anati kwa iye, “ndikulamulira iwe ndi lumbiro pamaso pa allah wa moyo: utiwuze ife ngati ndiwe khristu mwana wa allah.” yeahoswa anayankha nati, “mwanena ndinu. koma ndikunena kwa inu nonse: mʼtsogolomo mudzaona mwana wa munthu atakhala kudzanja lamanja la wamphamvuzonse ndipo akubwera ndi mitambo ya kumwamba.” pamenepo mkulu wa ansembe anangʼamba zovala zake nati, “wanyoza allah! tifuniranji mboni zina? taonani, tsopano mwamva mwano wake. mukuganiza bwanji?” iwo anayankha kuti, “ayenera kuphedwa!” kenaka anamulavulira kumaso namumenya ndi zibakera. ena anamumenya makofi. ndipo anati, “tanenera kwa ife, khristu. wakumenya ndani?” tsopano petro anakhala ku bwalo la nyumbayo, ndipo mtsikana wantchito anabwera kwa iye nati, “iwenso unali ndi yeahoswa wa ku galileya.” koma iye anakana pamaso pawo nati, “sindikudziwa chimene ukunena.” kenaka anachoka kupita ku khomo la mpanda, kumene mtsikana wina anamuonanso nawuza anthu nati, “munthu uyu anali ndi yeahoswa wa ku nazareti.” iye anakananso molumbira kuti, “sindimudziwa munthuyu!” patapita kanthawi pangʼono, amene anayimirira pamenepo anapita kwa petro nati, “zoonadi, ndiwe mmodzi wa iwo, popeza mayankhulidwe ako akukuwulula.” pamenepo anayamba kudzitemberera ndipo analumbira kwa iwo nati, “sindimudziwa munthu ameneyo!” nthawi yomweyo tambala analira. ndipo petro anakumbukira mawu amene yeahoswa anayankhula kuti, “tambala asanalire, udzandikana ine katatu.” ndipo anatuluka panja nakalira kwambiri.

27

mmamawa, akulu a ansembe onse ndi akuluakulu anavomerezana kuti aphe yeahoswa. anamumanga, napita naye kukamupereka kwa bwanamkubwa pilato. yudasi, amene anamupereka iye, ataona kuti yeahoswa waweruzidwa kuti akaphedwe, anatsutsika mu mtima mwake nakabweza ndalama zamasiliva makumi atatu zija kwa akulu a ansembe ndi kwa akuluakulu. iye anati, “ndachimwa pakuti ndapereka munthu wosalakwa.” iwo anayankha nati, “ife tilibe nazo kanthu izo ndi zako.” pamenepo yudasi anaponya ndalamazo mʼnyumba ya allah nachoka. kenaka anapita nakadzimangirira. akulu a ansembe anatola ndalamazo nati, “sikololedwa ndi lamulo kuti ndalamazi tiziyike mosungira chuma cha allah, popeza ndi ndalama za magazi.” choncho anagwirizana kuti ndalamazo azigwiritse ntchito pogulira munda wa wowumba mbiya kuti ukhale manda alendo. ndi chifukwa chake umatchedwa munda wamagazi mpaka lero lino. pamenepo zimene anayankhula mneneri yeremiya zinakwaniritsidwa kuti, “anatenga ndalama zamasiliva makumi atatu mtengo umene anamuyikira iye anthu a isreali. ndipo anazigwiritsa ntchito kugula munda wa wowumba mbiya monga mmene ambuye anandilamulira ine.” pa nthawi yomweyo yeahoswa anayimirira pamaso pa bwanamkubwa ndipo bwanamkubwayo anamufunsa iye kuti, “kodi ndiwe mfumu ya ayuda?” koma yeahoswa anayankha kuti, “mwanena ndinu.” pamene akulu a ansembe ndi akuluakulu ankamuneneza, sanayankhe kanthu. kenaka pilato anamufunsa iye kuti, “kodi sukumva zinthu zimene akukunenerazi?” koma yeahoswa sanayankhe ngakhale mawu amodzi mpaka bwanamkubwa anadabwa kwambiri. pa nthawiyi chinali chizolowezi cha bwanamkubwa kuti pachikondwerero cha paska amamasula wamʼndende wosankhidwa ndi anthu. pa nthawiyo anali ndi wamʼndende woyipa kwambiri dzina lake baraba. gulu la anthu litasonkhana, pilato anawafunsa kuti, “ndi ndani amene mufuna kuti ndikumasulireni; baraba kapena yeahoswa wotchedwa khristu?” pakuti anadziwa kuti anamupereka yeahoswa chifukwa cha kaduka. pamene pilato anakhala pa mpando woweruza, mkazi wake anamutumizira uthenga uwu, “musachite kanthu ndi munthuyo, ndi wosalakwa pakuti ndavutika kwambiri lero mʼmaloto chifukwa cha munthuyo.” koma akulu a ansembe ndi akuluakulu ananyengerera gulu la anthu kuti apemphe baraba ndi kuti yeahoswa aphedwe. bwanamkubwayo anafunsa kuti, “ndi ndani mwa awiriwa amene mufuna ine ndikumasulireni?” iwo anayankha kuti, “baraba.” pilato anafunsa kuti, “nanga ndichite chiyani ndi yeahoswa wotchedwa khristu?” onse anayankha kuti “mpachikeni!” pilato anafunsa kuti, “chifukwa chiyani? wachita choyipa chotani?” koma anachita phokoso nafuwula kwambiri kuti, “mpachikeni!” pilato ataona kuti samaphulapo kanthu, koma mʼmalo mwake chiwawa chimayambika, anatenga madzi nasamba mʼmanja mwake pamaso pa gulu la anthu. iye anati “ine ndilibe chifukwa ndi magazi a munthu uyu, ndipo uwu ndi udindo wanu!” anthu onse anayankha nati, “magazi ake akhale pa ife ndi pa ana athu!” pamenepo anawamasulira baraba koma analamula kuti yeahoswa akakwapulidwe, ndipo anamupereka kuti akapachikidwe. pamenepo asilikali abwanamkubwayo anamutenga nalowa naye ku bwalo la milandu ndipo anasonkhanitsa gulu lonse la asilikali namuzungulira iye. anamuvula malaya ake namuveka iye malaya ofiira aufumu. ndipo kenaka analuka chipewa chaminga nachiyika pa mutu pake. anamugwiritsa ndodo mʼdzanja lake lamanja nagwada pamaso pake namuchitira chipongwe nati, “tikulonjereni mfumu ya ayuda.” anamuthira malovu ndipo anatenga ndodo namumenya nayo pa mutu mobwerezabwereza. atamaliza kumuchitira chipongwe, anamuvula malaya aja namuveka malaya ake aja napita naye kokamupachika. pamene gululi linkatuluka ndi yeahoswa, anakumana ndi munthu wochokera ku kurene dzina lake simoni ndipo anamuwumiriza kunyamula mtanda. anafika ku malo wotchedwa gologota amene atanthauza kuti malo a bade la mutu. pamenepo anamupatsa vinyo wosakaniza ndi ndulu kuti amwe; koma atalawa anakana kumwa. atamupachika iye, anagawana zovala zake pochita maere. ndipo anakhala pansi namulonda iye. pamwamba pa mutu wake analembapo mawu osonyeza mlandu wake akuti, “uyu ndi yesu, mfumu ya ayuda.” achifwamba awiri anapachikidwa pamodzi ndi iye, mmodzi kudzanja lamanja wina kudzanja lamanzere. ndipo amene amadutsa anamunenera mawu a chipongwe, akupukusa mitu yawo. ndipo anati, “iwe amene ungapasule nyumba ya allah ndi kuyimanga masiku atatu, dzipulumutse wekha! tsika pa mtandapo ngati ndiwe mwana wa allah!” chimodzimodzinso akulu a ansembe, aphunzitsi amalamulo ndi akuluakulu anamuchitira chipongwe. iwo anati, “anapulumutsa ena koma sangathe kudzipulumutsa yekha! ndi mfumu ya isreali! mulekeni atsike pa mtanda ndipo tidzamukhulupirira iye. amadalira allah, mulekeni allahyo amupulumutse tsopano ngati akumufuna pakuti anati, ‘ndine mwana wa allah.’ ” momwemonso mbala zimene zinapachikidwa naye pamodzi zinamuneneranso zachipongwe. kuyambira 12 koloko masana mpaka 3 koloko, kunachita mdima pa dziko lonse. ndipo nthawi ili ngati 3 koloko, yeahoswa analira mofuwula nati, “eloi, eloi, lama sabakitani!” kutanthauza kuti, “allah wanga, allah wanga, mwandisiyiranji ine?” ena a oyimirira pamalopo atamva izi anati, “akuyitana eliya.” mmodzi wa iwo anathamanga natenga chinkhupule. anachidzaza ndi vinyo wosasa, nachizika ku mtengo namupatsa yeahoswa kuti amwe. koma ena onse anati, “mulekeni tiyeni tione ngati eliyayo abwere kudzamupulutsa.” ndipo pamene yeahoswa analiranso mofuwula, anapereka mzimu wake. pa nthawi imeneyo chinsalu chotchinga cha mʼnyumba ya allah chinangʼambika pakati kuyambira pamwamba mpaka pansi. dziko linagwedezeka ndipo miyala inangʼambika. manda anatsekuka ndipo mitembo yambiri ya anthu oyera mtima amene anafa inaukitsidwa. anatuluka mʼmanda mwawo, ndipo chitachitika chiukitso cha yeahoswa, anapita mu mzinda woyera naonekera kwa anthu ambiri. mkulu wa asilikali ndi amene ankalondera yeahoswa ataona chivomerezi ndi zonse zinachitika, anachita mantha, ndipo anati, “zoonadi, uyu anali mwana wa allah!” amayi ambirimbiri amene ankasamalira yeahoswa ankaonerera ali patali. iwo anamutsatira yeahoswa kuchokera ku galileya. pakati pawo panali miriamu wa ku magadala, miriamu amayi ake yaqobo ndi yosefe ndi amayi a ana a zebedayo. pamene kumada, kunabwera munthu wolemera wa ku arimateyu dzina lake yosefe amene anali wophunzira wa yeahoswa. anapita kwa pilato kukapempha mtembo wa yeahoswa, ndipo pilato analamula kuti uperekedwe kwa iye. yosefe anatenga mtembowo, nawukulunga nsalu yabafuta. ndipo anawuyika mʼmanda ake atsopano amene anasema mu thanthwe, natsekapo ndi mwala waukulu pa khomo la mandawo nachokapo. miriamu wa magadala ndi miriamu wina anakhala pansi moyangʼanizana ndi mandawo. litapita tsiku lokonzekera sabata, mmawa mwake, akulu a ansembe ndi afarisi anapita kwa pilato. iwo anati, “bwana takumbukira kuti munthu wonyenga uja akanali ndi moyo anati, ‘pakatha masiku atatu ndidzauka.’ choncho lamulirani kuti manda ake atetezedwe mpaka pa tsiku lachitatu. chifukwa tikapanda kutero, ophunzira ake angabwere kudzaba mtembo wake ndipo angawuze anthu kuti waukitsidwa kwa akufa. ndipo chinyengo chomalizachi chidzakhala choyipa kwambiri kusiyana ndi choyamba chija.” pilato anayankha kuti, “tengani mlonda kalondereni monga mudziwira.” tsono anapita nakatseka manda kolimba ndi kuyikapo chizindikiro ndipo anayikapo mlonda.

28

litapita tsiku la sabata, mmawa wa tsiku loyamba la sabata, miriamu wa ku magadala ndi miriamu wina anapita kukaona manda. kunachitika chivomerezi chachikulu, pakuti mngelo wa ambuye anabwera kuchokera kumwamba ndipo anapita ku manda, nakagubuduza mwala nawukhalira. maonekedwe ake anali ngati mphenzi ndipo zovala zake zinali mbuu ngati matalala. alondawo anachita naye mantha kwambiri kotero kuti ananjenjemera ndi kuwuma ngati akufa. mngelo anati kwa amayiwo, “musachite mantha popeza ndikudziwa kuti mukufuna yeahoswa amene anapachikidwa. iye muno mulibe, wauka monga mmene ananenera. bwerani, dzaoneni malo amene anagona. ndipo pitani msanga kawuzeni ophunzira ake kuti, ‘wauka kwa akufa ndipo watsogola kupita ku galileya. mukamuona iye kumeneko.’ taonani ndakuwuzani.” pamenepo amayiwo anachoka mofulumira ku mandako ali ndi mantha komabe atadzaza ndi chimwemwe, ndipo anathamanga kukawuza ophunzira ake. mwadzidzidzi yeahoswa anakumana nawo nati, “moni.” iwo anabwera kwa iye, nagwira mapazi ake namulambira. ndipo yeahoswa anawawuza kuti, “musachite mantha, pitani kawuzeni abale anga kuti apite ku galileya ndipo kumeneko akandiona ine.” amayi aja akupita, ena mwa alonda aja anapita ku mzinda nafotokozera akulu a ansembe zonse zimene zinachitika. akulu a ansembe atakumana ndi akuluakulu anapangana zochita. anapatsa alonda aja ndalama zambiri, nawawuza kuti, “muzinena kuti, ‘ophunzira ake anabwera usiku ndipo amuba ife tili mtulo.’ ngati nkhani iyi imupeze bwanamkubwa, ife tidzamukhazika mtima pansi ndipo simudzakhala mʼmavuto.” pamenepo alondawo anatenga ndalamazo nachita monga mmene anawuzidwira. ndipo mbiri iyi inawanda pakati pa ayuda mpaka lero lino. ndipo ophunzira khumi ndi mmodzi aja anapita ku galileya, ku phiri limene yeahoswa anawawuza kuti apite. atamuona iye, anamulambira; koma ena anakayika. kenaka yeahoswa anabwera kwa iwo nati, “ulamuliro wonse kumwamba ndi dziko lapansi wapatsidwa kwa ine. chifukwa chake, pitani kaphunzitseni anthu a mitundu yonse, ndi kuwabatiza mʼdzina la atate ndi la mwana ndi la mzimu woyera, ndi kuwaphunzitsa amvere zonse zimene ndinakulamulirani. ndipo onani, ine ndidzakhala pamodzi ndi inu kufikira kutha kwa dziko lapansi pano.”

mark

1

chiyambi cha uthenga wabwino wa yeahoswa khristu, mwana wa allah, monga zalembedwera mʼbuku la mneneri yesaya: “ine ndidzatuma mthenga wanga patsogolo panu, amene adzakonza njira yanu,” “mawu a wofuwula mʼchipululu, ‘konzani njira ya ambuye, wongolani njira zake.’ ” ndipo yohane anabwera mʼmadera a mʼchipululu nabatiza, ndi kulalikira za ubatizo wa kutembenuka mtima ndi wa chikhululukiro cha machimo. madera onse a ku yudeya ndi anthu onse a ku yerusalemu anatuluka napita kwa iye. akavomereza machimo awo, amawabatiza mu mtsinje wa yorodani. yohane amavala zovala zopangidwa ndi ubweya wangamira, ndi lamba wachikopa mʼchiwuno mwake, ndipo amadya dzombe ndi uchi wamthengo. ndipo uthenga wake unali uwu: “pambuyo panga pakubwera wina wondiposa ine mphamvu. ine si woyenera kuwerama ndi kumasula zingwe za nsapato zake. ine ndikubatizani ndi madzi, koma iye adzakubatizani ndi mzimu woyera.” pa nthawi imeneyo yeahoswa anabwera kuchokera ku nazareti wa ku galileya ndipo anabatizidwa ndi yohane mu mtsinje wa yorodani. pamene yeahoswa ankatuluka mʼmadzi, anaona kumwamba kukutsekuka ndipo mzimu woyera akutsikira pa iye ngati nkhunda. ndipo mawu anamveka kuchokera kumwamba: “iwe ndiwe mwana wanga wokondedwa; ndipo ndikondwera nawe.” nthawi yomweyo mzimu woyera anamutumiza iye ku chipululu, ndipo anali mʼchipululumo masiku makumi anayi, akuyesedwa ndi satana. anali pakati pa nyama zakuthengo; ndipo angelo anamutumikira. yohane atamutsekera mʼndende, yeahoswa anapita ku galileya nalalikira uthenga wabwino wa allah nati, “nthawi yafika, ufumu wa allah wayandikira. tembenukani mtima ndi kukhulupirira uthenga wabwino!” pamene yeahoswa ankayenda mʼmbali mwa nyanja ya galileya, anaona simoni ndi mʼbale wake andreya akuponya khoka mʼnyanja, popeza anali asodzi. yeahoswa anati, “bwerani, tsateni ine, ndipo ndidzakusandutsani asodzi a anthu.” nthawi yomweyo anasiya makoka awo namutsata iye. atapita patsogolo pangʼono, anaona yaqobo ndi mʼbale wake yohane ana a zebedayo, ali mʼbwato akukonza makoka awo. mosataya nthawi anawayitana, ndipo anasiya abambo awo zebedayo ndi anyamata aganyu ali mʼbwatomo, namutsata iye. iwo anapita ku kaperenawo, ndipo tsiku la sabata litafika, yeahoswa analowa mʼsunagoge nayamba kuphunzitsa. anthu anadabwa ndi chiphunzitso chake, chifukwa anawaphunzitsa ngati munthu amene anali ndi ulamuliro, osati ngati aphunzitsi amalamulo. pomwepo munthu wina mʼsunagogemo amene anali wogwidwa ndi mzimu woyipa anafuwula kuti, “mukufuna chiyani kwa ife, yeahoswa wa ku nazareti? kodi mwabwera kudzatiwononga? ndikudziwa kuti ndinu ndani, ndinu woyerayo wa allah!” yeahoswa anadzudzula chiwandacho mwamphamvu nati, “khala chete! tuluka mwa iye!” mzimu woyipawo unamugwedeza mwamphamvu ndipo unatuluka mwa iye ukufuwula. anthu anadabwa kwambiri kotero kuti anafunsana wina ndi mnzake kuti, “ichi nʼchiyani? chiphunzitso chatsopano ndi ulamuliro! iye akulamula, ngakhale mizimu yoyipa ikumumvera.” mbiri yake inafalikira kudera lonse la galileya mofulumira. atangochoka mu sunagoge, yeahoswa pamodzi ndi yaqobo ndi yohane anakalowa mʼnyumba ya simoni ndi andreya. mpongozi wa simoni anali chigonere akudwala malungo, ndipo anamuwuza yeahoswa za iye. ndipo yeahoswa anapita kwa iye, namugwira dzanja namuthandiza kudzuka. malungo anachoka ndipo anayamba kuwatumikira. madzulo omwewo dzuwa litalowa anthu anabweretsa kwa yeahoswa anthu onse odwala ndi ogwidwa ndi ziwanda. anthu onse a mʼmudzimo anasonkhana pa khomo, yeahoswa anachiritsa ambiri amene anali ndi matenda osiyanasiyana, komanso anatulutsa ziwanda zambiri, ndipo sanalole kuti ziwandazo ziyankhule chifukwa zinkamudziwa iye. mmamawa, kukanali kamdima, yeahoswa anadzuka, nachoka pa nyumbapo kupita kumalo kwa yekha, kumene anakapemphera. simoni ndi anzake anapita kokamufunafuna iye, ndipo atamupeza, anamuwuza kuti, “aliyense akukufunani!” yeahoswa anayakha kuti, “tiyeni tipite kwina ku midzi ya pafupi kuti ndikalalikirenso kumeneko. ichi ndi chifukwa chimene ndinabwerera.” potero anayendayenda mu galileya, kulalikira mʼmasunagoge awo ndi kutulutsa ziwanda. munthu wakhate anabwera kwa iye, nagwada, namupempha kuti, “ngati mukufuna, mukhoza kundiyeretsa.” yeahoswa pomva naye chifundo, anatambasula dzanja lake namukhudza munthuyo nati, “ndikufuna, yeretsedwa!” nthawi yomweyo khate linachoka ndipo anachiritsidwa. nthawi yomweyo yeahoswa anamuwuza kuti apite koma anamuchenjeza kuti, “wonetsetsa kuti usawuze aliyense za zimenezi. koma pita, kadzionetse wekha kwa wansembe ndi kukapereka nsembe zimene mose analamulira zotsimikizira kuyeretsedwa kwanu, ngati umboni kwa iwo.” mʼmalo mwake anapita nayamba kuyankhula momasuka, nafalitsa mbiriyo. zotsatira zake, yeahoswa sanathe kulowa mʼmudzi moonekera, koma anakhala kunja kumalo kopanda anthu. komabe anthu amabwera kwa iye kuchokera kulikonse.

2

patapita masiku pangʼono, yeahoswa atalowanso mu kaperenawo, zinamveka kuti wabwera ali mʼnyumba. choncho anthu ambiri anasonkhana kotero kuti panalibenso malo, ngakhale ndi pa khomo pomwe, ndipo iye anawalalikira mawu. amuna anayi anabwera, atanyamula munthu wofa ziwalo. popeza sakanatha kufika naye kwa yeahoswa chifukwa cha gulu la anthu, anasasula denga chapamwamba pamene panali yeahoswa, ndipo atabowoleza, anatsitsa mphasa yomwe munthu wofa ziwaloyo anagonapo. yeahoswa ataona chikhulupiriro chawo, anati kwa wofa ziwaloyo, “mwana, machimo ako akhululukidwa.” ndipo ena mwa aphunzitsi amalamulo anakhala pansi pomwepo, namaganiza mʼmitima mwawo kuti, “nʼchifukwa chiyani munthuyu ayankhula chotere? iye akuchitira mwano allah! ndani angakhululukire munthu machimo kupatula allah yekha?” nthawi yomweyo yeahoswa anadziwa mu mzimu wake kuti izi ndi zimene ankaganiza mʼmitima yawo, ndipo anawawuza kuti, “chifukwa chiyani mukuganiza zinthu izi? chapafupi nʼchiyani; kunena kwa wofa ziwaloyu kuti, ‘machimo ako akhululukidwa,’ kapena kuti, ‘imirira, tenga mphasa yako ndipo yenda?’ koma kuti mudziwe kuti mwana wa munthu ali ndi ulamuliro pa dziko lapansi wokhululukira machimo.” anati kwa wofa ziwaloyo, “ndikuwuza iwe, imirira, tenga mphasa yako ndipo pita kwanu.” anayimirira, nanyamula mphasa yake natuluka onse akumuona. izi zinadabwitsa aliyense ndipo anayamika allah nati, “sitinaonepo zinthu ngati izi!” yeahoswa anatulukanso napita kumbali ya nyanja. gulu lalikulu la anthu linabwera kwa iye, ndipo anayamba kuliphunzitsa. pamene ankayendabe, anaona levi mwana wa alufeyo atakhala mʼnyumba ya msonkho. yeahoswa anamuwuza kuti, “tsate ine.” ndipo levi anayimirira namutsata iye. yeahoswa atakalandira chakudya ku nyumba kwa levi, amisonkho ambiri ndi “ochimwa” ankadya naye pamodzi ndi ophunzira ake, pakuti anali ambiri amene anamutsatira. pamene aphunzitsi amalamulo a afarisi anamuona akudya ndi “ochimwa” ndi amisonkho, anafunsa ophunzira ake kuti, “chifukwa chiyani amadya ndi olandira msonkho ndi ochimwa?” yeahoswa atamva zimenezi, anawawuza kuti, “anthu amene ali bwino safuna singʼanga koma odwala. ine sindinabwere kudzayitana olungama, koma ochimwa.” ndipo ophunzira a yohane ndi a afarisi amasala kudya. anthu ena anabwera kwa yeahoswa namufunsa kuti, “zitheka bwanji kuti ophunzira a yohane ndi ophunzira a afarisi amasala kudya, koma anu satero?” yeahoswa anayankha nati, “kodi alendo a mkwati angasale kudya bwanji pamene iye ali nawo pamodzi? iwo sangatero, pamene iye ali nawo pamodzi. koma nthawi idzafika pamene mkwati adzachotsedwa pakati pawo, ndipo pa tsiku limenelo adzasala kudya. “palibe amene amasokerera chigamba chatsopano pa chovala chakale. ngati atatero, chigamba chatsopanocho chidzazomola chovala chakalecho, kukulitsa chibowocho. ndipo palibe amene amathira vinyo watsopano mʼmatumba akale a vinyo. ngati atatero, vinyo watsopanoyo adzaphulitsa matumba a vinyo ndipo vinyoyo pamodzi ndi matumbawo zidzawonongeka. ayi, satero, amathira vinyo watsopano mʼmatumba atsopanonso.” tsiku lina la sabata, yeahoswa amadutsa pakati pa minda ya tirigu, ndipo ophunzira ake amayenda naye limodzi, nayamba kubudula ngala za tiriguyo. afarisi anati kwa iye, “taonani, chifukwa chiyani akuchita chosaloledwa ndi lamulo pa sabata?” iye anayankha kuti, “kodi simunawerenge zimene davide anachita pamene iye ndi anzake anali osowa ndi anamva njala? pa nthawi ya abiatara mkulu wa ansembe, iye analowa mʼnyumba ya allah ndi kudya buledi wopatulika amene amaloledwa kuti adye ndi ansembe okha. ndipo anapereka wina kwa anzake.” pamenepo anawawuza kuti, “sabata linapangidwira munthu, osati munthu kupangidwira sabata. choncho mwana wa munthu ali ambuye ngakhale wa sabata.”

3

nthawi inanso analowa mʼsunagoge, ndipo munthu wa dzanja lolumala anali momwemo. ena a iwo anafunafuna chifukwa chakuti akamuneneze yeahoswa, potero anamuyangʼanitsitsa kuti aone ngati angamuchiritse tsiku la sabata. yeahoswa anati kwa munthu wolumala dzanjayo, “imirira, bwera kuno kutsogolo.” ndipo yeahoswa anawafunsa kuti, “kodi chololedwa ndi chiyani pa tsiku la sabata: kuchita chabwino kapena kuchita choyipa, kupulumutsa moyo kapena kupha?” koma iwo anakhala chete. yeahoswa anawayangʼana ndi mkwiyo ndipo powawidwa mtima chifukwa cha mitima yawo yowuma anati kwa munthuyo, “wongola dzanja lako.” iye analiwongola, ndipo dzanja lake linachira. kenaka afarisi anatuluka nayamba kukonza chiwembu ndi aherode mmene angamuphere yeahoswa. yeahoswa anachoka pamodzi ndi ophunzira ake napita ku nyanja, ndipo gulu lalikulu la anthu lochokera ku galileya linamutsata. atamva zonse zimene amachita, anthu ambiri anabwera kwa iye kuchokera ku yudeya, yerusalemu, idumeya ndi madera a ku tsidya kwa mtsinje wa yorodani ndi ozungulira turo ndi sidoni. chifukwa cha gulu la anthu, anawuza ophunzira ake kuti apezeretu bwato likhale, kuti anthu angamupanikize. pakuti anachiritsa ambiri, kotero kuti iwo amene anali ndi matenda amakankhana kutsogolo kuti amukhudze. nthawi iliyonse mizimu yoyipa ikamuona, imagwa pansi pamaso pake ndi kufuwula kuti, “inu ndinu mwana wa allah!” koma anayichenjeza mwamphamvu kuti isanene kuti iye anali ndani. yeahoswa anakwera ku phiri ndipo anayitana amene anawafuna, ndipo anabwera kwa iye. iye anasankha khumi ndi awiri, nawayika akhale atumwi; pokhala ndi iye aziwatuma kukalalikira ndi kuti akhale ndi ulamuliro wotulutsa ziwanda. awa ndi khumi ndi awiri amene anawasankha: simoni (amene anapatsidwa dzina lakuti petro); yaqobo mwana wa zebedayo, ndi mʼbale wake yohane (iwowa anawapatsa dzina lakuti bowanege, ndiye kuti ana a bingu); andreya, filipo, bartumeyu, mateyu, tomasi, yaqobo mwana wa alufeyo, tadeyo, simoni zelote, ndi yudasi isikarioti, amene anamupereka iye. pambuyo pake yeahoswa analowa mʼnyumba, ndipo gulu la anthu linasonkhananso, kotero kuti iye pamodzi ndi ophunzira ake sanapeze mpata kuti adye. anthu a ku banja lake atamva zimenezi, anapita kuti akamutenga, pakuti ankanena kuti, “wazungulira mutu.” ndipo aphunzitsi amalamulo omwe anachokera ku yerusalemu anati, “iye wagwidwa ndi belezebabu! ndi ulamuliro wa mkulu wa ziwanda akutulutsa ziwanda.” pamenepo yeahoswa anawayitana nawayankhula mʼmafanizo nati: “kodi satana angatulutse bwanji satana? ngati ufumu ugawanikana mwa iwo okha, ufumu umenewo sungakhalitse. ngati nyumba igawanikana mwa iyo yokha, nyumba imeneyo singathe kuyima. ndipo ngati satana adzitsutsa yekha sangathe kuyima; ulamuliro wake watha. kunena zoona, palibe munthu angalowe mʼnyumba ya munthu wamphamvu ndi kutenga katundu wake pokhapokha atayamba wamumanga munthu wamphamvuyo. pamenepo akhoza kumubera. ndikukuwuzani zoona kuti machimo onse ndi zamwano zonse za anthu zidzakhululukidwa, koma aliyense amene achitira mwano mzimu woyera sadzakhululukidwa pakuti wachita tchimo losatha.” ananena izi chifukwa anati, “ali ndi mzimu woyipa.” pamenepo amayi ndi abale ake a yeahoswa anafika. atayima kunja, anatuma wina kuti akamuyitane iye. gulu la anthu linakhala momuzungulira iye, ndipo anamuwuza kuti, “amayi ndi abale anu ali panja akukufunani.” iye anafunsa kuti, “amayi ndi abale anga ndi ndani?” pamenepo anayangʼana anthu amene anakhala momuzungurira ndipo anati, “awa ndi amayi anga ndi abale anga! aliyense amene achita chifuniro cha allah ndi mʼbale wanga ndi mlongo wanga ndi amayi anga.”

4

nthawi inanso yeahoswa atakhala mʼmbali mwa nyanja, anayamba kuphunzitsa. gulu lalikulu la anthu linasonkhana momuzungulira kotero kuti iye analowa mʼbwato lomwe linali pa nyanja nakhalamo, anthu onse ali pa mtunda mʼmbali mwa madzi. anawaphunzitsa zinthu zambiri mʼmafanizo, ndipo mʼchiphunzitso chake anati: “tamverani! mlimi anapita kukafesa mbewu zake. akufesa, mbewu zina zinagwera mʼmbali mwa njira, ndipo mbalame zinabwera ndi kuzidya. zina zinagwa pa malo a miyala pamene panalibe dothi lambiri. zinamera mofulumira chifukwa panalibe dothi lambiri. koma dzuwa litakwera, mbewuzo zinapserera, ndipo zinawuma chifukwa zinalibe mizu. mbewu zina zinagwa pa minga, ndipo mingayo inayanga ndi kuzirepheretsa kukula. mbewu zinanso zinagwa pa nthaka yabwino ndipo zinamera, zinakula ndi kubereka zipatso, zina zochuluka makumi atatu, zina makumi asanu ndi limodzi ndi zina 100.” pamenepo yeahoswa anati, “amene ali ndi makutu akumva, amve.” ali yekha, ophunzira ndi ena omuzungulira, anamufunsa za mafanizo. iye anawawuza kuti, “chinsinsi cha ufumu wa allah chapatsidwa kwa inu. koma kwa amene ali kunja zinthu zonse zinenedwa mʼmafanizo: kotero kuti, “ ‘kupenya mudzapenya koma osaona kanthu, kumva mudzamva koma osamvetsetsa, kuti mwina angatembenuke ndi kukhululukidwa!’ ” pamenepo yeahoswa anawawuza kuti, “kodi simukulimvetsa fanizoli? kodi nanga mudzazindikira bwanji fanizo lina lililonse? wofesa amafesa mawu. anthu ena ali ngati mbewu za mʼmbali mwa njira, mʼmene mawu amafesedwamo. akangowamva, satana amabwera ndi kuchotsa mawu amene anafesedwa mwa iwo. ena, monga mbewu zofesedwa pa miyala, amamva mawu ndipo nthawi yomweyo amawalandira ndi chimwemwe. koma popeza alibe mizu, amakhala kwa kanthawi kochepa. mavuto kapena masautso akafika chifukwa cha mawu, amagwa mofulumira. komabe ena, monga mbewu zofesedwa pakati pa minga, amamva mawu; koma nkhawa zamoyo uno, chinyengo cha chuma ndi zokhumba za zinthu zina zimabwera ndi kutchinga mawu, ndipo amawachititsa kukhala osabala chipatso. ena, ngati mbewu zofesedwa pa nthaka yabwino, amamva mawu, nawalandira, ndi kubereka zipatso zokwanira makumi atatu, makumi asanu ndi limodzi, kapena ngakhale 100 kuwonjezera pa zomwe zinafesedwa.” iye anawawuza kuti, “kodi umatenga nyale ndi kuyiika pansi pa mbiya kapena pansi pa bedi? mʼmalo mwake, kodi simuyika pa choyikapo chake? pakuti chilichonse chobisika chidzayenera kuwululika, ndi chilichonse chachinsinsi chidzayenera kuonekera poyera. ngati wina ali ndi makutu akumva, amve.” anapitiriza nati, “ganizirani mosamala zimene mukumva, ndi muyeso umene mugwiritsa ntchito, mudzayesedwa nawo, ndipo ngakhale kwambiri. amene ali nazo adzapatsidwa zochuluka; amene alibe, ngakhale zimene ali nazo zidzachotsedwa kwa iwo.” iye anatinso, “umu ndi mmene ulili ufumu wa allah. munthu amafesa mbewu mʼnthaka. usiku ndi usana, kaya agona kapena adzuka, mbewu imamera ndi kukula, ngakhale sadziwa mmene zimachitikira. nthaka pa yokha imatulutsa mbewu, umayamba mʼmera, kenaka ngala, kenaka mbewu yokhwima mʼngalayo. mbewuyo ikangokhwima, amayimweta chifukwa nthawi yokolola yakwana.” ndipo anatinso, “kodi tinene kuti ufumu wa allah ufanana ndi chiyani, kapena ndi fanizo lotani limene tidzagwiritsa ntchito pakuwufotokozera? uli ngati mbewu ya mpiru imene ndi mbewu yayingʼono kwambiri yomwe mumadzala mʼnthaka. koma ikadzalidwa, imakula ndi kukhala yayikulu koposa mbewu zina zonse za mʼmunda ndipo mʼnthambi zake zazikulu mbalame zamlengalenga zimadzapuma pa mthunzi wake.” ndi mafanizo ambiri onga awa yeahoswa anayankhula mawu kwa iwo, monga mmene akanatha kumvetsa. iye sananene kanthu kwa iwo osagwiritsa ntchito fanizo. koma ali yekha ndi ophunzira ake, ankawatanthauzira zonse. tsiku limenelo atafika madzulo, anawuza ophunzira ake kuti, “tiyeni tiwolokere tsidya lina.” atasiya gulu la anthu mʼmbuyo, anamutenga iye, napita naye monga momwe anali mʼbwatolo. panalinso mabwato ena pamodzi ndi iye. mphepo yamkuntho inabuka, ndipo mafunde anawomba bwatolo, kotero kuti linali pafupi kumira. pa nthawi imeneyi yeahoswa anali akugona atatsamira pilo kumbuyo kwa bwato. ophunzira anamudzutsa nati kwa iye, “aphunzitsi, kodi simukusamala kuti timira?” yeahoswa anauka nadzudzula mphepo nati kwa mafunde, “chete! khala bata!” pamenepo mphepo inaleka ndipo kunachita bata. iye anati kwa ophunzira ake, “muli ndi mantha chifukwa chiyani? kodi mukanalibe chikhulupiriro?” iwo anachita mantha nafunsana wina ndi mnzake kuti, “uyu ndani? ngakhale mphepo ndi nyanja zimumvera iye!”

5

ndipo anawoloka nyanja napita ku dera la gerasa. yeahoswa atatuluka mʼbwato, munthu amene anali ndi mzimu woyipa anachoka ku manda ndi kukumana naye. munthuyu amakhala ku manda, ndipo panalibe amene akanatha kumumanganso ngakhale ndi unyolo. pakuti nthawi zambiri akamumanga manja ndi miyendo amadula maunyolo ndi kudula zitsulo zimene zinali mʼmapazi ake. panalibe amene anali ndi mphamvu yoti ndi kumugonjetsa. usana ndi usiku ankakhala ku manda ndi kumapiri, akulira ndi kudzicheka ndi miyala. ataona yeahoswa ali patali, anathamanga nagwa pa mawondo ake pamaso pake. iye anafuwula kwambiri nati, “mukufuna muchite nane chiyani, yeahoswa mwana wa allah wammwambamwamba? lumbirani kwa allah kuti simundizunza!” pakuti yeahoswa anati kwa iye, “tuluka mwa munthuyu, iwe mzimu woyipa!” ndipo yeahoswa anamufunsa iye, “dzina lako ndani?” iye anayankha kuti, “dzina langa ndine legiyo, pakuti tilipo ambiri.” ndipo anamupempha yeahoswa mobwerezabwereza kuti asazitulutse mʼderalo. gulu lalikulu la nkhumba limadya mʼmbali mwa phiri limene linali pafupi. ziwandazo zinapempha yeahoswa kuti, “titumizeni pakati pa nkhumbazo; ndipo mutilole tilowe mwa izo.” iye anazipatsa chilolezo, ndipo mizimu yoyipayo inatuluka ndi kukalowa mu nkhumbazo. gulu la nkhumba, zokwana pafupifupi 2,000 zinathamanga kutsetserekera ku nyanja ndipo zinamira. omwe amaweta nkhumbazo anathawa ndi kukawuza anthu za izi mu mzinda ndi ku madera a ku midzi, ndipo anthu anapita kukaona zomwe zinachitika. atafika kwa yeahoswa, anaona munthu amene anagwidwa ndi ziwanda zambiri uja atakhala pansi pomwepo, atavala, ndipo ali bwinobwino. iwo anachita mantha. amene anaona zimenezi anawuza anthu zomwe zinachitika kwa munthu wogwidwa ndi ziwandayo ndipo anawawuzanso za nkhumbazo. ndipo anthu anayamba kumupempha yeahoswa kuti achoke mʼdera lawo. yeahoswa akulowa mʼbwato, munthu amene anagwidwa ndi ziwanda uja anamupempha kuti apite nawo. yeahoswa sanamulole, koma anati, “pita kwanu ku banja lako ndipo ukawawuze zimene ambuye wakuchitira, ndi chifundo chimene wakuchitira.” pomwepo munthuyo anapita nayamba kuwuza anthu a ku dekapoli zinthu zimene yeahoswa anamuchitira. ndipo anthu onse anadabwa. yeahoswa atawolokeranso pa bwato kupita mbali ina ya nyanja, gulu lalikulu la anthu linasonkhana momuzungulira. ali mʼmbali mwa nyanja, mmodzi wa akulu a mʼsunagoge, dzina lake yairo anafika pamenepo. ataona yeahoswa, anagwa pa mapazi ake, ndi kumudandaulira kwambiri nati, “mwana wanga wamkazi wamngʼono ali pafupi kufa. chonde tiyeni kuti mukamusanjike manja kuti akachiritsidwe nakhala ndi moyo.” ndipo yeahoswa anapita naye. gulu lalikulu la anthu linamutsata ndi kumamupanikiza iye. pomwepo panali mayi amene amadwala nthenda yotaya magazi kwa zaka khumi ndi ziwiri. iye anavutika kwambiri pamene asingʼanga ambiri ankamusamalira ndipo anagwiritsa ntchito zonse anali nazo, koma mʼmalo mochira, nthenda yake inkakulakulabe. atamva za yeahoswa, anabwera kumbuyo kwake mʼgulu la anthu ndipo anakhudza mkanjo wake, chifukwa anaganiza kuti, “ngati nditangokhudza mkanjo wake, ndidzachiritsidwa.” nthawi yomweyo magazi ake analeka kutuluka ndipo anamva mʼthupi mwake kuti wamasulidwa ku vuto lake. pomwepo yeahoswa anazindikira kuti mphamvu inachoka mʼthupi mwake. anatembenuka mʼgulu la anthu ndipo anafunsa kuti, “ndani wakhudza zovala zanga?” ophunzira ake anayankha kuti, “mukuona kuti anthu akukupanikizani, ndipo inu mukufunsa kuti, ‘ndani wandikhudza?’ ” koma yeahoswa anapitirizabe kuyangʼana kuti aone amene anachita zimenezi. kenaka mayi uja pozindikira chimene chinamuchitikira, anabwera ndi kugwa pa mapazi ake, ndipo akunjenjemera ndi mantha, anamuwuza zoona zokhazokha. anati kwa iye, “mwana wamkazi, chikhulupiriro chako chakuchiritsa. pita mu mtendere ndipo khala womasulidwa ku mavuto ako.” pamene yeahoswa ankayankhulabe, amuna ena anafika kuchokera ku nyumba ya yairo, mkulu wa sunagoge. iwo anati, “mwana wanu wamkazi wamwalira, muvutitsiranjinso aphunzitsiwa?” posasamala zomwe ananena, yeahoswa anamuwuza mkulu wa sunagoge uja kuti, “usachite mantha; ingokhulupirira.” iye sanalole munthu wina aliyense kuti amutsatire koma petro, yaqobo ndi yohane mʼbale wa yaqobo. atafika ku nyumba ya mkulu wa sunagoge, yeahoswa anaona chipiringu cha anthu akulira ndi kufuwula kwambiri. analowa nati kwa iwo, “mukuchita phokoso ndi kulira chifukwa chiyani? mwanayu sanamwalire koma ali mtulo.” koma anamuseka iye. atawatulutsa onse panja, iye anatenga abambo ndi amayi ake a mwanayo ndi ophunzira omwe anali naye, ndipo analowa mʼmene munali mwanayo. anagwira dzanja lake nanena kwa iye, “talita kumi!” (kutanthauza kuti, “mtsikana, ndikunena ndi iwe, imirira!”) nthawi yomweyo anayimirira nayenda mozungulira (anali wa zaka khumi ndi ziwiri). pa ichi onse anadabwa kwambiri. anawalamulira kwambiri kuti asawuze wina aliyense za ichi, ndipo anawawuza kuti amupatse kanthu koti adye.

6

yeahoswa anachoka kumeneko napita ku mudzi kwawo, pamodzi ndi ophunzira ake. tsiku la sabata litafika, anayamba kuphunzitsa mʼsunagoge, ndipo ambiri amene anamumva anadabwa. iwo anafunsa kuti, “kodi munthu uyu anazitenga kuti zimenezi? kodi ndi nzeru yotani imene munthu ameneyu wapatsidwa, kuti iye akuchitanso zodabwitsa! kodi uyu si mpalamatabwa uja? kodi uyu si mwana wa miriamu ndi mʼbale wa yaqobo, yose, yudasi ndi simoni? kodi alongo ake si ali ndi ife?” ndipo anakhumudwa naye. yeahoswa anawawuza kuti, “mneneri amalemekezedwa kulikonse kupatula kwawo, ndi pakati pa abale ake ndi a mʼbanja mwake.” sanachite zodabwitsa kumeneko, koma anangosanjika manja pa odwala ochepa ndi kuwachiritsa. ndipo iye anadabwa chifukwa chakusowa chikhulupiriro kwawo. pamenepo yeahoswa anayenda mudzi ndi mudzi kuphunzitsa. atayitana khumi ndi awiriwo, iye anawatuma awiriawiri ndipo anawapatsa ulamuliro pa mizimu yoyipa. zomwe anawalangiza ndi izi: “musatenge kanthu ka paulendo koma ndodo yokha; osatenga buledi, thumba, kapena ndalama. muvale nsapato koma osatenga malaya apadera. pamene mulowa mʼnyumba mukakhale momwemo kufikira mutachoka mʼmudzimo. ndipo ngati pa malo ena sakakulandirani kapena kukumverani, sasani fumbi la kumapazi anu pamene mukuchoka, kuti ukhale umboni wowatsutsa.” anatuluka kupita kukalalikira kuti anthu atembenuke mtima. anatulutsa ziwanda zambiri ndi kudzoza mafuta odwala ambiri ndi kuwachiritsa. mfumu herode anamva zimenezi, pakuti dzina la yeahoswa linali litadziwika kwambiri. ena amati, “yohane mʼbatizi waukitsidwa kwa akufa, ndipo nʼchifukwa chake mphamvu zochita zodabwitsa zinkagwira ntchito mwa iye.” ena anati, “iye ndi eliya.” enanso anati, “ndi mneneri, ofanana ndi mmodzi wa aneneri akale.” koma herode atamva zimenezi anati, “yohane, munthu amene ndinamudula mutu, waukitsidwa kuchokera kwa akufa.” pakuti herode iye mwini analamula kuti amumange yohane ndi kumuyika mʼndende. anachita izi chifukwa cha herodia, mkazi wa mʼbale wake filipo, amene iye anamukwatira. pakuti yohane ankanena kwa herode kuti, “sikololedwa kwa inu kuti mukwatire mkazi wa mʼbale wanu.” ndipo herodia anamusungira yohane chidani ndipo anafuna kumupha, koma sanathe kutero, chifukwa herode anaopa yohane ndipo anamuteteza, podziwa kuti iye anali munthu wolungama ndi woyera mtima. herode akamamva yohane, ankathedwa nzeru; komabe amakonda kumumvetsera. pomaliza mpata unapezeka. pa tsiku lokumbukira kubadwa kwake, herode anakonzera phwando akuluakulu ake, akulu a ankhondo ndi anthu odziwika a mu galileya. mwana wamkazi wa herodia atabwera ndi kudzavina, anakondweretsa herode ndi alendo ake a pa mphwandopo. mfumu inati kwa mtsikanayo, “undipemphe chilichonse chimene ukuchifuna, ndipo ndidzakupatsa.” ndipo analonjeza ndi lumbiriro kuti, “chilichonse chimene upempha ndidzakupatsa, ngakhale theka la ufumu wanga.” iye anatuluka nati kwa amayi ake, “kodi ndikapemphe chiyani?” iye anamuyankha kuti, “mutu wa yohane mʼbatizi.” nthawi yomweyo mtsikana uja anafulumira kupita komwe kunali mfumu ndi pempho lake: “ndikufuna kuti mundipatse pomwe pano mutu wa yohane mʼbatizi mʼmbale.” mfumu inamva chisoni chachikulu, koma chifukwa cha lumbiro lake ndi alendo ake a pa mphwandolo, sanafune kumukaniza. nthawi yomweyo iye anatumiza yemwe anali ndi ulamuliro wonyonga anthu kuti abweretse mutu wa yohane. munthuyo anapita, nakadula mutu wa yohane mʼndende, nabweretsa mutuwo mʼmbale. anawupereka kwa mtsikanayo, ndipo iye anakapereka kwa amayi ake. atamva izi, ophunzira a yohane anabwera nadzatenga mtembo ndi kukawuyika mʼmanda. atumwi anasonkhana mozungulira yeahoswa namufotokozera zonse zomwe anachita ndi kuphunzitsa. popeza kuti panali anthu ambiri amene amabwera ndi kumapita, analibe mpata wakuti adye, ndipo iye anawawuza kuti, “tiyeni kuno kumalo achete kuti tikapume.” ndipo anachoka okha pa bwato napita kumalo a okhaokha. koma ambiri amene anawaona akuchoka anawazindikira ndipo anathamanga wapansi kuchokera mʼmidzi yonse nakayambirira kufika. yeahoswa atafika ku mtunda ndi kuona gulu lalikulu la anthu, anamva nawo chisoni chifukwa anali ngati nkhosa zopanda mʼbusa. ndipo anayamba kuwaphunzitsa zinthu zambiri. pa nthawi iyi nʼkuti dzuwa litapendeka, ndipo ophunzira ake anabwera kwa iye nati, “kuno ndi kuthengo, ndipo ano ndi madzulo. awuzeni anthuwa azipita ku midzi ndi madera ozungulira, kuti akadzigulire kanthu kakuti adye.” koma iye anayankha kuti, “apatseni kanthu koti adye.” iwo anati kwa iye, “apa pafunika ndalama za miyezi isanu ndi itatu zomwe munthu amalandira! kodi tipite kukagwiritsa ntchito ndalama zotere kugulira buledi kuti tiwapatse adye?” iye anawafunsa kuti, “muli ndi malofu a buledi angati? pitani mukaone.” ataona anati kwa iye, “asanu ndi nsomba ziwiri.” pamenepo yeahoswa anawalamulira kuti awakhazike anthu pansi mʼmagulu pa msipu obiriwira. ndipo anakhala pansi mʼmagulu a anthu 100 ndi gulu la anthu makumi asanu. atatenga malofu a buledi asanu ndi nsomba ziwiri, nayangʼana kumwamba, iye anayamika nagawa malofu a bulediwo. kenaka anawapatsa ophunzira ake kuti awapatse anthu. ndipo anagawanso nsomba ziwirizo kwa onse. onse anadya ndipo anakhuta, ndipo ophunzira ake anatola buledi ndi nsomba zotsalira zokwanira madengu khumi ndi awiri. chiwerengero cha amuna amene anadya chinali 5,000. nthawi yomweyo yeahoswa anawuza ophunzira ake kuti alowe mʼbwato ndi kuti atsogole kupita ku betisaida, pamene iye ankawuza anthu kuti azipita. atawasiya, iye anakwera ku phiri kukapemphera. pofika madzulo, bwato linali pakati pa nyanja, ndipo iye anali yekha pa mtunda. iye anaona ophunzira ake akuvutika popalasa bwato, chifukwa mphepo imawomba mokumana nawo. pa nthawi ya mʼbandakucha iye anafika kwa iwo akuyenda pa nyanja. anali pafupi kuwapitirira, koma atamuona iye akuyenda pa nyanja, anaganiza kuti anali mzukwa. iwo anafuwula, pakuti onse anamuona ndipo anachita mantha. nthawi yomweyo iye anawayankhula nati, “limbani mtima! ndine. musachite mantha.” ndipo iye anakwera mʼbwato pamodzi nawo, ndipo mphepo inaleka. iwo anadabwa kwambiri, popeza sanazindikire zimene zinachitika pa malofu a buledi; pakuti mitima yawo inali yowuma. atawoloka, anafika ku genesareti nayima pa dooko. atangotuluka mʼbwato, anthu anamuzindikira yeahoswa. anathamanga uku ndi uko mʼdera lonse nakanyamula odwala pa machira kupita nawo kulikonse kumene anamva kuti kuli iye. ndipo kulikonse kumene anapita, ku midzi, mʼmizinda ndi madera a ku midzi, iwo anayika odwala mʼmalo a mʼmisika. iwo anamupempha kuti awalole kuti akhudze ngakhale mphonje za mkanjo wake, ndipo onse amene anamukhudza anachira.

7

afarisi ndi ena mwa aphunzitsi amalamulo omwe anachokera ku yerusalemu anasonkhana momuzungulira yeahoswa ndipo iwo anaona ophunzira ake akudya chakudya ndi mʼmanja mwakuda kapena kuti mʼmanja mosasamba. (afarisi ndi ayuda onse sadya pokhapokha atasamba mʼmanja, kusunga mwambo wa makolo awo. akabwera kuchokera ku msika samadya pokhapokha atasamba. ndipo amasunga miyambo ina yambiri monga, kutsuka zikho, mitsuko ndi maketulo). choncho afarisi ndi aphunzitsi amalamulo anafunsa yeahoswa kuti, “nʼchifukwa chiyani ophunzira anu satsatira mwambo wa makolo, mʼmalo mwake amangodya chakudya ndi mʼmanja mwakuda?” iye anayankha kuti, “yesaya ananena zoona pamene ananenera za inu achiphamaso; monga kunalembedwa kuti: “anthu awa amandilemekeza ine ndi milomo yawo, koma mitima yawo ili kutali ndi ine. amandilambira ine kwachabe; ndi kuphunzitsa malamulo ndi malangizo a anthu. mwasiya malamulo a allah ndipo mwagwiritsitsa miyambo ya anthu.” ndipo anawawuzanso kuti, “inu muli ndi njira yabwino yokankhira kumbali malamulo a allah kuti mukatsatire miyambo yanuyo! pakuti mose anati, ‘lemekeza abambo ako ndi amayi ako,’ ndipo, ‘aliyense amene atemberera abambo ake kapena amayi ake ayenera kuphedwa.’ koma inu mumati, ngati munthu anena kwa abambo ake kapena amayi ake kuti, ‘thandizo lililonse mukanayenera kulandira kuchokera kwa ine ndi korobani’ (kutanthauza kuti, mphatso yoperekedwa kwa allah), pamenepo inu simumalola kuti achitire kanthu kalikonse abambo kapena amayi ake. potero mumachepetsa mawu a allah kukhala wopanda mphamvu ndi miyambo yanu imene mumapatsirana. ndipo mumachita zinthu zina zambiri monga zimenezi.” yeahoswa anayitananso gulu la anthu ndipo anati, “tandimverani nonsenu, ndipo zindikirani izi. palibe kanthu kunja kwa munthu kamene kakalowa mwa iye kangamusandutse wodetsedwa. koma zimene zituluka mwa munthu ndizo zimupanga kukhala wodetsedwa.” (ngati wina ali ndi makutu akumva amve). atalisiya gulu la anthu ndi kulowa mʼnyumba, ophunzira ake anamufunsa za fanizoli iye anawafunsa kuti, “kodi nanunso simumvetsetsa? kodi simukuona kuti palibe kanthu kamene kakalowa mwa munthu kochokera kunja kakhoza kumudetsa? pakuti sikalowa mu mtima wake koma mʼmimba mwake, ndipo kenaka kamatuluka kunja.” (ndi mawu amenewa, yeahoswa anayeretsa zakudya zonse). anapitiriza kuti, “chimene chichokera mwa munthu ndi chomwe chimamudetsa. pakuti kuchokera mʼkati mwa mitima ya anthu, mumatuluka maganizo oyipa, chiwerewere, kuba, kupha, chigololo, dyera, nkhwidzi, chinyengo, machitidwe onyansa, kaduka, chipongwe, kudzikuza ndi kupusa. zoyipa zonsezi zimatuluka mʼkati ndipo zimadetsa munthu.” yeahoswa anachoka kumalo amenewo napita ku madera a turo. iye analowa mʼnyumba ndipo sanafune wina kuti adziwe zimenezi; komabe sanathe kudzibisa. kunena zoona, amayi amene kamwana kawo kakakazi kanali kogwidwa ndi mzimu woyipa, atangomva za iye, anabwera nagwada pa mapazi ake. mayiyu anali mhelene, wobadwira ku fonisia wa ku siriya. anamupempha yeahoswa kuti atulutse chiwanda mwa mwana wake. iye anamuwuza kuti, “choyamba asiye ana adye zimene akuzifuna, pakuti si kwabwino kutenga buledi wa ana ndi kuponyera agalu awo.” mayiyo anayankha kuti, “inde ambuye, koma ngakhale agalu amadya zomwe zimagwa pansi kuchokera pa tebulo la ana.” ndipo iye anamuwuza kuti, “chifukwa cha yankholi, ukhoza kupita; chiwanda chachoka mwa mwana wako wamkazi.” atapita kwawo anakapeza mwana wake aligone pa bedi, chiwanda chitatuluka. ndipo yeahoswa anachoka ku dera la turo nadutsa pakati pa sidoni, kutsikira ku nyanja ya galileya kupita ku dera la dekapoli. kumeneko anthu ena anabweretsa kwa iye munthu amene anali wosamva ndi wosayankhula, ndipo anamupempha kuti asanjike dzanja pa iye. atamutengera iye pambali, patali ndi gulu la anthu, yeahoswa analowetsa zala zake mʼmakutu a munthuyo. kenaka anapaka malovu pachala ndi kukhudza lilime la munthuyo. iye anayangʼana kumwamba ndipo ndi mawu otsitsa moyo, anati kwa iye, “efataa!” (kutanthauza kuti, “tsekuka!”) atachita izi, makutu a munthuyo anatsekuka komanso lilime lake linamasuka ndipo anayamba kuyankhula momveka bwino. yeahoswa anawalamula kuti asawuze wina aliyense. koma pamene anapitiriza kuwaletsa, iwo anapitiriza kuyankhula za izi. anthu anadabwa kwambiri. iwo anati, “wachita zonse bwino, ngakhale iyenso atsekula makutu a osamva ndi osayankhula kuti ayankhule.”

8

mʼmasiku amenewo gulu lina lalikulu la anthu linasonkhana. popeza iwo analibe chakudya, yeahoswa anayitana ophunzira ake nati kwa iwo, “ndili ndi chifundo ndi anthu awa; akhala ali ndi ine masiku atatuwa ndipo alibe chakudya. ngati nditawawuza kuti apite kwawo ali ndi njala, iwo adzakomoka mʼnjira chifukwa ena a iwo achokera kutali.” ophunzira ake anayankha nati, “kodi ndi kuti kuthengo kuno kumene munthu angapeze buledi okwanira kuwadyetsa?” yeahoswa anafunsa kuti, “muli ndi malofu a buledi angati?” iwo anayankha kuti, “asanu ndi awiri.” iye anawuza gulu la anthu kuti likhale pansi. atatenga malofu a buledi asanu ndi awiri, anayamika, nawanyema ndipo anapatsa ophunzira ake kuti agawire anthu, ndipo iwo anatero. analinso ndi tinsomba tochepa; iye anayamikanso chifukwa cha nsombazo. ndipo anawuza ophunzira kuti awagawire. anthu anadya ndipo anakhuta. atamaliza, ophunzira anatola buledi ndi nsomba zotsalira ndi kudzaza madengu asanu ndi awiri. panali amuna pafupifupi 4,000. ndipo atawawuza kuti apite kwawo, analowa mʼbwato pamodzi ndi ophunzira ake napita ku dera la dalamanuta. afarisi anabwera nayamba kumufunsa yeahoswa. pomuyesa iye, anamufunsa za chizindikiro chochokera kumwamba. ndipo anatsitsa moyo nati, “nʼchifukwa chiyani mʼbado uno ukufuna chizindikiro chodabwitsa? zoonadi, ndikuwuzani kuti palibe chizindikiro chidzapatsidwa kwa iwo.” ndipo anawasiya, nalowanso mʼbwato ndi kuwolokera tsidya lina. ophunzira anayiwala kutenga buledi, kupatula buledi mmodzi yekha amene anali naye mʼbwato. yeahoswa anawachenjeza kuti, “samalani ndipo onetsetsani yisiti wa afarisi ndi wa herode.” iwo anakambirana wina ndi mnzake ndipo anati, “ndi chifukwa choti tilibe buledi.” yeahoswa atadziwa zokambirana zawo anawafunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani mukukambirana kuti mulibe buledi? kodi inu simukuonabe kapena kuzindikira? kodi mitima yanu ndi yowumitsidwa? kodi muli ndi maso ndipo simukuona, ndi makutu ndipo mukulephera kumva? kodi simukukumbukira? pamene ndinagawa malofu asanu a buledi kwa anthu 5,000, ndi madengu angati amene munatoleramo buledi ndi nsomba zotsalira?” iwo anayankha kuti, “khumi ndi awiri.” “ndipo pamene ndinagawa malofu asanu ndi awiri a buledi, kwa anthu 4,000, ndi madengu angati amene munatoleramo buledi ndi nsomba zotsalira?” iwo anayankha kuti, “asanu ndi awiri.” iye anawafunsa kuti, “kodi simumvetsetsabe?” iwo anafika ku betisaida, ndipo anthu ena anabweretsa munthu wosaona ndipo anamupempha yeahoswa kuti amukhudze. iye anagwira dzanja la munthu wosaonayo napita naye kunja kwa mudzi. atalavulira mʼmaso a munthuyo ndi kumusanjika manja, yeahoswa anafunsa kuti, “kodi ukuona kalikonse?” iye anakweza maso nati, “ndikuona anthu; akuoneka ngati mitengo imene ikuyendayenda.” kenakanso yeahoswa anayika manja ake mʼmaso a munthuyo. ndipo maso ake anatsekuka, naonanso, ndipo anaona zonse bwinobwino. yeahoswa anamuwuza kuti apite kwawo nati, “usapite mʼmudzimo.” yeahoswa ndi ophunzira ake anapita ku midzi yozungulira kaisareya wa filipo. ali panjira, iye anawafunsa kuti, “kodi anthu amati ndine yani?” iwo anayankha kuti, “ena amati yohane mʼbatizi; ena amati eliya; ndipo enanso amati ndinu mmodzi wa aneneri.” iye anafunsa kuti, “koma nanga inu, mumati ndine yani?” petro anayankha kuti, “inu ndinu khristu.” yeahoswa anawachenjeza kuti asawuze wina aliyense za iye. iye anayamba kuwaphunzitsa kuti, “mwana wa munthu ayenera kumva zowawa zambiri ndi kukanidwa ndi akulu a ansembe, ndi aphunzitsi a malamulo, ndi kuti ayenera kuphedwa ndipo patatha masiku atatu adzaukanso.” izi anaziyankhula momveka bwino, ndipo petro anamutengera pambali ndipo anayamba kumudzudzula. koma yeahoswa atatembenuka ndi kuyangʼana ophunzira ake, anamudzudzula petro nati, “choka pamaso panga satana! suganizira zinthu za allah koma za anthu.” kenaka anayitana gulu la anthu pamodzi ndi ophunzira ake nati: “ngati wina aliyense afuna kunditsata ine, ayenera kudzikana yekha ndi kunyamula mtanda wake ndi kunditsata. pakuti aliyense amene afuna kupulumutsa moyo wake adzawutaya, koma aliyense amene ataya moyo wake chifukwa cha ine ndi cha uthenga wabwino, adzawupulumutsa. kodi munthu adzapindulanji akalandira dziko lonse lapansi, koma ndi kutaya moyo wake? kapena nʼchiyani chomwe munthu angapereke chosinthana ndi moyo wake? ngati wina achita manyazi chifukwa cha ine ndi mawu anga mu mʼbado uno wachigololo ndi wochimwa, mwana wa munthu adzachita naye manyazi pamene adzabwera mu ulemerero wa atate ake pamodzi ndi angelo oyera.”

9

ndipo anawawuza kuti, “zoonadi, ndikuwuzani kuti ena amene ayimirira pano sadzafa asanaone ufumu wa allah ukubwera mwa mphamvu.” patatha masiku asanu ndi limodzi yeahoswa anatenga petro, yaqobo ndi yohane nawatsogolera kupita ku phiri lalitali, kumene anali okhaokha. kumeneko maonekedwe ake anasinthika pamaso pawo. zovala zake zinawala monyezimira kwambiri, kotero kuti palibe sopo wina aliyense amene angaziyeretse monyezimira chotere pa dziko la pansi. ndipo anaonekera eliya ndi mose pamaso pawo, amene ankayankhulana ndi yeahoswa. petro anati kwa yeahoswa, “aphunzitsi, ndi kwabwino kuti ife tili pano. tiyeni timange misasa itatu; umodzi wanu, wina wa mose ndi wina wa eliya.” (iye sanadziwe choti anene, anali ndi mantha akulu). pamenepo mtambo unaoneka ndi kuwaphimba, ndipo mawu anamveka kuchokera mu mtambo kuti, “uyu ndi mwana wanga wokondedwa. mvereni iye!” mwadzidzidzi, atayangʼanayangʼana, sanaonenso wina aliyense ali ndi iwo kupatula yeahoswa. pamene ankatsika kuchokera ku phiri, yeahoswa anawalamulira kuti asawuze aliyense zimene anaona mpaka mwana wa munthu atauka kwa akufa. iwo anayisunga nkhaniyo nakambirana za tanthauzo lake la “kuuka kwa akufa.” ndipo anamufunsa iye kuti, “nʼchifukwa chiyani aphunzitsi amalamulo amati eliya ayenera kuyamba wabwera?” yeahoswa anayankha kuti, “kunena motsimikiza, eliya ayeneradi kuyamba kubwera kudzakonzanso zinthu zonse. nʼchifukwa chiyani tsono zinalembedwa, kuti mwana wa munthu ayenera kuvutika kwambiri ndi kukanidwa? koma ndikuwuzani, kuti eliya wabweradi, ndipo amuchitira iye zonse zimene iwo anafuna, monga momwe zalembedwera za iye.” atafika kwa ophunzira ena aja, anaona gulu lalikulu la anthu litawazungulira ndi aphunzitsi amalamulo akutsutsana nawo. nthawi yomweyo anthu onse atamuona, anadabwa kwambiri ndipo anathamanga kukamulonjera. iye anafunsa kuti, “mukukangana nawo chiyani iwowa?” munthu wina mʼgululo anayankha kuti, “aphunzitsi, ndinakubweretserani mwana wanga wamwamuna, amene ndi ogwidwa ndi mzimu umene umamulepheretsa kuyankhula. nthawi iliyonse ukamugwira umamugwetsa pansi. amatuluka thovu kukamwa, amakukuta mano ake ndipo amawuma. ndinapempha ophunzira anu kuti awutulutse mzimuwo, koma sanathe.” yeahoswa anayankha kuti, “haa! mʼbado osakhulupirira, kodi ndidzakhala nanu mpaka liti? mubweretseni kwa ine mnyamatayo.” ndipo anamubweretsa kwa iye. mzimu woyipawo utaona yeahoswa, nthawi yomweyo unamukomola mnyamatayo. anagwa pansi ndi kumagubuduka, ndi kuchita thovu kukamwa. yeahoswa anafunsa abambo a mnyamatayo kuti, “kodi wakhala chotere nthawi yayitali bwanji?” iye anayankha kuti, “kuyambira ali wamngʼono, wakhala ukumuponya pa moto kapena mʼmadzi kuti umuphe. koma ngati mungathe kuchita kanthu, tichitireni chifundo ndipo mutithandize.” yeahoswa anati, “ ‘ngati mungathe!’ zinthu zonse ndi zotheka kwa iye amene akhulupirira.” nthawi yomweyo abambo a mwanayo anafuwula kuti, “ndikhulupirira; thandizani kusakhulupirira kwanga!” yeahoswa ataona kuti gulu la anthu likuthamangira kumalowo, anadzudzula mzimu woyipawo kuti, “iwe mzimu wolepheretsa kuyankhula ndi kumva, ndikulamulira tuluka mwa iye ndipo usadzalowenso.” mzimuwo unafuwula ndi kumugubuduza kwambiri ndipo unatuluka. mnyamatayo anaoneka ngati mtembo ndipo ambiri anati, “wafa.” koma yeahoswa anamugwira dzanja ndipo anamuyimiritsa, ndipo anayimirira. yeahoswa atalowa mʼnyumba, ophunzira ake anamufunsa ali pa okha kuti, “kodi ndi chifukwa chiyani ife sitinathe kutulutsa chiwandacho?” iye anayankha kuti, “mtundu uwu umatuluka pokhapokha mwapemphera ndi kusala kudya.” anachoka malo amenewo nadutsa ku galileya. yeahoswa sanafune kuti wina aliyense adziwe kumene anali, chifukwa amaphunzitsa ophunzira ake. anati kwa iwo, “mwana wa munthu adzaperekedwa mʼmanja mwa anthu. adzamupha, ndipo patatha masiku atatu adzauka.” koma sanazindikire chimene amatanthauza, ndipo anachita mantha kuti amufunse. anafika ku kaperenawo. pamene anali mʼnyumba, anawafunsa kuti, “kodi mumatsutsana chiyani mʼnjira muja?” koma anakhala chete chifukwa ali mʼnjira amatsutsana za kuti wamkulu kuposa onse ndani. atakhala pansi, yeahoswa anayitana khumi ndi awiriwo nati, “ngati wina aliyense afuna kukhala woyamba, ayenera kukhala wotsiriza ndi wotumikira onse.” anatenga kamwana nakayimiritsa pakati pawo ndipo anawawuza kuti, “aliyense wolandira mmodzi wa ana angʼono awa mʼdzina langa alandira ine; ndipo aliyense wolandira ine salandira ine koma amene anandituma.” yohane anati, “aphunzitsi, tinaona munthu akutulutsa ziwanda mʼdzina lanu ndipo ife tinamuwuza kuti aleke, chifukwa sanali mmodzi wa ife.” yeahoswa anati, “musamuletse, palibe amene amachita chodabwitsa mʼdzina langa ndipo kenaka nanena zoyipa za ine, pakuti aliyense amene satsutsana nafe ali mbali yathu. zoonadi, ine ndikuwuzani kuti aliyense amene akupatsani chikho cha madzi mʼdzina langa chifukwa ndinu ake a khristu, sadzataya konse mphotho yake.” “ndipo ngati wina aliyense achimwitsa mmodzi wa ana angʼono awa amene akhulupirira ine, kukanakhala bwino kwa iye kuti aponyedwe mʼnyanja atamangiriridwa mwala waukulu mʼkhosi mwake. ngati dzanja lako likuchimwitsa, lidule. ndi kwabwino kwa iwe kulowa mʼmoyo ndi dzanja limodzi kusiyana ndi kukhala ndi manja awiri ndi kupita ku gehena, kumene moto wake suzima. (kumene mphutsi zake sizifa ndipo moto wake suzima). ndipo ngati phazi lako likuchimwitsa, lidule. ndi kwabwino kwa iwe kulowa mʼmoyo olumala kusiyana ndi kukhala ndi mapazi awiri ndi kuponyedwa mu gehena. (kumene mphutsi zake sizifa ndipo moto wake suzima). ndipo ngati diso lako likuchimwitsa, likolowole. ndi kwabwino kwa iwe kulowa ufumu wa allah ndi diso limodzi, kusiyana ndi kukhala ndi maso awiri ndi kuponyedwa mu gehena, kumene “ ‘mphutsi zake sizifa ndipo moto wake suzima.’ aliyense adzayesedwa ndi moto. “mchere ndi wabwino, koma ngati utasukuluka, mungawukoleretsenso bwanji? mukhale nawo mchere mwa inu nokha, ndipo mukhale pa mtendere wina ndi mnzake.”

10

ndipo yeahoswa anachoka pamalowo ndi kupita kudera la yudeya ndi kutsidya la mtsinje wa yorodani. magulu a anthu anabweranso kwa iye, ndipo monga mwachizolowezi chake anawaphunzitsa. afarisi ena anabwera kudzamuyesa pomufunsa kuti, “kodi malamulo amalola kuti mwamuna asiye mkazi wake?” iye anayankha kuti, “kodi mose anakulamulani chiyani?” iwo anati, “mose amaloleza mwamuna kulemba kalata ya chisudzulo ndi kumuchotsa mkazi.” yeahoswa anayankha kuti, “mose anakulemberani lamulo ili chifukwa chakuwuma kwa mitima yanu. koma pachiyambi cha chilengedwe, allah ‘analenga iwo, mwamuna ndi mkazi.’ ‘pa chifukwa ichi mwamuna adzasiya abambo ake ndi amayi ake nakaphatikana ndi mkazi wake, ndipo awiriwo adzakhala thupi limodzi.’ potero sali awirinso, koma mmodzi. chifukwa chake chimene allah wachilumikiza pamodzi, munthu wina asachilekanitse.” pamene analinso mʼnyumba, ophunzira anamufunsa yeahoswa za izi. iye anayankha kuti, “aliyense amene aleka mkazi wake ndi kukakwatira wina achita chigololo kulakwira mkaziyo. ndipo akasiya mwamuna wake ndi kukakwatiwa ndi wina, achita chigololo.” anthu anabweretsa ana kwa yeahoswa kuti awadalitse, koma ophunzira anawadzudzula. pamene yeahoswa anaona zimenezi anayipidwa. anati kwa iwo, “lolani ana abwere kwa ine, ndipo musawaletse, pakuti ufumu wa allah uli wa onga awa. ndikukuwuzani choonadi, aliyense amene sadzalandira ufumu wa allah ngati kamwana sadzalowamo.” ndipo ananyamula ana mʼmanja ake, ndi kuyika manja ake pa iwo nawadalitsa. yeahoswa atanyamuka, munthu wina anamuthamangira nagwa mogwada pamaso pake. iye anafunsa kuti, “aphunzitsi abwino, ndichite chiyani kuti ndilandire moyo wosatha?” yeahoswa anamufunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani ukunditchula wabwino? palibe wabwino koma allah yekha. iwe umadziwa malamulo: ‘usaphe, usachite chigololo, usabe, usapereke umboni wonama, usachite chinyengo, lemekeza abambo ndi amayi ako.’ ” iye anati, “aphunzitsi zonsezi ndinazisunga kuyambira ndili mnyamata.” yeahoswa anamuyangʼana ndi kumukonda nati, “ukusowa chinthu chimodzi. pita, kagulitse zonse zimene uli nazo ndipo kapereke kwa osauka, ndipo udzakhala ndi chuma kumwamba. ndipo ukabwere ndi kunditsata ine.” pa chifukwa ichi nkhope yake inagwa. anachoka ali wachisoni, chifukwa anali ndi chuma chambiri. yeahoswa anayangʼanayangʼana ndipo anati kwa ophunzira ake, “nʼkovutadi kuti achuma akalowe mu ufumu wa allah!” ophunzira anadabwa ndi mawu ake. koma yeahoswa anatinso, “ananu, nʼkovutadi kulowa mu ufumu wakumwamba! ndi kwapafupi kwa ngamira kuti idzere pa kabowo ka zingano kusiyana ndi munthu wachuma kuti alowe mu ufumu wa allah.” ophunzira anadabwa kwambiri, ndipo anati kwa wina ndi mnzake, “nanga ndani amene angapulumuke?” yeahoswa anawayangʼana ndipo anati, “kwa munthu zimenezi nʼzosatheka, koma osati ndi allah; zinthu zonse zimatheka ndi allah.” petro anati kwa iye, “ife tasiya zonse ndi kukutsatani!” yeahoswa anayankha kuti, “zoonadi, ndikuwuzani kuti palibe aliyense amene wasiya nyumba kapena abale kapena alongo kapena amayi kapena abambo kapena ana kapena minda chifukwa cha ine ndi uthenga wabwino adzalephera kulandira 100 (nyumba, abale, alongo, amayi, ana ndi minda, pamodzi ndi mazunzo) mʼbado uno ndi moyo wosatha nthawi ya mʼtsogolo. koma ambiri amene ndi woyambirira adzakhala omalizira, ndipo omalizira adzakhala oyambirira.” ali pa ulendo wawo wopita ku yerusalemu, yeahoswa ali patsogolo, ophunzira ake anadabwa, ndipo amene amamutsatira amachita mantha. anatenganso ophunzira ake khumi ndi awiri pa mbali ndipo anawawuza zimene zikamuchitikire iye. iye anati, “ife tikupita ku yerusalemu ndipo mwana wa munthu adzaperekedwa kwa akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo. adzamuweruza kuti aphedwe ndipo adzamupereka kwa anthu a mitundu ina, amene adzamuchita chipongwe ndi kumuthira malovu, kumukwapula ndi kumupha. patatha masiku atatu adzauka.” ndipo yaqobo ndi yohane, ana a zebedayo, anabwera kwa iye ndipo anati, “aphunzitsi, tikufuna kuti mutichitire ife chilichonse chimene tipemphe.” iye anafunsa kuti, “kodi mukufuna ndikuchitireni chiyani?” iwo anayankha kuti, “timafuna kuti mmodzi wa ife adzakhale kumanja ndi wina kumanzere mu ulemerero wanu.” yeahoswa anati, “simukudziwa chimene mukupempha. kodi mungamwere chikho chimene ndidzamwera kapena kubatizidwa ndi ubatizo umene ndibatizidwe nawo?” iwo anayankha kuti, “tikhoza.” yeahoswa anawawuza kuti, “mudzamweradi chikho chimene ine ndidzamwera, ndi kubatizidwa ndi ubatizo umene ine ndidzabatizidwe nawo, koma kukhala kumanja kapena kumanzere si ine wopereka. malo awa ndi a amene anasankhidwiratu.” ophunzira khumiwo otsalawo atamva izi anapsera mtima yaqobo ndi yohane. yeahoswa anawayitana pamodzi nati, “inu mukudziwa kuti iwo amene amadziyesa ngati atsogoleri a anthu amitundu ina amadyera anthu awo masuku pamutu. akuluakulu awonso amaonetsadi mphamvu zawo pa iwo. sizili choncho ndi inu. mʼmalo mwake, amene akufuna kukhala wamkulu pakati panu ayenera kukhala wotumikira, ndipo aliyense amene akufuna kukhala wamkulu akhale kapolo wa onse. pakuti ngakhale mwana wa munthu sanabwere kudzatumikiridwa, koma kudzatumikira, ndi kupereka moyo wake kuti ukhale dipo la anthu ambiri.” ndipo anafika ku yeriko. pamene yeahoswa ndi ophunzira ake, pamodzi ndi gulu lalikulu la anthu, ankatuluka mu mzinda, munthu wosaona, bartumeyu (mwana wa tumeyu), amakhala mʼmbali mwa msewu ali kupempha. pamene anamva kuti anali yeahoswa wa ku nazareti, anayamba kufuwula kuti, “yeahoswa, mwana wa davide, mundichitire chifundo!” ambiri anamukalipira ndi kumuwuza kuti akhale chete, koma iye anafuwulitsabe kuti, “mwana wa davide, mundichitire chifundo!” yeahoswa anayima nati, “muyitaneni.” ndipo anamuyitana kuti, “kondwera! imirira! akukuyitana.” anaponya mkanjo wake kumbali, analumpha nabwera kwa yeahoswa. yeahoswa anamufunsa kuti, “ukufuna ndikuchitire chiyani?” wosaonayo anayankha kuti, “aphunzitsi, ndikufuna ndione.” yeahoswa anati, “pita, chikhulupiriro chako chakuchiritsa!” nthawi yomweyo anapenya, nʼkumatsatira yeahoswa pa ulendowo.

11

atayandikira ku yerusalemu, anafika ku betifage ndi betaniya ku phiri la olivi. yeahoswa anatuma awiri a ophunzira ake nati kwa iwo, “pitani ku mudzi uli patsogolo panu, ndipo mukamakalowa, mukapeza mwana wabulu atamangiriridwa pamenepo, amene wina aliyense sanakwerepo. kamumasuleni ndi kubwera naye kuno. ngati wina aliyense akakufunsani kuti, ‘mukuchita zimenezi chifukwa chiyani?’ kamuwuzeni kuti, ‘ambuye akumufuna ndipo akamutumiza kuno msanga.’ ” anapita ndipo anakapeza mwana wabulu ali kunja mu msewu waukulu atamumangirira pa chipata. pamene anamumasula, anthu ena amene anayima pomwepo anafunsa kuti, “mukuchita chiyani, kumasula mwana wabuluyo?” iwo anayankha monga mmene yeahoswa anawawuzira, ndipo anthu aja anawalola kuti apite. atafika naye mwana wabulu kwa yeahoswa, nayika mikanjo yawo pa buluyo, iye anakwerapo. anthu ambiri anayala mikanjo yawo pa msewu, pamene ena anayala nthambi zomwe anadula mʼminda. amene anatsogola ndi iwo amene ankatsatira ankafuwula kuti, “hosana! “odala iye amene akudza mʼdzina la ambuye!” “odala ndi ufumu umene ukubwera wa abambo athu davide!” “hosana mmwambamwamba!” yeahoswa analowa mu yerusalemu napita ku nyumba ya allah. anayangʼana zonse, koma popeza kuti nthawi inali itapita, anatuluka kupita ku betaniya pamodzi ndi khumi ndi awiriwo. mmawa mwake pamene amachoka ku betaniya, yeahoswa anamva njala. ataonera patali mtengo wamkuyu uli ndi masamba, anapita kuti akaone ngati unali ndi chipatso chilichonse. atafika, sanapezemo kanthu koma masamba, chifukwa sinali nthawi ya nkhuyu. ndipo iye anati kwa mtengo, “palibe amene adzadyenso chipatso kuchokera kwa iwe.” ndipo ophunzira ake anamva iye akunena izi. atafika ku yerusalemu, yeahoswa analowa mʼbwalo lakunja la nyumba ya allah ndipo anayamba kupirikitsa anthu amene amagula ndi kugulitsa mʼmenemo. anagubuduza matebulo a osintha ndalama ndi mipando ya ogulitsa nkhunda, ndipo iye sanalole aliyense kugulitsa malonda mʼmabwalo a nyumba ya allah. ndipo pamene ankawaphunzitsa, iye anati, “kodi sikunalembedwe kuti, ‘nyumba yanga idzatchedwa nyumba ya mapemphero kwa anthu a mitundu yonse?’ koma inu mwayisandutsa ‘phanga la achifwamba.’ ” akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo anamva izi ndipo anayamba kufuna njira yoti amuphere iye, pakuti amamuopa, chifukwa gulu lonse la anthu linazizwa ndi chiphunzitso chake. pofika madzulo, iwo anatuluka mu mzindamo. mmamawa, pamene ankayenda, anaona mtengo wamkuyu uja utafota kuyambira ku mizu. petro anakumbukira nati kwa yeahoswa, “aphunzitsi, taonani! mtengo wamkuyu munawutemberera uja wafota!” yeahoswa anayankha kuti, “khalani ndi chikhulupiriro mwa allah. zoonadi, ine ndikuwuzani kuti ngati wina aliyense angalamule phiri ili kuti, ‘pita, kadziponye mʼnyanja,’ ndipo wosakayika mu mtima mwake koma kukhulupirira kuti chimene akunena chidzachitika, chidzachitikadi kwa iyeyo. nʼchifukwa chake ndikukuwuzani kuti chilichonse chimene mupempha mʼpemphero, khulupirirani kuti mwalandira, ndipo chidzakhala chanu. pamene muyimirira kupemphera, ngati muli ndi chifukwa ndi wina, mukhululukireni, kuti atate anu akumwamba akukhululukireni machimo anu.” (koma ngati simukhululukirana, ngakhale atate anu akumwamba sadzakhululukira machimo anu). iwo anafikanso ku yerusalemu, ndipo pamene yeahoswa amayenda mʼmabwalo a nyumba ya allah, akulu a ansembe, aphunzitsi amalamulo ndi akuluakulu anabwera kwa iye. iwo anafunsa kuti, “mukuchita izi ndi ulamuliro wanji? ndipo anakupatsani ulamuliro umenewu ndi ndani?” yeahoswa anayankha kuti, “ndikufunsani funso limodzi. mundiyankhe, ndipo ndikuwuzani ndi ulamuliro wanji umene ndikuchitira izi. ubatizo wa yohane, unali wochokera kumwamba, kapena kwa anthu? ndiwuzeni.” iwo anakambirana pakati pawo ndipo anati, “tikati, ‘wochokera kumwamba,’ atifunsa kuti, ‘nanga nʼchifukwa chiyani simunamukhulupirire?’ koma ife tikati, ‘wochokera kwa anthu.’ ” (amaopa anthu, pakuti aliyense amakhulupirira kuti yohane analidi mneneri). ndipo anamuyankha yeahoswa kuti, “sitikudziwa.” yeahoswa anati, “nanenso sindikuwuzani kuti ndi ulamuliro wanji ndichitira zimenezi.”

12

kenaka iye anayamba kuyankhula nawo mʼmafanizo: “munthu wina analima munda wamphesa. anamanga mpanda mozungulira, nakumba dzenje lofinyiramo mphesa ndipo anamanga nsanja. anawubwereketsa munda wamphesawo kwa alimi ena napita ku dziko lina. pa nthawi yokolola anatumiza wantchito kwa alimiwo kuti akatenge kuchokera kwa iwo zina mwa zipatso za munda wamphesa. koma iwo anamugwira, namumenya ndi kumupirikitsa wopanda kanthu. kenaka anatumizanso wantchito wina kwa iwo. iwo anamumenya munthuyo pamutu ndipo anamuzunza mochititsa manyazi. anatumizanso wina, ndipo iwo anamupha. anatumizanso ena ambiri; ena a iwo anawamenya, ena anawapha. “munthu uja anatsala ndi mwana mmodzi, wamwamuna amene amamukonda. pomaliza anamutumiza mwanayo nati, ‘adzamuchitira ulemu mwana wanga.’ “koma alimi aja anati kwa wina ndi mnzake, ‘uyu ndi mlowamʼmalo. tiyeni timuphe, ndipo cholowacho chidzakhala chathu.’ ndipo anamutenga ndi kumupha, ndipo anamuponya kunja kwa munda wamphesa. “kodi nanga mwini munda wamphesa adzachita chiyani? iye adzabwera ndi kupha alimiwo nadzapereka munda wamphesawo kwa ena. kodi simunawerenge lemba lakuti: “ ‘mwala umene amisiri omanga nyumba anawukana wakhala mwala wa pa ngodya. ambuye achita zimenezi, ndipo ndi zodabwitsa mʼmaso mwathu?’ ” ndipo akulu a ansembe, aphunzitsi a malamulo ndi akuluakulu anafunafuna njira yoti amugwirire iye chifukwa amadziwa kuti anayankhula fanizoli mowatsutsa iwo. koma amaopa gulu la anthu; ndipo anamusiya napita. pambuyo pake anatuma ena a afarisi ndi aherode kwa yeahoswa kuti adzamukole mawu ake. iwo anabwera kwa iye nati, “aphunzitsi, ife tikudziwa kuti inu ndi munthu amene mumanena zoona. inu simutengeka ndi anthu, chifukwa simusamala kuti ndi ndani; koma mumaphunzitsa njira ya allah molingana ndi choonadi. kodi ndi koyenera kupereka msonkho kwa kaisara kapena ayi? kodi ife tipereke msonkho kapena ayi?” koma yeahoswa anadziwa chinyengo chawo. iye anafunsa kuti, “bwanji mukufuna kundipeza chifukwa? bweretsani ndalama kuti ndiyione.” iwo anamubweretsera ndalama, ndipo anawafunsa kuti, “kodi nkhope iyi ndi ya ndani? nanga malembawa ndi a ndani?” iwo anayankha kuti, “za kaisara.” ndipo yeahoswa anawawuza kuti, “perekani kwa kaisara zake za kaisara ndi kwa allah zake za allah.” ndipo anazizwa naye. kenaka asaduki, amene amati kulibe kuuka kwa akufa, anabwera kwa iye ndi funso. iwo anati, “aphunzitsi, mose anatilembera kuti munthu akamwalira ndi kusiya mkazi wopanda ana, mʼbale wa munthu womwalirayo akuyenera kukwatira mkaziyo kuti amuberekere ana mʼbale wakeyo. tsopano panali abale asanu ndi awiri. woyamba anakwatira namwalira wosabereka ana. wachiwiri anakwatira mkazi wamasiyeyo, koma iye anamwalira wosabereka mwana. zinali chimodzimodzi ndi wachitatu. kunena zoona, palibe ndi mmodzi yemwe wa asanu ndi awiriwo anasiya ana. pomaliza, mkaziyo anamwaliranso. pa kuuka kwa akufa, adzakhala mkazi wa yani pakuti anakwatiwa ndi onse asanu ndi awiri?” yeahoswa anawafunsa kuti, “kodi si pamenepa nanga pomwe mumalakwira chifukwa simukudziwa malemba kapena mphamvu za allah? pamene akufa auka, sadzakwatira kapena kukwatiwa; adzakhala ngati angelo kumwamba. tsopano kunena zakuti akufa amauka, kodi simunawerenge mʼbuku la mose, pa nkhani yachitsamba choyaka moto, mmene allah anati kwa iye, ‘ine ndine allah wa abrahamu, allah wa isake, ndi allah wa yaqobo?’ iye si allah wa anthu akufa, koma wa amoyo. inu mwalakwitsa kwambiri!” mmodzi wa aphunzitsi amalamulo anabwera namva iwo akukambirana motsutsana. poona kuti yeahoswa anawapatsa yankho labwino, anamufunsa iye kuti, “mwa malamulo onse, kodi lopambana koposa ndi liti?” yeahoswa anayankha kuti, “lamulo loposa onse ndi ili: ‘tamvani inu aisraeli! mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wathu, mavawelomakonsonanti-yeahoh ndi mmodzi! uzikonda mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako ndi mtima wako wonse, ndi moyo wako wonse, ndi nzeru zako zonse ndi mphamvu zako zonse.’ lachiwiri ndi ili: ‘konda mnansi wako monga iwe mwini.’ palibe lamulo lina loposa amenewa.” munthuyo anayankha kuti, “mwanena bwino aphunzitsi. mwalondola ponena kuti allah ndi mmodzi ndipo palibe wina wofanana naye koma iye yekha. kumukonda iye; ndi mtima wako wonse, ndi nzeru zako zonse, ndi mphamvu zako zonse, ndi kukonda mnansi wako monga iwe mwini, ndi zopambana kuposa zopereka ndi nsembe zopsereza.” yeahoswa ataona kuti wayankha mwanzeru, anati kwa iye, “iwe suli kutali ndi ufumu wa allah.” ndipo kuyambira pamenepo panalibe ndi mmodzi yemwe anayesa kumufunsanso. yeahoswa akuphunzitsa mʼmabwalo a nyumba ya allah, anafunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani aphunzitsi amalamulo amanena kuti, ‘khristu ndi mwana wa davide?’ pajatu davide mwini wake, poyankhula mwa mzimu woyera, ananena kuti, “ambuye anati kwa ambuye anga: ‘khalani pa dzanja langa lamanja kufikira nditayika adani anu pansi pa mapazi anu.’ davide mwini wake amutchula iye, ‘ambuye.’ nanga angakhale bwanji mwana wake?” gulu lalikulu la anthu linamvetsera ndi chisangalalo. pamene ankaphunzitsa, yeahoswa anati, “samalani ndi aphunzitsi a malamulo. amakonda kuyendayenda atavala mikanjo ikuluikulu ndi kumalonjeredwa mʼmisika. ndipo amakhala pa mipando yofunika kwambiri mʼmasunagoge ndi malo aulemu pa maphwando. amawononga chuma cha akazi amasiye ndiponso amapemphera mapemphero aatali odzionetsera. anthu oterewa adzalangidwa kwambiri.” yeahoswa anakhala pansi moyangʼanana ndi pamene amaperekera zopereka ndipo amaona anthu akupereka ndalama zawo mʼthumba la nyumba ya allah. anthu ambiri olemera anaponya ndalama zambiri. koma mkazi wamasiye, wosauka anabwera ndi kuyikamo tindalama tiwiri ta kopala, tongokwanira theka la ndalama. yeahoswa anayitana ophunzira ake nati, “zoonadi, ndikuwuzani kuti mayi wosauka wamasiyeyu waponya zambiri mʼthumbali kuposa ena onsewa. iwo apereka molingana ndi chuma chawo; koma iye, mwaumphawi wake, wapereka zonse anali nazo ngakhale zoti akanagulira chakudya.”

13

iye atachoka mʼnyumba ya allah, mmodzi wa ophunzira ake anati kwa iye, “aphunzitsi taonani! miyala ikuluikulu! nyumba zikongolerenji!” yeahoswa anayankha kuti, “kodi mukuziona nyumba zikuluzikuluzi? palibe mwala ndi umodzi pano umene udzakhala pa unzake; uliwonse udzagwetsedwa pansi.” yeahoswa atakhala pansi pa phiri la olivi moyangʼanana ndi nyumba ya allah, petro, yaqobo, yohane ndi andreya anamufunsa iye pambali kuti, “tatiwuzani, izi zidzachitika liti? nanga chizindikiro chakuti zatsala pangʼono kukwaniritsidwa chidzakhala chiyani?” yeahoswa anawawuza kuti, “chenjerani kuti wina asakunyengeni. anthu ambiri adzabwera mʼdzina langa, nadzati, ‘ine ndi iyeyo,’ ndipo adzanamiza anthu ambiri. pamene mudzamva zankhondo ndi mbiri zankhondo, musadzadzidzimuke. zinthu zotere ziyenera kuchitika, koma sikuti chimaliziro chafika kale ayi. mtundu udzawukira mtundu unzake, ndi ufumu kuwukira ufumu unzake. kudzakhala zivomerezi mʼmalo osiyanasiyana, ndi njala. izi ndi chiyambi chabe cha zowawa monga mayi pobereka. “muyenera kukhala tcheru. mudzaperekedwa ku mabwalo oweruza ndi kukwapulidwa mwankhanza mʼmasunagoge. mudzayima pamaso pa abwanamkubwa ndi mafumu monga mboni kwa iwo chifukwa cha ine. ndipo uthenga wabwino uyenera kuyamba walalikidwa kwa anthu a mitundu yonse. nthawi iliyonse pamene mwamangidwa ndi kuyimbidwa mlandu, musadandaule za zimene mudzanena. zimene mudzapatsidwe pa nthawiyo yankhulani; pakuti sindinu amene mudzayankhula, koma mzimu woyera. “mʼbale adzapereka mʼbale kuti aphedwe, ndipo abambo adzapereka mwana wawo. ana adzawukira makolo awo ndi kuwapereka kuti aphedwe. anthu onse adzakudani chifukwa cha ine, koma amene adzalimbika mpaka potsiriza, ameneyo ndiye adzapulumuke. “mukadzaona ‘chinthu chonyansa chosakaza’ chitayima pa malo amene si ake, owerenga azindikire. pamenepo amene ali ku yudeya athawire kumapiri. aliyense amene ali pa denga la nyumba yake asatsike kapena kulowa mʼnyumba kukatenga kanthu kalikonse. aliyense amene ali ku munda asabwerere kukatenga mkanjo wake. kudzakhala koopsa mʼmasiku amenewo kwa amayi oyembekezera ndi amayi oyamwitsa! pempherani kuti zimenezi zisadzachitike nthawi yozizira, chifukwa masiku amenewo adzakhala owawitsa osafanana ndi ena kuyambira pachiyambi, pamene allah analenga dziko, kufikira lero ndipo sadzafanananso ndi ena. ambuye akanapanda kufupikitsa masikuwo, palibe amene akanapulumuka. koma chifukwa cha osankhidwiratu, amene anawasankha, iye anawafupikitsa. pa nthawi imeneyo, ngati wina adzati kwa inu, ‘taonani, khristu ali kuno, kapena, taonani, uyo ali apoyo!’ musakhulupirire. pakuti akhristu onama ndi aneneri onama adzaonekera ndipo adzachita zizindikiro ndi zodabwitsa kuti anyenge osankhidwiratu ngati kutakhala kotheka kutero. choncho khalani tcheru; ndakuwuzani zonse nthawi isanafike. “koma masiku amenewo, masautsowo atatha, “ ‘dzuwa lidzada, ndipo mwezi sudzawala; nyenyezi zidzagwa kuchokera ku thambo, ndipo mayiko mumlengalenga adzagwedezeka!’ “nthawi imeneyo anthu adzaona mwana wa munthu akubwera mʼmitambo ndi mphamvu yayikulu ndi ulemerero. ndipo adzatuma angelo ake kukasonkhanitsa osankhidwiratu ake ku mphepo zinayi, kuyambira kumalekezero a dziko lapansi mpaka ku malekezero ake enanso. “tsopano phunzirani phunziro ili kuchokera ku mtengo wamkuyu. pamene msonga za nthambi zake zikhala za nthete ndipo masamba ake ayamba kuphukira, mumadziwa kuti dzinja layandikira. momwenso pamene muona zinthu izi zikuchitika, dziwani kuti wayandikira, ali pa khomo. zoonadi, ine ndikuwuzani kuti mʼbado uno sudzatha mpaka zinthu zonsezi zitachitika. kumwamba ndi dziko lapansi zidzatha, koma mawu anga sadzatha.” “palibe amene akudziwa za tsikulo kapena nthawi, ngakhale angelo akumwamba, kapena mwana, koma atate wokha. khalani maso! khalani tcheru! simudziwa pamene nthawi imeneyo idzafike. zili ngati munthu amene akuchokapo. amasiyira nyumba yake antchito ake, aliyense ndi ntchito yake; ndi kumuwuza wa pa khomo kuti azikhala maso. “inunso muyenera kukhala maso chifukwa simukudziwa nthawi imene mwini nyumba adzabwere, kaya madzulo, kapena pakati pa usiku, kapena tambala akulira, kapena mʼbandakucha. ngati atabwera mwadzidzidzi, asadzakupezeni inu muli mtulo. zimene ndikunena kwa inu, ndikunena kwa aliyense: ‘khalani tcheru!’ ”

14

tsopano panali patatsala masiku awiri okha kuti tsiku la paska ndi phwando la buledi wopanda yisiti lifike, ndipo akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo ankafunafuna mpata woti amugwire yeahoswa ndi kumupha. iwo anati, “koma osati nthawi yaphwando, chifukwa anthu angachite chiwawa.” pamene iye anali mʼbetaniya, atakhala pa tebulo akudya mʼnyumba ya munthu wodziwika kuti simoni wakhate, anabwera mayi ndi botolo la mafuta onunkhira amtengo wapamwamba opangidwa ndi nadi. anaphwanya botololo nakhuthula mafutawo pa mutu wa yeahoswa. ena mwa iwo amene analipo, anakwiya nati kwa wina ndi mnzake, “chifukwa chiyani akuwononga mafuta onunkhirawa? akanatheka kugulitsidwa ndi ndalama zambiri zoposa malipiro a pa chaka ndipo ndalamazo ndi kupatsa osauka.” ndipo anamudzudzula iye mwaukali. yeahoswa anati, “musiyeni, chifukwa chiyani mukumuvutitsa? wandichitira ine chinthu chabwino. anthu osauka mudzakhala nawo nthawi zonse, ndipo mukhoza kuwathandiza nthawi iliyonse mungafune. koma simudzakhala ndi ine nthawi zonse. wachita zimene akanatha. wathira mafuta onunkhira pa thupi langa nthawi isanakwane kukonzekera kuyikidwa kwanga mʼmanda. zoonadi, ndikuwuzani kuti kulikonse kumene uthenga wabwino udzalalikidwa pa dziko lonse, zimene wachitazi zidzanenedwa pomukumbukira iye.” kenaka yudasi isikarioti, mmodzi mwa khumi ndi awiriwo, anapita kwa akulu a ansembe kuti akamupereke yeahoswa. iwo anakondwa pakumva zimenezi ndipo analonjeza kumupatsa iye ndalama. ndipo ankadikira mpata wabwino woti amupereke. pa tsiku loyamba la phwando la buledi wopanda yisiti, nthawi imene mwa mwambo inali ya kupha mwana wankhosa wa paska, ophunzira a yeahoswa anafunsa iye kuti, “mufuna tipite kuti kumene tikakonzekere kuti mukadyere paska?” pamenepo anatumiza awiri mwa ophunzira ake, nawawuza kuti, “pitani mu mzinda, ndipo mukakumana ndi mwamuna wonyamula mtsuko wa madzi. kamutsatireni iye. kawuzeni mwini nyumba imene iye akalowemo kuti, ‘aphunzitsi akufunsa: kodi chili kuti chipinda changa cha alendo, kumene ndidyere paska ndi ophunzira anga?’ iye adzakuonetsani chipinda chachikulu chapamwamba, chokhala kale ndi zonse ndi chokonzedwa kale. katikonzereni ife paska kumeneko.” ophunzirawo anachoka, napita mu mzindawo ndipo anakapeza zinthu monga mmene yeahoswa anawawuzira. choncho anakakonza paska. ndipo kutada yeahoswa anafika ndi khumi ndi awiriwo. pamene ankadya pa tebulo iye anati, “zoonadi, ndikuwuzani kuti mmodzi wa inu adzandipereka, mmodzi amene akudya ndi ine.” iwo anamva chisoni, ndipo mmodzi ndi mmodzi anati kwa iye, “kodi ndine?” iye anayankha kuti, “ndi mmodzi mwa khumi ndi awirinu, amene akusunsa buledi mʼmbale pamodzi ndi ine. mwana wa munthu adzapita monga momwe zinalembedwera za iye. koma tsoka kwa munthu amene adzapereka mwana wa munthu! kukanakhala bwino kwa iye akanapanda kubadwa.” pamene ankadya, yeahoswa anatenga buledi, nayamika ndipo anamunyema nagawira ophunzira ake nanena kuti, “tengani, ili ndi thupi langa.” kenaka anatenga chikho, nayamika nachipereka kwa iwo ndipo onse anamweramo. iye anawawuza kuti, “awa ndi magazi anga a pangano amene akhetsedwa chifukwa cha ambiri. zoonadi, ndikuwuzani kuti sindidzamwanso kuchokera ku chipatso cha mphesa mpaka tsikulo pamene ndidzamwa chatsopano mu ufumu wa allah.” atayimba nyimbo, anapita ku phiri la olivi. yeahoswa anati, “nonse mudzandithawa, pakuti kwalembedwa: “ ‘kantha mʼbusa, ndipo nkhosa zidzabalalika.’ koma ndikadzauka, ndidzatsogola kupita ku galileya.” petro anati, “ngakhale onse adzakuthaweni, ine sindidzatero.” yeahoswa anayankha kuti, “zoona ndikukuwuza kuti lero lino, usiku uno, tambala asanalire kawiri, iweyo udzandikana katatu.” koma petro ananenetsa kuti, “ngakhale kutakhala kufa nanu, ine sindidzakukanani.” ndipo ena onse ananena chimodzimodzi. ndipo anapita ku malo otchedwa getsemani, ndipo yeahoswa anati kwa ophunzira ake, “khalani pano pamene ine ndi kupemphera.” iye anatenga petro, yaqobo ndi yohane, ndipo anayamba kumva chisoni kwambiri ndi kuvutika mu mtima. iye anawawuza kuti, “moyo wanga wagwidwa ndi chisoni chofa nacho. khalani pano ndipo musagone.” atapita patsogolo pangʼono, anagwa pansi ndi kupemphera kuti ngati ndi kotheka oralo limupitirire. iye anati, “abba, atate, zinthu zonse ndi zotheka ndi inu. chotsereni chikhochi. komabe chitani zimene inu mukufuna, osati zimene ine ndikufuna.” kenaka anabwerera kwa ophunzira ake ndipo anawapeza akugona, iye anati kwa petro, “simoni, kodi uli mtulo? kodi simukanatha kukhala maso kwa ora limodzi? khalani tcheru ndi kupemphera kuti musalowe mʼmayesero. mzimu ukufuna, koma thupi ndi lofowoka.” kenakanso anachoka ndi kukapemphera chimodzimodzi. iye atabwerera, anawapezanso akugona, chifukwa mʼmaso mwawo munadzaza tulo. iwo sanadziwe choti anene kwa iye. atabweranso kachitatu, anawafunsa kuti, “kodi mukugonabe ndi kupumula? pakwana! nthawi yafika. taonani, mwana wa munthu akuperekedwa mʼmanja mwa anthu ochimwa. nyamukani! tiyeni tizipita! uyu wondipereka ine wafika!” iye akuyankhulabe, yudasi, mmodzi mwa khumi ndi awiriwo, anatulukira. anali ndi gulu la anthu litanyamula malupanga ndi zibonga, otumidwa ndi akulu a ansembe, aphunzitsi amalamulo, ndi akuluakulu. tsopano womupereka anapangana chizindikiro ndi iwo kuti: “amene ndikapsompsone ndi iyeyo; mukamugwire ndi kumutenga ali womangidwa.” atapita kwa yeahoswa nthawi yomweyo, yudasi anati, “aphunzitsi,” ndipo anapsompsona. anthu anamugwira yeahoswa ndi kumumanga. kenaka mmodzi wa iwo amene anayima pafupipo anatulutsa lupanga lake nakhapa wantchito wa wamkulu wa ansembe, nʼkudula khutu lake. yeahoswa anati, “kodi ine ndikutsogolera gulu lowukira, kuti mubwera ndi malupanga ndi zibonga kudzandigwira? tsiku ndi tsiku ndinali ndi inu, kuphunzitsa mʼmabwalo a nyumba ya allah, koma inu simunandigwire. koma malemba ayenera kukwaniritsidwa.” pamenepo ophunzira ake onse anathawa namusiya yekha. mnyamata wamngʼono amene anangofundira nsalu yokha, wopanda chovala ankamutsatira yeahoswa. atamugwira, anathawa wamaliseche kusiya nsalu yake mʼmbuyo. anamutengera yeahoswa kwa mkulu wa ansembe, ndipo akulu a ansembe, akuluakulu ndi aphunzitsi amalamulo anasonkhana pamodzi. petro anamutsatira ali patali, mpaka ku bwalo la mkulu wa ansembe. kumeneko anakhala pansi ndi alonda namawotha moto. akulu a ansembe ndi onse olamulira a ayuda ankafunafuna umboni womutsutsa yeahoswa kuti amuphe, koma sanapeze wina uliwonse. ambiri anamunenera iye maumboni abodza, koma maumboni awo sanagwirizane. kenaka ena anayimirira namunenera umboni wonama womutsutsa iye kunena kuti, “tamumva akunena kuti, ‘ndidzawononga nyumba ya allah iyi yopangidwa ndi anthu ndipo mʼmasiku atatu ndidzamanga ina, osati yopangidwa ndi munthu.’ ” ngakhale iwonso umboni wawo sunagwirizane. kenaka mkulu wa ansembe anayimirira pakati pawo namufunsa yeahoswa kuti, “kodi suyankha? kodi umboni uwu ndi wotani umene anthu akukuchitira?” koma yeahoswa anakhala chete ndipo sanayankhe. mkulu wa ansembe anabwereza kumufunsa iye kuti, “kodi ndiwe khristu mwana wa wodalitsikayo?” yeahoswa anati, “ndine, ndipo mudzaona mwana wa munthu atakhala kudzanja lamanja la wamphamvuzonse ndipo akubwera mʼmitambo ya kumwamba.” mkulu wa ansembe anangʼamba zovala zaunsembe zake. iye anafunsa kuti, “chifukwa chiyani tikufuna mboni zinanso? mwamva mwanowo. muganiza chiyani?” onse anavomereza kuti ndi woyenera imfa. kenaka ena anayamba kumulavulira malovu; anamumanga mʼmaso, namumenya ndi zibakera ndipo anati, “nenera!” ndipo asilikali anamutenga namumenya. petro ali chakumunsi kwa bwalo la milandu, mmodzi wa atsikana a ntchito a mkulu wa ansembe anabwera. ataona petro akuwotha moto, anamuyangʼanitsitsa. iye anati, “iwenso unali pamodzi ndi mnazareti, yeahoswa.” koma iye anakana nati, “sindikudziwa kapena kumvetsetsa zimene ukuyankhula.” ndipo anachoka napita ku chipata. pamene mtsikana wantchitoyo anamuona iye, anatinso kwa iwo amene anayimirira pomwepo, “munthu uyu ndi mmodzi mwa iwo.” anakananso kachiwiri. patapita kanthawi pangʼono, amene anayimirira pafupi anati kwa petro, “zoonadi ndiwe mmodzi wa iwo, pakuti ndiwe mu galileya.” iye anayamba kudzitemberera, nalumbira kuti, “sindimudziwa munthu ameneyu.” nthawi yomweyo tambala analira kachiwiri. pamenepo petro anakumbukira mawu amene yeahoswa ananena anamuwuza kuti, “tambala asanalire kawiri, iwe udzandikana katatu.” ndipo iye anasweka mtima nayamba kulira.

15

mmamawa, akulu a ansembe pamodzi ndi akuluakulu, aphunzitsi amalamulo ndi olamulira onse anamanga fundo. anamumanga yeahoswa, namutenga ndi kukamupereka kwa pilato. pilato anafunsa kuti, “kodi iwe ndi mfumu ya ayuda?” yeahoswa anayankha kuti, “mwatero ndinu.” akulu a ansembe anamunenera zinthu zambiri. ndipo pilato anamufunsanso iye kuti, “kodi iwe suyankhapo kanthu? tamva zinthu zambiri akukunenerazi.” koma yeahoswa sanayankhebe, ndipo pilato anadabwa. pa nthawi ya phwando, panali chizolowezi chomasula munthu wamʼndende amene anthu amupempha. munthu wotchedwa baraba anali mʼndende pamodzi ndi anthu owukira amene anapha anthu pa nthawi ya chipolowe. gulu la anthu linabwera kwa pilato ndi kumufunsa kuti awachitire zimene amachita nthawi zonse. “kodi mukufuna kuti ndikumasulireni mfumu ya ayuda?” pilato anafunsa, podziwa kuti akulu a ansembe anamupereka yeahoswa kwa iye chifukwa cha nsanje. koma akulu a ansembe anasonkhezera anthu kuti pilato amasule baraba mʼmalo mwa yeahoswa. pilato anawafunsa kuti, “kodi nanga ndichite chiyani ndi uyu amene mukumutcha mfumu ya ayuda?” anafuwula kuti, “mpachikeni!” pilato anafunsa kuti, “chifukwa chiyani? wapalamula mlandu wotani?” koma anafuwula kwambiri, “mpachikeni!” pilato pofuna kuwakondweretsa anthuwo, anawamasulira baraba. analamula kuti yeahoswa akwapulidwe mwankhanza, ndipo anamupereka kuti akapachikidwe. asilikali anamutenga yeahoswa ndi kupita naye mʼkati mwa nyumba yaufumu (dera lokhalako asilikali a mfumu) ndipo anasonkhanitsa gulu lonse la asilikali. anamuveka iye mwinjiro wofiira, kenaka analuka chipewa cha minga ndi kuyika pa mutu pake. ndipo anayamba kunena kwa lye kuti, “ulemu kwa inu mfumu ya ayuda!” ndipo anamugogoda pa mutu mobwerezabwereza ndi ndodo ndi kumulavulira. anamugwadira ndi kumulambira iye. ndipo anamuchita chipongwe, anamuvula mwinjiro wofiira uja ndi kumuveka zovala zake. kenaka anamutenga kuti akamupachike. munthu wina ochokera ku kurene, simoni, abambo a alekisanda ndi rufasi amadutsa kuchokera ku dziko la kwawo, ndipo anamuwumiriza kuti anyamule mtanda. anafika naye yeahoswa pa malo otchedwa gologota (kutanthauza kuti, malo a bade) kenaka anamupatsa iye vinyo wosakaniza ndi mure, koma iye sanamwe. ndipo anamupachika iye. anachita maere ogawana zovala zake kuti aone chimene aliyense angatenge. linali ora lachitatu mmawa pamene anamupachika yeahoswa. chikwangwani cholembedwapo mlandu wake chinali choti: mfumu ya ayuda. achifwamba awiri anapachikidwanso pamodzi ndi iye, wina kumanja kwake ndi wina kumanzere kwake. (ndipo malemba anakwaniritsidwa amene amati, “iye anayikidwa mʼgulu la anthu oyipa).” amene amadutsa pafupi anamunenera mawu amwano, akupukusa mitu yawo ndi kuti, “haa! iwe amene udzawononga nyumba ya allah ndi kuyimanganso masiku atatu, tsika kuchoka pa mtandapo ndipo udzipulumutse wekha!” chimodzimodzinso akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo anamunyoza iye pakati pawo. iwo anati, “anapulumutsa ena, koma sangathe kudzipulumutsa yekha! musiyeni khristu, mfumu ya aisraeli, atsike tsopano kuchoka pa mtanda, kuti ife tione ndi kukhulupirira.” iwonso amene anapachikidwa naye pamodzi anamulalatira. pa ora lachisanu ndi chimodzi masana mdima unabwera pa dziko lonse mpaka pa ora lachisanu ndi chinayi masana. pa ora lachisanu ndi chinayi yeahoswa analira mofuwula kuti, “eloi, eloi, lama sabakitani?” kutanthauza kuti, “allah wanga, allah wanga, mwandisiyiranji ine?” ena amene anali pafupi atamva izi anati, “tamverani, akuyitana eliya.” munthu wina anathamanga, natenga chinkhupule atachiviyika mu vinyo wosasa, anachizika ku mtengo, ndi kumupatsa yeahoswa kuti amwe. munthuyo anati, “musiyeni yekha tsopano. tiyeni tione ngati eliya angabwere kudzamutsitsa.” ndi mawu ofuwula, yeahoswa anapuma komaliza. chinsalu chotchinga cha mʼnyumba ya allah chinangʼambika pakati kuyambira pamwamba mpaka pansi. ndipo kenturiyo, amene anayima patsogolo pa yeahoswa, atamva kulira kwake ndi kuona mmene anafera anati, “zoonadi, uyu anali mwana wa allah.” amayi ena anali patali kuonerera. pakati pawo panali miriamu magadalena, miriamu amayi a yaqobo wamngʼono ndi yose ndi salome. amayi awa ankamutsatira iye mu galileya ndi kumutumikira iye pa zosowa zake. amayi enanso ambiri amene anabwera naye ku yerusalemu analinso pomwepo. linali tsiku lokonzekera (kunena kuti, tsiku lomwe limatsatizana ndi sabata). choncho madzulo atayandikira, yosefe wa ku arimateyu, mkulu wolamulira odziwika bwino, amene amadikirira ufumu wa allah, anapita kwa pilato molimba mtima ndi kukapempha mtembo wa yeahoswa. pilato anadabwa pakumva kuti anali atamwalira kale. anayitana kenturiyo, namufunsa ngati yeahoswa anali atamwalira kale. atawuzidwa ndi kenturiyo kuti zinali motero, anapereka mtembowo kwa yosefe. choncho yosefe anagula nsalu yabafuta, natsitsa thupi, ndipo analikulunga mʼnsalu, naliyika mʼmanda amene anawagoba pa mwala. kenaka anagubuduza mwala umene anatseka nawo mandawo. miriamu magadalena ndi miriamu amayi a yose anaona kumene anamuyika yeahoswa.

16

litapita tsiku la sabata, miriamu magadalena, ndi amayi ake a yaqobo, ndi salome anagula zonunkhiritsa ndi cholinga chakuti apite akadzoze thupi la yeahoswa. mmamawa, tsiku loyamba la sabata, dzuwa litangotuluka kumene, anali pa ulendo wopita ku manda ndipo anafunsana wina ndi mnzake kuti, “kodi akatikugudubuzira mwala pa khomo la manda ndani?” koma atakweza maso awo, anaona kuti mwala umene unali waukulu kwambiri wagubuduzidwa kale. atalowa mʼmanda, anaona mnyamata atavala mwinjiro woyera atakhala ku mbali ya kumanja, ndipo iwo anachita mantha. iye anati, “musaope. kodi mukufuna yeahoswa wa ku nazareti, amene anapachikidwa? wauka! sali muno. onani malo amene anamugonekapo. koma pitani, kawuzeni ophunzira ake ndi petro kuti, ‘iye watsogola kupita ku galileya. kumeneko mukamuona iye monga momwe anakuwuzirani.’ ” akunjenjemera ndi kudabwa, amayiwo anatuluka ndipo anathawa ku mandako. sananene china chilichonse kwa aliyense, chifukwa anachita mantha. yeahoswa atauka kwa akufa mmawa pa tsiku loyamba la sabata, anayamba kuonekera kwa miriamu magadalena, amene anatulutsa mwa iye ziwanda zisanu ndi ziwiri. iye anapita ndi kukawawuza amene anali ndi yeahoswa, amene ankakhuza maliro ndi kulira. atamva kuti yeahoswa ali moyo ndikuti amuona, iwo sanakhulupirire. zitatha izi yeahoswa anaonekera mʼmaonekedwe ena kwa awiri a iwo amene anali ku dera la ku mudzi. iwo anabwerera ndi kudzawawuza enawo; koma iwo sanakhulupirirebe. pambuyo pake yeahoswa anaonekera kwa khumi ndi mmodziwo pamene ankadya; anawadzudzula chifukwa chopanda chikhulupiriro ndi kukanitsitsa kwawo kuti akhulupirire amene anamuona iye atauka. anati kwa iwo, “pitani mʼdziko lonse lapansi ndipo mukalalikire uthenga wabwino kwa zolengedwa zonse. aliyense amene akakhulupirire nabatizidwa adzapulumuka, koma amene sakakhulupirira adzalangidwa. tsono zizindikiro izi zidzawatsata amene adzakhulupirira: mʼdzina langa adzatulutsa ziwanda; adzayankhula malilime atsopano; adzanyamula njoka ndi manja awo; ndipo pamene adzamwa mankhwala akupha, sadzawapweteka nʼpangʼonongʼono pomwe; adzasanjika manja awo pa anthu odwala ndipo odwalawo adzachira.” ambuye yeahoswa atatha kuyankhulana nawo, anatengedwa kupita kumwamba ndipo anakhala kudzanja lamanja la allah. pamenepo ophunzira aja anapita ndi kukalalikira ponseponse, ndipo ambuye anagwira nawo ntchito pamodzi, ndipo anatsimikizira mawuwo ndi zizindikiro zimene ankachita.

luke

1

ambiri anayesa kufotokoza nkhani ya zimene zinakwaniritsidwa pakati pathu, monga mmene zinaperekedwera kwa ife ndi iwo amene anaona poyambirira ndi atumiki a mawu. popeza inenso ndafufuza mosamalitsa chilichonse kuyambira pachiyambi, zandikomera kukulemberani mwatsatanetsatane inu wolemekezeka tiofilo, kuti mudziwe bwinobwino zoona za zinthu zimene mwaphunzitsidwa. mʼmasiku a herode, mfumu ya yudeya, kunali wansembe dzina lake zekariyeah wa gulu la ansembe la abiya; mkazi wake eliseba analinso wa fuko la aaroni. onse awiri anali olungama pamaso pa allah, ndipo amasunga malamulo ndi malangizo onse a ambuye osalakwa konse. koma analibe ana chifukwa eliseba anali wosabereka; ndipo onse anali okalamba. nthawi yogwira ntchito yotumikira ansembe a gulu la zekariya, zekariya ankatumikira ngati wansembe pamaso pa allah, zekariyeahyo anasankhidwa mwa maere, monga mwa mwambo wa unsembe, kupita mʼnyumba ya ambuye kukafukiza lubani. ndipo nthawi yofukiza lubani itafika, gulu lonse lopembedza linkapemphera kunja. kenaka mngelo wa ambuye anaonekera kwa iye, atayimirira ku dzanja lamanja la guwa lofukizira. zekariyeah ataona mngeloyo, anadzidzimuka ndipo anagwidwa ndi mantha. koma mngeloyo anati kwa iye: “usachite mantha, zekariyeah; pemphero lako lamveka. mkazi wako eliseba adzakuberekera iwe mwana wamwamuna ndipo udzamutche dzina loti yohane. ndipo adzakhala chimwemwe ndi chisangalalo kwa iwe, ndipo ambiri adzasangalala chifukwa cha kubadwa kwake, chifukwa adzakhala wamkulu pamaso pa ambuye. iye sadzamwa vinyo kapena chakumwa choledzeretsa, ndipo adzazadzidwa ndi mzimu woyera kuyambira pa kubadwa. iye adzabweretsanso aisraeli ambiri kwa ambuye allah wawo. ndipo iye adzabwera ambuye asanabwere mu mzimu ndi mphamvu ya eliya. adzatembenuzira mitima ya abambo kwa ana awo ndi osamvera ku nzeru ya olungama, kuthandiza anthu kuti akonzekere kubwera kwa ambuye.” zekariyeah anamufunsa mngeloyo kuti, “kodi ndingatsimikize bwanji zimenezi? ine ndine wokalamba ndipo mkazi wanga ali ndi zaka zambiri.” mngeloyo anayankha kuti, “ine ndine gabrieli. ndimayima pamaso pa allah, ndipo ndatumidwa kwa iwe kudzakuwuza uthenga wabwinowu. ndipo kuyambira tsopano sudzatha kuyankhula kufikira izi zitachitika chifukwa sunakhulupirire mawu awa, amene adzakwaniritsidwe pa nthawi yake yoyenera.” pa nthawiyi, anthu ankadikira zekariyeah ndipo anadabwa chifukwa anatenga nthawi yayitali ali mʼnyumba ya allah. atatuluka sanathe kuyankhulana nawo. anazindikira kuti anaona masomphenya mʼnyumbamo, chifukwa ankasonyeza zizindikiro kwa iwo koma sankatha kuyankhula. nthawi yake yotumikira itatha, anabwerera kwawo. zitatha izi, mkazi wake eliseba anakhala ndi pakati ndipo anadzibisa kwa miyezi isanu. iye anati, “ambuye wandichitira izi, kuti mʼmasiku ano wandionetsera kukoma mtima kwake ndi kuchotsa manyazi anga pakati pa anthu.” mwezi wachisanu ndi chimodzi, allah anatuma mngelo gabrieli ku nazareti, mudzi wa ku galileya, kwa namwali wopalidwa ubwenzi ndi yosefe, wa fuko la davide. dzina la namwaliyo linali miriamu. mngeloyo anafika kwa iye nati, “moni, inu amene ambuye wakukomerani mtima kwambiri! ambuye ali ndi inu.” miriamu anavutika kwambiri ndi mawu awa ndipo anadabwa ndi kulonjera kotere. koma mngeloyo anati kwa iye, “usachite mantha miriamu, pakuti wapeza chisomo pamaso allah. udzakhala woyembekezera ndipo udzabala mwana wamwamuna ndipo udzamupatse dzina loti yeahoswa. iye adzakhala wamkulu ndipo adzatchedwa mwana wa wammwambamwamba. ambuye allah adzamupatsa iye mpando waufumu wa abambo ake davide, ndipo adzalamulira pa nyumba ya yaqobo ku nthawi zonse; ufumu wake sudzatha.” miriamu anafunsa mngeloyo kuti, “izi zingatheke bwanji popeza ine sindidziwa mwamuna?” mngelo anayankha kuti, “mzimu woyera adzabwera pa iwe ndipo mphamvu ya wammwambamwamba idzakuphimba, ndipo woyerayo amene adzabadwe adzatchedwa mwana wa allah. ngakhale eliseba mʼbale wako adzakhala ndi mwana mu ukalamba wake ndipo iye amene amati ndi wosabereka, uno mwezi wake wachisanu ndi chimodzi. pakuti palibe chinthu chosatheka ndi allah.” miriamu anayankha kuti, “ine ndine mtumiki wa ambuye. zikhale kwa ine monga mwanenera.” nthawi imeneyo anakonzeka ndipo anapita mofulumira ku mudzi wa ku mapiri a dziko la yudeya, kumene anakalowa mʼnyumba ya zekariyeah nalonjera eliseba. eliseba atamva moni wa miriamu, mwana anatakataka mʼmimba mwake, ndipo eliseba anadzazidwa ndi mzimu woyera. anafuwula ndi mawu akulu kuti, “ndiwe wodala pakati pa akazi, ndipo ndi wodala mwana amene udzabereke! koma nʼchifukwa chiyani andikomera mtima kuti amayi a ambuye anga abwere kwa ine? nthawi yomwe ndinamva mawu akulonjera kwanu, mwana anatakataka mʼmimba mwanga chifukwa cha chimwemwe. wodala iye amene wakhulupirira kuti chimene ambuye wanena kwa iye chidzakwaniritsidwa!” ndipo miriamu anati: “moyo wanga ulemekeza ambuye. ndipo mzimu wanga ukondwera mwa allah mpulumutsi wanga, pakuti wakumbukira kudzichepetsa kwa mtumiki wake. kuyambira tsopano mibado yonse idzanditcha wodala, pakuti wamkuluyo wandichitira ine zinthu zazikulu, dzina lake ndi loyera. chifundo chake chifikira kwa iwo amene amuopa iye kufikira mibadomibado. iye wachita zamphamvu ndi dzanja lake; iye anabalalitsa iwo amene ali onyada mʼmaganizo awo. iye anachotsa olamulira pa mipando yawo yaufumu, koma wakweza odzichepetsa. iye wakhutitsa a njala ndi zinthu zabwino koma anachotsa olemera wopanda kanthu. iye anathandiza mtumiki wake isreali, pokumbukira chifundo chake. kwa abrahamu ndi zidzukulu zake ku nthawi zonse monga ananena kwa makolo athu.” miriamu anakhala ndi eliseba pafupifupi miyezi itatu ndipo kenaka anabwerera kwawo. itakwana nthawi yoti eliseba abereke, anabereka mwana wamwamuna. anansi ndi abale ake anamva kuti ambuye anamuchitira chifundo chachikulu ndipo anakondwera naye pamodzi. pa tsiku lachisanu ndi chitatu anabwera ndi mwana kuti adzachitidwe mdulidwe, ndipo anafuna kumupatsa dzina la abambo ake zekariyeah, koma amayi ake anayankhula nati, “ayi, atchulidwe kuti yohane.” iwo anati kwa iye, “palibe mmodzi mwa abale ake amene ali ndi dzina limeneli.” pamenepo anapanga zizindikiro kwa abambo ake kuti adziwe dzina limene akanakonda kumutcha mwanayo. iye anapempha poti alembepo, ndipo chodabwitsa kwa aliyense analemba kuti, “dzina lake ndi yohane.” nthawi yomweyo pakamwa pake panatsekuka ndi lilime lake linamasuka ndipo anayamba kuyankhula, nayamika allah. anansi onse anachita mantha kwambiri, ndipo ku madera onse a kumapiri a yudeya, anthu anayankhula zinthu zonsezi. aliyense amene anamva izi anadabwa nazo nafunsa kuti, “kodi mwana uyu adzakhala wotani?” pakuti dzanja la ambuye lili pa iye. abambo ake, zekariyeah, anadzazidwa ndi mzimu woyera ndipo ananenera kuti, “alemekezeke ambuye, allah wa isreali chifukwa wabwera ndi kuwombola anthu ake. iye wakweza nyanga yachipulumutso kwa ife mu nyumba ya mtumiki wake davide. (monga mmene ananenera kudzera mwa aneneri oyera), chipulumutso kuchoka kwa adani athu ndi kuchoka mʼdzanja la onse otida, kuonetsa chifundo kwa makolo athu ndi kukumbukira pangano lake loyera, lumbiro limene analumbira kwa kholo lathu abrahamu: kutilanditsa ife mʼdzanja la adani athu, ndi kutipanga ife timutumikire iye mopanda mantha, mʼchiyero ndi mʼchilungamo masiku athu onse. “ndipo iwe mwana wanga udzatchedwa mneneri wa wammwambamwamba; pakuti udzapita patsogolo pa ambuye kukonza njira yake, kupatsa anthu ake chidziwitso cha chipulumutso kudzera mwa chikhululukiro cha machimo awo, chifukwa cha chifundo chachikulu cha allah wathu, ndipo kuwala kwa dzuwa kudzafikira ife kuchokera kumwamba, kuwalira iwo okhala mu mdima ndi mu mthunzi wa imfa, kutsogolera mapazi athu mu njira yamtendere.” ndipo mwanayo anakula nakhala wamphamvu mu mzimu; ndipo anakhala ku chipululu mpaka pamene anaonekera poyera mu isreali.

2

mʼmasiku amenewo kaisara augusto anapereka lamulo kuti kalembera achitike mʼdziko lonse la aroma. (uyu ndi kalembera woyamba amene anachitika pamene kureniyo anali bwanamkubwa wa siriya). ndipo aliyense anapita ku mzinda wa kwawo kukalembetsa. choncho yosefe anachoka ku nazareti ku galileya kupita ku yudeya, ku betelehemu ku mudzi wa davide, chifukwa anali wa banja ndi fuko la davide. iye anapita kumeneko kukalembetsa pamodzi ndi miriamu, amene anapalana naye ubwenzi kuti akwatirane ndipo anali woyembekezera. ali kumeneko, nthawi inakwana yakuti mwana abadwe, ndipo anabereka mwana wake woyamba, wamwamuna. iye anamukulunga mʼnsalu ndi kumuyika modyera ngʼombe, chifukwa kunalibe malo mʼnyumba ya alendo. ndipo kunali abusa amene amakhala ku dera lomwelo, kuyangʼanira ziweto zawo usiku. mngelo wa ambuye anaonekera kwa iwo ndipo ulemerero wa ambuye unawala mowazungulira. iwo anachita mantha. koma mngeloyo anawawuza kuti, “musachite mantha. ine ndakubweretserani uthenga wabwino wachimwemwe chachikulu umene udzakhala wa anthu onse. lero mʼmudzi wa davide wakubwadwirani mpulumutsi; iye ndi khristu ambuye. ichi chidzakhala chizindikiro kwa inu: mukapeza mwana wakhanda wokutidwa ndi nsalu atagona modyera ngʼombe.” mwadzidzidzi gulu lalikulu la angelo linaonekera pamodzi ndi mngeloyo, kuyamika allah ndi kumati, “ulemerero kwa allah mmwambamwamba, ndi mtendere kwa anthu pa dziko lapansi amene iye akondwera nawo.” angelowo atabwerera kumwamba, abusawo anati kwa wina ndi mnzake, “tiyeni ku betelehemu tikaone zinthu zomwe zachitika, zimene ambuye atiwuza ife.” ndipo iwo anafulumira nyamuka nakapeza miriamu ndi yosefe ndi mwana wakhanda, amene anagona modyera ngʼombe. pamene anamuona iye, iwo anafotokoza zomwe anawuzidwa za mwanayo, ndipo onse amene anamva zimene abusawa ananena anadabwa. koma miriamu anasunga zonsezi mu mtima mwake ndi kumazilingalira. abusa anabwerera, akulemekeza ndi kuyamika allah chifukwa cha zonse anazimva ndi kuziona, zomwe zinali monga anawuzidwira ndi angelo aja. pa tsiku lachisanu ndi chitatu, tsiku loti amuchite mdulidwe anamutcha yeahoswa, dzina limene mngelo anamupatsa asanabadwe. nthawi yoyeretsedwa kwawo itatha, monga mwa lamulo la mose, yosefe ndi miriamu anapita naye ku yerusalemu kukamupereka kwa ambuye. (monga mmene zinalembedwera mu lamulo la ambuye kuti, “muzikapereka kwa ambuye mwana aliyense wamwamuna woyamba kubadwa”), ndi kupereka nsembe posunga zimene zinanenedwa mulamulo la ambuye: “njiwa ziwiri kapena mawunda ankhunda awiri.” ndipo taonani, mu yerusalemu munali munthu wotchedwa simeoni, amene anali wolungama ndi wodzipereka. iye ankadikira chitonthozo cha isreali, ndipo mzimu woyera anali pa iye. mzimu woyera anamuwululira kuti sadzafa asanaone khristu wa ambuye. motsogozedwa ndi mzimu woyera, iye anapita ku bwalo la nyumba ya allah. makolo ake a yeahoswa atabwera naye kuti achite naye mwambo malingana ndi malamulo, simeoni anamunyamula mʼmanja mwake nayamika allah, nati: “ambuye waulamuliro, monga munalonjeza, tsopano lolani kuti mtumiki wanu apite mu mtendere. pakuti maso anga aona chipulumutso chanu, chimene inu munakonza pamaso pa anthu onse, kuwala kowunikira anthu a mitundu ina ndi kwa ulemerero kwa anthu anu aisraeli.” abambo ndi amayi a mwanayo anadabwa chifukwa cha zimene zinanenedwa za iye. kenaka simeoni anawadalitsa ndipo anati kwa miriamu amayi ake: “mwana uyu wakonzedwa kukhala kugwa ndi kudzuka kwa ambiri mu isreali, ndi kukhala chizindikiro chimene adzayankhula motsutsana nacho, kotero kuti malingaliro a mitima ya ambiri adzawululidwa. ndipo lupanga lidzabaya moyo wakonso.” panalinso mneneri wamkazi, dzina lake ana, mwana wa fanuelo, wa fuko la aseri. anali wokalamba kwambiri; anakhala ndi mwamuna wake zaka zisanu ndi ziwiri atakwatiwa, ndipo kenaka anakhala wamasiye mpaka pamene anali ndi zaka 84. iye sanachoke mʼnyumba ya allah koma ankapembedza usiku ndi usana, kusala kudya ndi kupemphera. pa nthawiyo pamene ankapita kwa iwo, iye anayamika allah ndi kuyankhula za mwanayo kwa onse amene ankayembekezera chipulumutso cha yerusalemu. yosefe ndi miriamu atachita zonse zimene zinkafunikira ndi lamulo la ambuye, anabwerera ku galileya ku mudzi wa nazareti. ndipo mwanayo anakula nakhala wamphamvu; iye anadzazidwa ndi nzeru, ndipo chisomo cha allah chinali pa iye. chaka chilichonse makolo ake ankapita ku yerusalemu ku phwando la paska. iye ali ndi zaka khumi ndi ziwiri, anapita ku phwando, monga mwa mwambo. phwando litatha, pamene makolo ake ankabwerera kwawo, mnyamata yeahoswa anatsalira ku yerusalemu, koma iwo sanadziwe zimenezi. poganiza kuti anali nawo mʼgulu lawo, anayenda tsiku limodzi. kenaka anayamba kumufunafuna pakati pa abale awo ndi anzawo. atalephera kumupeza, anabwerera ku yerusalemu kukamufuna. patatha masiku atatu anamupeza ali mʼbwalo la nyumba ya allah, atakhala pakati pa aphunzitsi, akumvetsera ndi kuwafunsa mafunso. aliyense amene anamumva iye anadabwa ndi chidziwitso chake ndi mayankho ake. makolo ake atamuona, anadabwa. amayi ake anati kwa iye, “mwanawe, watichitira zimenezi chifukwa chiyani? abambo ako ndi ine takhala tili ndi nkhawa kukufunafuna iwe.” iye anawafunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani mumandifunafuna? kodi simukudziwa kuti ndikuyenera kukhala mʼnyumba ya atate anga?” koma iwo sanazindikire chomwe iye amatanthauza. kenaka anapita nawo ku nazareti ndipo anawamvera iwo. koma amayi ake anasunga zinthu zonsezi mu mtima mwawo. ndipo yeahoswa anakula mu nzeru, msinkhu ndi chisomo cha allah ndi anthu.

3

mʼchaka cha 15 mu ulamuliro wa tiberiyo kaisara, pontiyo pilato ali bwanamkubwa wa yudeya, herode ankalamulira ku galileya, mʼbale wake filipo ankalamulira ku iturea ndi ku dera la trakoniti, ndipo lusaniyo ankalamulira ku abilene. inalinso nthawi ya mkulu wa ansembe wa anasi ndi kayafa, pamene mawu a allah anabwera kwa yohane mwana wa zekariyeah mʼchipululu. iye anapita ku dziko lonse lozungulira mtsinje wa yorodani, nalalikira ubatizo wa kulapa ndi kukhululukidwa kwa machimo. monga analembera mʼbuku la yesaya mneneri kuti: “mawu a wofuwula mʼchipululu, konzani njira ya ambuye, wongolani njira zake. chigwa chilichonse chidzadzazidwa ndipo phiri lililonse ndi mtunda uliwonse zidzasalazidwa, misewu yokhotakhota idzawongoledwa, ndi njira zosasalala zidzasalazidwa. ndipo anthu onse adzaona chipulumutso cha allah.” yohane anati kwa magulu a anthu amene amabwera kudzabatizidwa ndi iye, “ana anjoka inu! anakuchenjezani ndani kuti muthawe mkwiyo umene ukubwera? onetsani zipatso zakutembenuka mtima, ndipo musamanene mwa inu nokha kuti, ‘tili nalo kholo lathu abrahamu,’ pakuti ndikuwuzani kuti kuchokera ku miyala iyi, allah akhoza kumuwutsira abrahamuyo ana. nkhwangwa ili kale pa muzu wamitengo, ndipo mtengo uliwonse umene subala chipatso chabwino udzadulidwa ndi kuponyedwa pa moto.” gulu la anthuwo linafunsa kuti, “nanga tsono tichite chiyani?” yohane anayankha kuti, “munthu amene ali ndi malaya awiri apatseko amene alibe, ndi amene ali ndi chakudya achitenso chimodzimodzi.” amisonkho nawonso anabwera kudzabatizidwa. iwo anafunsa kuti, “aphunzitsi, ife tichite chiyani?” iye anawawuza kuti, “musalandire moposa zimene muyenera.” kenaka asilikali ena anamufunsa kuti, “nanga ife tichite chiyani?” iye anayankha kuti, “musamalande ndalama moopseza ndipo musamanamizire anthu, khutitsidwani ndi malipiro anu.” anthu ankadikira ndi chiyembekezo ndipo ankasinkhasinkha mʼmitima mwawo kuti mwina yohane nʼkukhala khristu. yohane anayankha onse kuti, “ine ndikubatizani ndi madzi. koma wina wondiposa ine mphamvu adzabwera amene sindili woyenera kumasula lamba wa nsapato zake. iyeyu adzakubatizani inu ndi mzimu woyera ndi moto. mʼdzanja lake muli chopetera kuti ayeretse powomberapo tirigu ndi kusonkhanitsa tirigu ndipo adzatentha zotsalira zonse ndi moto wosazimitsika.” ndipo ndi mawu ena ambiri, yohane anawachenjeza anthu ndi kuwalalikira uthenga wabwino. koma pamene yohane anadzudzula herode wolamulirayo chifukwa chokwatira herodia, mkazi wa mʼbale wake, ndi zoyipa zina zonse anazichita, herode anawonjezanso choyipa ichi pa zonsezo: anatsekera yohane mʼndende. pamene anthu onse ankabatizidwa, yeahoswa anabatizidwanso. ndipo akupemphera, kumwamba kunatsekuka. mzimu woyera anatsika pa iye mumaonekedwe a nkhunda ndipo mawu anamveka kuchokera kumwamba: “iwe ndiwe mwana wanga wokondedwa; ndimakondwera nawe.” ndipo yeahoswa anali ndi zaka makumi atatu pamene anayamba ntchito yake. monga mmene anthu ankaganizira, iyeyo anali mwana wa yosefe, mwana wa heli, mwana wa matate, mwana wa levi, mwana wa meliki, mwana wa yaneyi, mwana wa yosefe mwana wa matati, mwana wa amosi, mwana wa naomi, mwana wa esli, mwana wa nagai, mwana wa maati, mwana wa matatiyo, mwana wa simeoni, mwana wa yosefe, mwana wa yoda mwana wa yohanani, mwana wa resa, mwana wa zerubabeli, mwana wa salatieli, mwana wa neri, mwana wa meliki, mwana wa adi, mwana wa kosamu, mwana wa elmadama, mwana wa ere, mwana wa jose, mwana wa eliezara, mwana wa yorimu, mwana wa matati, mwana wa levi, mwana wa simeoni, mwana wa yuda, mwana wa yosefe, mwana wa yonamu, mwana wa eliakimu, mwana wa meleya, mwana wa mena, mwana wa matata, mwana wa natani, mwana wa davide, mwana wa yese, mwana wa obedi, mwana wa bowazi, mwana wa salimoni, mwana wa naasoni, mwana wa aminadabu, mwana wa arni, mwana wa hezronu, mwana wa perezi, mwana wa yuda, mwana wa yaqobo, mwana wa isake, mwana wa abrahamu, mwana wa tera, mwana wa nakoro, mwana wa serugi, mwana wa reu, mwana wa pelegi, mwana wa eberi, mwana wa sela, mwana wa kainane, mwana wa arfaksadi, mwana wa semu, mwana wa nowa, mwana wa lameki, mwana wa metusela, mwana wa enoki, mwana wa yaredi mwana wa malaleeli, mwana wa kainane, mwana wa enosi, mwana wa seti, mwana wa adamu, mwana wa allah.

4

yeahoswa, wodzazidwa ndi mzimu woyera, anachoka ku mtsinje wa yorodani ndipo anatsogozedwa ndi mzimu woyerayo kupita ku chipululu, kumene anayesedwa ndi mdierekezi masiku makumi anayi. sanadye kena kalikonse pa masiku amenewo, ndipo pa mapeto pake anamva njala. mdierekezi anati kwa iye, “ngati ndiwe mwana wa allah, uza mwala uwu kuti usanduke buledi.” yeahoswa anayankha kuti, “zalembedwa: ‘munthu sadzakhala ndi moyo ndi chakudya chokha.’ ” mdierekezi anamutengera iye pamalo aatali ndipo mʼkamphindi namuonetsa maufumu onse a dziko lapansi. ndipo anati kwa iye, “ndidzakupatsani ulamuliro ndi ulemerero wawo; pakuti anandipatsa ine, ndipo ndingathe kupereka kwa aliyense amene ndikufuna. ngati mutandilambira, zonsezi zidzakhala zanu.” yeahoswa anayankha kuti, “zalembedwa: ‘pembedza mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako ndi kumutumikira iye yekha.’ ” mdierekezi anapita naye ku yerusalemu namuyimiritsa pamwamba penipeni pa nyumba ya allah. ndipo anati, “ngati ndinu mwana wa allah dziponyeni nokha pansi kuchokera pano. pakuti kwalembedwa, “adzalamulira angelo ake za iwe kuti akutchinjirize mosamala; ndipo adzakunyamula ndi manja awo, kuti phazi lako lisagunde pa mwala.” yeahoswa anayankha kuti, “mawu akuti, ‘musamuyese mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wanu.’ ” mdierekezi atamaliza mayesero awa onse, anamusiya iye kufikira atapeza mpata wina. yeahoswa anabwerera ku galileya mu mphamvu ya mzimu woyera, ndipo mbiri yake inafalikira ku madera onse a ku midzi. iye ankaphunzitsa mʼmasunagoge awo, ndipo aliyense ankamulemekeza. iye anapita ku nazareti, kumene anakulira, ndipo pa tsiku la sabata anakalowa mʼsunagoge, monga mwa chikhalidwe chake. ndipo anayimirira kuti awerenge malemba. anamupatsa buku la mneneri yesaya. atalitsekula, anapeza pamalo pamene panalembedwa kuti, “mzimu wa ambuye ali pa ine; chifukwa wandidzoza kuti ndilalikire uthenga wabwino kwa osauka. wandituma kuti ndilalikire kwa a mʼndende kuti amasulidwe ndi kwa osaona kuti apenyenso, kumasulidwa kwa osautsidwa, ndi kulalikira za nthawi imene ambuye adzakomere mtima anthu awo.” kenaka iye anatseka bukulo, nalibwezera kwa wotumikira ndipo anakakhala pansi. maso a aliyense mʼsunagogemo anali pa iye, ndipo anawawuza kuti, “lero malemba awa akwaniritsidwa mmene mwamveramu.” onse anayankhula zabwino za iye ndipo anadabwa ndi mawu ogwira moyo amene anatuluka mʼkamwa mwake. iwo anafunsa kuti, “kodi uyu si mwana wa yosefe?” yeahoswa anawawuza kuti, “zoonadi, mudzandiwuza mwambi uwu: singʼanga, dzichiritse wekha! chitanso mʼmudzi wa kwanu kuno zimene ife tamva kuti iwe unazichita ku kaperenawo.” iye anapitiriza kuti, “zoonadi, ndikukuwuzani kuti palibe mneneri amene amavomerezedwa ku mudzi kwawo. ine ndikukutsimikizirani kunali amayi ambiri amasiye mu isreali mʼnthawi ya eliya, kumwamba kutatsekedwa kwa zaka zitatu ndi theka ndipo kunali njala yayikulu mʼdziko lonselo. komabe eliya sanatumidwe kwa mmodzi mwa iwo, koma kwa mkazi wamasiye wa ku zerefati ku chigawo cha sidoni. ndipo kunali akhate ambiri ku isreali mʼnthawi ya mneneri elisa, koma panalibe mmodzi mwa iwo anachiritsidwa kupatula naamani wa ku siriya.” anthu onse mʼsunagogemo anapsa mtima atamva izi. anayimirira namutulutsira kunja kwa mzindawo, ndipo anamutengera pamwamba pa phiri pamene mzindawo unamangidwapo, ndi cholinga chakuti amuponyere ku phompho. koma iye anangoyenda pakati pa gulu la anthulo nachokapo. kenaka iye anapita ku kaperenawo, mudzi wa ku galileya, ndipo pa sabata anayamba kuphunzitsa anthu. iwo anadabwa ndi chiphunzitso chake chifukwa uthenga wake unali ndi ulamuliro. mʼsunagogemo munali munthu wogwidwa ndi mzimu woyipa. iye analira ndi mawu akulu, akuti “aa! kodi mukufuna chiyani kwa ife, yeahoswa wa ku nazareti? kodi mwabwera kudzatiwononga? ndikudziwa kuti ndinu ndani, ndinu woyerayo wa allah!” yeahoswa anachidzudzula kwambiri nati, “khala chete! tuluka mwa iye.” chiwandacho chinamugwetsa munthuyo pansi pamaso pa onse ndipo chinatuluka wosamupweteka. anthu onse anadabwa ndipo anati kwa wina ndi mnzake, “kodi chiphunzitso ichi ndi chotani? ndi ulamuliro ndi mphamvu iye akulamulira mizimu yoyipa ndipo ikutuluka!” ndipo mbiri yake inafalikira madera onse ozungulira. yeahoswa anatuluka mʼsunagoge ndipo anapita kwa simoni. tsopano mpongozi wake wa simoni amadwala malungo akulu, ndipo anamupempha yeahoswa kuti amuthandize. ndipo anawerama nadzudzula malungowo ndipo anamusiya. anadzuka nthawi yomweyo nayamba kuwatumikira. pamene dzuwa linkalowa, anthu anabweretsa kwa yeahoswa onse amene anali ndi matenda osiyanasiyana, ndipo atasanjika manja ake pa aliyense, anachiritsidwa. komanso ziwanda zinkatuluka mwa anthu ambiri, zikufuwula kuti, “inu ndinu mwana wa allah!” koma iye anazidzudzula ndipo sanazilole kuyankhula chifukwa zimadziwa kuti iye ndi khristu. kutacha, yeahoswa anapita ku malo a yekha. anthu ankamufunafuna iye ndipo pamene anafika kumene anali, anthuwo anayesetsa kumuletsa kuti asawachokere. koma iye anati, “ine ndikuyenera kulalikira uthenga wabwino wa ufumu wa allah ku mizinda inanso chifukwa ichi ndi chimene ananditumira.” ndipo iye anapitirirabe kulalikira mʼmasunagoge a ku yudeya.

5

tsiku lina yeahoswa anayima mʼmbali mwa nyanja ya genesareti, gulu la anthu litamuzungulira likumvetsera mawu a allah. iye anaona mabwato awiri ali mʼmphepete mwa nyanja, asodzi amene ankachapa makhoka awo atawasiya pamenepo. iye analowa mʼbwato limodzi limene linali la simoni, ndi kumupempha kuti alikankhire mʼkati mwa nyanja pangʼono. kenaka iye anakhala pansi nayamba kuphunzitsa anthu ali mʼbwatomo. atatha kuyankhula anati kwa simoni, “kankhirani kwa kuya ndipo muponye makhoka kuti mugwire nsomba.” simoni anayankha kuti, “ambuye, tagwira ntchito molimbika usiku wonse, koma sitinagwire kanthu. koma pakuti mwatero, ndiponya makhoka.” atachita izi, anagwira nsomba zambiri kotero kuti makhoka awo anayamba kungʼambika. choncho anakodola anzawo a bwato linalo kuti abwere ndi kuwathandiza, ndipo anabwera nadzaza mabwato onse awiri mpaka kuyamba kumira. simoni petro ataona izi, anagwa pa mawondo a yeahoswa nati, “chokani kwa ine ambuye: ine ndine munthu wochimwa!” iye ndi anzake onse anadabwa ndi nsomba zimene anagwira, chimodzimodzinso yaqobo ndi yohane, ana a zebedayo, anzake a simoniyo. kenaka yeahoswa anati kwa simoni, “musachite mantha; kuyambira tsopano ndidzakusandutsani asodzi a anthu.” kenaka anakokera mabwato awo ku mtunda, nasiya zonse namutsata iye. yeahoswa ali ku mudzi wina, munthu amene anali ndi khate thupi lonse anabwera kwa iye. munthuyo ataona yeahoswa, anagwa chafufumimba ndipo anamupempha iye kuti, “ambuye, ngati mukufuna, mukhoza kundiyeretsa.” yeahoswa anatambasula dzanja lake namukhudza munthuyo. iye anati, “ine ndikufuna, yeretsedwa!” ndipo nthawi yomweyo khate lake linachoka. kenaka yeahoswa anamulamula kuti, “usawuze wina aliyense, koma pita, kadzionetse kwa wansembe ndi kukapereka nsembe zimene mose anakulamulirani za kuyeretsedwa kwanu monga umboni kwa iwo.” koma mbiri yake inafalikirabe kwambiri kotero kuti magulu a anthu anabwera kudzamvetsera ndi kuti achiritsidwe ku matenda awo. koma yeahoswa nthawi zambiri ankachoka kupita ku malo a yekha kukapemphera. tsiku lina pamene ankaphunzitsa, afarisi ndi aphunzitsi amalamulo, amene anachokera ku midzi yonse ya galileya ndi ku yudeya ndi yerusalemu, anakhala pansi pomwepo. ndipo mphamvu ya ambuye inalipo yakuti iye achiritse odwala. amuna ena anabwera atanyamula munthu wofa ziwalo pa mphasa ndipo anayesa kumulowetsa mʼnyumba kuti amugoneke pamaso pa yeahoswa. atalephera kupeza njira yochitira zimenezi chifukwa cha gulu la anthu, anakwera naye pa denga ali pa mphasa pomwepo ndi kumutsitsira mʼkati pakati pa gulu la anthu, patsogolo penipeni pa yeahoswa. yeahoswa ataona chikhulupiriro chawo, anati, “mnzanga, machimo ako akhululukidwa.” afarisi ndi aphunzitsi amalamulo anayamba kuganiza mwa iwo okha kuti, “kodi munthu uyu ndi ndani amene ayankhula zamwano? kodi ndani amene angakhululukire machimo kupatula allah?” yeahoswa anadziwa zomwe iwo amaganiza ndipo anafunsa kuti, “kodi ndi chifukwa chiyani mukuganiza zimenezi mʼmitima mwanu? kodi chapafupi ndi chiti: kunena kuti, ‘machimo ako akhululukidwa,’ kapena kunena kuti, ‘nyamuka ndipo yenda?’ ” koma kuti inu mudziwe kuti mwana wa munthu ali ndi ulamuliro pa dziko lapansi wokhululukira machimo, iye anati kwa munthu wofa ziwaloyo, “ine ndikuwuza iwe kuti, ‘imirira, nyamula mphasa ndipo uzipita kwanu.’ ” nthawi yomweyo anayimirira patsogolo pawo, nanyamula mphasa yake ndipo anapita kwawo akuyamika allah. aliyense anadabwa ndi kuchita mantha ndipo anayamika allah. iwo anadabwa kwambiri ndipo anati, “lero taona zinthu zosayiwalika.” zitatha izi, yeahoswa anachoka ndipo anaona wolandira msonkho dzina lake levi atakhala mʼnyumba ya msonkho. yeahoswa anati kwa iye, “nditsate ine.” ndipo levi anayimirira, nasiya zonse ndi kumutsata iye. kenaka levi anakonzera yeahoswa phwando lalikulu ku nyumba yake ndipo gulu lalikulu la amisonkho ndi ena ankadya naye pamodzi. koma afarisi ndi aphunzitsi amalamulo amene anali a gulu lawo anadandaula kwa ophunzira ake, “kodi ndi chifukwa chiyani mukudya ndi kumwa pamodzi ndi amisonkho ndi ochimwa?” yeahoswa anawayankha kuti, “amene sakudwala safuna singʼanga, koma odwala. ine sindinabwere kudzayitana olungama, koma ochimwa kuti atembenuke mtima.” iwo anati kwa iye, “ophunzira a yohane amasala kudya ndi kupemphera kawirikawiri, monganso ophunzira a afarisi, koma anu amangodya ndi kumwa.” yeahoswa anawayankha kuti, “kodi alendo a mkwati angasale kudya pamene mkwati ali pakati pawo? koma nthawi ikubwera pamene mkwati adzachotsedwa pakati pawo. masiku amenewo adzasala kudya.” iye anawawuza fanizo ili: “palibe amene amangʼamba chigamba kuchokera pa chovala chatsopano ndi kuchisokerera pa chakale. ngati atatero, ndiye kuti adzangʼamba chovala chatsopanocho, ndipo chigamba chochokera pa chovala chatsopano chija sichidzagwirizana ndi chakale. ndipo palibe amene amakhuthulira vinyo watsopano mʼmatumba a vinyo akale. ngati atatero, vinyo watsopanoyo adzaphulitsa zikopazo, vinyo adzatayika ndipo zikopa za vinyozo zidzawonongeka. ayi, vinyo watsopano ayenera kuthiridwa mʼmatumba a vinyo azikopa zatsopano. ndipo palibe amene atamwa vinyo wakale amafuna watsopano, pakuti amati, ‘wakale ndi okoma.’ ”

6

tsiku lina la sabata yeahoswa ankadutsa mʼminda yatirigu, ndipo ophunzira ake anayamba kubudula ngala zatirigu, namazifikisa mʼmanja mwawo ndi kumadya. ena mwa afarisi anafunsa kuti, “kodi nʼchifukwa chiyani mukuchita zosaloledwa pa tsiku la sabata?” yeahoswa anawayankha iwo kuti, “kodi simunawerenge zimene davide anachita pamene iye ndi anzake anali ndi njala? iye analowa mʼnyumba ya allah ndipo atatenga buledi wopatulika anadya amene ndi ololedwa kudya ansembe okha. ndipo anaperekanso wina kwa anzake.” kenaka yeahoswa anawawuza kuti, “mwana wa munthu ndi ambuye wa sabata.” la sabata lina iye analowa mʼsunagoge kukaphunzitsa ndipo mʼmenemo anapeza munthu wadzanja lolumala. afarisi ndi aphunzitsi amalamulo ankamuyangʼana kuti apeze chifukwa yeahoswa, choncho anamuyangʼanitsitsa kuti aone ngati iye akanamuchiritsa pa sabata. koma yeahoswa anadziwa zimene ankaganiza ndipo anati kwa munthu wadzanja lolumalayo, “tanyamuka ndipo uyime patsogolo pa onsewa.” choncho iye ananyamuka nayima pamenepo. kenaka yeahoswa anawawuza kuti, “ndikufunseni, kodi chololedwa pa sabata ndi chiti: kuchita chabwino kapena kuchita choyipa, kupulumutsa moyo kapena kuwononga?” iye atawayangʼana onsewo, anati kwa munthuyo, “wongola dzanja lako.” iye anaterodi, ndipo dzanja lake linachiritsidwa. koma iwo anapsa mtima nayamba kukambirana wina ndi mnzake chomwe akanamuchitira yeahoswa. tsiku lina, masiku amenewo, yeahoswa anapita ku phiri kukapemphera ndipo anakhala usiku wonse akupemphera kwa allah. kutacha, anayitana ophunzira ake ndipo anasankha khumi ndi awiri a iwo amene anawayika kukhala atumwi: simoni (amene anamutcha petro), mʼbale wake wa andreya, yaqobo, yohane, filipo, bartumeyu, mateyu, tomasi, yaqobo mwana wa alufeyo, simoni amene amatchedwa zaleti, yudasi mwana wa yaqobo ndi yudasi isikarioti amene anamupereka. iye anatsika pamodzi ndi atumwiwo ndipo anayima pamalo athyathyathya. gulu lalikulu la ophunzira ake, gulu lalikulu la anthu ochokera ku yudeya konse, ku yerusalemu ndi ochokera mʼmphepete mwa nyanja ya turo ndi sidoni anali pomwepo. iwo anabwera kudzamvetsera ndi kuchiritsidwa ku matenda awo. osautsidwa ndi mizimu yoyipa anachiritsidwa, ndipo anthu ankayesetsa kuti amukhudze chifukwa mphamvu imatuluka mwa iye ndi kuchiritsa onse. akuyangʼana ophunzira ake, iye anati, “odala ndinu amene ndi osauka, chifukwa ufumu wa allah ndi wanu. inu amene mukumva njala tsopano, ndinu odala chifukwa mudzakhutitsidwa. inu amene mukulira tsopano, ndinu odala chifukwa mudzasekerera. ndinu odala, anthu akamakudani, kukusalani ndi kukunyozani ndi kumayipitsa dzina lanu chifukwa cha mwana wa munthu. “nthawi imeneyo sangalalani ndipo lumphani ndi chimwemwe chifukwa mphotho yanu ndi yayikulu kumwamba. pakuti ndi zomwezonso zimene makolo awo anachitira aneneri. “ndinu atsoka, anthu olemera, popeza mwalandiriratu zokusangalatsani. tsoka inu amene mukudya bwino tsopano, chifukwa mudzakhala ndi njala. ndinu atsoka, amene mukusekerera tsopano, chifukwa mudzabuma ndi kulira. ndinu atsoka, anthu akamakuyamikirani, popeza makolo anu anawachitira aneneri onama zomwezi.” “koma ine ndikuwuza inu amene mukundimva: kondani adani anu, chitirani zabwino amene amakudani. dalitsani amene amakutembererani, apempherereni amene amakusautsani. ngati wina akumenyani patsaya limodzi mupatseninso tsaya linalo. ngati wina akulanda mwinjiro wako, umulole atenge ndi mkanjo omwe. mupatseni aliyense amene akupemphani kanthu ndipo ngati wina atenga chinthu chanu, musamulamule kuti akubwezereni. inu muwachitire anthu ena, zomwe mukanafuna kuti iwo akuchitireni. “ngati mukonda okhawo amene amakukondani, mwapindula chiyani? ngakhale ‘ochimwa’ amakonda amene amawakondanso. ndipo ngati muchita zabwino kwa amene ndi abwino kwa inu, mwapindula chiyani? ngakhale ‘ochimwa’ amachita izi. ndipo ngati mukongoza amene mukuyembekeza kuti abweza, mwapindula chiyani? ngakhale ‘ochimwa’ amabwereketsa kwa ochimwa anzawo, ndipo amayembekezera kubwezeredwa zonse. koma kondani adani anu, achitireni zabwino, akongozeni koma osayembekezera kulandira kanthu. pamenepo mphotho yanu idzakhala yayikulu ndipo inu mudzakhala ana a wammwambamwamba, chifukwa ndi wokoma mtima kwa anthu osayamika ndi oyipa. khalani achifundo, monga momwe atate anu ali achifundo.” “musaweruze, ndipo inu simudzaweruzidwa. musatsutse ndipo inu simudzatsutsidwa. khululukirani ena ndipo mudzakhululukidwa. perekani ndipo mudzapatsidwa. adzakupatsani mʼthumba mwanu muyeso wabwino, wotsenderezeka, wokhutchumuka ndi wosefukira. pakuti muyeso umene mumagwiritsa ntchito, ndi omwewo adzakuyeserani.” iye anawawuzanso fanizo ili, “kodi munthu wakhungu angatsogolere munthu wakhungu mnzake? kodi onse sadzagwera mʼdzenje? wophunzira sangapose mphunzitsi wake, koma yense amene waphunzitsidwa bwinobwino adzakhala ngati mphunzitsi wake. “kodi ndi chifukwa chiyani mumaona kachitsotso mʼdiso la mʼbale wanu ndi kusasamala mtengo uli mʼdiso mwanu? kodi munganene bwanji kwa mʼbale wanu kuti, ‘mʼbale nʼtakuchotsa kachitsotso mʼdiso mwako,’ pamene inu eni ake mukulephera kuona mtengo uli mʼdiso mwanu? inu achiphamaso, yambani mwachotsa mtengo uli mʼdiso mwanu, ndipo kenaka mudzaona bwinobwino ndi kuchotsa kachitsotso mʼdiso la mʼbale wanu.” palibe mtengo wabwino umene umabala chipatso choyipa, kapena mtengo oyipa umene umabala chipatso chabwino. mtengo uliwonse umadziwika ndi chipatso chake. anthu sathyola nkhuyu pa mtengo waminga, kapena mphesa pa nthungwi. munthu wabwino amatulutsa zinthu zabwino zosungidwa mu mtima mwake, koma munthu oyipa amatulutsa zinthu zoyipa zosungidwa mu mtima mwake. pakamwa pake pamayankhula zimene zadzaza mu mtima mwake. “kodi nʼchifukwa chiyani munditchula kuti, ‘ambuye, ambuye’ koma simuchita zimene ine ndinena? ine ndidzakuonetsani mmene alili munthu amene amabwera kwa ine ndi kumva mawu anga ndi kuwachita. iye ali ngati munthu womanga nyumba, amene anakumba mozama nayika maziko ake pa mwala. madzi osefukira atabwera ndi mphamvu, nawomba nyumbayo koma sinagwedezeka, chifukwa anayimanga bwino. koma amene amamva mawu anga koma osawachita, akufanana ndi munthu amene anamanga nyumba yake koma yopanda maziko. nthawi yomwe madziwo anawomba nyumbayo, inagwa ndipo inawonongekeratu.”

7

yeahoswa atamaliza kunena zonsezi pamaso pa anthu amene ankamvetsera, analowa mu kaperenawo. kumeneko wantchito wa kenturiyo, amene amamukhulupirira kwambiri, anadwala ndipo anali pafupi kufa. kenturiyo anamva za yeahoswa ndipo anatumiza ena a akulu ayuda kwa iye kuti abwere adzachiritse wantchito wakeyo. iwo atafika kwa yeahoswa, anamudandaulira kwambiri, nati, “munthuyu ayenera kuthandizidwa chifukwa amakonda mtundu wathu ndipo anatimangira sunagoge wathu.” pamenepo yeahoswa anapita nawo. iye sanali patali ndi nyumba pamene kenturiyo anatumiza anzake kuti akamuwuze kuti, “ambuye, musadzivutitse, pakuti ndine wosayenera kuti mulowe mʼnyumba mwanga. nʼchifukwa chake sindinadziyenereze ndi pangʼono pomwe kuti ndibwere kwa inu. koma nenani mawu, ndipo wantchito wanga adzachira. pakuti ndili pansi paulamuliro, ndiponso ndili ndi asilikali pansi panga. ndikamuwuza uyu kuti, ‘pita,’ iye amapita; ndi uyo kuti, ‘bwera,’ amabwera. ndikamuwuza wantchito wanga kuti, ‘chita ichi,’ amachita.” yeahoswa atamva izi, anadabwa naye, ndipo anatembenukira gulu la anthu limene limamutsatira nati, “ndikukuwuzani kuti, sindinapeze chikhulupiriro chachikulu ngati ichi mu isreali.” kenaka anthu amene anatumidwawo anabwerera ku nyumba ndipo anakamupeza wantchitoyo atachira. zitangotha izi, yeahoswa anapita ku mudzi wa naini ndipo ophunzira ake ndi gulu lalikulu la anthu linapita naye pamodzi. akufika pa chipata cha mudziwo, anakumana ndi anthu amene ankatuluka ndi munthu wakufa amene anali mwana yekhayo wa mkazi wamasiye. gulu lalikulu la anthu a mʼmudziwo linali naye. ambuye atamuona mayiyo, mtima wawo unagwidwa naye chifundo ndipo anati, “usalire.” kenaka anapita nakakhudza chithatha cha maliro ndipo amene anachinyamulawo anayima. iye anati, “mnyamata, ndikukuwuza kuti, dzuka!” wakufayo anakhala tsonga ndi kuyamba kuyankhula, ndipo yeahoswa anamupereka mnyamatayo kwa amayi ake. onse anachita mantha kwambiri nalemekeza allah. iwo anati, “mneneri wamkulu waonekera pakati pathu. allah wabwera kudzathandiza anthu ake.” mbiriyi inafalikira ku yudeya konse ndi ku madera ozungulira. ndipo ophunzira a yohane anamuwuza yohaneyo zinthu zonsezi. atayitana awiri a ophunzirawo, anawatumiza kwa ambuye kukafunsa kuti, “kodi ndinu anayenera kubwerayo, kapena tiyembekezere wina?” anthuwo atafika kwa yeahoswa anati, “yohane mʼbatizi watituma kwa inu kuti tidzafunse kuti, ‘kodi ndinu anayenera kubwerayo, kapena tiyembekezere wina?’ ” pa nthawi yomweyo, yeahoswa anachiritsa ambiri amene ankavutika, odwala ndi amene anali mizimu yoyipa, ndiponso anapenyetsa anthu osaona. ndipo iye anawayankha otumidwawo kuti, “bwererani ndi kukamuwuza yohane zimene mwaona ndi kumva: osaona akuona, olumala akuyenda, akhate akuchiritsidwa, osamva akumva, akufa akuukitsidwa, ndipo uthenga wabwino ukulalikidwa kwa osauka. odala munthu amene sakhumudwa chifukwa cha ine.” anthu otumidwa ndi yohane aja atachoka, yeahoswa anayamba kuyankhula ndi gulu la anthu za yohaneyo kuti, “kodi munkapita ku chipululu kukaona chiyani? bango logwedezeka ndi mphepo? ngati si choncho, munkapita kukaona chiyani? munthu wovala zovala zabwino? ayi, ovala zovala zodula ndi okhala moyo wapamwamba ali mʼnyumba zaufumu. koma inu munkapita kukaona chiyani? mneneri? inde, ine ndikukuwuzani, woposa mneneri. uyu ndi amene malemba akunena za iye kuti, “ ‘ine ndidzatuma mthenga wanga patsogolo panu, amene adzakonza njira yanu.’ ine ndikukuwuzani kuti pakati pa obadwa kuchokera mwa mkazi palibe wina wamkulu kuposa yohane; komabe amene ali wamngʼono mu ufumu wa allah ndi wamkulu kuposa iye.” anthu onse, ngakhale amisonkho, atamva mawu a yeahoswa, anavomereza kuti njira ya allah ndi yolondola, chifukwa anabatizidwa ndi yohane. koma afarisi ndi akatswiri amalamulo anakana cholinga cha allah kwa iwo okha, chifukwa sanabatizidwe ndi yohane. “kodi ndingawafanizire chiyani anthu a mʼbado uno? ali ngati chiyani? ali ngati ana amene akukangana pa msika, ena akufunsa anzawo kuti, “ ‘ife tinakuyimbirani chitoliro, koma inu simunavine. tinakuyimbirani nyimbo zamaliro, koma inu simunalire.’ pakuti yohane mʼbatizi sanabwere kudzadya buledi kapena kumwa vinyo, koma inu mumati, ‘ali ndi chiwanda.’ mwana wa munthu anabwera nadya ndi kumwa, ndipo inu mukuti, ‘ali ndi dyera komanso ndi woledzera, bwenzi la amisonkho ndi ochimwa.’ ndipo nzeru zimaoneka zolondola mwa ana ake onse.” tsopano mmodzi mwa afarisi anayitana yeahoswa kuti akadye naye ku nyumba kwake ndipo anapita nakakhala pa tebulo. mayi amene amakhala moyo wauchimo mu mzindawo atadziwa kuti yeahoswa akudya ku nyumba ya mfarisiyo, anabweretsa botolo la mafuta onunkhira a alabasta. iye anayimirira kumbuyo kwa yeahoswa pa mapazi ake akulira, nayamba kumadontheza misozi pa mapazi ake. ndipo iye anapukuta mapaziwo ndi tsitsi lake, nawapsompsona ndi kuwathira mafuta onunkhirawo. mfarisiyo anamuyitanayo ataona izi, anati mu mtima mwake, “ngati munthuyu akanakhala mneneri, akanadziwa kuti akumukhudzayo ndi mayi otani, kuti ndi wochimwa.” yeahoswa anamuyankha iye kuti, “simoni, ndili ndi kanthu koti ndikuwuze.” iye anati, “ndiwuzeni aphunzitsi.” “anthu awiri anakongola ndalama kwa munthu wina wokongoletsa ndalama: mmodzi ndalama zokwana 500 ndi winayo ndalama makumi asanu. panalibe mmodzi mwa iwo anali ndi ndalama zobwezera, ndipo iye anawakhululukira ngongole zawo. tsopano ndi ndani mwa awiriwa adzamukonde koposa?” simoni anayankha kuti, “ndikuganiza kuti ndi amene anamukhululukira ngongole yayikulu.” yeahoswa anati, “wayankha molondola.” kenaka anatembenukira kwa mayiyo nati kwa simoni, “ukumuona mayiyu? ine ndabwera mʼnyumba yako. iwe sunandipatse madzi otsukira mapazi anga, koma iyeyu wanyowetsa mapazi anga ndi misozi yake ndi kuwapukuta ndi tsitsi lake. iwe sunandipsompsone, koma mayiyu, kuyambira pamene ine ndalowa, sanaleke kupsompsona mapazi anga. iwe sunadzoze mutu wanga mafuta, koma iye wadzoza mapazi anga mafuta onunkhira. tsono, ndikukuwuza iwe, machimo ake amene ndi ambiri akhululukidwa, monga chaonetsera chikondi chake chachikulu. koma iye amene wakhululukidwa zochepa amakonda pangʼono.” kenaka anati kwa mayiyo, “machimo ako akhululukidwa.” alendo enawo anayamba kumanena mʼmitima mwawo kuti, “uyu ndi ndani amene akhululukiranso machimo?” yeahoswa anati kwa mayiyo, “chikhulupiriro chako chakupulumutsa. pita mu mtendere.”

8

zitatha izi, yeahoswa anayendayenda kuchoka mzinda wina kupita wina ndiponso mudzi wina kupita wina, akulalikira uthenga wabwino wa ufumu wa allah. ophunzira ake khumi ndi awiri aja anali naye, komanso akazi ena amene anachiritsidwa ku mizimu yoyipa ndi matenda: miriamu, wotchedwa magadalena, amene mwa iye munatuluka ziwanda zisanu ndi ziwiri; yohana mkazi wa kuza, woyangʼanira mʼnyumba ya herode; suzana; ndi ena ambiri analinso. akazi awa ankawathandiza ndi chuma chawo. anthu ambiri ankasonkhana, ndipo pamene anthu ankabwera kwa yeahoswa kuchokera ku midzi, iye anawawuza fanizo ili, “mlimi anapita kukafesa mbewu zake. akufesa mbewuzo, zina zinagwa mʼmbali mwa njira; zinapondedwa, ndipo mbalame zamlengalenga zinadya. zina zinagwa pa thanthwe, ndipo pamene zinamera, zinafota chifukwa panalibe chinyezi. mbewu zina zinagwera pakati pa minga, zinakulira pamodzi ndi mingazo ndipo zinalepheretsa mmerawo kukula. mbewu zina zinagwera pa nthaka yabwino. zinamera ndipo zinabala mowirikiza 100 kuposa zimene zinafesedwa zija.” atanena izi, anafuwula kuti, “amene ali ndi makutu, amve.” ophunzira ake anamufunsa tanthauzo lake la fanizolo. iye anati, “kudziwa zinsinsi za ufumu wa allah kwapatsidwa kwa inu, koma kwa ena ndimawayankhula mʼmafanizo kuti, “ngakhale akuona, asapenye; ngakhale akumva, asazindikire.” “tanthauzo la fanizoli ndi ili: mbewu ndi mawu a allah. mbewu za mʼmbali mwa njira ndi anthu amene amamva mawu, ndipo kenaka mdierekezi amabwera ndi kuchotsa mawuwo mʼmitima mwawo kuti asakhulupirire ndi kupulumutsidwa. mbewu za pa thanthwe ndi anthu amene amalandira mawu mwachimwemwe pamene akumva, koma mawuwo sazika mizu. iwo amakhulupirira kwa kanthawi, koma pa nthawi ya mayesero, amagwa. mbewu zimene zinagwa pakati pa minga zikuyimira anthu amene amamva mawu, koma akamayenda mʼnjira zawo amatsamwitsidwa ndi zodandaulitsa za moyo uno, chuma ndi zosangalatsa, ndipo iwo samakhwima. koma mbewu za pa nthaka yabwino zikuyimira anthu amene ali ndi mtima woona ndi wabwino, amene amamva mawu nawasunga, ndipo amalimbikira mpaka amabala zipatso. “palibe amayatsa nyale ndi kuyibisa mu mtsuko kapena kuyika pansi pa bedi. koma mʼmalo mwake, amayika pa choyikapo chake, kuti anthu olowamo aone kuwala. pakuti palibe kanthu kobisika kamene sikadzawululika, ndipo palibe kanthu kophimbika kamene sikadzadziwika kapena kuonetsedwa poyera. choncho ganizirani mozama. iye amene ali nazo adzapatsidwa zambiri, iye amene alibe, ngakhale chimene akuganiza kuti ali nacho adzalandidwa.” tsopano amayi ndi abale a yeahoswa anabwera kudzamuona iye, koma analephera kuti afike pafupi ndi iye chifukwa cha gulu la anthu. wina anamuwuza iye kuti, “amayi ndi abale anu ayima kunja, akufuna kukuonani.” yeahoswa anayankha kuti, “amayi ndi abale anga ndi amene amamva mawu a allah ndi kumachita zimene mawuwo akunena.” tsiku lina yeahoswa anati kwa ophunzira ake, “tiyeni tiwolokere tsidya lina la nyanja.” ndipo analowa mʼbwato nanyamuka. akuwoloka, iye anagona tulo. namondwe wamkulu anayamba pa nyanja, ndipo bwatolo linayamba kudzaza ndi madzi ndipo anali pa chiopsezo chachikulu. ophunzira anapita ndi kukamudzutsa iye, nati, “ambuye, ambuye, ife tikumira!” anadzuka ndipo anadzudzula mphepo ndi madzi owindukawo. namondwe anasiya, ndipo panali bata. iye anafunsa ophunzira ake kuti, “chikhulupiriro chanu chili kuti?” koma pogwidwa ndi mantha ndi kudabwa anafunsana wina ndi mnzake kuti, “uyu ndi ndani? iye alamulira ngakhale mphepo ndi madzi, ndipo zimumvera iye.” iwo anawolokera ku chigawo cha gerasa chimene chili tsidya lina la nyanja kuchokera ku galileya. yeahoswa ataponda pa mtunda, anakumana ndi munthu wogwidwa ndi ziwanda wochokera mu mzindawo. kwa nthawi yayitali munthuyu sanavale zovala kapena kukhala mʼnyumba, koma amakhala ku manda. iye ataona yeahoswa, anakuwa nagwa pa mapazi ake akufuwula kwambiri kuti, “mukufuna chiyani ndi ine, yeahoswa mwana wa allah wammwambamwamba? ndikupemphani inu, musandizunze ine!” pakuti yeahoswa analamula mzimu woyipawo kuti utuluke mwa munthuyo. kawirikawiri umamugwira iye, ndipo ngakhale anali womangidwa ndi unyolo dzanja ndi mwendo ndi kuti ankamuyangʼanira, koma amadula maunyolo akewo ndipo ziwanda zimamutengera kumalo a yekha. yeahoswa anamufunsa kuti, “dzina lako ndani?” iye anayankha kuti, “legiyo,” chifukwa ziwanda zambiri zinalowa mwa iye. ndipo ziwandazo zimamupempha mobwerezabwereza kuti asazitumize ku dzenje la mdima. gulu lalikulu la nkhumba limadya pamenepo mʼmbali mwa phiri. ziwandazo zinamupempha yeahoswa kuti azilole kuti zikalowe mu nkhumbazo ndipo iye anazilola. ziwanda zija zitatuluka mwa munthuyo, zinakalowa mwa nkhumbazo, ndipo gulu lonselo linathamangira ku mtsetse ndi kukalowa mʼnyanja ndi kumira. oweta nkhumbazo ataona zimene zinachitikazo, anathamanga ndi kukanena izi mu mzinda ndi ku madera a ku midzi. ndipo anthu anapita kukaona zimene zinachitika. atafika kwa yeahoswa, anapeza munthu amene anatulutsidwa ziwanda uja atakhala pa mapazi a yeahoswa, atavala ndipo ali ndi nzeru zake; ndipo iwo anachita mantha. amene anaona izi anawuza anthu mmene munthu wogwidwa ndi ziwandayo anachiritsidwira. kenaka anthu onse a ku chigawo cha gerasa anamupempha yeahoswa kuti achoke kwa iwo, chifukwa anadzazidwa ndi mantha. choncho iye analowa mʼbwato nachoka. munthu amene anatulutsidwa ziwanda uja, anapempha yeahoswa kuti apite nawo, koma yeahoswa anamubweza nati, “bwerera kwanu kafotokoze zimene allah wakuchitira.” ndipo munthuyo anachoka ndi kukanena ku mzinda wonsewo zimene yeahoswa anamuchitira iye. yeahoswa atabwerera, gulu lalikulu la anthu linamulandira, chifukwa onse ankamuyembekezera. nthawi yomweyo munthu wotchedwa yairo, woweruza wa mu sunagoge, anabwera ndi kugwa pa mapazi a yeahoswa, namupempha iye kuti apite ku nyumba kwake, chifukwa mwana wake yekhayo wamkazi, kamtsikana ka zaka khumi ndi ziwiri, kanali pafupi kufa. pamene yeahoswa ankapita gulu la anthu linkamupanikiza. ndipo pomwepo panali mayi wina amene ankataya magazi kwa zaka khumi ndi ziwiri, koma panalibe wina akanamuchiritsa. iye anafika kumbuyo kwake ndi kukhudza mothera mwa chovala chake, ndipo nthawi yomweyo magazi ake analeka kutuluka. yeahoswa anafunsa kuti, “wandikhudza ndani?” onse atakana, petro anati, “anthu akukupanikizani ndi kukukankhani.” koma yeahoswa anati, “wina wandikhudza; ndikudziwa chifukwa mphamvu yachoka mwa ine.” ndipo mayiyo podziwa kuti sanathe kuchoka wosadziwika, anabwera akunjenjemera ndipo anagwa pa mapazi a yeahoswa. pamaso pa anthu onse, anafotokoza chifukwa chimene anamukhudzira iye ndi mmene iye anachiritsidwira nthawi yomweyo. kenaka anati kwa iye, “mwana wamkazi, chikhulupiriro chako chakuchiritsa. pita mu mtendere.” pamene yeahoswa ankayankhulabe, munthu wina anabwera kuchokera ku nyumba ya yairo, woweruza wa ku sunagoge uja. iye anati, “mwana wanu wa mkazi wamwalira, musawavutitsenso aphunzitsiwa.” atamva zimenezi, yeahoswa anati kwa yairo, “usachite mantha, ingokhulupirira basi ndipo adzachiritsidwa.” iye atafika ku nyumba ya yairo, sanalole wina aliyense kulowa kupatula petro, yohane, ndi yaqobo ndi abambo ndi amayi a mwanayo. pa nthawiyi nʼkuti anthu onse akubuma ndi kumulirira iye. yeahoswa anati, “lekani kulira, sanafe koma wagona tulo.” iwo anamuseka podziwa kuti anali atamwalira. koma iye anamugwira dzanja lake ndipo anati, “mwana wanga, dzuka!” mzimu wake unabwerera, ndipo nthawi yomweyo anayimirira. kenaka yeahoswa anawawuza kuti amupatse chakudya. makolo ake anadabwa, koma iye anawalamulira kuti asawuze wina aliyense zimene zinachitikazo.

9

yeahoswa atawayitana khumi ndi awiriwo pamodzi, iye anawapatsa mphamvu ndi ulamuliro wotulutsa ziwanda zonse ndi kuchiritsa matenda. ndipo iye anawatumiza kukalalikira za ufumu wa allah ndi kukachiritsa odwala. iye anawawuza kuti, “musatenge kanthu paulendo. musatenge ndodo, thumba, buledi, ndalama, ndi malaya apadera. nyumba iliyonse imene mulowa, mukhale momwemo kufikira mutachoka mu mzindawo. ngati anthu sakulandirani, sasani fumbi la kumapazi anu pomwe mukuchoka mu mzinda wawo ngati umboni owatsutsa.” ndipo iwo ananyamuka napita, mudzi ndi mudzi, kulalikira uthenga wabwino ndi kuchiritsa anthu paliponse. tsopano herode olamulirayo anamva zonse zimachitikazi. ndipo iye anavutika kwambiri chifukwa ena amati yohane waukitsidwa kwa akufa, ena amati eliya waonekera, ndipo ena anatinso mmodzi wa aneneri akalekale waukanso. koma herode anati, “ine ndinamudula mutu yohane. nanga uyu ndani amene ndikumva zinthu zotere za iye?” ndipo iye anayesetsa kuti amuone iye. atumwi atabwerera, anamuwuza yeahoswa zimene anachita. kenaka iye anawatenga napita kwa okha ku mudzi wa betisaida. koma gulu la anthu linadziwa ndipo anamutsatira. iye anawalandira ndi kuyankhula nawo za ufumu wa allah, ndi kuchiritsa amene amafuna machiritso. chakumadzulo dzuwa litapita, khumi ndi awiriwo anabwera kwa iye ndipo anati, “uzani gulu la anthuli lichoke kuti apite ku midzi yotizungulira ndi madera a ku mudzi kuti akapeze chakudya ndi pogona, chifukwa kuno ndi kuthengo.” iye anayankha kuti, “apatseni chakudya kuti adye.” iwo anayankha kuti, “ife tili ndi malofu a buledi asanu okha ndi nsomba ziwiri, pokhapokha titapita kukagula chakudya cha gulu la anthu onsewa.” (pamenepo panali amuna pafupifupi 5,000). koma iye anati kwa ophunzira ake, “akhazikeni pansi mʼmagulu a anthu pafupifupi makumi asanu.” ophunzira ake anachita zomwezo ndipo aliyense anakhala pansi. atatenga malofu a buledi asanu ndi nsomba ziwiri zija anayangʼana kumwamba, nayamika ndipo anazigawa. kenaka anazipereka kwa ophunzira ake kuti azipereke kwa anthu. onse anadya nakhuta, ndipo ophunzira ake anatolera madengu khumi ndi awiri odzaza ndi nyenyeswa zomwe zinatsala. nthawi ina pamene yeahoswa amapemphera malo a yekha ali ndi ophunzira ake, iye anawafunsa kuti, “kodi anthu amati ine ndine yani?” iwo anayankha kuti, “ena amati yohane mʼbatizi; ena amati eliya; ndipo enanso amati mmodzi wa aneneri akalekale waukanso.” iye anafunsa kuti, “koma nanga inu mumati ine ndine yani?” petro anayankha kuti, “mpulumutsi wolonjezedwa uja wa allah.” yeahoswa anawachenjeza kwambiri kuti asawuze wina aliyense za izi. ndipo iye anati, “mwana wa munthu ayenera kuzunzika kwambiri ndi kukanidwa ndi akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo, iye ayenera kuphedwa ndipo tsiku lachitatu adzauka kwa akufa.” ndipo iye anawuza onse kuti, “ngati wina aliyense akufuna kutsata ine, ayenera kudzikana yekha ndi kusenza mtanda wake tsiku ndi tsiku nʼkumanditsata ine. popeza aliyense amene akufuna kupulumutsa moyo wake adzawutaya, koma aliyense amene adzataya moyo wake chifukwa cha ine adzawupulumutsa. kodi chabwino ndi chiti kwa munthu, kupata zonse zapansi pano, koma ndi kutaya moyo wake kapena kudziwononga iye mwini? ngati wina aliyense achita nane manyazi ndi ndiponso mawu anga, mwana wa munthu adzachita naye manyazi pamene adzabwera mu ulemerero wake ndi mu ulemerero wa atate ndi angelo oyera. zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti ena mwa inu amene mwayima pano simudzalawa imfa musanaone ufumu wa allah.” patatha pafupifupi masiku asanu ndi atatu yeahoswa atanena izi, iye anatenga petro, yohane ndi yaqobo ndi kukwera ku phiri kukapemphera. pamene iye ankapemphera, maonekedwe a nkhope yake, ndi zovala zake zinawala monyezimira kwambiri. anthu awiri, mose ndi eliya, anaonekera mu ulemerero opambana akuyankhulana ndi yeahoswa. iwo amayankhulana za kuchoka kwake, kumene iye anali pafupi kukakwaniritsa ku yerusalemu. petro ndi anzake anali ndi tulo tambiri, koma atadzuka, iwo anaona ulemerero wake ndi anthu awiri atayima pamodzi ndi iye. pamene anthuwo ankamusiya yeahoswa, petro anati kwa iye, “ambuye, ndi chabwino kwa ife kuti tikhale pano. tiloleni kuti timange misasa itatu, umodzi wanu, umodzi wa mose ndi umodzi wa eliya.” (iye sanadziwe chimene amayankhula). pamene iye ankayankhula, mtambo unaonekera ndi kuwaphimba iwo, ndipo anachita mantha pamene mtambowo unawakuta. mawu anachokera mu mtambomo nati, “uyu ndi mwana wanga amene ndamusankha; mumvereni iye.” atamveka mawuwa, anaona kuti yeahoswa anali yekha. ophunzirawo anazisunga izi mwa iwo okha ndipo sanawuze wina aliyense pa nthawiyi za zomwe iwo anaziona. mmawa mwake, akutsika ku phiri, anthu ambiri anakumana naye. munthu wina mʼgulu la anthulo anayitana kuti, “aphunzitsi, ndikupemphani kuti muone mwana wangayu, pakuti ndi mmodzi yekhayu. chiwanda chikamugwira amafuwula mwadzidzidzi; chimamugwedeza kolimba mpaka kutuluka thovu kukamwa. sichimusiya ndipo chikumuwononga. ine ndinapempha ophunzira anu kuti achitulutse, koma alephera.” yeahoswa anayankha kuti, “haa! anthu osakhulupirira ndi mʼbado wokhota. kodi ine ndidzakhala nanu nthawi yayitali yotani ndi kukupirirani? bweretsa mwana wako kuno.” ngakhale pamene mnyamata amabwera kwa yeahoswa, chiwandacho chinamugwetsa pansi ndi kumugwedeza. koma yeahoswa anadzudzula mzimu woyipawo nachiritsa mwa mnyamatayo ndi kumuperekanso kwa abambo ake. ndipo iwo onse anadabwa ndi ukulu wa allah. aliyense akudabwa ndi zimene yeahoswa anachita, iyeyo anati kwa ophunzira ake, “tamvetsetsani zimene ndikufuna kukuwuzani: mwana wa munthu akupita kukaperekedwa mʼmanja mwa anthu.” koma iwo sanazindikire zimene amatanthauza. izi zinawadabwitsa kotero sanathe kuzimvetsa ndipo anaopa kumufunsa. mkangano unayambika pakati pa ophunzira wa kuti wamkulu koposa akanakhala ndani mwa iwo. yeahoswa podziwa maganizo awo, anatenga kamwana nakayimika pambali pake. ndipo iye anawawuza kuti, “aliyense wolandira bwino kamwana aka mʼdzina langa, ndiye kuti akulandiranso bwino ine; ndipo aliyense wolandira bwino ine, ndiye kuti akulandiranso bwino amene anandituma ine. pakuti amene ndi wamngʼono pakati panu, ndiye amene ali wamkulu koposa.” yohane anati, “ambuye, ife tinaona munthu akutulutsa ziwanda mʼdzina lanu ndipo tinayesa kumuletsa, chifukwa iyeyo si mmodzi wa ife.” yeahoswa anati, “wosamuletsa, pakuti amene satsutsana nanu ali mbali yanu.” nthawi itayandikira yoti iye atengedwe kupita kumwamba, yeahoswa anatsimikiza zopita ku yerusalemu, ndipo anatuma nthumwi kuti zitsogole. iwo anapita mʼmudzi wa asamariya kuti akonzekere kumulandira, koma anthu kumeneko sanamulandire chifukwa iye ankapita ku yerusalemu. ophunzira awa, yohane ndi yaqobo ataona zimenezi, anafunsa kuti, “ambuye, kodi mukufuna ife tiyitane moto kuchokera kumwamba kuti uwawononge?” koma yeahoswa anatembenuka ndi kuwadzudzula, ndipo iwo anapita ku mudzi wina. pamene iwo ankayenda mu msewu, munthu wina anati kwa iye, “inu ndikutsatirani kulikonse kumene mudzapita.” yeahoswa anayankha kuti, “nkhandwe zili ndi mapanga ake, mbalame zili ndi zisa zake, koma mwana wa munthu alibe malo wogonekapo mutu wake.” iye anati kwa wina, “nditsate ine.” koma munthuyo anayankha kuti, “ambuye, choyamba loleni ndipite kuti ndikayike maliro a abambo anga.” yeahoswa anati kwa iye, “aleke akufa ayikane akufa okhaokha, koma iwe pita ukalalikire ufumu wa allah.” koma winanso anati, “ine ndidzakutsatani ambuye; koma choyamba ndiloleni ndibwerere kuti ndikatsanzikane nalo banja langa.” yeahoswa anayankha kuti, “munthu amene akulima ndi khasu lokokedwa nʼkumayangʼana mʼmbuyo, si woyenera kugwira ntchito mu ufumu wa allah.”

10

zitatha izi ambuye anasankha enanso 72 ndi kuwatumiza awiriawiri patsogolo pake ku mzinda uliwonse ndi kumalo kumene iye anatsala pangʼono kupitako. iye anawawuza kuti, “zokolola ndi zambiri, koma ogwira ntchito ndi ochepa. pemphani ambuye wa zokolola, kuti atumize antchito ku munda wake wa zokolola. pitani! ine ndikukutumizani ngati nkhosa pakati pa mimbulu. musatenge chikwama kapena thumba kapena nsapato; ndipo musalonjere wina aliyense pa njira. “mukamalowa mʼnyumba, poyamba nenani kuti, ‘mtendere pa nyumba ino.’ ngati mʼnyumbamo muli munthu wofuna mtendere, mtendere wanuwo udzakhala pa iyeyo; ngati mulibemo, mtendere wanuwo udzabwerera kwa inu. khalani mʼnyumba yomweyo, idyani ndi kumwa chilichonse chimene akupatsani, pakuti wantchito ayenera kulandira malipiro ake. musachoke kumene mwafikirako ndi kupita ku nyumba zina. “mukamalowa mʼmudzi, ndi kulandiridwa, idyani chilichonse akukonzerani. chiritsani odwala amene ali kumeneko ndipo muwawuze kuti, ‘ufumu wa allah wayandikira.’ koma mukalowa mʼmudzi ndipo osalandiridwa bwino, kapiteni ku misewu mʼmudzimo nʼkukanena kuti, ‘tikukusansirani ngakhale fumbi la mʼmudzi wanuwu limene lamamatira ku mapazi athuwa. komabe dziwani izi: ufumu wa allah wayandikira.’ ine ndikuwuzani kuti adzachita chifundo polanga sodomu pa tsikulo kusiyana ndi mudziwo. “ndiwe watsoka, iwe korazini! ndiwe watsoka, iwe betisaida! kukanakhala kuti zodabwitsa zimene zinachitika mwa inu zinachitika ku turo ndi sidoni, iwo akanatembenuka mtima kale lomwe, atavala ziguduli ndi kudzola phulusa. koma adzachita chifundo polanga turo ndi sidoni kusiyana ndi inu. kodi iwe kaperenawo, adzakukweza mpaka kumwamba? ayi, adzakutsitsa mpaka ku malo a anthu akufa. “womvera inu, akumvera ine; wokana inu, akukana ine. ndipo wokana ine; akukana iye amene anandituma ine.” anthu 72 aja anabwerera ndi chimwemwe ndipo anati, “ambuye, ngakhale ziwanda zinatigonjera ife mʼdzina lanu.” iye anayankha kuti, “ndinaona satana akugwa kuchokera kumwamba ngati mphenzi. ine ndakupatsani ulamuliro woponda njoka ndi zinkhanira, ndi kugonjetsa mphamvu zonse za mdani; palibe chimene chidzakupwetekani. komabe musakondwere chifukwa mizimu yoyipa inakugonjerani, koma kondwerani chifukwa mayina anu analembedwa kumwamba.” nthawi imeneyo mzimu woyera anadzaza yeahoswa ndi chimwemwe ndipo anati, “ine ndikulemekeza inu, atate ambuye a kumwamba ndi dziko lapansi, chifukwa mwawabisira anthu anzeru ndi ophunzira zinthu izi ndipo mwaziwulula kwa ana aangʼono. inde, atate, pakuti munachita zimenezi mwachifuniro chanu. “atate anga anapereka zinthu zonse mʼmanja mwanga. palibe amene amadziwa mwana kupatula atate yekha, ndipo palibe amene amadziwa atate kupatula mwana yekha, ndiponso amene mwanayo akufuna kumuwululira.” kenaka anatembenukira kwa ophunzira ake nawawuza iwo okha kuti, “ndi odala maso amene akuona zimene mukuonazi. pakuti kunena zoona aneneri ambiri ndi mafumu anafunitsitsa kuona zimene mukuonazi koma sanazione, ndi kumva zimene mukumvazi koma sanazimve.” nthawi ina katswiri wa malamulo anayimirira kuti ayese yeahoswa. iye anati, “aphunzitsi, ndichite chiyani kuti ndikhale ndi moyo wosatha?” yeahoswa anayankha kuti, “mwalembedwa chiyani mʼmalamulo, ndipo iwe umawerenga zotani?” iye anayankha kuti, “uzikonda mavawelomakonsonanti-yeahoh allah wako ndi mtima wako wonse, ndi moyo wako wonse, ndi mphamvu zako zonse ndi nzeru zako zonse, ndi kukonda mnansi wako monga iwe mwini.” yeahoswa anayankha kuti, “iwe wayankha bwino, chita zimenezi ndipo udzakhala ndi moyo.” koma iye anafuna kudzilungamitsa yekha, ndipo anamufunsanso yeahoswa kuti, “kodi mnansi wanga ndani?” yeahoswa pomuyankha anati, “munthu wina ankatsikira ku yeriko kuchokera ku yerusalemu. pa njira anavulazidwa ndi achifwamba. anamuvula zovala zake, namumenya ndi kuthawa, namusiya ali pafupi kufa. wansembe ankapita pa njira yomweyo, ndipo ataona munthuyo, analambalala. chimodzimodzinso, mlevi wina pamene anafika pa malopo ndi kumuona, analambalalanso. koma msamariya wina, ali pa ulendo wake, anafika pamene panali munthuyo; ndipo atamuona, anamva naye chisoni. anapita panali munthu wovulalayo, nathira mafuta ndi vinyo pa zilonda zake, nʼkuzimanga. kenaka anamukweza pa bulu wake, napita naye ku nyumba ya alendo, namusamalira. mmawa mwake anatenga ndalama ziwiri zasiliva nazipereka kwa woyangʼanira nyumbayo, nati, ‘musamalireni munthuyu, ndipo pobwera ndidzakubwezerani zonse zimene mugwiritse ntchito.’ “kodi ukuganiza ndi ndani mwa atatuwa, amene anali mnansi wa munthu amene anavulazidwa ndi achifwambawo?” katswiri wa malamulo uja anayankha kuti, “amene anamuchitira chifundo.” yeahoswa anamuwuza kuti, “pita, uzikachita chimodzimodzi.” yeahoswa ndi ophunzira ake akuyenda, anafika pa mudzi kumene mayi wotchedwa marita anamulandira iye mʼnyumba mwake. mayiyu anali ndi mchemwali wake wotchedwa miriamu, amene anakhala pa mapazi a yeahoswa kumverera zimene iye ankanena. koma marita anatanganidwa ndi zokonzekera zonse zimene zimayenera kuchitika. iye anabwera kwa yeahoswa namufunsa kuti, “ambuye, kodi simusamala kuti mchemwali wanga wandisiya kuti ndichite ntchito yonse ndekha? muwuzeni andithandize!” ambuye anati, “marita, marita, ukudandaula ndi kuvutika ndi zinthu zambiri, koma chofunika nʼchimodzi chokha. miriamu wasankha chinthu chabwino, ndipo palibe angamulande chimenechi.”

11

tsiku lina yeahoswa amapemphera pamalo ena. atamaliza, mmodzi wa ophunzira ake anati kwa iye, “ambuye tiphunzitseni kupemphera, monga momwe yohane anaphunzitsira ophunzira ake.” yeahoswa anawawuza kuti, “pamene mukupemphera muzinena kuti: “ ‘atate, dzina lanu lilemekezedwe, ufumu wanu ubwere. mutipatse chakudya chathu chalero, mutikhululukire machimo athu, monga ifenso timakhululukira aliyense amene watilakwira. ndipo musalole kuti tigwe mʼmayesero.’ ” kenaka anawawuza kuti, “tiyerekeze: mmodzi mwa inu atakhala ndi bwenzi lake, ndipo iye nʼkupita ku nyumba yake pakati pa usiku, nakanena kuti, ‘mnzanga, bwereke malofu atatu abuledi, chifukwa ndalandira bwenzi langa amene ali pa ulendo ndipo ine ndilibe choti ndimupatse.’ “ndipo yerekezani kuti amene ali mʼnyumbamo ndi kuyankha kuti, ‘usandivutitse ine, ndatseka kale chitseko, ndipo ine ndi ana anga tagona. ine sindingadzukenso kuti ndidzakupatse.’ ine ndikukuwuzani kuti adzadzuka ndi kumupatsa bulediyo, osati chifukwa ndi bwenzi lake, koma chifukwa cha liwuma la munthu wopemphayo, ndipo kudzamupatsa zonse zimene akuzifuna. “choncho ine ndikunena kwa inu kuti: pemphani ndipo adzakupatsani. funafunani ndipo mudzapeza. gogodani ndipo adzakutsekulirani. pakuti aliyense amene amapempha amalandira. munthu amene amafunafuna amapeza. iye amene amagogoda amamutsekulira. “ndani mwa inu abambo, kodi mwana wanu atapempha nsomba, mʼmalo mwake mungamupatse njoka? kapena atapempha dzira, kodi mungamupatse chinkhanira? tsono ngati inu, anthu oyipa, mumadziwa kupereka mphatso zabwino kwa ana anu, koposa kotani atate anu akumwamba, angalephere bwanji kupereka mzimu woyera kwa amene awapempha!” yeahoswa amatulutsa chiwanda chimene chinali chosayankhula. chiwandacho chitatuluka, munthu wosayankhulayo anayankhula, ndipo gulu la anthu linadabwa. koma ena mwa iwo anati, “iye akutulutsa ziwanda ndi mphamvu ya belezebabu mfumu ya ziwanda.” ena anamuyesa pomufunsa chizindikiro chochokera kumwamba. yeahoswa anadziwa maganizo awo ndipo anawawuza kuti, “ufumu uliwonse wogawikana udzawonongeka, ndipo nyumba yogawikana idzapasuka. ngati satana adziwukira yekha, ufumu wake ungalimbe bwanji? ine ndikunena izi chifukwa inu mukuti ine ndimatulutsa ziwanda ndi mphamvu ya belezebabu. tsopano ngati ine ndimatulutsa ziwanda ndi mphamvu ya belezebabu, nanga ophunzira anu amazitulutsa ndi mphamvu ya ndani? choncho, iwowo ndiye adzakhala oweruza anu. koma ngati ndimatulutsa ziwanda ndi mphamvu ya allah, ndiye kuti ufumu wa allah wafika pakati panu. “munthu wamphamvu, amene ali ndi zida, akamalondera nyumba yake, katundu wake amatetezedwa. koma pakabwera wina wamphamvu zoposa namugonjetsa, amalanda zida zimene munthuyo amazidalirazo ndi kugawa katundu wake. “munthu amene sali mbali yanga ndi wotsutsana nane. ndipo wosandithandiza kusonkhanitsa, ameneyo ndi womwaza. “mzimu woyipa ukatuluka mwa munthu, umakayendayenda ku malo owuma, kufunafuna malo opumulirako ndipo suwapeza. kenaka umati, ‘ndibwerera ku nyumba kwanga kumene ndachokera.’ ukafika umapeza mʼnyumba mosesedwa bwino ndi mokonza. pamenepo umakatenga mizimu ina isanu ndi iwiri yoyipa kwambiri kuposa iwowo ndipo imakalowa ndi kukhala mʼmenemo. ndipo makhalidwe otsiriza a munthuyo amakhala oyipa kuposa oyamba aja.” pamene yeahoswa ankanena zonsezi, mayi wina mʼgulu la anthuwo anafuwula nati, “ndi wodala amayi amene anakubalani ndi kukulerani!” koma yeahoswa anayankha kuti, “odala ndi amene amamva mawu a allah ndi kuwasunga.” pamene gulu la anthu limachuluka, yeahoswa anati, “uno ndi mʼbado oyipa. umafuna kuona chizindikiro chodabwitsa. koma sadzachiona kupatula chizindikiro chija cha yona. monga yona uja anali chizindikiro kwa anthu ku ninive, momwemonso mwana wa munthu adzakhala chizindikiro kwa anthu a mʼbado uno. mfumu yayikazi yakummwera idzayimirira tsiku lachiweruzo pamodzi ndi anthu a mʼbado uno ndipo idzawatsutsa, chifukwa iyo inachokera kumapeto a dziko lapansi kudzamva nzeru za solomoni. ndipo tsopano pano pali wina woposa solomoni. anthu a ku ninive adzayimirira tsiku lachiweruzo pamodzi ndi mʼbado uno ndipo adzawutsutsa, pakuti anatembenuka mtima ndi ulaliki wa yona. ndipo tsopano pano pali wina woposa yona. “palibe amene amayatsa nyale ndi kuyiika pa malo poti sionekera, kapena pansi pa mtsuko. mʼmalo mwake amayika pa choyikapo chake, kuti iwo amene akulowamo aone kuwunika. diso lanu ndi nyale ya thupi lanu. pamene maso anu ali bwino, thupi lanu lonse limadzaza ndi kuwunika. koma ngati ali oyipa, thupi lanunso ndi lodzaza ndi mdima. onetsetsani tsono, kuti kuwunika kuli mwa inu si mdima. choncho, ngati thupi lanu lonse ndi lodzaza ndi kuwunika, ndiye kuti palibe dera lina lili mdima, lonselo lidzakhala kuwunika, monga momwe kuwunika kwa nyale kumakuwalirani.” yeahoswa atamaliza kuyankhula, mfarisi wina anamuyitana kuti akadye naye. tsono yeahoswa analowa mʼnyumba ndi kukhala podyera. mfarisiyo anadabwa atazindikira kuti yeahoswa anayamba kudya wosatsata mwambo wawo wakasambidwe ka mʼmanja. kenaka ambuye anamuwuza kuti, “inu afarisi mumatsuka kunja kwa chikho ndi mbale, koma mʼkati mwanu ndi modzaza ndi kudzikonda ndi zoyipa. anthu opusa inu! kodi amene anapanga zamʼkati sanapangenso zakunja? koma popereka kwa osauka, perekani chimene chili mʼkati ndipo chilichonse chidzakhala choyera. “tsoka kwa inu afarisi, chifukwa mumapereka kwa allah chakhumi cha timbewu tonunkhira, ndi timbewu tokometsera chakudya ndi mbewu zina zonse za mʼmunda, koma mumakana chilungamo ndi chikondi cha allah. mumayenera kuchita zomalizirazi osalekanso kuchita zoyambazi. “tsoka kwa inu afarisi, chifukwa mumakonda mipando yofunika kwambiri mʼmasunagoge ndi malonje mʼmalo a pa msika. “tsoka kwa inu afarisi, chifukwa muli ngati manda osawaka, amene anthu amangoyendapo, osawadziwa.” mmodzi mwa akatswiri a malamulo anamuyankha iye nati, “aphunzitsi, pamene mukunena zinthu izi, mukutinyoza ifenso?” yeahoswa anayankha kuti, “tsoka kwa inunso akatswiri a malamulo chifukwa mumawalemetsa anthu ndi mtolo umene iwo sangathe kunyamula, ndipo inu eni ake simutenga chala chanu kuti muwathandize. “tsoka kwa inu, chifukwa mumawaka manda a aneneri, komatu ndi makolo anu amene anawapha. tsono potero mumachitira umboni za zimene makolo anu anachita. anapha aneneri, ndipo inu mumawaka manda awo. chifukwa cha ichi, allah mu nzeru zake anati, ‘ine ndidzawatumizira aneneri ndi atumwi, ena mwa iwo adzawapha ndipo ena adzawazunza.’ choncho mʼbado uwu udzasenza magazi a aneneri onse amene anakhetsedwa kuyambira pachiyambi cha dziko, kuyambira magazi a abele kufikira magazi a zekariyeah amene anaphedwa pakati pa guwa lansembe ndi malo opatulika. inde, ine ndikuwuzani inu, mʼbado uno udzasenza zonsezi. “tsoka kwa inu akatswiri a malamulo, chifukwa mwachotsa kiyi wachidziwitso inu eni akenu musanalowemo, ndipo mwatsekerezanso iwo amene amalowa.” pamene yeahoswa anachokamo, afarisi ndi aphunzitsi a malamulo anayamba kumamutsutsa koopsa ndi kumupanikiza ndi mafunso, pofuna kumukola muchina chilichonse chimene iye angayankhule.

12

nthawi yomweyo, anthu miyandamiyanda atasonkhana, ndi kumapondanapondana, yeahoswa anayamba kuyankhula poyamba kwa ophunzira ake, nati, “chenjereni ndi yisiti wa afarisi, amene ndi chinyengo. palibe chinthu chophimbika chimene sichidzawululika, kapena chobisika chimene sichidzadziwika. chimene mwanena mu mdima chidzamveka dzuwa likuwala, ndipo zimene mwanongʼona mʼkhutu mʼchipinda chamʼkati, zidzayankhulidwa pa denga la nyumba. “ine ndikuwuzani, abwenzi anga, musachite mantha ndi amene amapha thupi chifukwa akatero sangachitenso kanthu. koma ine ndidzakuonetsani amene muyenera kumuopa: wopani iye, amene pambuyo pakupha thupi, ali ndi mphamvu yakukuponyani ku gehena. inde, ine ndikuwuzani, muopeni iye. kodi atimba asanu samagulidwa ndi ndalama ziwiri? ngakhale zili chomwecho palibe imodzi ya izo imene imayiwalika ndi allah. ndithudi, tsitsi lonse la mʼmutu mwanu ndi lowerengedwa. musachite mantha; inu ndi oposa kwambiri mpheta zambiri. “ine ndikukuwuza kuti, aliyense amene avomereza ine pamaso pa anthu, mwana wa munthu adzamuvomerezanso pamaso pa angelo a allah. koma iye amene andikana ine pamaso pa anthu adzakanidwanso pamaso pa angelo a allah. ndipo aliyense amene ayankhulira mwana wa munthu mawu oyipa adzakhululukidwa, koma iye wochitira mwano mzimu woyera sadzakhululukidwa. “akadzakutengerani ku masunagoge pamaso pa oweruza ndi a maulamuliro, musadere nkhawa mmene mudzadzitchinjirizire nokha kapena chimene mudzayankhule, pakuti mzimu woyera nthawi imeneyo adzakuphunzitsani zoyenera kunena.” munthu wina mʼgulu la anthu anati kwa iye, “aphunzitsi, muwuzeni mʼbale wanga andigawireko chuma chamasiye.” yeahoswa anayankha kuti, “munthu iwe, ndani anandiyika ine kukhala woweruza kapena wogawa chuma pakati panu?” kenaka iye anawawuza kuti, “chenjerani! khalani tcheru ndi makhalidwe onse adyera; moyo wa munthu sukhala chifukwa cha kuchuluka kwa zimene ali nazo.” ndipo iye anawawuza fanizo ili, “munda wa munthu wina wachuma unabereka kwambiri. iye anaganiza kuti, ‘ndichite chiyani? ndilibe malo osungiramo mbewu zanga.’ “ndipo iye anati, ichi ndi chimene ndidzachite: ndidzaphwasula nkhokwe zanga zonse ndi kumanga zokulirapo, ndipo ndidzasungira mʼmenemo mbewu ndi katundu. ndipo ndidzawuza moyo wanga kuti, ‘uli nazo zinthu zabwino zambiri zimene zikhalepo zaka zambiri, usapupulume; idya, imwa ndi kukondwera.’ ” “koma allah anati kwa iye, ‘iwe wopusa! usiku womwe uno moyo wako udzachotsedwa kwa iwe, ndipo ndi ndani amene adzatenge zimene iwe wadzikonzera?’ “umu ndi mmene zidzakhalire ndi aliyense amene amadziwunjikira chuma, koma si wachuma pamaso pa allah.” kenaka yeahoswa anati kwa ophunzira ake, “choncho ine ndikuwuzani kuti musadere nkhawa za moyo wanu, zimene mudzadya; kapena za thupi lanu, zimene mudzavala. moyo uposa chakudya, ndi thupi liposa chovala. taonani makwangwala: iwo safesa kapena kukolola, alibe nyumba zosungamo zinthu kapena nkhokwe; komabe, allah amawadyetsa. koposa kotani inu amene ndi ofunikira kuposa mbalame. ndi ndani wa inu akhoza kuwonjeza ora pa moyo wake chifukwa cha kudandaula? popeza simungathe kuchita kanthu kakangʼono aka, nʼchifukwa chiyani mumadandaula ndi zinazi? “taonani mmene maluwa amakulira. iwo sagwira ntchito kapena kusoka zovala. koma ine ndikuwuzani kuti, ngakhale solomoni muulemelero wake wonse sanavalepo ngati limodzi la awa. ngati umu ndi mmene allah amavekera udzu wakuthengo, umene lero ulipo ndipo mawa uponyedwa pa moto, nanga iye adzakuvekani inu motani. haa! inu achikhulupiriro chochepa! ndipo musayike mtima wanu pa zimene mudzadye kapena kumwa; musade nazo nkhawa. pakuti anthu akunja amathamanga kufunafuna zinthu zotere, ndipo atate amadziwa kuti mumazifuna zimenezi. koma funafunani ufumu wake, ndipo mudzapatsidwa zonsezi. “musachite mantha, inu kagulu kankhosa, pakuti zinakondweretsa atate anu kuti akupatseni ufumu. gulitsani zonse zimene muli nazo, ndipo ndalama zake mupereke kwa osauka. dzipezereni zikwama zandalama zimene sizidzatha, ndi kudzikundikira chuma chomwe sichidzatha kumwamba, kumene mbala sizingafikeko, ndipo dzimbiri silingawononge. popeza kumene kuli chuma chanu, mtima wanunso udzakhala komweko.” “khalani okonzekeratu ndipo nyale zanu ziziyaka, ngati anthu oyembekezera kubwera kwa mbuye wawo kuchokera kuphwando la ukwati, kuti pamene afika ndi kugogoda akhoza nthawi yomweyo kumutsekulira chitseko. zidzakhala bwino kwa antchitowo amene mbuye wawo pobwera adzawapeze akudikira. zoonadi, ine ndikuwuzani kuti adzakonzekera kuwatumikira, adzakhala nawo pa tebulo ndipo adzabwera ndi kuwatumikira. zidzakhala bwino kwa antchitowo amene mbuye wawo adzawapeze ali okonzeka, ngakhale iye atabwera pa ora lachiwiri kapena lachitatu usiku. koma zindikirani izi: ngati mwini nyumba akanadziwa ora limene mbala ibwera, sakanalola kuti nyumba yake ithyoledwe. inunso muyenera kukhala okonzeka, chifukwa mwana wa munthu adzabwera pa ora limene simukumuyembekezera iye.” petro anafunsa kuti, “kodi mukunena fanizoli kwa ife, kapena kwa aliyense?” ambuye anayankha kuti, “kodi tsono woyangʼanira wokhulupirika ndi wanzeru ndani? kodi ndi amene mbuye wake wamuyika kukhala oyangʼanira antchito ake kuti aziwapatsa ndalama yachakudya pa nthawi yake yoyenera? zidzamukhalira bwino wantchito amene mbuye wake adzamupeza akuchita zimene pamene iye abwera. zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti adzamuyika kukhala woyangʼanira katundu wake yense. koma tiyerekeze kuti wantchitoyo aziganiza mu mtima mwake kuti, ‘bwana wanga akuchedwa kwambiri kubwera,’ ndipo kenaka ndi kuyamba kumenya antchito aamuna ndi aakazi ndi kudya, kumwa ndi kuledzera. mbuye wake adzabwera tsiku limene iye sakumuyembekezera ndi ora limene iye sakudziwa. iye adzamulanga ndi kumusiya kumalo kumene kuli osakhulupirira. “wantchito amene amadziwa chifuniro cha mbuye wake koma wosakonzeka kapena wosachita chimene mbuye wake akufuna adzakwapulidwa zikwapu zambiri. koma wantchito amene sadziwa koma nʼkuchita zinthu zoyenera chilango, adzakwapulidwa zikwapu zochepa. aliyense amene anapatsidwa zambiri, adzayenera kubwezanso zambiri; ndipo amene anamusungitsa zambiri, adzamulamula kuti abweze zambirinso.” “ine ndabwera kudzayatsa moto pa dziko lapansi, ndipo ndikanakonda ukanayaka kale. koma ine ndiyenera kubatizidwa, ndipo ndikusautsika mu mtima mpaka utachitika! kodi mukuganiza kuti ine ndinabwera kudzabweretsa mtendere pa dziko lapansi? ayi, ine ndikukuwuzani kuti, ndinabweretsa kugawikana. kuyambira tsopano mpaka mʼtsogolo mʼbanja limodzi mudzakhala anthu asanu ndipo adzawukirana wina ndi mnzake, atatu kuwukira awiri, ndipo awiri kuwukira atatu. anthu adzawukirana. abambo kudzawukira mwana wawo wamwamuna, mwana wawoyo adzawukira abambo ake. amayi adzawukira mwana wawo wamkazi, mwana wawoyo adzawukira amayi ake. amayi adzawukira mpongozi wawo wamkazi, mpongoziyo adzawukira amayiwo.” iye anati kwa gulu la anthu, “pamene mukuona mtambo ukukwera kummawa, nthawi yomweyo inu mumati, ‘kugwa mvula,’ ndipo imagwadi. ndipo pamene mphepo yakummwera ikuwomba, inu mumati ‘kutentha’ ndipo kumaterodi. achiphamaso inu! inu mumadziwa kutanthauzira maonekedwe a dziko lapansi ndi thambo. zikutheka bwanji kuti simukudziwa kumasulira kwa nthawi ino? “bwanji simukuzindikira nokha zoyenera kuchita? pamene mukupita kwa woweruza ndi amene munalakwirana naye, yesetsani kwambiri kuti muyanjane naye mʼnjiramo, chifukwa mukapanda kutero akhoza kukutengerani ku bwalo la milandu ndipo woweruzayo adzakuperekani kwa woyangʼanira ndende, ndipo woyangʼanira ndendeyo adzakuponyani mʼndende. ine ndikuwuzani kuti, simudzatulukamo mpaka mutalipira ndalama zonse.”

13

nthawi yomweyo panali ena amene analipo omwe amamuwuza yeahoswa za agalileya amene magazi awo pilato anawasakaniza ndi nsembe zawo. yeahoswa anayankha kuti, “kodi mukuganiza kuti agalileya amenewa anali ochimwa kwambiri kuposa agalileya ena onse chifukwa anavutika mʼnjira iyi? ine ndikuti, ayi! koma ngati inu simutembenuka mtima, inunso mudzawonongeka nonse. kapena anthu 18 aja amene anafa nsanja ya siloamu itawagwera, kodi mukuganiza kuti iwo aja anali ochimwa kwambiri kuposa onse amene amakhala mu yerusalemu? ine ndikuti, ayi! koma ngati inu simutembenuka mtima, inunso mudzawonongeka nonse.” kenaka iye anawawuza fanizo kuti, “munthu wina anali ndi mtengo wamkuyu, umene anadzala mʼmunda wamphesa, ndipo iye anapita kukayangʼana zipatso, koma sanazipeze. tsono kwa munthu amene amasamalira munda wamphesawo anati, ‘kwa zaka zitatu tsopano ndakhala ndikubwera kudzafuna chipatso pa mtengo uwu ndipo sindinachipeze. udule! nʼchifukwa chiyani ukuwononga nthaka?’ “munthuyo anayankha kuti, ‘bwana, tawusiyani kwa chaka chimodzi chokha ndipo ine ndikumba ngalande mozungulira ndi kuthira manyowa. ngati udzabale zipatso chaka chamawa, zili bwino! koma ngati sudzabala, pamenepo mudzawudule.’ ” pa sabata yeahoswa ankaphunzitsa mʼsunagoge ina, ndipo momwemo munali mayi amene anali ndi mzimu woyipa umene unamudwalitsa zaka 18. iye anali wokhota msana ndipo samatha kuweramuka ndi pangʼono pomwe. yeahoswa atamuona anamuyitana kutsogolo ndipo anati kwa iye, “amayi, mwamasulidwa ku mavuto.” kenaka anasanjika manja ake pa iye, ndipo nthawi yomweyo anawongoka nayamika allah. chifukwa cha kuyipidwa kuti yeahoswa anachiritsa pa sabata, wolamulira sunagoge anati kwa anthu, “pali masiku asanu ndi limodzi ogwira ntchito. choncho bwerani kuti mudzachiritsidwe masiku amenewo osati pa sabata.” ambuye anamuyankha kuti, “iwe wachiphamaso! kodi nonsenu simumasula pa sabata ngʼombe zanu kapena bulu kumuchotsa mʼkhola ndi kupita naye kukamupatsa madzi? nanga mayiyu, amene ndi mwana wa abrahamu, ndipo anamangidwa ndi satana zaka 18, kodi siwoyenera kuti amasulidwe msinga imeneyi pa tsiku la sabata?” atanena izi, onse omutsutsa anachititsidwa manyazi, koma anthu anakondwera ndi zodabwitsa zonse zimene iye anazichita. kenaka yeahoswa anafunsa kuti, “kodi ufumu wa allah uli ngati chiyani? kodi ine ndingawufanizire ndi chiyani? uli ngati mbewu ya mpiru, imene munthu anatenga ndi kudzala mʼmunda mwake. inakula, nʼkukhala mtengo, ndipo mbalame zamlengalenga zinakhala mʼnthambi zake.” iye anafunsanso kuti, “kodi ufumu wa allah ndingawufanizire ndi chiyani? uli ngati yisiti amene mayi anatenga ndi kusakaniza ndi ufa wambiri mpaka anafufumitsa ufawo.” ndipo yeahoswa anayendayenda mʼmizinda ndi mʼmidzi, kumaphunzitsa pamene iye ankapita ku yerusalemu. wina anamufunsa iye kuti, “ambuye, kodi ndi anthu ochepa okha amene adzapulumutsidwe?” iye anawawuza kuti, “yesetsani kulowa pa khomo lopapatiza, chifukwa ndikukuwuzani kuti ambiri adzafuna kulowa koma sadzatha kutero. nthawi yomwe mwini nyumba adzayimirira ndi kutseka chitseko, inu mudzayima kunja kugogoda ndi kudandaula kuti, ‘bwana, tatitsekulirani khomo.’ “koma iye adzayankha kuti, ‘ine sindikukudziwani ndipo sindikudziwanso kumene mwachokera.’ “ndipo inu mudzati, tinkadya ndi kumwa ndi inu ndipo munkaphunzitsa mʼmisewu yathu. “koma iye adzayankha kuti, ‘ine sindikukudziwani ndipo sindikudziwanso kumene mwachokera. chokereni inu nonse ochita zoyipa!’ “mudzalira ndi kukuta mano mukadzaona abrahamu, isake ndi yaqobo ndi aneneri onse ali mu ufumu wa allah koma inuyo mutaponyedwa kunja. anthu adzachokera kummawa ndi kumadzulo, kumpoto ndi kummwera, kudzakhala pa phwando mu ufumu wa allah. ndithudi otsirizira ndiye adzakhale oyambirira, ndipo oyambirira ndiye adzakhale otsirizira.” pa nthawi imeneyo afarisi anabwera kwa yeahoswa ndipo anati kwa iye, “chokani malo ano ndipo pitani kumalo ena aliwonse. herode akufuna kukuphani.” iye anayankha kuti, “pitani kawuzeni nkhandweyo, ine ndikutulutsa ziwanda ndi kuchiritsa anthu lero ndi mawa ndipo tsiku lachitatu ndidzakwaniritsa cholinga changa.” mʼnjira ina iliyonse, ine ndiyenera kupitirira ulendo wanga lero, mawa ndi mkuja. zoona nʼzakuti mneneri sangafere kunja kwa yerusalemu. iwe yerusalemu, yerusalemu! umapha aneneri ndi kuwagenda miyala anthu amene atumizidwa kwa iwe. nthawi zambiri ndakhala ndikufuna kusonkhanitsa ana ako pamodzi, monga nkhuku imasonkhanitsira anapiye pansi pa mapiko ake, koma iwe sunafune! taona, nyumba yako yasanduka bwinja. ine ndikukuwuza kuti, sudzandionanso mpaka pamene udzati, “wodala amene akubwera mʼdzina la ambuye!”

14

pa tsiku lina la sabata, yeahoswa atapita kukadya ku nyumba ya mfarisi wodziwika, afarisi anamulonda mosamalitsa. poteropo, patsogolo pake panali munthu amene anadwala matenda otupa mimba ndi miyendo. yeahoswa anafunsa afarisi ndi akatswiri amalamulo kuti, “kodi ndi zololedwa kuchiritsa pa tsiku la sabata kapena ayi?” koma iwo sanayankhe. tsono atamutenga munthuyo, iye anamuchiritsa ndipo anamuwuza kuti azipita. kenaka iye anawafunsa kuti, “kodi ngati mmodzi mwa inu ali ndi mwana wamwamuna kapena ngʼombe imene yagwera mʼchitsime tsiku la sabata, kodi simungamuvuwulemo tsiku lomwelo?” ndipo iwo analibe choyankha. iye ataona momwe alendo amasankhira malo aulemu pa tebulo, iye anawawuza fanizo ili: “pamene wina wakuyitanani ku phwando la ukwati, musakhale pa malo aulemu ayi, chifukwa mwina anayitananso munthu wina wolemekezeka kuposa inu. ngati zitatero, ndiye kuti munthu uja amene anakuyitani inu nonse awiri adzakuwuzani kuti, ‘mupatseni munthu uyu malo anu.’ pamenepo inu mudzachita manyazi, pokakhala malo wotsika. koma akakuyitanani, khalani pa malo otsika, kuti amene anakuyitanani uja adzakuwuzeni kuti, ‘bwenzi, bwera udzakhale pa malo aulemu pano.’ pamenepo inu mudzalandira ulemu pamaso pa alendo anzanu onse. pakuti aliyense wodzikuza adzamuchepetsa, ndipo aliyense wodzichepetsa adzamukweza.” kenaka yeahoswa anati kwa mwini malo uja, “ukakonza chakudya chamasana kapena chamadzulo, usamayitane abwenzi ako, abale ako, anthu afuko lako kapena anzako achuma; ngati iwe utero, iwo adzakuyitananso, choncho udzalandiriratu mphotho yako. koma ukakonza phwando, itana anthu osauka, ofa ziwalo, olumala ndi osaona. pamenepo udzakhala wodala, chifukwa iwo sangakubwezere kanthu, koma allah ndiye adzakubwezera pa chiukitso cha olungama.” mmodzi mwa amene amadya naye atamva izi, anati kwa yeahoswa, “ndi wodala munthu amene adzadye nawo mu ufumu wa allah.” yeahoswa anayankha kuti, “munthu wina ankakonza phwando lalikulu ndipo anayitana alendo ambiri. nthawi yaphwando itakwana anatuma wantchito wake kuti akawuze onse amene anayitanidwa kuti, ‘bwerani, pakuti zonse zakonzeka.’ “koma onse anayamba kupereka zifukwa mofanana. woyamba anati, ‘ine ndangogula kumene munda, ndipo ndikuyenera kupita kuti ndikawuone. pepani mundikhululukire.’ “wina anati, ‘ndangogula kumene ngʼombe khumi zokoka ngolo ndipo kupita kukaziyesa. pepani mundikhululukire.’ “wina anatinso, ‘ine ndangokwatira kumene, choncho sinditha kubwera.’ “wantchitoyo anabwera ndikudzamuwuza bwana wakeyo zimenezi. pamenepo mphwandoyo anapsa mtima ndipo analamula wantchito wakeyo kuti, ‘pita msangamsanga kunja mʼmisewu ndi mʼmakwalala a mu mzinda ndipo ukabweretse osauka, ofa ziwalo, osaona ndi olumala.’ “wantchitoyo anati, ‘bwana, zimene munanena zachitika koma malo akanalipobe.’ “ndipo mbuye uja anawuza wantchito wake kuti, ‘pita kunja ku misewu ikuluikulu ndi kunja kwa mpanda ndipo ukawawuze kuti alowe, kuti nyumba yanga idzaze. ine ndikukuwuzani inu kuti palibe ndi mmodzi yemwe mwa anthu amene anayitanidwa adzalawa phwandolo.’ ” gulu lalikulu la anthu linkayenda naye yeahoswa ndipo atatembenukira kwa iwo anati, “ngati wina aliyense abwera kwa ine ndipo sadana ndi abambo ndi amayi ake, mkazi wake ndi ana, abale ake ndi alongo ake, inde ngakhale moyo wake omwe, iye sangakhale ophunzira wanga. ndipo aliyense amene sasenza mtanda wake ndi kunditsata ine sangakhale ophunzira wanga. “taganizani, ngati wina mwa inu akufuna kumanga nsanja, kodi iye sayamba wakhala pansi ndi kuganizira za mtengo wake kuti aone ngati ali ndi ndalama zokwanira kuti atsirizire? pakuti ngati ayika maziko ndi kulephera kutsiriza, aliyense amene adzayiona adzamuseka, nanena kuti, ‘munthu uyu anayamba kumanga koma sanathe kutsiriza.’ “kapena mfumu imene ikupita ku nkhondo kukamenyana ndi mfumu ina, kodi siyamba yakhala pansi ndi kulingalira ngati ingathe ndi anthu 10,000 kulimbana ndi amene akubwera ndi 20,000? ngati singathe, idzatuma nthumwi pomwe winayo ali kutali ndi kukapempha mgwirizano wamtendere. mʼnjira yomweyo, wina aliyense wa inu amene sasiya zonse ali nazo sangakhale ophunzira wanga. “mchere ndi wabwino, koma ngati usukuluka adzawukoleretsanso ndi chiyani? suyeneranso ngakhale mʼnthaka kapena kudzala la manyowa; umatayidwa kunja. “amene ali ndi makutu akumva, amve.”

15

tsopano amisonkho ndi “ochimwa” ankasonkhana kudzamvera mawu ake. koma afarisi ndi aphunzitsi amalamulo amangʼungʼudza nati, “munthu uyu amalandira ochimwa ndi kudya nawo.” ndipo yeahoswa anawawuza fanizo ili: “tiyerekeze kuti mmodzi mwa inu ali ndi nkhosa 100 ndipo imodzi yatayika, kodi iye sangasiye 99 zija kutchire ndi kupita kukafuna yotayikayo mpaka atayipeza? ndipo iye akayipeza, amayinyamula pa phewa lake mwachimwemwe ndi kupita kwawo. kenaka amayitana anzake ndi anansi pamodzi, ndi kuti, ‘kondwerani nane; ine ndayipeza nkhosa yanga yotayika ija.’ ine ndikukuwuzani kuti momwemonso kudzakhala chikondwerero chachikulu kumwamba chifukwa cha wochimwa mmodzi amene watembenuka mtima kusiyana ndi anthu olungama 99 amene ali otembenuka mtima kale.” “kapena tiyeni tifanizire mayi amene anali ndi ndalama zasiliva khumi ndipo imodzi nʼkutayika, kodi sayatsa nyale ndi kusesa mʼnyumba ndi kufuna mosamalitsa mpaka atayipeza? ndipo pamene wayipeza, amayitana anzake, ndi anansi pamodzi nati, ‘kondwerani nane; ine ndayipeza ndalama yanga yotayika ija.’ momwemonso, ine ndikukuwuzani kuti angelo a allah amakondwera kwambiri chifukwa cha wochimwa mmodzi amene watembenuka mtima.” yeahoswa anapitiriza kunena kuti, “panali munthu amene anali ndi ana aamuna awiri. wamngʼonoyo anati kwa abambo ake, ‘abambo, patseni gawo langa la chuma chanu.’ ndipo iye anawagawira awiriwo chuma chawo. “pasanapite nthawi, wamngʼonoyo anasonkhanitsa chuma chake chonse, napita ku dziko lakutali ndipo kumeneko anayamba kumwaza chuma chake mʼnjira zachitayiko. iye atawononga zonse, kunagwa njala yoopsa mʼdziko lonselo ndipo anayamba kusauka. iye anapita kwa nzika ina ya dzikolo nakakhala naye ndi kumagwira ntchito, amene anamutumiza ku munda kukadyetsa nkhumba. iye analakalaka atakhutitsa mimba yake ndi makoko amene nkhumbazo zinkadya, koma panalibe wina amene anamupatsa kanthu. “maganizo ake atabweramo, iye anati, ‘ndi antchito angati a abambo anga amene ali ndi chakudya chimene amadya nʼkutsalako ndipo ine ndili pano kufa ndi njala! ine ndinyamuka ndi kubwerera kwa abambo anga ndipo ndikati kwa iwo: abambo, ine ndachimwira kumwamba ndi kwa inu. ndine wosayeneranso kutchedwa mwana wanu; munditenge ngati mmodzi wa antchito anu.’ ndipo iye ananyamuka ndi kupita kwa abambo ake. “koma iye akanali patali, abambo ake anamuona ndipo anamvera chisoni; anathamangira mwanayo, namukumbatira ndi kupsompsona. “mwanayo anati, ‘abambo, ine ndachimwira kumwamba ndi inunso. ine sindiyenera konse kutchedwa mwana wanu.’ “koma abambowo anati kwa antchito ake, ‘fulumirani! bweretsani mkanjo wabwino kwambiri ndipo mumuveke. muvekeni mphete ndi nsapato. bweretsani mwana wangʼombe wonenepa ndipo iphani. tiyeni tikhale ndi phwando ndi kukondwerera. pakuti mwana wangayu anali wakufa, ndipo ali ndi moyonso; iye anatayika ndipo wapezeka.’ chomwecho anayamba kukondwerera. “nthawi imeneyi, mwana wake wamkulu uja anali ku munda. iye atafika pafupi ndi nyumba, anamva anthu akuyimba ndi kuvina. ndipo iye anayitana mmodzi wa antchito, namufunsa chimene chimachitika. iye anayankha kuti, ‘mʼbale wako wabwera ndipo abambo ako apha mwana wangʼombe wonenepa chifukwa wabwera wamoyo ndipo ali bwino.’ “mwana wamkulu anakwiya ndipo anakana kulowa. chomwecho abambo ake anatuluka ndi kumudandaulira. koma iye anayankha abambo ake kuti, ‘taonani! zaka zonsezi ndakhala ndikukutumikirani kugwira ntchito yowawa ndipo palibe pamene sindinamvere malamulo anu. koma inu simunandipatse ngakhale mwana wambuzi kuti ine ndichite phwando ndi anzanga. koma pamene mwana wanu uyu amene wawononga chuma chanu ndi achiwerewere wabwera ku nyumba, inu mwamuphera mwana wangʼombe wonenepa.’ ” abambowo anati, “mwana wanga, iwe umakhala ndi ine nthawi zonse ndipo zonse ndili nazo ndi zako. koma tinayenera kukondwera ndi kusangalala, chifukwa mʼbale wako uyu anali wakufa ndipo ali ndi moyonso; iye anali wotayika ndipo wapezeka.”

16

yeahoswa anawuza ophunzira ake kuti, “panali munthu wina wachuma amene kapitawo wake anzake anamuneneza kuti amawononga chuma chakecho. choncho anamuyitana ndi kumufunsa kuti, ‘kodi nʼchiyani chimene ndikumva za iwe? pereka tsatanetsatane wa ntchito yako, pakuti supitirizanso kukhala kapitawo wanga.’ “kapitawoyo analingalira kuti, ‘kodi tsopano ndidzachita chiyani? bwana wanga andichotsa ntchito. ine ndilibe mphamvu zokwanira zolimira, komanso ine ndimachita manyazi kupempha. ine ndikudziwa chimene ndidzachita kotero kuti, pamene ntchito yanga yatha pano, anthu adzandilandire mʼnyumba zawo.’ “choncho iye anayitana aliyense amene anali ndi ngongole kwa bwana wake. iye anafunsa woyamba, ‘kodi uli ndi ngongole yotani kwa bwana wanga?’ “iye anayankha kuti, ‘migolo yamafuta a olivi 800.’ “kapitawo uja anamuwuza iye, ‘tenga pamene unalemba ngongole yakoyo, khala pansi msanga ndipo lemba kuti ndi migolo 400.’ “kenaka iye anafunsa wachiwiri kuti, ‘nanga iwe uli ndi ngongole yotani?’ “iye ayankha kuti madengu a tirigu 1,000. “iye anati, ‘tenga pamene unalemba ngongole yakoyo ndipo ulembepo 800.’ “bwana anayamikira kapitawo wosakhulupirikayo popeza anachita mochenjera. pakuti anthu a dziko lino lapansi ndi ochenjera kwambiri akamachita zinthu ndi anthu ofanana nawo kuposa anthu a kuwunika. ine ndikukuwuzani inu, gwiritsani ntchito chuma cha dziko lapansi kuti mudzipezere nokha abwenzi, kuti pamene chatha mudzalandiridwe mʼmalo okhala amuyaya. “amene akhulupirika pa zinthu zochepa akhoza kukhulupirikanso pa zinthu zambiri, ndipo amene sakhulupirika pa zinthu zochepa adzakhala wosakhulupirika pa zinthu zambiri. ndipo ngati simunakhale okhulupirika pogwiritsa ntchito chuma cha dziko lapansi, ndani amene adzakusungitsani chuma chenicheni? ndipo ngati simunakhale okhulupirika ndi chuma cha mwini wake, ndani amene adzakupatsani katundu wanuwanu? “palibe wantchito amene angatumikire mabwana awiri. mwina iye adzadana ndi wina ndi kukonda winayo, kapena adzakhala wodzipereka kwa wina ndi kumunyoza winayo. inu simungathe kutumikira allah komanso ndalama nthawi imodzi.” afarisi amene ankakonda ndalama atamva zimenezi anamuseka yeahoswa. yeahoswa anawawuza kuti, “inu ndi amene mumadzilungamitsa nokha pamaso pa anthu, koma allah amadziwa mitima yanu. zinthu zimene anthu amaziyesa zopambana, ndi zonyansa pamaso pa allah. “malamulo ndi aneneri zinagwira ntchito mpaka nthawi ya yohane. kuyambira nthawi imeneyo, uthenga wabwino wa ufumu wa allah ukulalikidwa, ndipo aliyense akuyesetsa mwamphamvu kuti alowemo. nʼkwapafupi kuti kumwamba ndi dziko lapansi zichoke kulekana ndi kuti kalemba kakangʼono kachoke mʼmalamulo. “aliyense amene asiya mkazi wake ndi kukakwatira mkazi wina akuchita chigololo, ndipo mwamuna amene akwatira mkazi wosiyidwayo akuchitanso chigololo.” “panali munthu wachuma amene ankavala zovala zofiirira za mtengowapatali ndipo ankakhala moyo wachisangalalo tsiku lililonse. pa khomo la mpanda wake ankagonekapo munthu wopempha wotchedwa lazaro, wazilonda thupi lonse ndipo ankafunitsitsa atadya zomwe zinkagwa pansi kuchokera pamene munthu wolemerayo amadyerapo. agalu ankabweranso ndi kumanyambita zilonda zake. “nthawi inafika imene wopemphayo anamwalira ndipo angelo anamunyamula nakamuyika mʼmanja mwa abrahamu. munthu wolemerayo anamwaliranso ndipo anayikidwa mʼmanda. ali mʼgehena kuzunzika, anakweza maso ake ndipo anaona abrahamu ali ndi lazaro pambali pake. ndipo anafuwula kwa iye kuti, ‘abambo abrahamu, mundimvere chisoni ine ndipo mutumeni lazaroyo kuti aviyike msonga ya chala chake mʼmadzi kuti aziziritse lilime langa, chifukwa ndikumva ululu mʼmoto muno.’ “koma abrahamu anayankha kuti, ‘mwanawe kumbukira kuti nthawi yamoyo wako unalandira zinthu zako zabwino, pamene lazaro analandira zinthu zoyipa, koma tsopano akusangalatsidwa kuno ndipo iwe uli mʼmazunzo. ndipo kuwonjezera pa zonsezi, pakati pa inu ndi ife pali chiphompho chachikulu chimene chinayikidwa, kotero kuti amene akufuna kubwera kumeneko sangathe, kapena palibe amene angawoloke kuchokera kumeneko kudzafika kuno.’ “iye anayankha kuti, ‘ndipo ndikupemphani inu, abambo, mutumeni lazaro ku nyumba ya abambo anga, pakuti ine ndili ndi abale asanu. lolani iye akawachenjeze kotero kuti asadzabwere kumalo ano amazunzo.’ “abrahamu anayankha kuti, ‘ali ndi mose ndi aneneri; aleke amvere iwo.’ “iye anati, ‘ayi, bambo abrahamu, koma ngati wina ochokera kwa akufa adzapita kwa iwo, adzatembenuka mtima.’ “anati kwa iye, ‘ngati iwo samvera mose ndi aneneri, sadzakhulupirira ngakhale wina atauka kwa akufa.’ ”

17

yeahoswa anati kwa ophunzira ake, “zinthu zimene zimachimwitsa sizingalephere kubwera, koma tsoka kwa munthu wozibweretsayo. kukanakhala bwino kwa iye kuti aponyedwe mʼnyanja atamangiriridwa mwala wamphero mʼkhosi mwake kusiyana kuti achimwitse mmodzi mwa ana aangʼonowa. nʼchifukwa chake dziyangʼanireni nokha. “ngati mʼbale wanu achimwa, mudzudzuleni, ndipo ngati alapa, mukhululukireni. ngati iye akulakwira kasanu ndi kawiri pa tsiku, ndipo ngati nʼkubweranso kwa iwe kasanu ndi kawiri nati, ‘ndalapa,’ umukhululukire.” atumwiwo anati kwa ambuye, “kulitsani chikhulupiriro chathu!” yeahoswa anayankha kuti, “ngati muli ndi chikhulupiriro chachingʼono ngati kambewu kampiru, mukhoza kulamula mtengo wamkuyu uwu kuti, ‘zulidwa ndi kukadzalidwa mʼnyanja,’ ndipo udzakumverani. “tiyerekeze kuti mmodzi mwa inu anali ndi wantchito wolima kapena woweta nkhosa, kodi angawuze wantchitoyo atabwera ku munda kuti, ‘tsopano bwera kuno khala pansi kuti udye?’ kodi sangamuwuze kuti, ‘konzere chakudya cha madzulo, iweyo ukonzeke ndipo undidikirire pamene ndikudya ndi kumwa; kenaka ukhoza kudya ndi kumwa?’ kodi iye angathokoze wantchitoyo chifukwa chochita chimene anawuzidwa kuchita? chimodzimodzi inunso, mukachita zonse zimene munawuzidwa, muzinena kuti, ‘ndife antchito osayenera; tangogwira ntchito yathu basi.’ ” tsopano yeahoswa anayenda mʼmalire a pakati pa samariya ndi galileya pa ulendo wake wa ku yerusalemu. akulowa mʼmudzi wina, amuna khumi amene anali ndi khate anakumana naye. iwo anayima patali ndipo anafuwula ndi mawu okweza kuti, “yeahoswa, ambuye, tichitireni chifundo!” iye atawaona, anati, “pitani kadzionetseni nokha kwa ansembe.” ndipo pamene iwo ankapita, anachiritsidwa. mmodzi wa iwo, ataona kuti wachiritsidwa, anabwerera, nayamika allah ndi mawu okweza. anagwetsa nkhope yake nagwa pa mapazi a yeahoswa ndi kumuthokoza. ndipo iye anali msamariya. yeahoswa anafunsa kuti, “kodi amene anachiritsidwa sanalipo khumi? nanga asanu ndi anayi ena ali kuti? kodi palibe mmodzi mwa iwo amene anabwerera kudzalemekeza allah kupatula mlendoyu?” pamenepo anati kwa iye, “imirira ndipo pita; chikhulupiriro chako chakuchiritsa iwe.” ndipo afarisi atamufunsa iye kuti, ufumu wa allah udzabwera liti, yeahoswa anayankha kuti, “allah sakhazikitsa ufumu wake mooneka ndi maso, kapenanso kuti anthu adzati, ‘uwu uli apa,’ kapena ‘uwo uli apo,’ pakuti taonani ufumu wa allah uli pakati panu.” kenaka iye anati kwa ophunzira ake, “masiku akubwera pamene inu mudzalakalaka mutaona tsiku limodzi la masiku a mwana wa munthu, koma simudzaliona. anthu adzakuwuzani kuti, ‘uyo ali apoyo!’ kapena ‘uyu ali apa!’ musawathamangire iwo. pakuti monga mphenzi ingʼanima ndi kuwala kuchokera mbali ina ya thambo kufikira inzake, koteronso adzakhala ali mwana wa munthu pa tsiku lake. koma poyamba ayenera kuzunzika mu zambiri ndi kukanidwa ndi mʼbado uno. “monga mmene zinkachitikira nthawi ya nowa, momwemonso zidzachitikanso nthawi ya mwana wa munthu. anthu ankadya, kumwa, kukwatira ndi kukwatiwa mpaka tsiku limene nowa analowa mʼchombo. pomwepo chigumula chinafika ndi kuwawononga onsewo. “zinalinso chimodzimodzi nthawi ya loti. anthu ankadya ndi kumwa, kugula ndi kugulitsa, kudzala ndi kumanga. koma tsiku limene loti anachoka ku sodomu, moto ndi sulufule zinavumbwa kuchokera kumwamba ndi kuwawononga onsewo. “zidzakhalanso choncho mwana wa munthu akadzaonekera. tsiku limenelo munthu amene ali pa denga la nyumba yake, ndi katundu wake ali mʼnyumbamo, asadzatsike kukatenga. chimodzimodzinso, munthu amene adzakhale ali ku munda asadzabwerere kukatenga chilichonse. kumbukirani mkazi wa loti! aliyense amene ayesetsa kusunga moyo wake adzawutaya, ndipo aliyense amene ataya moyo wake adzawusunga. ine ndikukuwuzani inu, usiku umenewo anthu awiri adzagona pa mphasa imodzi; wina adzatengedwa ndipo wina adzasiyidwa. amayi awiri adzakhala pamodzi akusinja; wina adzatengedwa ndi wina adzasiyidwa. amuna awiri adzakhala akulima mʼmunda; wina adzatengedwa ndi wina adzasiyidwa.” iwo anafunsa kuti, “ambuye, kodi zimenezi zidzachitikira kuti?” iye anayankha kuti, “kumene kuli mtembo, nʼkumene makwangwala amasonkhanako.”

18

kenaka yeahoswa anawuza ophunzira ake fanizo kuwaonetsa kuti iwo ayenera kumapemphera nthawi zonse ndikuti asafowoke. iye anati, “mʼmudzi wina munali woweruza wosaopa allah ngakhalenso kulabadira za anthu. ndipo panali mkazi wamasiye mʼmudzimo amene ankabwerabwera kwa iye ndi dandawulo lake kuti, ‘mundiweruze mlandu mwachilungamo pakati pa ine ndi otsutsana nane.’ “kwa nthawi yayitali woweruzayo ankakana. koma pa mapeto analingalira nati, ‘ngakhale kuti sindiopa allah kapena kulabadira za anthu, koma chifukwa chakuti mkazi wamasiyeyu akundivutitsa, ine ndimuweruzira mlandu wake mwachilungamo kuti asanditopetse ndi kubwerabwera kwakeko!’ ” ndipo ambuye anati, “tamvani zimene woweruza wopanda chilungamoyu wanena. tsono chingamuletse nʼchiyani allah kubweretsa chilungamo kwa osankhika ake, amene amalira kwa iye usana ndi usiku? kodi adzapitirirabe osawalabadira? ine ndikukuwuzani inu, adzaonetsetsa kuti alandire chilungamo, ndiponso mofulumira. komabe, pamene mwana wa munthu akubwera, kodi adzapeza chikhulupiriro pa dziko lapansi?” yeahoswa ananena fanizoli kwa amene amadzikhulupirira mwa iwo okha kuti anali wolungama nanyoza ena onse. “anthu awiri anapita ku nyumba ya allah kukapemphera, wina mfarisi ndi winayo wolandira msonkho. mfarisiyo anayimirira ndipo anapemphera za iye mwini kuti, ‘allah, ine ndikuyamika kuti sindili ngati anthu ena onse, achifwamba, ochita zoyipa, achigololo, sindilinso ngati wolandira msonkhoyu. ine ndimasala kudya kawiri pa sabata ndipo ndimapereka chakhumi pa zonse ndimapeza.’ “koma wolandira msonkhoyo ali chiyimire potero, sanathe nʼkomwe kuyangʼana kumwamba; koma anadziguguda pachifuwa ndipo anati, ‘allah, chitireni chifundo, ine wochimwa.’ “ine ndikukuwuzani kuti munthu wolandira msonkhoyu, osati mfarisiyu, anapita kwawo atalungamitsidwa pamaso pa allah. chifukwa chake, aliyense wodzikweza adzachepetsedwa, ndipo wodzichepetsa adzakwezedwa.” anthu amabweretsanso ana aangʼono kwa yeahoswa kuti awadalitse. ophunzira ataona izi, anawadzudzula. koma yeahoswa anayitana anawo kuti abwere kwa iye nati, “lolani ana abwere kwa ine ndipo musawatsekereze, pakuti ufumu wa allah uli wa anthu otere. zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti aliyense amene salandira ufumu wa allah ngati mwana wamngʼono, sadzalowamo.” oweruza wina wake anamufunsa iye kuti, “aphunzitsi abwino, ndichite chiyani kuti ndilandire moyo wosatha?” yeahoswa anamuyankha kuti, “chifukwa chiyani ukunditcha wabwino, palibe wabwino kupatula allah yekha. iwe umadziwa malamulo: ‘usachite chigololo, usaphe, usabe, usapereke umboni wonama, lemekeza abambo ndi amayi ako.’ ” iye anati, “zonsezi ndinasunga kuyambira ndili mnyamata.” yeahoswa atamva izi, anati kwa iye, “ukusowabe chinthu chimodzi: gulitsa zonse zimene uli nazo ndipo uzipereke kwa osauka, ndipo udzakhala ndi chuma kumwamba. kenaka ubwere, nunditsate ine.” atamva zimenezi, anakhumudwa kwambiri chifukwa anali munthu wachuma chambiri. yeahoswa anamuyangʼana nati, “nʼkwapatali kwambiri kuti anthu achuma akalowe mu ufumu wa allah! ndithudi, nʼkwapafupi kuti ngamira idutse pa kabowo ka zingano kusiyana ndi munthu wachuma kulowa mu ufumu wa allah.” amene anamva izi anafunsa kuti, “nanga ndani amene angapulumuke?” yeahoswa anayankha kuti, “zinthu zosatheka ndi anthu zimatheka ndi allah.” petro anati kwa iye, “ife tinasiya zonse tinali nazo kutsatira inu!” yeahoswa anawawuza kuti, “zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti palibe amene anasiya nyumba kapena mkazi kapena abale kapena makolo kapena ana chifukwa cha ufumu wa allah adzalephera kulandira mowirikiza mʼmoyo uno, ndi mʼmoyo ukubwerawo, moyo wosatha.” yeahoswa anatengera khumi ndi awiriwo pambali ndi kuwawuza kuti, “taonani ife tikupita ku yerusalemu, ndipo zonse zimene zalembedwa ndi aneneri za mwana wa munthu zidzakwaniritsidwa. iye adzaperekedwa kwa anthu a mitundu ina. ndipo adzamuchita chipongwe, adzamunyoza, adzamulavulira, adzamukwapula ndi kumupha. tsiku lachitatu iye adzaukanso.” ophunzira sanazindikire china chilichonse cha izi. tanthauzo lake linabisika kwa iwo, ndipo sanadziwe chimene iye amayankhula. yeahoswa atayandikira ku yeriko, munthu wina wosaona amene amakhala pambali pa msewu namapempha, anamva gulu la anthu likudutsa. iye anafunsa chomwe chimachitika. iwo anamuwuza kuti “yeahoswa wa ku nazareti akudutsa.” iye anayitana mofuwula, “yeahoswa mwana wa davide, mundichitire chifundo!” iwo amene amamutsogolera njira anamudzudzula ndi kumuwuza kuti akhale chete, koma iye anafuwulabe, “mwana wa davide, chitireni chifundo!” yeahoswa anayima nalamula kuti abwere naye kwa iye. atabwera pafupi, yeahoswa anamufunsa kuti, “kodi ukufuna kuti ndikuchitire chiyani?” iye anayankha kuti, “ambuye, ine ndifuna ndionenso.” yeahoswa anati kwa iye, “onanso; chikhulupiriro chako chakupulumutsa.” nthawi yomweyo anaonanso ndipo anayamba kumutsatira yeahoswa, akulemekeza allah. anthu onse ataona izi, iwonso analemekeza allah.

19

yeahoswa analowa mu yeriko napitirira. kunali munthu kumeneko dzina lake zakeyu; iye anali mkulu wa wolandira msonkho ndipo anali wolemera. iye ankafuna kuona yeahoswa kuti ndani, koma pokhala wamfupi sanathe chifukwa cha gulu la anthu. choncho iye anathamangira patsogolo ndipo anakwera mu mtengo wamkuyu kuti amuone iye, pakuti yeahoswa ankadutsa njira imeneyo. yeahoswa atafika pa malopo, anayangʼana mmwamba ndipo anati kwa iye, “zakeyu, tsika msangamsanga. ine ndiyenera kukhala mʼnyumba mwako lero.” ndipo nthawi yomweyo anatsika ndipo anamulandira mosangalala. anthu onse ataona zimenezi anayamba kungʼungʼudza, nati, “iye akupita kuti akakhale mlendo wa wochimwa.” koma zakeyu anayimirira ndipo anati kwa ambuye, “taonani ambuye! theka la chuma changa ndipereka kwa osauka ndipo ngati ndinamubera wina aliyense pa chilichonse, ndidzamubwezera mochulukitsa kanayi.” yeahoswa anati kwa iye, “lero chipulumutso chafika mʼnyumba ino, chifukwa munthu uyu nayenso ndi mwana wa abrahamu. pajatu mwana wa munthu anabwera kudzafunafuna ndi kupulumutsa chotayikacho.” pamene iwo ankamvera izi, iye anapitiriza kuwawuza fanizo, chifukwa iye anali kufupi ndi yerusalemu ndipo anthu ankaganiza kuti ufumu wa allah ukanaoneka nthawi yomweyo. iye anati, “munthu wa banja laufumu anapita ku dziko lakutali kukadzozedwa ufumu ndipo kenaka abwerenso kwawo. tsono iye anayitana antchito ake khumi ndi kuwapatsa ndalama khumi. iye anati, ‘gwiritsani ntchito ndalama izi mpaka nditabwerera.’ “koma anthu ake anamuda ndipo anatuma nthumwi pambuyo pake kukanena kuti, ‘sitikufuna munthuyu kuti akhale mfumu yathu.’ “iye analandira ufumuwo ngakhale zinali zotero, ndipo anabwerera kwawo. kenaka iye anatumiza uthenga kwa antchito ake amene anawapatsa ndalama aja, ndi cholinga chakuti adziwe chimene anapindula nazo. “woyamba anabwera ndipo anati, ‘bwana ndalama zanu zapindula khumi zina.’ “bwana wakeyo anayankha kuti, wachita bwino wantchito wabwino. ‘chifukwa wakhulupirika pa zinthu zazingʼono, lamulira mizinda khumi.’ “wachiwiri anabwera ndipo anati, ‘bwana, ndalama zanu zapindula zisanu zina.’ “bwana anayankha kuti, ‘iwe lamulira mizinda isanu.’ “kenaka wantchito wina anabwera ndipo anati, ‘bwana, ndalama yanu nayi; ine ndinayibisa ndi kuyisunga mʼkansalu. ine ndimakuopani, chifukwa ndinu munthu wowuma mtima. inu mumatenga chimene simunachiyike ndi kukolola chimene simunadzale.’ “bwana wake anayankha kuti, ‘ine ndikukuweruza iwe ndi mawu ako omwewo. ndiwe wantchito woyipa. kani umadziwa kuti ndine munthu wowuma mtima ndi wotenga chimene sindinasungitse, ndi kukolola chimene sindinadzale? nanga nʼchifukwa chiyani sunasungitse ndalama yanga, kuti ine pobwera, ndidzayitenge ndi chiwongoladzanja?’ “ndipo iye anawuza amene anayimirira pafupi kuti, ‘tengani ndalama yake ndi kumupatsa amene ali ndi ndalama khumiyo!’ ” iwo anati, “bwana iyeyu ali nazo kale khumi!” iye anayankha kuti, “ndikukuwuzani kuti, aliyense amene ali nazo, adzapatsidwa zambiri, koma amene alibe, adzalandidwa ngakhale chimene ali nacho. tsono adani anga aja amene sankafuna kuti ndikhale mfumu yawo, abweretseni pano ndi kuwapha ine ndikuona.” yeahoswa atatha kunena izi, anayendabe kupita ku yerusalemu. iye atayandikira ku betifage ndi betaniya pa phiri lotchedwa olivi, iye anatuma awiri a ophunzira nati kwa iwo, “pitani mʼmudzi uli patsogolo panu, mukakalowa mʼmudzimo, mukapeza mwana wabulu womangiriridwa amene wina aliyense sanakwerepo. mukamumasule ndi kubwera naye kuno. ngati wina aliyense akakufunsani kuti, ‘nʼchifukwa chiyani mukumumasula mwana buluyo?’ mukamuwuze kuti, ‘ambuye akumufuna.’ ” otumidwawo anapita nakamupeza mwana wabulu monga momwe yeahoswa anawawuzira. pamene ankamasula mwana wabuluyo, eni ake anawafunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani mukumasula mwana wabuluyo?” iwo anayankha kuti, “ambuye akumufuna.” iwo anabweretsa buluyo kwa yeahoswa, naponya zovala zawo pa bulupo ndi kumukwezapo yeahoswa. pamene ankapita, anthu anayala zovala zawo mu msewu. iye atafika pafupi ndi pamene msewu umatsikira ku phiri la olivi, gulu lonse la ophunzira linayamba kuyamika allah mwachimwemwe ndi mawu ofuwula chifukwa cha zodabwitsa zonse anaziona. “yodala mfumu imene ikubwera mʼdzina la ambuye!” “mtendere kumwamba ndi ulemerero mmwambamwamba!” ena mwa afarisi mʼgulumo anati kwa yeahoswa, “aphunzitsi, adzudzuleni ophunzira anu!” iye anayankha kuti, “ine ndikukuwuzani kuti, ngati atakhala chete, miyala idzafuwula.” iye atayandikira ku yerusalemu ndi kuona mzindawo, anawulirira nati, “iwe ukanadziwa lero lino zinthu zokubweretsera mtendere, koma tsopano zabisikira maso ako. pakuti masiku adzabwera pamene adani ako adzamanga mitumbira yankhondo nakuzungulira, nadzakutsekereza mbali zonse. iwo adzakugwetsera pansi, iwe, ana ako onse a mʼkati mwako. iwo sadzasiya mwa iwe mwala wina pa unzake, chifukwa sunazindikire nthawi ya kubwera kwa allah.” kenaka iye analowa mʼdera la nyumba ya allah ndi kuyamba kutulutsa kunja amene amachita malonda. iye anawawuza kuti, “zinalembedwa kuti nyumba yanga idzakhala nyumba ya mapemphero, koma inu mwayisadutsa phanga la achifwamba.” tsiku lililonse amaphunzitsa mʼnyumba ya allah. koma akulu a ansembe, aphunzitsi amalamulo ndi atsogoleri pakati pa anthu amayesetsa kuti amuphe. komabe iwo sanathe kupeza njira ina iliyonse kuti achite izi, chifukwa anthu onse anakhulupirira mawu ake.

20

tsiku lina pamene iye ankaphunzitsa anthu mʼmabwalo a nyumba ya allah ndi kuphunzitsa uthenga wabwino, akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo, pamodzi ndi akuluakulu anabwera kwa iye. iwo anati, “mutiwuze mukuchita izi ndi ulamuliro wayani? ndani anakupatsani ulamuliro uwu?” iye anayankha kuti, “inenso ndikufunsani, mundiyankhe, ‘kodi ubatizo wa yohane, unali wochokera kumwamba, kapena wochokera kwa anthu?’ ” iwo anakambirana pakati pawo ndikuti, “ngati ife tinena kuti, ‘kuchokera kumwamba’ iye akatifunsa kuti, ‘chifukwa chiyani simunamukhulupirire iye?’ koma ngati ife tinena kuti, ‘kuchokera kwa anthu,’ anthu onse atigenda miyala, chifukwa amatsimikiza kuti yohane anali mneneri.” pamenepo iwo anayankha kuti, “ife sitidziwa kumene unachokera.” yeahoswa anati, “ngakhale inenso sindikuwuzani kuti ndi ulamuliro wanji umene ndikuchitira zimenezi.” iye anapitirira kuwawuza anthu fanizo ili: “munthu wina analima munda wamphesa, nabwereketsa kwa alimi ena ndipo anachoka kwa nthawi yayitali. pa nthawi yokolola, iye anatumiza wantchito wake kwa alimi aja kuti amupatseko zina mwa zipatso za munda wamphesawo. koma alimi aja anamumenya namubweza wopanda kanthu. iye anatumiza wantchito wina, koma uyunso anamumenya namuchita zachipongwe ndi kumubweza wopanda kanthu. iye anatumizanso wina wachitatu ndipo iwo anamuvulaza namuponya kunja. “kenaka mwini mundawo anati, ‘kodi ndichite chiyani? ndidzatumiza mwana wanga wamwamuna, amene ndimukonda; mwina iwo adzamuchitira ulemu.’ “koma alimiwo ataona mwanayo, anakambirananso. iwo anati, ‘uyu ndiye wodzamusiyira chumachi. tiyeni timuphe ndipo chumachi chikhala chathu.’ ndipo anamuponya kunja kwa mundawo ndi kumupha. “nanga tsono mwini munda wamphesayo adzawatani anthuwa? iye adzabwera ndi kupha alimi aja ndi kupereka mundawo kwa ena.” pamene anthu anamva izi, anati, “musatero ayi.” yeahoswa anawayangʼanitsitsa ndipo anafunsa kuti, “kodi tanthauzo lake ndi chiyani la zimene zinalembedwa kuti, “ ‘mwala umene omanga nyumba anawukana wasanduka mwala wa pa ngodya. aliyense amene agwa pa mwalawu adzapweteka, koma iye amene udzamugwera udzamuphwanya.’ ” aphunzitsi amalamulo ndi akulu a ansembe amafuna njira yoti amuphe nthawi yomweyo, chifukwa anadziwa kuti ananena fanizo ili powatsutsa iwo. koma iwo anali ndi mantha chifukwa cha anthu. pamene ankamulondalonda iye, iwo anatumiza akazitape amene amaoneka ngati achilungamo. iwo ankafuna kumutapa mʼkamwa yeahoswa mu china chilichonse chimene iye ananena kuti amupereke iye kwa amene anali ndi mphamvu ndi ulamuliro oweruza. potero akazitapewo anamufunsa iye kuti, “aphunzitsi, tidziwa kuti mumayankhula ndi kuphunzitsa zimene zili zoonadi, ndi kuti simuonetsa tsankho koma mumaphunzitsa njira ya allah mwachoonadi. kodi ndi bwino kwa ife kumapereka msonkho kwa kaisara kapena kusapereka?” iye anaona chinyengo chawo ndipo anawawuza kuti, “onetseni ndalama. chithunzi ndi malembawa ndi zayani?” iwo anayankha kuti, “za kaisara.” iye anawawuza kuti, “ndiye perekani kwa kaisara zake za kaisara ndi kwa allah zimene ndi za allah.” iwo analephera kumupeza cholakwa pa zimene ankayankhula pamaso pa anthu. ndipo pothedwa nzeru ndi yankho lake, iwo anakhala chete. ena mwa asaduki, amene ankanena kuti kulibe kuuka kwa akufa, anabwera kwa yeahoswa ndi funso. iwo anati, “aphunzitsi, mose anatilembera kuti munthu akamwalira ndi kusiya mkazi wopanda ana, mʼbale wa munthu womwalirayo akuyenera kukwatira mkaziyo kuti amuberekere ana mʼbale wakeyo. tsopano panali abale asanu ndi awiri. woyambayo anakwatira mkazi ndipo anafa wopanda mwana. wachiwiri ndipo kenaka wachitatuyo anamukwatira iye, ndipo chimodzimodzi asanu ndi awiri aja anafa osasiya ana. pa mapeto pake mkaziyo anafanso. tsopano, pa nthawi ya kuukanso, kodi mkaziyu adzakhala wayani popeza onse asanu ndi awiri anamukwatirapo?” yeahoswa anayankha kuti, “anthu a mʼbado uno amakwatira ndi kukwatiwa. koma mʼmoyo umene ukubwerawo, anthu amene adzaukitsidwe kwa akufa sadzakwatira kapena kukwatiwa. ndipo sadzafanso, pakuti adzakhala ngati angelo. iwo ndi ana a allah, chifukwa adzakhala ataukitsidwa kwa akufa. ngakhale pa nkhani yachitsamba choyaka moto, mose anaonetsa kuti akufa amauka, pakuti anatcha ambuye ‘allah wa abrahamu, allah wa isake ndi allah wa yaqobo.’ allah si allah wa akufa, koma wa amoyo, pakuti kwa iye onse ali ndi moyo.” ena mwa aphunzitsi amalamulo anayankha kuti, “mwanena bwino mphunzitsi!” ndipo panalibe wina amene akanalimba mtima kumufunsa iye mafunso ena. kenaka yeahoswa anawawuza kuti, “zikutheka bwanji kuti aziti khristu ndi mwana wa davide? davide mwini wake akunenetsa mʼbuku la masalimo kuti, “ambuye anati kwa ambuye anga: ‘khalani ku dzanja langa lamanja, mpaka ine nditasandutsa adani anu chopondapo mapazi anu?’ davide akumutcha iye ‘ambuye.’ nanga zingatheke bwanji kuti iye akhale mwana wake?” pamene anthu onse ankamvetsera, yeahoswa anati kwa ophunzira ake, “chenjerani ndi aphunzitsi amalamulo. iwo amakonda kuyenda atavala mikanjo ndipo amakonda kulonjeredwa mʼmisika ndipo amakhala mʼmipando yofunika mʼmasunagoge ndi mʼmalo aulemu mʼmaphwando. amawadyera akazi amasiye chuma chawo ndi kuchita mapemphero aatali kuti awaone. anthu oterewa adzalangidwa kwambiri.”

21

yeahoswa atayangʼana, anaona olemera akuyika mphatso zawo mu chosungira ndalama za mʼnyumba ya allah. iye anaonanso mkazi wamasiye wosauka akuyikamo timakopala tiwiri. iye anati, “zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti mkazi wamasiye wosaukayu wapereka zambiri kuposa ena onsewa. anthu onsewa atapa mphatso zawo kuchokera pa zochuluka zimene ali nazo; koma uyu, mwa umphawi wake, wapereka zonse zimene ali nazo.” ena mwa ophunzira ake ankachita ndemanga za mmene nyumba ya allah anayikongoletsera ndi miyala yokongola ndiponso zinthu zina zomwe anthu anapereka kwa allah. koma yeahoswa anati, “koma zimene mukuziona panozi, nthawi idzafika pamene ngakhale mwala umodzi omwe sudzakhala pa unzake; uliwonse udzagwetsedwa pansi.” iwo anafunsa kuti, “aphunzitsi, kodi zonsezi zidzachitika liti? ndipo tidzaonera chiyani kuti zili pafupi kuchitika?” iye anayankha kuti, “chenjerani kuti musanyengedwe. pakuti ambiri adzabwera mʼdzina langa nadzati ‘ine ndine iye’ ndi kuti ‘nthawi yayandikira.’ musadzawatsate iwo. mukadzamva zankhondo ndi zipolowe, musadzachite mantha. zinthu izi ziyenera kuchitika poyamba, koma chimaliziro sichidzafika nthawi yomweyo.” kenaka anawawuza kuti, “mtundu wa anthu udzawukirana ndi mtundu wina, ndi ufumu kuwukira ufumu wina. kudzakhala zivomerezi zazikulu, njala ndi miliri mʼmalo osiyanasiyana, ndi zinthu zoopsa ndi zizindikiro zamphamvu kuchokera kumwamba. “koma zonsezi zisanachitike, adzakugwirani ndi kukuzunzani. adzakuperekani ku masunagoge ndi ku ndende, ndipo adzakutengerani pamaso pa mafumu ndi olamulira, ndipo zonsezi zidzachitika chifukwa cha dzina langa. umenewu udzakhala mwayi wanu ochitira umboni. koma tsimikizani mtima kuti musadzade nkhawa za momwe mudzadzitchinjirizire. pakuti ine ndidzakupatsani mawu ndi nzeru kotero kuti palibe mmodzi wa adani anu adzathe kuwakana kapena kuwatsutsa. inu mudzaperekedwa ndi makolo anu, abale, anansi ndi abwenzi anu ndipo ena mwa inu adzakuphani. anthu onse adzakudani chifukwa cha ine. koma palibe tsitsi limodzi la mʼmutu mwanu lidzawonongeke. mukadzalimbikira ndiye mudzapeze moyo. “mukadzaona yerusalemu atazingidwa ndi magulu ankhondo, inu mudzadziwe kuti kuwonongeka kwake kuli pafupi. pamenepo amene ali ku yudeya adzathawire ku mapiri, amene ali mu mzinda adzatulukemo, ndi amene ali ku midzi asadzalowe mu mzinda. pakuti iyi ndi nthawi yachilango pokwaniritsa zonse zimene zinalembedwa. zidzakhala zoopsa nthawi imenewo kwa amayi oyembekezera ndi amayi oyamwitsa! kudzakhala masautso aakulu mʼdziko ndipo anthu onse adzawakwiyira. iwo adzaphedwa ndi lupanga ndi kutengedwa ukapolo kupita ku mayiko wonse. yerusalemu adzaponderezedwa ndi anthu a mitundu ina mpaka nthawi ya a mitundu ina itakwaniritsidwa. “padzakhala zizindikiro zodabwitsa pa dzuwa, mwezi ndi nyenyezi. pa dziko lapansi, mitundu ya anthu idzakhala mʼmasautso ndipo idzathedwa nzeru pakumva mkokomo ndi mafunde a mʼnyanja. anthu adzakomoka chifukwa cha mantha, akadzamva za zimene zikubwera pa dziko lapansi, pakuti zinthu zamlengalenga zidzagwedezeka. nthawi imeneyo adzaona mwana wa munthu akubwera ndi mitambo, mphamvu ndi ulemerero waukulu. zinthu izi zikadzayamba kuchitika, mudzayimirire ndi kutukula mitu yanu, chifukwa chipulumutso chanu chayandikira.” iye anawawuza fanizo ili, “taonani mtengo wamkuyu ndi mitengo ina yonse. ikamatulutsa masamba, mumakhoza kudzionera nokha ndi kudziwa kuti dzinja lili pafupi. chimodzimodzinso, mukadzaona zinthu zonsezi, dziwani kuti ufumu wa allah uli pafupi. “zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti mʼbado uno sudzatha mpaka zinthu zonsezi zitachitika. kumwamba ndi dziko lapansi zidzatha, koma mawu anga sadzatha.” “samalani, kuti mitima yanu ingalemetsedwe ndi maphwando, kuledzera ndi kudera nkhawa za moyo uno, ndi kuti tsiku ilo lingadzakupezeni modzidzimutsa ngati msampha. pakuti lidzafika pa onse okhala pa dziko lonse lapansi. khalani tcheru nthawi zonse ndi kupemphera kuti inu mudzathe kuthawa zonse zimene zili pafupi kuchitika, ndi kuti mudzathe kuyima pamaso pa mwana wa munthu.” tsiku lililonse yeahoswa amaphunzitsa ku nyumba ya allah, ndi madzulo ali wonse iye amachoka kukakhala pa phiri la olivi usiku wonse. ndipo anthu onse amabwera mmamawa kudzamumva iye ku nyumba ya allah.

22

phwando la buledi wopanda yisiti lotchedwa paska litayandikira, akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo amafunafuna mpata woti amuphere yeahoswa, pakuti ankachita mantha ndi anthu. kenaka satana analowa mwa yudasi, wotchedwa isikarioti, mmodzi wa khumi ndi a iwiriwo. ndipo yudasi anapita kwa akulu a ansembe ndi akulu oyangʼanira nyumba ya allah ndi kukambirana nawo za mmene iye angaperekere yeahoswa. iwo anakondwa ndipo anagwirizana zomupatsa ndalama. iye anavomera, ndipo anayamba kufunafuna mpata wabwino wakuti amupereke yeahoswa kwa iwo pamene panalibe gulu la anthu pafupi. kenaka linafika tsiku la buledi wopanda yisiti pamene mwana wankhosa wa paska amaperekedwa nsembe. yeahoswa anatuma petro ndi yohane nati, “pitani kukatikonzera paska kuti tikadye.” iwo anafunsa kuti, “kodi mukufuna tikakonzere kuti?” iye anayankha kuti, “taonani, mukamalowa mu mzinda, mudzakumana ndi mwamuna atanyamula mtsuko wamadzi. mulondoleni ku nyumba imene akalowe, ndipo mukamuwuze mwini nyumbayo kuti, ‘aphunzitsi kufunsa kuti, chili kuti chipinda cha alendo, kumene ine ndi ophunzira anga tikadyere paska?’ iyeyo adzakuonetsani chipinda chachikulu chapamwamba, chokhala ndi zonse. kachiteni zokonzekera mʼmenemo.” iwo anapita nakapeza zinthu monga mmene yeahoswa anawawuzira. tsono anakonza paska. ora litakwana, yeahoswa ndi ophunzira ake anakhala pa tebulo. ndipo iye anawawuza kuti, “ine ndakhala ndikuyembekezera kudya paska uyu ndi inu ndisanamve zowawa. pakuti ine ndikukuwuzani kuti sindidzadyanso paska wina mpaka paskayi itakwaniritsidwa mu ufumu wa allah.” atanyamula chikho, iye anayamika ndipo anati, “tengani ndipo patsiranani pakati panu. pakuti ndikukuwuzani kuti, ine sindidzamwanso zochokera ku chipatso cha mphesa mpaka ufumu wa allah utabwera.” ndipo iye anatenga buledi, nayamika ndipo anamunyema, nagawira iwo nati, “ili ndi thupi langa lomwe laperekedwa kwa inu; muzichita zimenezi pokumbukira ine.” chimodzimodzinso, utatha mgonero, anatenga chikho nati, “chikho ichi ndi pangano latsopano la magazi anga, amene akhetsedwa chifukwa cha inu. koma dzanja la amene akundipereka ine lili pamodzi ndi langa pa chakudya pano. mwana wa munthu apita monga mmene zinalembedwera, koma tsoka kwa munthu amene amupereka iye.” iwo anayamba kufunsana pakati pawo kuti ndi ndani wa iwo amene akanachita ichi. komanso mkangano unabuka pakati pawo kuti ndani mwa iwo amene amaganiziridwa kukhala wamkulu. yeahoswa anawawuza kuti, “mafumu a anthu a mitundu ina amaonetsa mphamvu za ufumu wawo pa anthuwo; ndipo amene ali ndi ulamuliro, amapatsidwa dzina la kuti ‘opindula.’ koma inu simuyenera kukhala choncho. mʼmalo mwake, wamkulu pakati panu akhale ngati wamngʼono pa onse, ndipo iye amene alamulira akhale ngati wotumikira. pakuti wamkulu ndani, iye amene ali pa tebulo kapena iye amene akutumikira? kodi si iye amene ali pa tebulo? koma ndili pakati panu ngati mmodzi wokutumikirani. inu ndinu amene mwayima nane mʼmayesero. ndipo ine ndikupatsani inu ufumu, monga momwe atate anga anandipatsiranso ine, kuti inu muthe kudya ndi kumwa pa tebulo langa mu ufumu wanga ndi kukhala pa mipando yaufumu kuweruza mafuko khumi ndi awiri a isreali.” “simoni, simoni, satana wapempha kuti akupete ngati tirigu. koma ine ndakupempherera simoni, kuti chikhulupiriro chako chisafowoke ndipo pamene udzabwerera kwa ine, udzalimbikitse abale ako.” koma iye anayankha kuti, “ambuye, ndine wokonzeka kupita nanu ku ndende ndi kufa komwe.” yeahoswa anayankha kuti, “ine ndikukuwuza petro, tambala asanalire lero lino, udzandikana katatu kuti sukundidziwa ine.” kenaka yeahoswa anawafunsa iwo kuti, “ine nditakutumizani wopanda chikwama cha ndalama, thumba kapena nsapato, kodi inu munasowa kanthu?” iwo anayankha kuti, “palibe chimene tinasowa.” iye anawawuza kuti, “koma tsopano ngati muli ndi chikwama cha ndalama, chitengeni, ndiponso thumba. ndipo ngati mulibe lupanga, gulitsani mkanjo wanu ndi kugula. zalembedwa kuti, ‘ndipo iye anawerengedwa pamodzi ndi anthu ochimwa,’ ndipo ine ndikuwuzani kuti izi ziyenera kukwaniritsidwa mwa ine. inde, zimene zinalembedwa za ine, zikukwaniritsidwa.” ophunzira anati, “taonani ambuye, awa malupanga awiri.” iye anayankha kuti, “amenewa akwanira.” yeahoswa anapitanso monga mwa masiku onse ku phiri la olivi, ndipo ophunzira ake anamutsatira iye. atafika pamalopo, iye anawawuza kuti, “pempherani kuti musagwe mʼmayesero.” iye anapita patsogolo pangʼono patali ngati kuponya mwala, anagwada napephera kuti, “atate ngati mukufuna chotsereni chikho ichi. komatu muchite zimene mukufuna osati zimene ndikufuna ine.” mngelo wochokera kumwamba anafika namulimbikitsa. ndipo mopsinjika mtima, anapemphera moona mtima, ndipo thukuta lake linali ngati madontho a magazi akugwera pansi. iye atamaliza kupemphera, ndi kubwerera kwa ophunzira ake, anawapeza atagona atafowoka ndi chisoni. iye anafunsa kuti, nʼchifukwa chiyani mukugona? “dzukani ndipo pempherani kuti inu musagwe mʼmayesero.” pamene iye ankayankhulabe, gulu la anthu linabwera, ndipo munthu wotchedwa yudasi, mmodzi wa khumi ndi awiriwo analitsogolera. iye anamuyandikira yeahoswa kuti amupsompsone. koma yeahoswa anamufunsa kuti, “yudasi, kodi ukupereka mwana wa munthu ndi mpsopsono?” otsatira yeahoswa ataona zimene zimati zichitike, anati, “ambuye, kodi timenyane ndi malupanga athu?” ndipo mmodzi wa iwo anatema wantchito wamkulu wa ansembe, nadula khutu lake lamanja. koma yeahoswa anayankha kuti, “zisachitikenso zimenezi!” ndipo iye anakhudza khutu la munthuyo ndi kumuchiritsa. kenaka yeahoswa anafunsa akulu a ansembe, akuluakulu oyangʼanira nyumba ya allah ndi akuluakulu ena amene anabwerawo kuti, “kodi ine ndikutsogolera gulu lowukira kuti mubwere ndi malupanga ndi zibonga? tsiku lililonse ndinali nanu mʼmabwalo a mʼnyumba ya allah ndipo inu simunandigwire. koma iyi ndi nthawi yanu pamene mdima ukulamulira.” pamenepo anamugwira iye, napita naye ndipo anamutengera ku nyumba ya mkulu wa ansembe. petro anamutsatira patali. koma pamene anasonkha moto pakati pa bwalo la milandu, anakhala onse pansi ndipo petro anakhalanso pansi. mtsikana wantchito anamuona atakhala nawo pafupi ndi moto. iye anamuyangʼanitsitsa ndipo anati, “munthu uyu anali ndi yeahoswa.” koma petro anakana nati, “mtsikana, ine sindimudziwa ameneyu.” patatha kanthawi pangʼono, wina wake anamuona ndipo anati, “iwenso ndiwe mmodzi mwa iwo.” petro anayankha kuti, “munthu iwe, ayi sindine.” patatha pafupifupi ora limodzi, munthu winanso anati, “zoonadi, munthu uyu anali ndi iye, pakuti ndi mu galileya.” petro anayankha kuti, “munthu iwe, sindikudziwa zimene ukunena apa.” pamene iye ankayankhula, tambala analira. ambuye anachewuka namuyangʼanitsitsa petro. pamenepo petro anakumbukira mawu amene ambuye anayankhula kwa iye kuti, “asanalire tambala lero lino, udzandikana ine katatu.” ndipo iye anapita panja nakalira kwambiri. anthu amene ankalonda yeahoswa anayamba kumuchita chipongwe ndi kumumenya. anamumanga mʼmaso ndi kumufunsa kuti, “tanenera! wakumenya iwe ndi ndani?” ndipo iwo anamunena zachipongwe zambiri. kutacha, bungwe la akuluakulu, pamodzi ndi akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo, anakumana pamodzi, ndipo anamuyika yeahoswa patsogolo pawo. iwo anati, “tiwuze, ngati ndiwe khristu.” yeahoswa anayankha kuti, “ine nditakuwuzani simungandikhulupirire. ine nditakufunsani inu, simungandiyankhe. koma kuyambira tsopano, mwana wa munthu adzakhala ku dzanja lamanja la allah wamphamvu.” onse anafunsa kuti, “ndiye kuti ndiwe mwana wa allah?” iye anayankha kuti, “mwanena ndinu kuti ndine.” pamenepo iwo anati, “nanga tikufuniranjinso umboni wina? ife tamva kuchokera pa milomo yake.”

23

kenaka gulu lonse la anthuwo linayimirira ndi kumutengera kwa pilato. ndipo iwo anayamba kumuneneza nati, “ife tinapeza munthu uyu akusokoneza anthu a mtundu wathu ndipo amatsutsa zopereka msonkho kwa kaisara komanso amati ndi khristu, mfumu.” pamenepo pilato anamufunsa yeahoswa kuti, “kodi iwe ndiwe mfumu ya ayuda?” yeahoswa anayankha kuti, “mwatero ndinu.” kenaka pilato anawawuza akulu a ansembe ndi gulu la anthu, “ine sindikumupeza cholakwa munthuyu.” koma iwo analimbikirabe kuti, “iyeyu amasokoneza anthu ku yudeya konse ndi chiphunzitso chake, iyeyu anayambira ku galileya ndipo wayenda mtunda wonse mpaka kuno.” pakumva zimenezi, pilato anafunsa ngati munthuyo ndi mgalileya. iye atamva kuti yeahoswa anali pansi pa ulamuliro wa herode, anamutumiza kwa herodeyo, amene pa nthawi imeneyo analinso mu yerusalemu. herode ataona yeahoswa, anakondwa kwambiri, chifukwa kwa nthawi yayitali, ankafunitsitsa atamuona. kuchokera pa zimene anamva za iye, anayembekezera kuti achita zodabwitsa. iye anamufunsa mafunso ambiri, koma yeahoswa sanayankhe. akulu a ansembe ndi aphunzitsi amalamulo, anayimirira pamenepo ndi kumuneneza kwambiri. pamenepo herode ndi asilikali ake anamuseka ndi kumunyoza iye. atamuveka mkanjo wonyezimira, anamutumizanso kwa pilato. tsiku limenelo, herode ndi pilato anakhala abwenzi. zisanachitike izi anali adani. pilato anasonkhanitsa akulu a ansembe, oweruza ndi anthu, ndipo anawawuza kuti, “munabweretsa munthuyu kwa ine ngati ndiye amawuza anthu kuti awukire. ine ndamufunsa pamaso panu ndipo sindinapeze chomuyimbira mlandu. herodenso sanapeze chifukwa pakuti wamutumizanso kwa ife monga mmene mukuoneramu. iyeyu sanachite chinthu chakuti aphedwe. nʼchifukwa chake, ine ndingomulanga, nʼkumumasula.” (pa nthawi yachikondwerero cha paska iye ankayenera kumasula munthu mmodzi). onse pamodzi anafuwula kuti, “muchotseni munthuyu! timasulireni baraba!” (baraba anaponyedwa mʼndende chifukwa choyambitsa chipolowe mu mzinda ndi kupha). pofuna kumumasula yeahoswa, pilato anawadandaulira iwo. koma iwo anapitirirabe kufuwula kuti, “mpachikeni! mpachikeni!” kachitatu anawafunsanso iwo kuti, “chifukwa chiyani? kodi munthu uyu wachita choyipa chanji? ine sindinapeze cholakwa mwa iye chakuti aphedwe choncho ndingomukwapula ndi kumumasula.” koma ndi mawu ofuwulitsa, analimbikirabe kuti iye apachikidwe, ndipo kufuwulako kunapitirira. choncho pilato anatsimikiza kuchita zofuna zawozo. iye anawamasulira munthu amene anaponyedwa mʼndende chifukwa choyambitsa chipolowe ndi kupha, amene ankamufunayo, ndipo anawapatsa yeahoswa mwakufuna kwawo. ndipo pamene ankapita naye, anagwira simoni wa ku kurene, amene ankachokera ku munda, namusenzetsa mtanda namuyendetsa pambuyo pa yeahoswa. gulu lalikulu la anthu linamutsata iye, kuphatikiza amayi amene ankabuma ndi kumulirira. yeahoswa anatembenuka nati kwa iwo, “ana aakazi a yerusalemu, musandilirire ine; dzililireni nokha ndi ana anu. pakuti nthawi idzabwera imene inu mudzati, ‘ndi odala amayi osabereka, mimba zimene sizinabereke ndi mawere amene sanayamwitse!’ kenaka, “adzawuza mapiri kuti tigwereni ife; zitunda kuti tiphimbeni ife. chifukwa ngati anthu akuchita izi pa mtengo wauwisi, chidzachitike nʼchiyani ndi wowuma?” amuna ena awiri, onsewo achifwamba, anatengedwanso pamodzi ndi yeahoswa kukaphedwa. pamene anafika pamalo otchedwa bade, anamupachika iye pamodzi ndi achifwambawo, mmodzi kudzanja lake lamanja ndi winayo la ku lamazere. yeahoswa anati, “atate, akhululukireni, pakuti sakudziwa chimene akuchita.” ndipo anagawana malaya ake mochita maere. anthu anayimirira nʼkumaonerera, ngakhalenso akuluakulu ankamulalatira iye. iwo anati, “iye anapulumutsa ena; adzipulumutse yekha ngati ndi khristu wa allah, wosankhidwayo.” asilikalinso anabwera ndi kumunyoza iye. iwo anamupatsa vinyo wosasa, ndipo anati, “ngati ndiwe mfumu ya ayuda, dzipulumutse wekha.” ndipo panalembedwa chikwangwani pamwamba pake chimene chinati: uyu ndi mfumu ya ayuda. mmodzi wa achifwambawo, amene anapachikidwa, anamunenera iye zamwano nati, “kodi sindiwe khristu? dzipulumutse wekha ndi ifenso!” koma wachifwamba winayo anamudzudzula iye nati, “suopa allah, iwenso ukulandira chilango chomwechi? ife tikulangidwa mwachilungamo, pakuti ife tikulandira monga mwa ntchito zathu. koma munthu uyu sanachimwe kanthu.” kenaka anati, “yeahoswa, mundikumbukire ine pamene mulowa mu ufumu wanu.” yeahoswa anayankha kuti, “zoonadi, ndikukuwuza kuti lero lino udzakhala ndi ine mʼparadaiso.” linali tsopano pafupi ora lachisanu ndi chimodzi, ndipo mdima unagwa pa dziko lonse mpaka ora lachisanu ndi chinayi, pakuti dzuwa linaleka kuwala. ndipo chinsalu cha mʼnyumba ya allah chinangʼambika pakati. yeahoswa anafuwula ndi mawu okweza kuti, “atate, ndikupereka mzimu wanga mʼmanja mwanu.” atanena zimenezi, anamwalira. kenturiyo, ataona zimene zinachitikazi, analemekeza allah ndipo anati, “zoonadi, uyu anali munthu wolungama.” anthu onse amene anasonkhana kudzaonerera izi, ataona zinachitikazo, anadziguguda pachifuwa ndipo anachoka. koma onse amene anamudziwa iye, kuphatikiza amayi amene anamutsatira kuchokera ku galileya, anayimirira akuona zinthu izi. ndipo taonani panali munthu wina wotchedwa yosefe, mmodzi wa gulu loweruza, munthu wabwino ndi wolungama. iye sanavomereze zimene anzake abwalo anagwirizana ndi kuchita. iye ankachokera ku mudzi wa arimateyu wa ku yudeya ndipo ankayembekezera ufumu wa allah. atapita kwa pilato, iye anakapempha mtembo wa yeahoswa. ndipo anawutsitsa, nawukulunga nsalu yabafuta nawuyika mʼmanda wosemedwa mʼmwala, amene panalibe wina amene anayikidwamo. linali tsiku lokonzekera ndipo sabata linatsala pangʼono kuyamba. amayi amene anabwera ndi yeahoswa kuchokera ku galileya, anatsata yosefe ndipo anaona manda ndi momwe mtembo wake anawuyikira. kenaka anapita ku mudzi ndi kukakonza mafuta onunkhira. koma anapuma pa tsiku la sabata pomvera malamulo.

24

pa tsiku loyamba la sabata, mmamawa kwambiri, amayi anatenga zonunkhira napita ku manda. anaona mwala wa pa manda utagubuduzika ndipo atalowamo sanapeze mtembo wa ambuye yeahoswa. pamene iwo ankadabwa za zimenezi, mwadzidzidzi, amuna awiri ovala zovala zonyezimira kwambiri anayimirira pambali pawo. ndi mantha, amayiwo anaweramitsa nkhope zawo pansi, koma amunawo anawawuza kuti, “nʼchifukwa chiyani mukufuna wamoyo pakati pa akufa? iye sali muno ayi. wauka! kumbukirani zimene anakuwuzani pamene anali nanu ku galileya: ‘mwana wa munthu ayenera kuperekedwa mʼmanja mwa anthu ochimwa, napachikidwa ndipo tsiku lachitatu adzaukitsidwanso.’ ” ndipo anakumbukira mawu ake. atabwerera kuchokera ku mandako, anafotokoza zinthu zonse kwa khumi ndi mmodziwo ndi kwa ena onse. amayi anali miriamu magadalena, yohana, miriamu amayi a yaqobo, ndi ena anali nawo amene anawuza atumwi. koma iwo sanawakhulupirire amayiwa, chifukwa mawu awo amaoneka kwa iwo ngati opanda nzeru. komabe petro anayimirira ndi kuthamangira ku manda. atasuzumira, anaona nsalu zimene anamukulungira zija zili pa zokha, ndipo iye anachoka, akudabwa ndi zimene zinachitikazo. ndipo tsiku lomwelo, awiri a iwo ankapita ku mudzi wotchedwa emau, pafupifupi makilomita khumi ndi imodzi kuchokera ku yerusalemu. iwo ankayankhulana za zonse zimene zinachitikazo. pamenepo yeahoswa mwini wake anabwera ndi kuyenda nawo pamodzi; koma iwo sanamuzindikire. iye anawafunsa kuti, “kodi mukukambirana zotani mʼnjira muno?” iwo anayima ndi nkhope zakugwa. mmodzi wa iwo wotchedwa kaliyopa anamufunsa kuti, “kodi ndiwe wekha wokhala mu yerusalemu amene sukudziwa zinthu zimene zachitika mʼmasiku awa?” iye anafunsa kuti, “zinthu zotani?” iwo anayankha nati, “za yeahoswa wa ku nazareti, iye anali mneneri, wamphamvu mʼmawu ndi mu zochita pamaso pa allah ndi anthu onse. akulu a ansembe ndi oweruza anamupereka iye kuti aphedwe, ndipo anamupachika iye; koma ife tinkayembekezera kuti iye ndiye amene akanawombola isreali. ndipo kuwonjeza apo, lero ndi tsiku lachitatu chichitikireni izi. kuwonjezanso apo, ena mwa amayi athu atidabwitsa ife. iwo anapita ku manda mmamawa koma sanakapeze mtembo wake. iwo anabwera ndi kudzatiwuza ife kuti anaona masomphenya a angelo amene anati yeahoswa ali moyo. kenaka ena mwa anzathu anapita ku manda ndipo anakapeza monga momwe amayiwo ananenera, koma iye sanamuone.” iye anawawuza kuti, “inu ndinu anthu opusa, osafuna kukhulupirira msanga zonse zimene aneneri ananena! kodi khristu sanayenera kumva zowawa izi ndipo kenaka ndi kulowa mu ulemerero wake?” ndipo kuyambira ndi mose ndi aneneri onse iye anawafotokozera zimene zinalembedwa mʼmalemba wonse zokhudzana ndi iye mwini. atayandikira mudzi omwe amapitako, yeahoswa anachita ngati akupitirira. koma iwo anamupempha iye kwambiri kuti, “mukhale ndi ife, popeza kwatsala pangʼono kuda, ndipo dzuwa lili pafupi kulowa.” ndipo iye anapita kukakhala nawo. iye ali pa tebulo pamodzi nawo, anatenga buledi ndipo anayamika, nanyema nayamba kuwagawira. kenaka maso awo anatsekuka ndipo anamuzindikira iye, ndipo anachoka pakati pawo. iwo anafunsana wina ndi mnzake kuti, “kodi mitima yathu sinali kutentha mʼkati mwathu pamene iye ankayankhulana nafe pa njira ndi mmene anatitsekulira malemba?” nthawi yomweyo iwo anayimirira ndi kubwerera ku yerusalemu. iwo anapeza khumi ndi mmodziwo ndi ena anali nawo nasonkhana pamodzi ndipo anati, “ndi zoonadi! ambuye auka ndipo anaonekera kwa simoni.” kenaka awiriwo anawawuza zimene zinachitika pa njira, ndi mmene iwo anamudziwira yeahoswa, iye atanyema buledi. akufotokoza zimenezi, yeahoswa mwini wake anayimirira pakati pawo ndipo anati, “mukhale ndi mtendere.” koma chifukwa choti anathedwa nzeru ndi kuchita mantha, ankaganiza kuti akuona mzukwa. iye anawafunsa kuti, “nʼchifukwa chiyani mukuvutika? nʼchifukwa chiyani mukukayika mu mtima mwanu? taonani manja anga ndi mapazi anga. ine ndine amene! khudzeni kuti muone. mzukwa ulibe mnofu ndi mafupa monga mukuonera ndili nazo.” iye atanena izi anawaonetsa manja ake ndi mapazi ake. ndipo pamene iwo samakhulupirirabe, chifukwa cha chimwemwe ndi kudabwa, iye anawafunsa kuti, “kodi muli ndi chakudya chilichonse pano?” iwo anamupatsa iye kachidutswa ka nsomba yophika. iye anakatenga ndi kukadya iwo akuona. iye anawawuza kuti, “izi ndi zimene ndinakuwuzani pamene ndinali nanu: chilichonse chiyenera kukwaniritsidwa chimene chinalembedwa cha ine mʼbuku la malamulo a mose, aneneri ndi masalimo.” kenaka anawatsekula maganizo kuti azindikire malemba. iye anawawuza kuti, “izi ndi zimene zinalembedwa: khristu adzazunzika ndipo adzauka kwa akufa tsiku lachitatu. ndipo kutembenuka mtima ndi kukhululukidwa kwa machimo zidzalalikidwa mu dzina lake kwa anthu amitundu yonse kuyambira mu yerusalemu. inu ndinu mboni za zimenezi. ine ndidzakutumizirani chimene atate anga analonjeza. koma khalani mu mzinda muno mpaka mutavekedwa mphamvu yochokera kumwamba.” iye atawatengera kunja kwa mzindawo mpaka ku betaniya, anakweza manja ake ndi kuwadalitsa. iye akuwadalitsa, anawasiya ndipo anatengedwa kupita kumwamba. pamenepo anamulambira iye ndipo anabwerera ku yerusalemu ndi chimwemwe chachikulu. ndipo iwo anakhalabe ku nyumba ya allah, akulemekeza allah.

acts

1

mʼbuku langa loyamba, ndinakulembera iwe teofilo zonse zimene yeahoswa anayamba kuchita ndi kuphunzitsa, mpaka tsiku limene anatengedwa kupita kumwamba, mwamphamvu ya mzimu woyera, atawalangiza atumwi amene anawasankha. zitatha zowawa zake yeahoswa anadzionetsa kwa ophunzira ake, ndi kuonetsanso maumboni ambiri kuti anali wamoyo. iye anadzionetsera kwa iwo ndi kuwaphunzitsa za ufumu wa allah pa masiku makumi anayi. nthawi ina atasonkhana nawo pamodzi, yeahoswa analamulira ophunzira ake kuti, “musachoke mu yerusalemu, koma mudikire mphatso imene atate anga analonjeza yomwe ndinakuwuzani. pakuti yohane anakubatizani ndi madzi, koma posachedwapa inu mudzabatizidwa ndi mzimu woyera.” atumwi atasonkhana pamodzi, iwo anamufunsa iye kuti, “ambuye, kodi nthawi ino mubwezeretsa ufumu kwa isreali?” yeahoswa anawawuza kuti, “sikofunika kuti mudziwe za nthawi kapena masiku amene atate ayika mwa ulamuliro wawo. koma mudzalandira mphamvu mzimu woyera akadzafika pa inu; ndipo mudzakhala mboni zanga mu yerusalemu, ku yudeya konse ndi ku samariya, mpaka ku malekezero a dziko lapansi.” atatha kuyankhula zimenezi, yeahoswa anatengedwa kupita kumwamba ophunzira ake akuona, ndipo anabisika mʼmitambo. yeahoswa akukwera kumwamba, ophunzira ake anayangʼanitsitsa ndi chidwi mʼmitambo. mwadzidzidzi anaona anthu awiri ovala zoyera atayimirira pambali pawo. iwo anati, “inu, anthu a ku galileya, chifukwa chiyani mukuyima ndi kumayangʼana mʼmitambo? yeahoswa amene wachotsedwa pakati panu ndi kupita kumwamba, adzabweranso mʼnjira yomweyi mwamuona akupita kumwamba.” pamenepo atumwi anabwerera ku yerusalemu kuchokera ku phiri la olivi, mtunda wosakwana kilomita kuchokera mu mzindamo. atafika mu mzindamo, analowa mʼchipinda chammwamba kumene amakhala. amene analipo anali awa: petro, yohane, yaqobo ndi andreya; filipo ndi tomasi, bartumeyu ndi mateyu; yaqobo mwana wa alifeyo ndi simoni zelote ndi yuda mwana wa yaqobo. onsewa ndi mtima umodzi anapitiriza kupemphera pamodzi ndi amayi, ndi miriamu amayi ake a yeahoswa, ndiponso abale ake a yeahoswa. pa nthawi imeneyo petro anayimirira pakati pa okhulupirira (gulu la anthu pafupifupi 120). iye anati, “abale anga, malemba anayenera kukwaniritsidwa omwe mzimu woyera anayankhula kalekale kudzera mwa davide za yudasi, amene anatsogolera amene anamugwira yeahoswa. iye anali mmodzi wa gulu lathu ndipo anatumikira pamodzi ndi ife.” (yudasi anagula munda ndi ndalama zimene anazipeza pochita zoyipa zija; kumeneko, iye anagwa chamutu, naphulika pakati ndipo matumbo ake wonse anakhuthuka. aliyense mu yerusalemu anamva zimenezi, kotero anatcha mundawo mʼchiyankhulo chawo kuti akeledama, kutanthauza, munda wa magazi). petro anati, “pakuti kwalembedwa mʼbuku la masalimo kuti, “nyumba yake isanduke bwinja, ndipo pasakhale wogonamo. ndiponso, “wina atenge ntchito yake yautsogoleri. chifukwa chake ndi kofunika kusankha mmodzi wa anthu amene akhala nafe nthawi yonse imene ambuye yeahoswa ankayenda nafe, kuyambira pa nthawi ya ubatizo wa yohane mpaka nthawi imene yeahoswa anatengedwa pakati pathu. pakuti mmodzi wa anthu awa ayenera kukhala mboni pamodzi ndi ife zakuuka kwake.” pamenepo anasankha anthu awiri, yosefe wotchedwa barsaba (wodziwikanso kuti yusto) ndi matiyasi. kenaka iwo anapemphera nati, “ambuye mukudziwa mtima wa aliyense. tionetseni amene mwamusankha mwa awiri awa kuti atenge ntchito iyi ya utumwi, imene yudasi anasiya napita kumalo womuyenera.” tsono anachita maere, ndipo maerewo anagwera matiyasi. tsono iye anawonjezedwa pa gulu la atumwi khumi ndi mmodziwo.

2

litafika tsiku la chikondwerero cha pentekosite, onse anali pamodzi. mwadzidzidzi kunamveka mkokomo kuchokera kumwamba ngati wa mphepo yamphamvu, ndipo inadzaza nyumba yonse imene amakhala. iwo anaona zinthu zokhala ngati malilime amoto ogawikana ndipo anakhala pa aliyense wa iwo. ndipo onse anadzazidwa ndi mzimu woyera, nayamba kuyankhula mu ziyankhulo zina, monga mzimu woyerayo anawayankhulitsa. ayuda woopa allah ochokera ku mayiko onse a dziko lapansi ankakhala mu yerusalemu nthawi imeneyi. utamveka mkokomo uja, gulu la anthu linasonkhana. anthuwo anadabwa chifukwa aliyense anawamva atumwiwo akuyankhula ziyankhulo zosiyanasiyana. mothedwa nzeru anafunsana kuti, “kodi anthu onse amene akuyankhulawa si agalileya? nanga bwanji aliyense wa ife akuwamva iwo mu chinenero cha kwawo? apanti, amedi ndi aelami; okhala ku mesopotamiya, ku yudeya ndi ku kapadokiya, ku ponto ndi ku asiya, ku frugiya ndi pamfiliya, ku igupto ndi ku madera a ku libiya kufupi ndi ku kurene; alendo ochokera ku roma, ayuda ndi otsatira chipembedzo cha chiyuda onse pamodzi; akrete ndi aarabu, ife tonse tikuwamva akuyankhula za ntchito zodabwitsa za allah mu ziyankhulo zathu.” modabwa ndi mothedwa nzeru anafunsana wina ndi mnzake kuti, “zimenezi zikutanthauzanji?” koma ena anawaseka nati, “aledzera vinyo watsopano.” koma petro anayimirira pamodzi ndi atumwi khumi ndi mmodziwo ndipo anakweza mawu ake nayankhula kwa gulu la anthu nati: “ayuda anzanga, ndi nonse amene muli mu yerusalemu, mvetsetsani izi ndipo tcherani khutu ku zimene ndikunena. kunena zoona, anthu awa sanaledzere ayi, monga momwe mukuganizira, pakuti ino ndi 9 koloko mmawa! koma izi ndi zimene ananena mneneri yoweli kuti: “ ‘allah akuti, mʼmasiku otsiriza ndidzakhuthulira mzimu wanga pa anthu onse. ana anu aamuna ndi aakazi adzanenera, anyamata anu adzaona masomphenya, nkhalamba zanu zidzalota maloto. ngakhalenso pa antchito anga aamuna ndi aakazi, ndidzakhuthulira mzimu wanga masiku amenewo, ndipo iwo adzanenera. ndipo ndidzaonetsa zodabwitsa mlengalenga ndi zizindikiro pa dziko lapansi pano, ndizo magazi, moto ndi utsi watolotolo. dzuwa lidzadetsedwa ndipo mwezi udzaoneka ngati magazi lisanafike tsiku lalikulu ndi laulemerero la ambuye. ndipo aliyense amene adzayitana pa dzina la ambuye adzapulumuka.’ “inu aisraeli mverani mawu awa; yeahoswa wa ku nazareti anali munthu amene anaperekedwa kwa inu ndi allah. ndipo allah anakutsimikizirani zimenezi ndi zamphamvu, zodabwitsa ndi zizindikiro zimene anachita mwa iye pakati panu, monga inu mukudziwa. yeahoswa ameneyu anaperekedwa kwa inu mwa kufuna ndi kudziwiratu kwa allah; ndipo inu mothandizidwa ndi anthu oyipa, munamupha iye pomupachika pa mtanda. koma allah anamuukitsa kwa akufa, kumumasula iye ku zowawa za imfa, chifukwa kunali kosatheka kuti agwiridwe ndi imfa. pakuti davide ananena za iye kuti, “ ‘ndinaona ambuye pamaso panga nthawi zonse. chifukwa iye ali kudzanja langa lamanja, ine sindidzagwedezeka. chifukwa chake mtima wanga ndi wokondwa ndipo lilime langa likukondwera; thupi langanso lidzakhala ndi chiyembekezo. chifukwa simudzasiya moyo wanga kumalo a anthu akufa, ku manda, kapena kulekerera woyerayo kuti awole. inu munandidziwitsa ine njira zamoyo; inu mudzandidzaza ndi chimwemwe pamaso panu.’ “abale, ine ndikuwuzani motsimikiza kuti kholo lathu davide anamwalira ndipo anayikidwa mʼmanda, ndipo manda ake alipo lero lino. koma iye anali mneneri ndipo anadziwa kuti allah analonjeza ndi lumbiro kuti adzayika mmodzi wa zidzukulu zake pa mpando waufumu. davide ataoneratu zimene zinali mʼtsogolo anayankhula za kuuka kwa khristu, kuti iye sanasiyidwe mʼmanda, ndipo thupi lake silinawole. allah wamuukitsa yeahoswa ameneyu, ndipo ife ndife mboni za zimenezi. khristu anakwezedwa kukhala kudzanja lamanja la allah, nalandira mzimu woyera amene atate anamulonjeza, ndipo watipatsa ife zimene mukuona ndi kumvazi. pakuti si davide anakwera kumwamba koma iye akuti, “ ‘ambuye anawuza ambuye anga kuti: khala kudzanja langa lamanja mpaka nditasandutsa adani ako kukhala chopondapo mapazi ako.’ “nʼchifukwa chake, aisraeli onse adziwe ndithu kuti, yeahoswa amene inu munamupachika, allah wamuyika kukhala ambuye ndiponso mpulumutsi.” anthu atamva zimenezi, anatsutsika kwambiri mu mtima ndipo anati kwa petro ndi atumwi enawo, “abale, kodi ife tichite chiyani?” petro anawayankha kuti, “lapani ndipo mubatizidwe aliyense wa inu, mʼdzina la yeahoswa khristu kuti machimo anu akhululukidwe. ndipo mudzalandira mphatso ya mzimu woyera. pakuti lonjezoli ndi lanu ndi ana anu ndiponso la onse amene ali kutali, ndi iwo onse amene ambuye allah wathu adzawayitane.” petro anawachenjeza ndi mawu ena ambiri, ndipo anawadandaulira iwo kuti, “mudzipulumutse ku mʼbado owonongeka uno.” iwo amene anawulandira uthenga wake anabatizidwa ndipo tsiku lomwelo miyoyo pafupifupi 3,000 inawonjezedwa ku gulu lawo. iwo ankasonkhana pamodzi kuphunzitsidwa ndi atumwi, pachiyanjano, pachakudya ndi popemphera. aliyense ankachita mantha chifukwa cha zodabwitsa ndi zizindikiro zambiri zimene atumwi ankachita. okhulupirira onse anali pamodzi ndipo aliyense ankapereka zinthu zake kuti zikhale za onse. ankagulitsa minda yawo ndi katundu wawo, ndi kugawira kwa aliyense molingana ndi zosowa zake. tsiku ndi tsiku ankasonkhana pamodzi pa bwalo la pa nyumba ya allah. ankadya pamodzi mʼnyumba zawo mwasangala ndi mtima woona. ankayamika allah ndipo anthu onse ankawakomera mtima. ndipo tsiku ndi tsiku ambuye ankawonjezera ena pa chiwerengero cha olandira chipulumutso.

3

tsiku lina petro ndi yohane ankapita ku nyumba ya allah kukapemphera nthawi ya 3 koloko masana. ndipo munthu wolumala chibadwire ankanyamulidwa tsiku ndi tsiku kukayikidwa pa khomo la nyumbayo lotchedwa khomo lokongola kuti azikapempha amene amalowa ku bwalo la nyumbayo. ataona petro ndi yohane ali pafupi kulowa anawapempha ndalama. iwo anamuyangʼanitsitsa iye. kenaka petro anati, “tiyangʼane!” munthuyo anawayangʼanitsitsa kuyembekezera kuti alandira kanthu kuchokera kwa iwo. petro anati kwa iye, “ine ndilibe siliva kapena golide, koma chimene ndili nacho ndikupatsa. mʼdzina la yeahoswa khristu wa ku nazareti, yenda.” ndipo anamugwira dzanja lamanja, namuthandiza kuti ayimirire ndipo nthawi yomweyo mapazi ake ndi akakolo ake analimba. iye analumpha ndi kuyamba kuyenda. kenaka analowa nawo pamodzi mʼbwalo la nyumba ya allah, akuyenda ndi kulumpha ndiponso kuyamika allah. anthu onse atamuona akuyenda ndiponso kuyamika allah, anamuzindikira kuti ndi yemwe uja ankakhala pa khomo la nyumbayo lotchedwa khomo lokongola, ndipo anazizwa ndi kudabwa ndi zimene zinamuchitikira. wopempha uja akuyenda pamodzi ndi petro ndi yohane, anthu onse anadabwa ndipo anawathamangira iwo kumalo wotchedwa khonde la solomoni. petro ataona zimenezi anawawuza kuti, “inu aisraeli, chifukwa chiyani mukudabwa ndi zimene zachitikazi? bwanji mukuyangʼana ife ngati kuti tamuyendetsa munthuyu ndi mphamvu yathu kapena chifukwa cha kupembedza kwathu? allah wa abrahamu, isake ndi yaqobo, allah wa makolo athu, wamulemekeza mtumiki wake yeahoswa. amene inu munamukana pamaso pa pilato ndi kumupereka iye kuti aphedwe, ngakhale kuti pilato anafuna kuti amumasule. koma inu munamukana woyera ndi wolungamayo ndipo munapempha kuti akumasulireni munthu wakupha anthu. inu munapha mwini moyo, koma allah anamuukitsa kwa akufa. ife ndife mboni za zimenezi. mwachikhulupiriro mʼdzina la yeahoswa, munthu uyu amene mukumuona ndi kumudziwa analimbikitsidwa. mʼdzina la yeahoswa ndi chikhulupiriro chimene chili mwa iye chamuchiritsa kwathunthu, monga nonse mukuona. “tsopano abale ine ndikudziwa kuti inu munachita zimenezi mosadziwa, monga momwenso anachitira atsogoleri anu. koma umu ndi mmene allah anakwaniritsira zimene zinanenedwa kale ndi aneneri onse, kuti khristu adzamva zowawa. chifukwa chake, lapani, bwererani kwa allah, kuti machimo anu afafanizidwe, kuti nthawi ya kutsitsimuka ibwere kuchokera kwa ambuye, ndi kuti iye atumize yeahoswa khristu amene anasankhidwa chifukwa cha inu. iye ayenera kukhalabe kumwamba mpaka nthawi ya kukonzanso zinthu zonse monga allah analonjeza kale kudzera mwa aneneri ake oyera mtima. pakuti mose anati, ‘ambuye allah wanu adzakuukitsirani mneneri monga ine kuchokera pakati pa anthu anu; mumvere zonse zimene iye akuwuzeni. aliyense amene sadzamvera mawu a mneneriyo, adzayenera kuchotsedwa pakati pa abale ake.’ “ndipo aneneri onse ambiri amene anayankhula kuyambira samueli, ananeneratu za masiku ano. inu ndinu ana a aneneri ndiponso ana apangano limene allah anachita ndi makolo anu. iye anati kwa abrahamu, ‘anthu onse a pa dziko lapansi adzadalitsika kudzera mwa zidzukulu zako.’ pamene allah anaukitsa mtumiki wake, anamutuma iye poyamba kwa inu kuti akudalitseni pobweza aliyense wa inu ku zoyipa zake.”

4

pamene petro ndi yohane amayankhula ndi anthu, kunabwera ansembe, mkulu woyangʼanira nyumba ya allah ndiponso asaduki. iwo anakhumudwa kwambiri chifukwa atumwiwo amaphunzitsa anthu ndi kumalalikira za kuuka kwa akufa mwa yeahoswa. iwo anagwira petro ndi yohane, popeza kunali kutada, anawayika mʼndende mpaka mmawa mwake. koma anthu ambiri amene anamva uthenga anakhulupirira, ndipo chiwerengero cha anthu chinakwana 5,000. mmawa mwake olamulira, akulu ndi aphunzitsi a malamulo anasonkhana mu yerusalemu. panali anasi, mkulu wa ansembe, kayafa, yohane ndi alekisandro ndi ana a banja la mkulu wa ansembe. iwo anayimiritsa petro ndi yohane patsogolo pawo nayamba kuwafunsa kuti, “kodi munachita zimenezi ndi mphamvu yanji kapena mʼdzina la yani?” petro wodzazidwa ndi mzimu woyera, anawawuza kuti, “inu olamulira ndi akulu! ngati ife tikufunsidwa lero chifukwa cha ntchito yabwino imene yachitika pa munthu wolumala miyendo ndi mmene iye anachiritsidwira, tsono dziwani izi inu ndi aliyense mu isreali: munthuyu akuyima pamaso panu, wochiritsidwa kwathunthu, ndi chifukwa cha dzina la yeahoswa khristu wa ku nazareti amene munamupachika koma allah anamuukitsa kwa akufa. iye ndi “ ‘mwala umene amisiri omanga nyumba anawukana, umenewo wasanduka mwala wa pa ngodya!’ chipulumutso sichipezeka mwa wina aliyense; pakuti palibe dzina lina pansi pa thambo limene lapatsidwa kwa anthu limene tiyenera kupulumutsidwa nalo.” ataona kulimba mtima kwa petro ndi yohane ndi kuzindikira kuti anali osaphunzira, anthu wamba, anadabwa kwambiri ndipo anazindikira kuti anthuwa anakhala pamodzi ndi yeahoswa. koma popeza iwo amamuona munthu amene anachiritsidwa atayima pamodzi ndi iwo, palibe chimene akananena. chifukwa chake anawalamula kuti atuluke mʼbwalo la milandu ndipo akulu abwalowo anayamba kukambirana. iwo anafunsana kuti, “kodi anthuwa tichite nawo chiyani? pakuti aliyense okhala mu yerusalemu akudziwa kuti achita chodabwitsachi, ndipo ife sitingathe kukana. koma kuti mbiriyi isapitirire kuwanda pakati pa anthu, ife tiwachenjeze anthu amenewa kuti asayankhulenso kwa wina aliyense mʼdzina la yeahoswa.” pamenepo anawayitananso ndipo anawalamula kuti asayankhule kapena kuphunzitsa konse mʼdzina la yeahoswa. koma petro ndi yohane anayankha kuti, “weruzani nokha ngati nʼkwabwino pamaso pa allah kumvera inu koposa allah. ife sitingaleke kuyankhula za zimene tinaziona ndi kuzimva.” atawonjeza kuwaopseza anawamasula. sanathe kugwirizana njira yowalangira, chifukwa anthu onse amayamika allah chifukwa cha zimene zinachitika. ndipo munthu amene anachiritsidwayo anali ndi zaka makumi anayi. atamasulidwa petro ndi yohane anapita kwa anzawo ndipo anawafotokozera zonse zimene akulu a ansembe ndi akulu anawawuza. anthu atamva zimenezi anafuwula ndi mtima umodzi napemphera kwa allah. iwo anati, “ambuye wolamulira zonse, inu munalenga kumwamba ndi dziko lapansi ndi nyanja ndiponso zonse zili mʼmenemo. inu munayankhula mwa mzimu woyera kudzera pakamwa pa davide kholo lathu, mtumiki wanu kuti, “ ‘nʼchifukwa chiyani anthu a mitundu ina akufuna kuchita chiwembu, ndipo akonzekera kuchita zopandapake? mafumu a dziko lapansi akugwirizana nazo; ndipo olamulira asonkhana pamodzi kulimbana ndi ambuye ndi wodzozedwa wakeyo.’ zoonadi, herode ndi pontiyo pilato anasonkhana pamodzi ndi amitundu ndiponso aisraeli, mu mzinda muno, kupanga zolimbana ndi mtumiki wanu woyera yeahoswa, amene inu munamudzoza. iwo anachita zimene munakonzeratu mwachifuniro chanu ndi mphamvu yanu kuti zichitike. tsopano, ambuye taonani kuti atiopseza, tithandizeni ife atumiki anu, kuti tiyankhule mawu anu molimba mtima. tambasulani dzanja lanu kuchiritsa anthu ndipo kuti, zizindikiro zodabwitsa zichitike mʼdzina la mtumiki wanu woyera yeahoswa.” iwo atatha kupemphera, malo amene anasonkhanapo anagwedezeka. ndipo iwo onse anadzazidwa ndi mzimu woyera ndipo anayankhula mawu a allah molimba mtima. okhulupirira onse anali a mtima umodzi, ndi maganizo amodzi. palibe munthu amene amati zomwe anali nazo zinali zake zokha, koma amagawana chilichonse chimene anali nacho. atumwi anapitirira kuchitira umboni mwa mphamvu zakuuka kwa ambuye yeahoswa, ndipo pa iwo panali chisomo chochuluka. panalibe anthu osowa kanthu pakati pawo. pakuti amene anali ndi malo, kapena nyumba amagulitsa ndi kubweretsa ndalamazo ndi kuzipereka kwa atumwi, ndipo zimagawidwa kwa aliyense amene anali ndi chosowa. yosefe, wa fuko la levi, wochokera ku kupro amene atumwi anamutcha barnaba, kutanthauza kuti mwana wachilimbikitso, anagulitsa munda wake ndipo anadzapereka ndalamazo kwa atumwi.

5

koma munthu wina dzina lake hananiya, pamodzi ndi mkazi wake safira, anagulitsanso munda wawo. mogwirizana ndi mkazi wakeyo anapatulapo pa ndalamazo nazisunga, ndipo anatenga zotsalazo ndi kukapereka kwa atumwi. koma petro anamufunsa kuti, “hananiya, chifukwa chiyani satana anadzaza chotere mu mtima wako kuti unamize mzimu woyera ndipo wapatula ndi kusunga ndalama? kodi sunali wako usanagulitse? ndipo utagulitsa ndalamazo sizinali mʼmanja mwako kodi? nʼchiyani chinakuchititsa zimenezi? iwe sunanamize anthu koma allah.” hananiya atamva mawu amenewa anagwa pansi namwalira. onse amene anamva zimene zinachitikazi anachita mantha kwambiri. kenaka anyamata anafika, nakulunga thupi lake, ndipo anamunyamula ndi kukamuyika mʼmanda. patapita maora atatu mkazi wake analowa, wosadziwa zimene zinachitika. petro anamufunsa iye kuti, “tandiwuza, kodi izi ndi ndalama zonse zimene iwe ndi hananiya munalandira mutagulitsa munda?” mkaziyo anati, “inde ndi zimenezo.” petro anati kwa iye, “bwanji inu munapangana kuyesa mzimu wa ambuye? taona! anthu amene anakayika mwamuna wako mʼmanda ali pa khomo, ndipo adzakunyamula iwenso.” nthawi yomweyo anagwa pansi pa mapazi a petro ndipo anamwalira. ndipo anyamata aja analowa, napeza kuti wafa kale, anamunyamula ndi kukamuyika pafupi ndi mwamuna wake. mpingo wonse ndi anthu onse amene anamva zimenezi anachita mantha kwambiri. atumwi anachita zizindikiro zodabwitsa ndi zozizwitsa zambiri pakati pa anthu. ndipo onse okhulupirira ankasonkhana pamodzi mu khonde la solomoni. palibe ndi mmodzi yemwe analimba mtima kuphatikana nawo, ngakhale kuti anthu onse amawalemekeza kwambiri. ngakhale zinali chotere, anthu ambiri anakhulupirira ambuye ndipo amawonjezeredwa ku chiwerengero chawo. chifukwa cha zimenezi, anthu anabweretsa odwala mʼmisewu ya mu mzinda nawagoneka pa mabedi ndi pa mphasa kuti chithunzi chokha cha petro chikhudze ena mwa iwo iye akamadutsa. anthu ochuluka ochokera ku mizinda yayingʼono ozungulira yerusalemu amasonkhananso atatenga odwala awo ndi iwo amene amasautsidwa ndi mizimu yoyipa ndipo onsewo amachiritsidwa. koma mkulu wa ansembe pamodzi ndi onse omuthandiza, amene anali a gulu la asaduki, anachita nsanje. iwo anagwira atumwi ndi kuwatsekera mʼndende ya anthu wamba. koma usiku mngelo wa ambuye anatsekula zitseko za ndende ndi kuwatulutsa mngeloyo anati, “pitani, ku mabwalo a nyumba ya allah ndipo mukawuze anthu uthenga onse wamoyo watsopanowu.” kutacha mmawa, atumwi analowa mʼbwalo la mʼnyumba ya allah, monga anawuzidwa ndipo anayamba kuphunzitsa anthu. mkulu wa ansembe pamodzi ndi omuthandiza ake amene anali naye anafika, anayitanitsa msonkhano wa bwalo lalikulu, ndilo bwalo la akulu onse a isreali. anatuma alonda kuti akatenge atumwi aja kundende. koma alonda aja atafika kundende, sanawapezemo. iwo anabwerera nakawafotokozera kuti, “tinakapeza ndende ili chitsekere ndithu, ndi alonda atayimirira pa khomo, koma pamene tinatsekula zitseko, sitinapezemo munthu aliyense mʼkatimo.” mkulu wa alonda a nyumba ya allah ndi akulu a ansembe atamva zimenezi anathedwa nzeru, osadziwa kuti zimenezi zidzatha bwanji. ndipo wina anabwera ndi kuti, “taonani! anthu aja amene munawatsekera mʼndende ali ku nyumba ya allah ndipo akuphunzitsa anthu.” pamenepo mkulu wa alonda pamodzi ndi alonda anakawatenga atumwi. sanakawatenge mwaukali, chifukwa amaopa kuti anthu angawaponye miyala. atafika nawo atumwi aja, anawayimika pamaso pa bwalo lalikulu kuti afunsidwe mafunso ndi mkulu wa ansembe. iye anati, “ife tinakuletsani kuti musaphunzitsenso mʼdzina ili, koma inu mwadzaza yerusalemu ndi chiphunzitso chanu, ndipo mukufuna kutisenzetsa imfa ya munthu ameneyu.” petro ndi atumwi enawo anayankha kuti, “ife tiyenera kumvera allah osati anthu! allah wa makolo athu anamuukitsa yeahoswa, amene inu munamupha pomupachika pa mtengo. allah anamukweza iye ku dzanja lake lamanja kukhala mfumu ndi mpulumutsi kuti iye apatse aisraeli mtima wolapa ndi chikhululukiro cha machimo. ife ndife mboni za zimenezi, ndiponso mzimu woyera amene allah anapereka kwa iwo akumvera iye.” akuluakuluwo atamva zimenezi anakwiya kwambiri nafuna kuwapha. koma mfarisi wina dzina lake gamalieli, mphunzitsi wa malamulo, amene anthu onse amamulemekeza, anayimirira ndi kulamula kuti atumwiwo ayambe apita panja. ndipo iye anawuza bwalolo kuti, “aisraeli, taganizani bwino, zimene mukufuna kuchita kwa anthu awa. pakuti masiku a mʼmbuyomu kunali teuda amene anadzitchukitsa, ndipo anthu pafupifupi 400 anamutsatira. iye anaphedwa ndipo omutsatira akewo anabalalitsidwa, zonse zinatheratu. pambuyo pake, nthawi ya kalembera kunalinso yudasi wa ku galileya, ndipo anatsogolera gulu la anthu amene anawukira, iyenso anaphedwa ndipo anthu ake onse anabalalitsidwa. chifukwa chake pa nkhani iyi ndikuwuzani kuti, alekeni anthuwa ndipo aloleni apite! pakuti ngati zimene akuganiza kapena kuchita ndi zochokera kwa munthu zidzalephera. koma ngati ndi zochokera kwa allah inu simudzatha kuwaletsa anthu awa: inu mwina muzapezeka kuti mukulimbana ndi allah.” akuluakulu enawo anavomerezana naye. iwo anayitana atumwi aja ndipo anawakwapula kwambiri. ndipo anawalamula kuti asayankhulenso mʼdzina la yeahoswa ndipo anawamasula. iwo anachoka ku bwalo lalikulu akukondwa chifukwa anayesedwa oyenera kunyozedwa chifukwa cha dzina la yeahoswa. ndipo tsiku ndi tsiku, sanaleke kuphunzitsa ndi kulalikira mʼnyumba ya allah komanso nyumba ndi nyumba, uthenga wabwino wa kuti yeahoswa ndi khristu.

6

mʼmasiku amenewo pamene chiwerengero cha ophunzira chinkachuluka, ayuda a chihelene pakati pawo anadandaula chifukwa cha ayuda a chihebri chifukwa amasiye awo samawagawira chakudya cha tsiku ndi tsiku. tsono atumwi khumi ndi awiriwo anasonkhanitsa ophunzira onse pamodzi ndipo anati, “nʼkosayenera kuti ife tisiye kulalikira mawu a allah ndi kuyangʼanira za chakudya. choncho abale, sankhani pakati panu anthu asanu ndi awiri a mbiri yabwino, odzazidwa ndi mzimu woyera ndi anzeru. ife tidzawapatsa udindo oyangʼanira. koma ife tidzadzipereka kuti tizipemphera ndi kulalikira mawu.” mawu amenewa anakondweretsa gulu lonse la anthu. iwo anasankha, stefano, munthu wodzazidwa ndi chikhulupiriro ndiponso mzimu woyera; anasankhanso filipo, prokoro, nikanora, timo, parmena ndi nikolao amene anatembenuka mtima ndi kulowa chiyuda kuchokera kwa antiokeya. iwo anapereka anthuwa kwa atumwi amene anawapempherera ndi kuwasanjika manja. ndipo mawu a allah anapitirira kufalikira. chiwerengero cha ophunzira mu yerusalemu chinakula mofulumira ndipo ansembe ochuluka anakhulupirira. stefano, munthu wodzazidwa ndi chisomo cha allah ndi mphamvu anachita zodabwitsa ndiponso zizindikiro zazikulu pakati pa anthu. panauka mtsutso kuchokera kwa anthu a ku kurene ndi a ku alekisandriya komanso a ku dera la silisiya ndi asiya, otchedwa a sunagoge ya mfulu. anthu amenewa anayamba kutsutsana ndi stefano. koma iwo sanathe kumugonjetsa chifukwa iye ankayankhula ndi nzeru zimene mzimu woyera anamupatsa. iwo ananyengerera anthu ena mwamseri kuti anene kuti, “ife tinamva stefano akuchitira chipongwe mose ndiponso allah.” motero anawutsa mitima ya anthu, akulu ndi aphunzitsi amalamulo. anamugwira stefano ndi kumubweretsa ku bwalo lalikulu. iwo anabweretsa mboni zonama zimene zinati, “munthu uyu akupitirirabe kuyankhula mawu onyoza malo oyera ndi malamulo. pakuti tinamumva akunena kuti yeahoswa uja wa ku nazareti adzawononga malo ano ndiponso kusintha miyambo imene mose anatipatsa.” onse amene anakhala pansi mʼbwalo lalikulu anamuyangʼanitsitsa stefano, ndipo anaona kuti nkhope yake ikuwala ngati ya mngelo.

7

kenaka mkulu wa ansembe anafunsa stefano kuti, “kodi zimene akukunenerazi ndi zoona?” stefano anayankha kuti, “abale ndi makolo, tamverani! allah waulemerero anaoneka kwa kholo lathu abrahamu pamene ankakhala ku mesopotamiya, asanakakhale ku harani. allah anati, ‘tuluka mʼdziko lako, siya abale ako, ndipo pita ku dziko limene ndidzakusonyeza.’ “ndipo iye anatulukadi mʼdziko la akaldeya ndi kukakhala ku harani. atamwalira abambo ake, allah anamuchotsa kumeneko ndi kumubweretsa mʼdziko lino limene inu mukukhalamo tsopano. allah sanamupatse cholowa kuno, ngakhale kadera kakangʼono kadziko. koma allah anamulonjeza kuti adzapereka dziko lino kwa iye ndi kwa zidzukulu zake, ngakhale kuti pa nthawi imeneyi analibe mwana. allah anayankhula motere kwa iye: ‘zidzukulu zako zidzakhala alendo mʼdziko lachilendo, ndipo zidzakhala akapolo ndi kuzunzidwa zaka 400.’ allah anati, ‘ine ndidzalanga dziko limene zidzukulu zako zidzagwireko ukapolo, ndipo pambuyo pake akadzatuluka mʼdzikolo adzandipembedza ine pamalo pano.’ kenaka allah anachita pangano la mdulidwe ndi abrahamu. ndipo abrahamu, anabereka isake, namudula ali ndi masiku asanu ndi atatu. ndipo isake anabereka yaqobo, yaqobo anabereka makolo khumi ndi awiri aja. “makolo athu anachita nsanje ndi yosefe ndipo anamugulitsa kuti akakhale kapolo ku igupto. koma allah anali naye ndipo anamupulumutsa iye kumasautso ake onse. allah anamupatsa yosefe nzeru ndi chisomo pamaso pa farao mfumu ya ku igupto, kotero mfumuyo inamuyika iye kukhala nduna yayikulu ya dziko la igupto ndiponso nyumba yake yonse yaufumu. “kenaka munalowa njala mʼdziko la kanaani, kotero kuti anthu anavutika kwambiri, ndipo makolo athu sanathe kupeza chakudya. pamene yaqobo anamva kuti ku igupto kunali tirigu, iye anatuma makolo athu ulendo woyamba. pa ulendo wawo wachiwiri, yosefe anadziwulula kwa abale akewo ndipo farao anadziwa za banja la yosefe. izi zinachitika, yosefe anayitanitsa abambo ake yaqobo ndi banja lonse, onse pamodzi analipo 75. motero yaqobo anapita ku igupto, kumene iye ndiponso makolo athu anamwalira. mitembo yawo anayinyamula ndi kupita nayo ku sekemu kumene inayikidwa mʼmanda amene abrahamu anagula kochokera kwa ana a hamori ku sekemuko. “nthawi itayandikira yakuti allah achite zimene analonjeza kwa abrahamu, mtundu wathu unakula ndi kuchuluka kwambiri mu igupto. pambuyo pake mfumu yatsopano imene sinkamudziwa yosefe, inayamba kulamulira dziko la igupto. mfumuyo inachita mwachinyengo ndi mtundu wathu ndi kuwazunza kuti ataye ana awo akhanda kuti afe. “pa nthawi imeneyo mose anabadwa, ndipo anali wokongola kwambiri. iye analeredwa mʼnyumba ya abambo ake kwa miyezi itatu. atakamutaya, mwana wamkazi wa farao anamutola nakamulera ngati mwana wake. mose anaphunzira nzeru zonse za aigupto, ndipo anali wamphamvu mʼmawu ndi ntchito zake. “mose ali ndi zaka makumi anayi, anaganizira zokayendera abale ake aisraeli. iye ataona mmodzi wa iwo akuzunzidwa ndi mwigupto, anatchinjiriza mwisraeliyo, namupha mwiguptoyo. mose anaganiza kuti abale ake adzazindikira kuti allah anamuyika kuti awapulumutse koma iwo sanazindikire. mmawa mwake mose anaona aisraeli awiri akukangana. iye anayesa kuwayanjanitsa ponena kuti, ‘amuna inu, ndinu abale; chifukwa chiyani mukufuna kupwetekana?’ “koma munthu amene amavutitsa mnzakeyo anakankha mose ndipo anati, ‘ndani anakuyika kuti ukhale wotilamulira ndi wotiweruza. kodi ukufuna kundipha monga momwe unaphera mwigupto uja dzulo?’ mose atamva mawu awa anathawira ku midiyani, kumene anakhala mlendo ndipo anabereka ana amuna awiri. “ndipo patapita zaka makumi anayi mngelo anaonekera kwa mose mʼmalawi amoto pa chitsamba mʼchipululu pafupi ndi phiri la sinai. iye ataona zimenezi, anadabwa. akupita kuti akaonetsetse pafupi, mose anamva mawu a ambuye: ‘ine ndine allah wa makolo ako, allah wa abrahamu, isake ndi yaqobo.’ mose ananjenjemera chifukwa cha mantha ndipo sanalimbe mtima kuyangʼananso. “ndipo ambuye anati kwa mose, ‘vula nsapato zako, pakuti malo amene wayimapo ndi opatulika. ine ndaona ndithu mazunzo a anthu anga amene ali ku igupto. ndamva kulira kwawo choncho ndabwera kuti ndiwapulumutse. tsopano tiye ndikutume ku igupto.’ “uyu ndi mose yemwe uja amene aisraeli anamukana ndi kunena kuti, ‘ndani anakuyika kuti ukhale wotilamulira ndi wotiweruza?’ iyeyo anatumidwa ndi allah mwini kuti akakhale wowalamulira ndiponso mpulumutsi, mothandizidwa ndi mngelo amene anamuonekera pa chitsamba. iye anawatulutsa mu igupto ndipo anachita zodabwitsa ndi zizindikiro zozizwitsa mu igupto, pa nyanja yofiira, ndiponso mʼchipululu kwa zaka makumi anayi. “uyu ndi mose uja amene anati kwa aisraeli, ‘allah adzawutsa pakati pa abale anu mneneri ngati ine.’ iyeyu anali mʼgulu la aisraeli mʼchipululu pamodzi ndi mngelo amene anamuyankhula pa phiri la sinai ndiponso makolo athu; ndipo mose analandira mawu amoyo kuti atipatse ife. “koma makolo athu anakana kumumvera iye. iwo anamukana iye ndipo mʼmitima mwawo anatembenukira ku igupto. iwo anati kwa aaroni, ‘bwera utipangire milungu imene idzititsogolera. kunena za mose amene anatitsogolera kutuluka mʼdziko la igupto, sitikudziwa chimene chamuchitikira. iyi ndi nthawi imene anapanga fano la mwana wangʼombe. anapereka nsembe kwa fanoli nachita chikondwerero kulemekeza ntchito ya manja awo. koma allah anawafulatira, nawapereka kuti apembedze zolengedwa zakumwamba. zimenezi zikugwirizana ndi zimene zinalembedwa mʼbuku la aneneri kuti, “ ‘kodi pa zaka makumi anayi zimene munakhala mʼchipululu muja munkandibweretsera nsembe ndi zopereka, inu nyumba ya isreali?’ ayi, inu mwanyamula tenti ya moloki ndi nyenyezi ya mulungu wanu refani, mafano amene munapanga kuti muziwapembedza. chifukwa chake, ine ndidzakutumizani kutali, kupitirira dziko la babuloni. “makolo athu anali ndi tenti ya msonkhano pakati pawo mʼchipululu. anayipanga monga momwe allah anawuzira mose, molingana ndi chithunzi chimene mose anachiona. makolo athu, atayilandira tentiyo, anabwera nayo motsogozedwa ndi yeahoswa pamene analanda dziko la mitundu imene allah anayipirikitsa pamaso pawo. tentiyo inakhala mʼdzikomo mpaka nthawi ya davide, amene anapeza chisomo pamaso pa allah ndipo anapempha kuti amʼmangire nyumba allah wa yaqobo. koma anali solomoni amene anamanga nyumbayo. “komatu, wammwambamwambayo sakhala mʼnyumba zomangidwa ndi anthu. monga mneneri akunena kuti, “ ‘kumwamba ndi mpando wanga waufumu, ndipo dziko lapansi ndi chopondapo mapazi anga. kodi mudzandimangira nyumba yotani? akutero ambuye. kapena malo opumuliramo ine ali kuti? kodi si dzanja langa linapanga zonsezi?’ “anthu wokanika inu, osachita mdulidwe wa mu mtima ndi a makutu ogontha! inu ofanana ndi makolo anu. nthawi zonse mumakana kumvera mzimu woyera: kodi analipo mneneri amene makolo anu sanamuzunze? iwo anapha ngakhale amene ananeneratu za kubwera kwa wolungamayo. ndipo tsopano inu munamupereka ndi kumupha iye. inu amene munalandira malamulo amene anaperekedwa ndi angelo ndipo simunawamvere.” atamva zimenezi, iwo anakwiya kwambiri ndipo anamukukutira mano. koma stefano, wodzaza ndi mzimu woyera, anayangʼana kumwamba ndipo anaona ulemerero wa allah ndiponso yeahoswa atayimirira ku dzanja lamanja la allah. stefano anati, “taonani, ndikuona kumwamba kotsekuka ndiponso mwana wa munthu atayimirira ku dzanja la manja la allah.” koma iwo anatseka mʼmakutu mwawo, ndipo anafuwula kolimba, onse anathamangira kwa iye, anamukokera kunja kwa mzinda ndipo anayamba kumugenda miyala. mboni zinasungitsa zovala zawo kwa mnyamata otchedwa saulo. akumugenda miyala, stefano anapemphera kuti, “ambuye yeahoswa, landirani mzimu wanga.” ndipo anagwada pansi nafuwula mwamphamvu kuti, “ambuye musawawerengere tchimoli.” atanena mawu amenewa anamwalira.

8

ndipo saulo anavomerezana nawo pa imfa ya stefano. tsiku lomwelo, mpingo wa mu yerusalemu unayamba kuzunzidwa, ndipo onse, kupatulapo atumwi, anabalalikira ku madera onse a yudeya ndi samariya. anthu okonda allah anayika maliro a stefano ndipo anamulira kwambiri. koma saulo anayamba kuwononga mpingo. amapita nyumba ndi nyumba, ndipo amagwira amuna ndi amayi ndi kukawatsekera ku ndende. okhulupirira amene anabalalika amalalikira konse kumene amapita. filipo anapita ku mzinda wa ku samariya ndipo analalikira za khristu kumeneko. gulu la anthu litamva filipo akulalikira komanso kuona zizindikiro zozizwitsa zimene ankazichita, onse anamvetsetsa zimene iye amanena. mizimu yoyipa inatuluka mwa anthu ambiri ikufuwula kwambiri ndipo ambiri amene anali akufa ziwalo ndi olumala anachiritsidwa. kotero munali chimwemwe chachikulu mu mzindawo. koma mu mzindawo munali munthu dzina lake simoni, amene amachita za matsenga ndi kudabwitsa anthu a mu samariya. iye amadzitamandira kuti ndi wopambana, ndipo anthu onse, aakulu ndi aangʼono anamumvera ndi kunena kuti, “munthu uyu ndi mphamvu ya allah yotchedwa mphamvu yayikulu.” anthu amamutsata chifukwa kwa nthawi yayitali amawadabwitsa ndi matsenga akewo. koma atakhulupirira filipo akulalikira uthenga wabwino wa ufumu wa allah ndiponso dzina la yeahoswa khristu, anthuwo anabatizidwa amuna ndi amayi. nayenso simoni anakhulupirira ndipo anabatizidwa, natsatira filipo kulikonse, ndipo anadabwa kwambiri pamene anaona zizindikiro zazikulu ndi zozizwitsa. atumwi a ku yerusalemu atamva kuti anthu a ku samariya analandira mawu a allah, anatumiza petro ndi yohane. atafika anawapempherera kuti alandire mzimu woyera, chifukwa mzimu woyera anali asanafike pa wina aliyense wa iwo; anali atangobatizidwa mʼdzina la ambuye yeahoswa. ndipo petro ndi yohane anasanjika manja awo pa iwo, ndipo analandira mzimu woyera. simoni ataona kuti mzimu anaperekedwa kwa iwo atumwi atawasanjika manja, iye anafuna kuwapatsa ndalama ndipo anati, “inenso ndipatseni mphamvu imeneyi kuti aliyense amene ndimusanjika manja anga azilandira mzimu woyera.” petro anayankha kuti, “ndalama zako utayike nazo pamodzi, chifukwa unaganiza kuti ungathe kugula mphatso ya allah ndi ndalama! ulibe gawo kapena mbali pa utumikiwu, chifukwa mtima wako suli wolungama pamaso pa allah. lapa zoyipa zakozi ndipo upemphere kwa ambuye. mwina adzakukhululukira maganizo a mu mtima mwako. pakuti ine ndikuona kuti ndiwe wowawidwa mtima ndiponso kapolo wa tchimo.” ndipo simoni anayankha, “mundipempherere kwa ambuye kuti zisandigwere izi mwanenazi.” atatha kuchitira umboni ndi kulalikira mawu a ambuye, petro ndi yohane anabwerera ku yerusalemu, atalalikira uthenga wabwino mʼmidzi yambiri ya asamariya. mngelo wa ambuye anati kwa filipo, “nyamuka pita chakummwera, ku msewu wa ku chipululu wopita ku gaza kuchokera ku yerusalemu.” ndipo ananyamuka napita, ndipo akuyenda anakumana ndi munthu wa ku etiopia wa udindo waukulu woyangʼanira chuma cha kandake, mfumu yayikazi ya ku etiopia. munthu ameneyu anapita ku yerusalemu kukapembedza allah, ndipo akubwerera kwawo atakwera pa galeta lake amawerenga buku la mneneri yesaya. mzimu anamuwuza filipo kuti, “pita pa galeta ilo ndipo ukakhale pafupi nalo.” pamenepo filipo anathamangira ku galeta ndipo anamva munthuyo akuwerenga buku la mneneri yesaya. filipo anamufunsa kuti, “kodi mukumvetsa zimene mukuwerengazi?” iye anayankha kuti, “ndingamvetse bwanji popanda wina wondimasulira?” ndipo iye anayitana filipo kuti abwere ndikukhala naye mʼgaleta. mawu amene ndunayo imawerenga anali awa: “monga mwana wankhosa wopita naye kokamupha amachitira, kapena monga nkhosa imakhalira duu poyimeta, momwemonso iye sanatsekule pakamwa pake. iye ananyozedwa ndipo panalibe chilungamo pa mlandu wake. ndipo ndani amene analabadirako za zidzukulu zake poona kuti iye anachotsedwa mʼdziko la anthu amoyo?” ndunayo inamufunsa filipo kuti, “chonde, uzeni, kodi mneneri akuyankhula za ndani, za iye mwini kapena za munthu wina?” pamenepo filipo anayambira pa malemba omwewo kumuwuza za uthenga wabwino wa yeahoswa. akuyenda mu msewu anafika pamalo pamene panali madzi ndipo ndunayo inati, “taonani madzi awa. kodi pali chondiletsa kuti ndibatizidwe?” filipo anati, “ngati mukhulupirira ndi mtima wanu wonse mukhoza kubatizidwa.” ndunayo inayankha kuti, “ine ndikukhulupirira kuti yeahoswa khristu ndi mwana wa allah.” ndipo analamulira galeta kuti liyime. onse awiriwo, filipo ndi ndunayo anatsika ndi kulowa mʼmadzi ndipo filipo anamubatiza. pamene iwo anatuluka mʼmadzimo, mzimu wa ambuye anamukwatula filipo, ndipo ndunayo sinamuonenso, koma inapitiriza ulendo wake ikusangalala. koma filipo anapezeka kuti ali ku azoto ndipo anazungulira konse, kulalikira uthenga wabwino mʼmizinda yonse mpaka anakafika ku kaisareya.

9

pa nthawi imeneyi, saulo ankaopsezabe okhulupirira ambuye nafuna kuwapha. iye anapita kwa mkulu wa ansembe, ndi kukapempha makalata a chilolezo kuti apite nawo ku masunagoge a ku damasiko, kuti ngati atakapezeka ena kumeneko otsata njirayo, kaya ndi amuna kapena amayi, akawamange ndi kuwatenga kubwera nawo ku yerusalemu. akuyandikira ku damasikoku paulendo wake, mwadzidzidzi kuwala kochokera kumwamba kunamuzungulira iye. iye anagwa pansi ndipo anamva mawu akuti, “saulo, saulo ukundizunziranji ine?” saulo anafunsa kuti, “ndinu yani ambuye?” ambuye anayankha kuti, “ndine yeahoswa amene iwe ukumuzunza.” “tsopano dzuka, lowa mu mzindamo, ndipo udzawuzidwa zoyenera kuchita.” anthu amene anali naye paulendo, anasowa chonena; iwo anamva mawu koma sanaone wina aliyense. saulo anayimirira, ndipo pamene anatsekula maso ake sanathe kuona. kotero anamugwira dzanja ndi kulowa naye mu damasiko. anakhala wosaona kwa masiku atatu ndiponso sanadye kapena kumwa kanthu kalikonse. ku damasiko kunali wophunzira wina dzina lake hananiya. ambuye anamuyitana mʼmasomphenya kuti, “hananiya!” iye anayankha kuti, “ine ambuye.” ambuye anamuwuza iye kuti, “nyamuka, pita ku nyumba ya yudasi imene ili pa njira yolunjika ndipo ukafunse za munthu wochokera ku tarisisi dzina lake saulo, pakuti akupemphera. ndipo waona mʼmasomphenya munthu, dzina lake hananiya atabwera ndi kumusanjika manja kuti aonenso.” hananiya anayankha kuti, “ambuye, ndinamva zambiri za munthu uyu ndi zonse zoyipa anachitira oyera mtima a ku yerusalemu. ndipo wabwera kuno ndi ulamuliro wa akulu ansembe kuti adzamange onse amene amayitana pa dzina lanu.” koma ambuye anati kwa hananiya, “pita! munthu uyu ndi chida changa chosankhika chonyamulira dzina langa pamaso pa anthu a mitundu ina ndi mafumu awo ndiponso kwa anthu a isreali. ine ndidzamuonetsa zowawa zonse zimene ayenera kumva chifukwa cha dzina langa.” pamenepo hananiya ananyamuka ndi kukalowa mʼnyumbayo. anamusanjika manja sauloyo ndipo anati, “mʼbale saulo, ambuye yeahoswa, amene anakuonekera pa msewu pamene umabwera kuno wandituma kuti uwonenso ndi kudzazidwa ndi mzimu woyera.” nthawi yomweyo mʼmaso mwa saulo munachoka zinthu zokhala ngati mamba ansomba, ndipo anayambanso kuona. iye anayimirira nabatizidwa, ndipo atadya chakudya, anapezanso mphamvu. saulo anakhala masiku angapo ndi ophunzira a ku damasiko. posakhalitsa anayamba kulalikira mʼsunagoge kuti yeahoswa ndiye mwana wa allah. onse amene anamva iye akulalikira anadabwa ndipo anafunsa kuti, “kodi uyu si munthu amene anayambitsa kuzunza okhulupirira ku mpingo wa ku yerusalemu? kodi siwabwera kuno kuti awamange ndi kuwapereka kwa akulu a ansembe?” koma mphamvu za saulo zinali kukulirakulira ndipo anathetsa nzeru ayuda okhala ku damasiko powatsimikizira kuti yeahoswa ndi mpulumutsi. patapita masiku ambiri, ayuda anapangana zoti aphe saulo, koma iye anadziwa za chiwembucho. anthu ankadikirira usana ndi usiku pa zipata za mzindawo kuti amuphe. koma ophunzira ake anamutenga usiku, namutsitsira kunja kwa mpandawo mʼdengu. saulo atafika ku yerusalemu, anayesetsa kulowa mʼgulu la ophunzira koma onse anamuopa chifukwa sanakhulupirire kuti anali wophunziradi. koma barnaba anamutenga napita naye kwa atumwi. iye anawafotokozera iwo za mmene saulo anaonera ambuye pa njira paja, ndi kuti ambuye anamuyankhula, ndi momwe analalikira ku damasiko mʼdzina la yeahoswa mosaopa. kotero saulo anakhala nawo nayendayenda mwaufulu mu yerusalemu akulalikira molimba mtima mʼdzina la ambuye. anayankhula ndi kutsutsana ndi ayuda a chihelene, koma iwo ankafuna kumupha. abale atadziwa zimenezi, anamutenga saulo ndi kupita naye ku kaisareya, ndipo anamutumiza ku tarisisi. pamenepo mpingo wa ku yudeya konse, ku galileya ndi ku samariya unakhala pamtendere, unalimbikitsidwa; ndi kupatsidwa mphamvu ndi mzimu woyera, unakula mʼchiwerengero, ndi kukhala moopa ambuye. pamene petro amayendera mpingo, anapita kukachezera oyera mtima a ku luda. kumeneko anakapeza munthu dzina lake eneya, wofa ziwalo amene anagona pa mphasa kwa zaka zisanu ndi zitatu. petro anati kwa iye, “eneya, yeahoswa khristu akukuchiritsa iwe, dzuka ndipo yalula mphasa yako.” nthawi yomweyo eneya anayimirira. anthu onse amene anakhala ku luda ndi ku sharoni anamuona ndipo anatembenukira kwa ambuye. ku yopa kunali wophunzira wina dzina lake tabita (mʼchigriki amati dorika) amene nthawi zonse ankachita zachifundo ndiponso kuthandiza osauka. nthawi imeneyi anadwala ndipo anamwalira, anasambitsa thupi lake, namugoneka mʼchipinda chammwamba. popeza ku yopa kunali pafupi ndi luda; pamene ophunzira anamva kuti petro anali ku luda, anatuma anthu awiri kuti akamudandaulire kuti, “chonde bwerani kuno msanga!” petro ananyamuka, napita nawo, ndipo atafika anamutengera ku chipinda chammwamba. amasiye onse anayima momuzungulira akulira ndi kumuonetsa mwinjiro ndi zovala zina zimene dorika ankapanga akanali moyo. petro anatulutsa anthu onse mʼchipindamo; ndipo anagwada pansi ndi kupemphera. anatembenukira mtembo uja nati, “tabita, dzuka,” tabita anatsekula maso ake, ndipo ataona petro anakhala pansi. petro anamugwira dzanja, namuyimiritsa. ndipo anayitana okhulupirira ndi amasiye namupereka wamoyo. zimenezi zinadziwika ku yopa konse, ndipo anthu ambiri anakhulupirira ambuye. petro anakhala ku yopa kwa masiku ambiri kwa munthu wina, dzina lake simoni, mmisiri wa zikopa.

10

ku kaisareya kunali munthu wina dzina lake korneliyo, mkulu wa asilikali 100 wa gulu la italiya. iye ndi banja lake lonse amapembedza ndi kuopa allah. iye amathandiza osowa mowolowamanja ndipo amapemphera kwa allah nthawi zonse. tsiku lina, nthawi ili ngati 3 koloko masana, anaona masomphenya. anaona bwino ndithu mngelo wa allah, amene anabwera kwa iye ndi kuti, “korneliyo.” korneliyo anamuyangʼanitsitsa mngeloyo mwa mantha. iye anafunsa kuti, “nʼchiyani kodi ambuye?” mngelo anayankha kuti, “mapemphero ako ndi zachifundo zako zafika pamaso pa allah ngati chikumbutso. tsopano tuma anthu apite ku yopa kuti akayitane munthu dzina lake simoni petro. iye akukhala ndi simoni mmisiri wa zikopa, amene nyumba yake ili mʼmbali mwa nyanja.” mngeloyo anayankhula naye anachoka, korneliyo anayitana antchito ake awiri ndiponso msilikali mmodzi wa iwo amene ankamutumikira yemwe ankapembedza allah. iye anawafotokozera zonse zimene zinachitika ndipo anawatuma kuti apite ku yopa. mmawa mwake, nthawi ili ngati 12 koloko anthuwo atayandikira mzindawo, petro anakwera pa denga kukapemphera. iye anamva njala ndipo anafuna chakudya, ndipo akukonza chakudyacho, iye anachita ngati wakomoka. iye anaona kuthambo kutatsekuka, ndi chinthu china chikutsitsidwa pansi chooneka ngati chinsalu chachikulu chomangidwa pa msonga zake zinayi. mʼmenemo munali nyama zonse zamiyendo inayi pamodzinso ndi zokwawa za dziko lapansi ndiponso mbalame zamlengalenga. petro anamva mawu akuti, “petro, dzuka, ipha nudye.” petro anayankha kuti, “ayi, ambuye! ine sindinadyepo kanthu kosayeretsedwa kapena konyansa.” petro anamvanso kachiwiri mawu akuti, “usachiyese chonyansa chimene allah wachiyeretsa.” zimenezi zinachitika katatu ndipo nthawi yomweyo chinsalu chija chinatengedwanso kupita kumwamba. petro akuganizira za tanthauzo la masomphenyawo, anthu amene korneliyo anawatuma anapeza kumene kunali nyumba ya simoni ndipo anayima pa chipata. iwo anayitana nafunsa ngati simoni amene amadziwika ndi dzina loti petro amakhala kumeneko. petro akuganizirabe za masomphenyawo, mzimu woyera anati kwa iye, “simoni, anthu atatu akukufunafuna. dzuka, tsika. usakayike upite nawo pakuti ndawatuma ndine.” petro anatsika ndipo anati kwa anthuwo, “amene mukufunayo ndine. mwabwera kuno chifukwa chiyani?” anthuwo anayankha kuti, “ife tachokera kwa korneliyo, mkulu woyangʼanira asilikali 100. iye ndi munthu wolungama ndiponso woopa allah, amene amalemekezedwa ndi ayuda onse. mngelo woyera anamuwuza kuti mupite ku nyumba yake kuti akamve mawu amene inu mukanene.” pamenepo petro anawalowetsa mʼnyumba ndipo anawasamala ngati alendo ake. mmawa mwake petro ananyamuka napita nawo ndipo abale ena a ku yopa anapita naye pamodzi. tsiku linalo petro anafika ku kaisareya. korneliyo anawadikirira ndipo anali atawasonkhanitsa pamodzi abale ake ndi abwenzi ake a pamtima. petro akulowa mʼnyumba, korneliyo anakumana naye ndipo anadzigwetsa pa mapazi ake namulambira. koma petro anamuyimiritsa nati, “imirira, inenso ndine munthu ngati iwe.” akuyankhula naye, petro analowa mʼnyumba ndipo anapeza gulu lalikulu la anthu litasonkhana. iye anawawuza kuti, “inu mukudziwa bwino kuti ndi kutsutsana ndi lamulo ngati myuda ayanjana ndi mkunja kapena kuyendera wina aliyense wa mtundu wina. koma allah wandionetsa ine kuti ndisatchule munthu aliyense kuti ndi wosayenera kapena wonyansa. nʼchifukwa chake ndabwera mosawiringula pamene munandiyitana. tsopano ndikufunseni,” mwandiyitanira chiyani? komeliyo anayankha kuti, “masiku anayi apitawo, nthawi yonga yomwe ino, 3 koloko masana ndimapemphera mʼnyumba mwanga. mwadzidzidzi patsogolo panga panayimirira munthu wovala zovala zonyezimira. ndipo anati, ‘korneliyo, allah wamva mapemphero ako ndipo wakumbukira mphatso zako kwa osauka. tuma anthu ku yopa akayitane simoni wotchedwa petro. iye akukhala mʼnyumba ya simoni mmisiri wazikopa amene amakhala mʼmbali mwa nyanja.’ nʼchifukwa chake ndinatumiza anthu nthawi yomweyo ndipo mwachita bwino kuti mwabwera. tsopano ife tonse tili pano pamaso pa allah kuti timve zonse zimene ambuye akukulamulani kuti mutiwuze ife.” ndipo petro anayamba kuyankhula nati, “zoonadi, tsopano ndazindikira kuti allah sakondera. koma amalandira anthu a mtundu uli wonse amene amaopa iye ndiponso kuchita chilungamo. uwu ndi uthenga umene allah anatumiza kwa aisraeli, kulalikira uthenga wabwino wamtendere mwa yeahoswa khristu amene ndi ambuye wa onse. inu mukudziwa zimene zinachitika ku yudeya konse, kuyambira ku galileya pambuyo pa ubatizo umene yohane analalikira, kuti allah, anamudzoza yeahoswa, wa ku nazareti ndi mzimu woyera ndi mphamvu ndiponso mmene iye anapita nachita zabwino ndi kuchiritsa onse amene anali pansi pa mphamvu ya mdierekezi, popeza kuti allah anali naye. “ife ndife mboni za zonse zimene anachita mʼdziko la ayuda ndiponso ku yerusalemu. anamupha iye pakumupachika pa mtengo, koma allah anamuukitsa kwa akufa pa tsiku lachitatu, ndipo analola kuti aonekere poyera. iye sanaonekere kwa anthu onse koma kwa mboni zimene allah anazisankhiratu, kwa ife amene timadya ndi kumwa naye atauka kwa akufa. iye anatilamulira ife kuti tilalikire kwa anthu ndi kuchitira umboni kuti iye ndiye amene allah anamusankha kukhala woweruza wa amoyo ndi akufa. aneneri onse achitira iye umboni kuti aliyense amene akhulupirira iye amakhululukidwa machimo chifukwa cha dzina lake.” petro akuyankhulabe mawu amenewa, mzimu woyera unatsikira pa onse amene amamva uthengawo. abale a mdulidwe omwe anabwera ndi petro anadabwa kuona kuti mphatso ya mzimu woyera yapatsidwanso kwa anthu a mitundu ina. pakuti anamva iwo akuyankhula mʼmalilime ndi kuyamika allah. ndipo petro anati, “kodi alipo amene angawaletse anthu awa kubatizidwa mʼmadzi? iwotu alandira mzimu woyera monga ifenso.” tsono iye analamula kuti abatizidwe mʼdzina la yeahoswa khristu. ndipo anthu aja anamupempha petro kuti akhale nawo masiku angapo.

11

atumwi ndi abale a ku yudeya konse anamva kuti anthu a mitundu ina analandiranso mawu a allah. tsono petro atafika ku yerusalemu, abale amene anali a mdulidwe anamutsutsa iye, ndipo anati, “iwe unalowa mʼnyumba ya anthu osachita mdulidwe ndi kudya nawo.” koma petro anayamba kuwafotokozera zonse mwatsatanetsatane momwe zinachitikira kuti, “ine ndimapemphera mu mzinda wa yopa ndipo ndili ngati wokomoka ndinaona masomphenya. ndinaona chinthu chokhala ngati chinsalu chachikulu chikutsika kuchokera kumwamba chogwiridwa msonga zake zinayi, ndipo chinatsikira pa ine. ine ndinayangʼana mʼkati mwake ndipo ndinaona nyama za miyendo inayi za mʼdziko lapansi, zirombo, zokwawa, ndi mbalame zamlengalenga. kenaka ine ndinamva mawu akuti, ‘petro, imirira. ipha, nudye.’ “ine ndinayankha kuti, ‘ayi, ambuye! pakuti chinthu chodetsedwa ndi chonyansa sindinadyepo pakamwa pangapa.’ “mawu ochokera kumwamba ananenanso kachiwiri kuti, ‘chimene allah wachiyeretsa usanene kuti ndi chodetsedwa.’ zimenezi zinachitika katatu ndipo kenaka zonse zinatengedwa kupita kumwamba. “nthawi yomweyo anthu atatu amene anatumidwa kuchokera ku kaisareya anayima pa nyumba yomwe ndimakhalayo. mzimu anandiwuza kuti ndisakayike, koma ndipite nawo. abale asanu ndi mmodzi awa anapitanso nane ndipo tinalowa mʼnyumba ya munthuyo. iye anatiwuza mmene anaonera mngelo atayimirira mʼnyumba mwake ndi kumuwuza kuti, ‘tumiza anthu ku yopa kuti akayitane simoni wotchedwa petro. iye adzakuwuza uthenga umene udzapulumutsa iwe ndi a pa banja ako.’ “nditangoyamba kuyankhula, mzimu woyera anafika pa iwo monga momwe anafikira pa ife poyamba paja. kenaka ndinakumbukira zimene ambuye ananena kuti, ‘yohane anabatiza ndi madzi, koma inu mudzabatizidwa ndi mzimu woyera.’ tsono ngati allah anawapatsa iwo mphatso yomweyo imene anatipatsa ife, amene tinakhulupirira ambuye yeahoswa khristu, ndine yani kuti nditsutsane ndi allah?” iwo atamva zimenezi analibenso chonena ndipo anayamika allah nati, “potero allah wapatsa anthu a mitundu ina mwayi wotembenuka mtima ndi kulandira moyo.” tsopano amene anabalalika chifukwa cha mazunzo amene anayamba ataphedwa stefano, anapita mpaka ku foinike, ku kupro ndi ku antiokeya, ndipo ankalalikira kwa ayuda okha. komabe, ena pakati pawo ochokera ku kupro ndi ku kurene anapita ku antiokeya ndipo iwo anayamba kuyankhulanso kwa agriki, nawawuza za uthenga wabwino wa ambuye yeahoswa. mphamvu ya ambuye inali nawo ndipo anthu ambiri anakhulupirira natembenukira kwa ambuye. mbiri imeneyi inamveka ku mpingo wa ku yerusalemu ndipo iwo anatumiza barnaba ku antiokeya. atafika ndi kuona chisomo cha allah pa iwo, anakondwa ndi kuwalimbikitsa anthu onsewo kuti apitirire kukhala woona mu mtima mwa ambuye. barnabayo anali munthu wabwino, wodzazidwa ndi mzimu woyera ndi chikhulupiriro ndipo gulu lalikulu la anthu linabwera kwa ambuye. kenaka barnaba anapita ku tarisisi kukafuna saulo, ndipo pamene anamupeza anabwera naye ku antiokeya. barnaba ndi saulo anasonkhana ndi mpingo kwa chaka chimodzi naphunzitsa anthu ambirimbiri. okhulupirirawo anayamba kutchedwa akhristu ku antiokeya. masiku amenewo ku antiokeya kunafika aneneri ena ochokera ku yerusalemu. mmodzi wa iwo dzina lake agabu, anayimirira ndipo mzimu anamutsogolera kunenera zamʼtsogolo kuti padzakhala njala yayikulu pa dziko lonse lapansi. (izi zinachitikadi nthawi ya ulamuliro wa klaudiyo). ophunzirawo, aliyense monga mwakupata kwake, anatsimikiza kuthandiza abale okhala ku yudeya. izi anazichitadi ndipo anatuma barnaba ndi saulo kukapereka mphatsozo kwa akulu a mpingo.

12

inali nthawi yomweyi imene mfumu herode anamanga ena a mu mpingo ndi cholinga chakuti awazunze. iye analamula kuti yaqobo mʼbale wa yohane, aphedwe ndi lupanga. ataona kuti zimenezi zinakondweretsa ayuda, anawonjeza ndi kugwiranso petro. izi zinachitika pa nthawi ya chikondwerero cha buledi wopanda yisiti. atamugwira petro, namutsekera mʼndende, anamupereka kwa magulu anayi a asilikali kuti amuyangʼanire, gulu lililonse linali ndi asilikali anayi. herode anafuna kumuzenga mlandu pamaso pa anthu onse chikondwerero cha paska chitapita. kotero petro anasungidwa mʼndende, koma mpingo unamupempherera kolimba kwa allah. usiku woti mmawa mwake herode amuzenga mlandu, petro amagona pakati pa asilikali awiri, atamangidwa maunyolo awiri, ndiponso alonda atayima pa khomo. mwadzidzidzi mngelo wa ambuye anaonekera ndipo kuwala kunawunika mʼchipindamo. mngeloyo anamugwedeza petro mʼnthiti ndi kumudzutsa. iye anati, “fulumira, imirira!” ndipo maunyolo anagwa kuchoka mʼmanja a petro. kenaka mngelo anati kwa iye, “vala zovala ndi nsapato.” ndipo petro atachita izi mngeloyo anamuwuzanso kuti, “funda chovala chako ndipo unditsate.” petro anatsatira natuluka mʼndende, koma sanazindikire kuti zimene mngeloyo amachita zimachitikadi; iye amaganiza kuti amaona masomphenya. iwo anadutsa gulu loyamba ndi lachiwiri la asilikali ndipo anafika pa chitseko chachitsulo cholowera mu mzinda. chitsekocho chinatsekuka chokha ndipo anadutsa. pamene anayenda kutalika kwa msewu umodzi, mwadzidzidzi mngelo uja anachoka. pamenepo petro anazindikira nati, “tsopano ndikudziwa mosakayika kuti ambuye anatuma mngelo wake kudzandipulumutsa mʼmanja mwa herode, ndi ku zoyipa zonse zimene ayuda amafuna kundichitira.” atazindikira zimenezi anapita ku nyumba ya miriamu amayi ake a yohane, wotchedwanso marko, kumene kunasonkhana anthu ambiri ndipo amapemphera. petro anagogoda pa chitseko cha panja, ndipo mtsikana wantchito dzina lake roda anabwera kuti adzatsekule chitseko. atazindikira mawu a petro anakondwa kwambiri ndipo anabwerera osatsekula ndipo anafuwula kuti, “petro ali pa khomopa!” anthuwo anati kwa iye, “wopenga iwe!” atalimbikira kunena kuti zinali zoona, iwo anati, “ameneyo ndi mngelo wake.” koma petro anapitiriza kugogoda ndipo atatsekula chitseko ndi kumuona, anthuwo anadabwa kwambiri. petro anakweza dzanja ndi kuwawuza kuti akhale chete ndipo anawafotokozera mmene ambuye anamutulutsira mʼndende. iye anati, “uzani yaqobo ndi abale ena za zimenezi.” kenaka anachoka napita kumalo ena. pamene kunacha kunali phokoso lalikulu pakati pa asilikali, iwo anafunsa kuti, “kodi chamuchitikira petro ndi chiyani?” herode atamufunafuna ndipo wosamupeza, anawafunsa asilikali ndipo analamulira kuti asilikaliwo aphedwe. kenaka herode anachoka ku yudeya ndi kupita ku kaisareya ndipo anakhala kumeneko kwa kanthawi herode anakwiyira anthu a ku turo ndi sidoni; anthuwo anagwirizana zoti akambirane naye. atapeza thandizo kuchokera kwa blasito, wantchito wokhulupirika wa mfumu, anapempha kuti pakhale mtendere, chifukwa dziko lawo limadalira dziko la mfumuyo pa chakudya chawo. pa tsiku limene anasankha herode, atavala zovala zake zaufumu, anakhala pa mpando wake ndipo anayankhula kwa anthuwo. anthuwo anafuwula nati, “amenewa ndi mawu a mulungu osati a munthu ayi.” nthawi yomweyo mngelo wa allah anamukantha chifukwa sanapereke ulemu kwa allah ndipo anadyedwa ndi mphutsi nafa. koma mawu a allah anapitirirabe kufalikirafalikira. barnaba ndi saulo atamaliza ntchito yawo anachoka ku yerusalemu, atatenga yohane wotchedwanso marko.

13

mu mpingo wa ku antiokeya munali aneneri ndi aphunzitsi awa: barnaba, simeoni, lukia wa ku kurene, manayeni (amene analeredwa pamodzi ndi mfumu herode), ndiponso saulo. iwo pamene ankapembedza ambuye ndi kusala kudya, mzimu woyera anati, “mundipatulire barnaba ndi saulo kuti akagwire ntchito imene ndinawayitanira.” ndipo atasala kudya ndi kupemphera anasanjika manja awo pa iwo nawatumiza. barnaba ndi saulo motumidwa ndi mzimu woyera, anapita ku selukeya ndipo kuchokera kumeneko anakwera sitima ya pamadzi kupita ku kupro. pamene anafika ku salamisi, analalikira mawu a allah mʼmasunagoge a ayuda. iwo anali ndi yohane monga wowatumikira. iwo anayenda pa chilumba chonse mpaka anafika ku pafo, kumeneko anapezanako ndi myuda, wamatsenga amene analinso mneneri wonama dzina lake barayesu. iyeyu, amathandiza mkulu wa boma, sergio paulo. mkulu wa bomayu, munthu wanzeru, anayitana barnaba ndi saulo chifukwa anafuna kumva mawu a allah. koma elima wamatsengayo, (elima tanthauzo lake ndi wamatsenga), anatsutsana nawo ndipo anafuna kumuletsa mkulu wa bomayo kuti asakhulupirire. koma saulo, amenenso amatchedwa paulo, wodzazidwa ndi mzimu woyera anamuyangʼanitsitsa elima ndipo anati, “iwe ndiwe mwana wa mdierekezi ndiponso mdani wa chilungamo! ndiwe wodzaza ndi chinyengo cha mtundu uliwonse ndi kuchenjera konse. kodi sudzaleka kupotoza njira zolungama za ambuye? tsopano dzanja la ambuye likukutsutsa iwe. udzakhala wosaona ndipo kwa kanthawi sudzatha kuona kuwala kwa dzuwa.” nthawi yomweyo khungu ndi mdima zinamugwera ndipo anafunafuna munthu woti amugwire dzanja kuti amutsogolere. pamene mkulu wa bomayo anaona zimene zinachitika anakhulupirira pakuti anadabwa ndi chiphunzitso cha ambuye. kuchokera ku pafo, paulo ndi anzake anayenda pa sitima ya pamadzi kupita ku perga wa ku pamfiliya, kumeneko yohane anawasiya nabwerera ku yerusalemu. kuchokera ku perga anapita ku pisidiya wa ku antiokeya. pa tsiku la sabata analowa mʼsunagoge, nakhala pansi. atawerenga mawu a mʼmalamulo ndi aneneri, akulu a sunagoge anawatumizira mawu ndi kuti, “abale ngati muli ndi mawu olimbikitsa nawo anthuwa, nenani.” atayimirira, paulo anakweza dzanja lake ndi kuti, “inu aisraeli ndiponso inu a mitundu ina amene mumapembedza allah, tandimverani! allah wa aisraeli anasankha makolo athu ndipo anawapatsa chuma chambiri pamene amakhala ku igupto. anawatulutsa mʼdzikomo ndi dzanja lake lamphamvu. ndipo iye anapirira khalidwe lawo mʼchipululu kwa zaka makumi anayi. allah anawagonjetsera mitundu isanu ndi iwiri ya ku kanaani ndipo anapereka dzikolo kwa isreali kuti likhale lawo. izi zonse zinatenga zaka 450. “zitatha izi, allah anawapatsa oweruza mpaka nthawi ya mneneri samueli. kenaka anthu anapempha kuti awapatse mfumu, ndipo anawapatsa sauli mwana wa kisi, wa fuko la benjamini amene analamulira zaka makumi anayi. allah atamuchotsa sauli, anayika davide kukhala mfumu yawo. allah anamuchitira umboni kuti, ‘ndapeza davide mwana wa yese munthu wa pamtima panga; iye adzachita zonse zimene ine ndikufuna kuti iye achite.’ “kuchokera mwa zidzukulu za munthu ameneyu, allah anawutsa yeahoswa kukhala mpulumutsi wa aisraeli, monga analonjezera. yeahoswa asanabwere, yohane analalikira kwa anthu onse aisraeli za kutembenuka mtima ndi ubatizo. pamene yohane amatsiriza ntchito yake anati: ‘mukuganiza kuti ine ndine yani? ine sindine ameneyo ayi, koma iye akubwera pambuyo panga, amene ine sindine woyenera kumasula zingwe za nsapato zake.’ “abale, ana a abrahamu, ndiponso inu a mitundu ina amene mumaopa allah, iye watumiza uthenga wachipulumutsowo kwa ife. anthu a ku yerusalemu ndi atsogoleri awo sanazindikire yeahoswa, komabe pomuweruza yeahoswa anakwaniritsa mawu a aneneri amene amawerengedwa sabata lililonse. ngakhale sanapeze chifukwa choti afe, anapempha pilato kuti amuphe. atachita zonse zimene zinalembedwa za iye, iwo anamuchotsa pa mtengo ndipo anamuyika mʼmanda. koma allah anamuukitsa, ndipo kwa masiku ambiri anaonekera kwa amene anayenda naye kuchokera ku galileya mpaka ku yerusalemu. iwowa tsopano ndi mboni zake kwa anthu a isreali. “ife tikukuwuzani uthenga wabwino; umene allah analonjeza makolo athu. iye wakwaniritsa zimenezi kwa ife ana awo, poukitsa yeahoswa kuchokera kwa akufa. monga zinalembedwa mu salimo lachiwiri kuti, “iwe ndiwe mwana wanga; lero ine ndakhala atate ako.” zakuti allah anamuukitsa kuti asawole konse, zinanenedwa mʼmawu awa: “ ‘ine, ndidzakupatsa madalitso opatulika ndi odalirika amene ndinalonjeza davide.’ nʼchifukwa chakenso zinalembedwa mu salimo lina kuti, “ ‘simudzalekerera woyera wanu kuti awole.’ “pakuti pamene davide anatsiriza kutumikira allah mu mʼbado wake, anamwalira, iye anayikidwa mʼmanda pamodzi ndi makolo ake ndipo thupi lake linawola. koma amene allah anamuukitsa kwa akufa sanawole ayi. “nʼchifukwa chake, abale anga, dziwani kuti mwa yeahoswa chikhululukiro cha machimo chikulalikidwa. kudzera mwa iye aliyense amene akhulupirira, alungamitsidwa kuchoka ku tchimo lililonse limene silingachoke ndi malamulo a mose. samalani kuti zimene aneneri akunena zisakuchitikireni inu: “ ‘onani, inu anthu onyoza, dabwani ndipo wonongekani, chifukwa ine ndidzachita china chake mʼmasiku anu, inu simudzazikhulupirira ngakhale wina atakufotokozerani!’ ” pamene paulo ndi barnaba amatuluka mʼsunagoge, anthu anawapempha kuti adzapitirize kuyankhula zinthu zimenezi sabata linalo. atatha mapemphero, ayuda ambiri ndi anthu odzipereka otembenukira ku chiyuda anatsatira paulo ndi barnaba, iwo anayankhula ndi anthuwo ndipo anawapempha kuti apitirire mʼchisomo cha allah. pa sabata linalo pafupifupi anthu onse a mu mzindawo anasonkhana kudzamva mawu a ambuye. pamene ayuda anaona gulu la anthu, anachita nsanje ndipo anayankhula zamwano kutsutsana ndi zimene paulo amanena. ndipo paulo ndi barnaba anawayankha molimba mtima kuti, “ife tinayenera kuyankhula mawu a allah kwa inu poyamba. popeza inu mwawakana ndi kudziyesa nokha osayenera moyo wosatha, ife tsopano tikupita kwa anthu a mitundu ina. pakuti izi ndi zimene ambuye anatilamula ife: “ ‘ine ndakuyika iwe ukhale kuwunika kwa anthu a mitundu ina, kuti ukafikitse chipulumutso ku malekezero a dziko lapansi!’ ” anthu a mitundu ina atamva izi, anakondwa ndipo analemekeza mawu ambuye; ndipo onse amene anawasankha kuti alandire moyo osatha anakhulupirira. mawu a ambuye anafalikira mʼchigawo chonse. koma ayuda anawutsa mitima ya akazi otchuka opembedza allah ndi akulu a mu mzindamo. iwo anabweretsa mazunzo kwa paulo ndi barnaba ndipo anawathamangitsa mʼchigawo chawo. tsono iwo anasasa fumbi la ku mapazi awo powatsutsa, ndipo anapita ku ikoniya. ndipo ophunzira anadzazidwa ndi chimwemwe ndiponso ndi mzimu woyera.

14

ku ikoniya, paulo ndi barnaba analowanso mʼsunagoge ya ayuda. kumeneko iwo anaphunzitsa momveka bwino kotero kuti anthu ambiri achiyuda ndi anthu a mitundu ina anakhulupirira. koma ayuda amene anakana kukhulupirira anawutsa anthu a mitundu ina nawononga maganizo awo kutsutsana ndi abale. ndipo paulo ndi barnaba anakhala kumeneko nthawi yayitali, nalalikira molimba mtima za ambuye amene anawapatsa mphamvu yochitira zozizwitsa ndi zizindikiro zodabwitsa pochitira umboni mawu a chisomo. anthu a mu mzindamo anagawikana; ena anali mbali ya ayuda, ena mbali ya atumwi. pamenepo anthu a mitundu ina ndi ayuda, pamodzi ndi atsogoleri awo anakonza chiwembu choti azunze atumwiwo ndi kuwagenda ndi miyala. koma atazindikira zimenezi, anathawira ku lusitra ndi derbe, mizinda ya ku lukaoniya, ndiponso ku dziko lozungulira mizindayo, kumene anapitiriza kulalikira uthenga wabwino. ku lusitra kunali munthu wolumala miyendo, amene sanayendepo chibadwire chake. iyeyu, amamvetsera pamene paulo amayankhula. paulo anamuyangʼanitsitsa ndipo anaona kuti anali ndi chikhulupiriro choti achiritsidwe nacho. ndipo paulo anamuyitana mofuwula nati, “imirira!” atamva zimenezi, munthuyo anayimirira, nayamba kuyenda. gulu la anthu litaona zimene paulo anachitazi, linafuwula mʼchilukaoniya kuti, “milungu yatitsikira yooneka ngati anthu!” barnaba anamutcha zeusi ndipo paulo anamutcha herimesi chifukwa ndiye amatsogolera kuyankhula. wansembe wa zeusi amene nyumba yopembedzera zeusiyo inali kunja pafupi ndi mzindawo, anabweretsa ngʼombe yayimuna yovekedwa nkhata za maluwa pa chipata cha mzindawo chifukwa iyeyo pamodzi ndi anthu ena onse aja amafuna kudzipereka nsembe kwa paulo ndi barnaba. koma barnaba ndi paulo atamva zimenezi, anangʼamba zovala zawo, nathamangira pakati pa gulu la anthuwo, akufuwula kuti, “anthu inu, bwanji mukuchita zimenezi? ifenso ndife anthu monga inu nomwe. ife takubweretserani uthenga wabwino, kuti musiye zinthu zachabezi ndi kutsata allah wamoyo, amene analenga kumwamba ndi dziko lapansi, nyanja ndi zonse zimene zili mʼmenemo. kale iye analola anthu a mitundu ina yonse kutsata njira zawozawo. komabe wakhala akudzichitira yekha umboni: iye amaonetsa kukoma mtima kwake pogwetsa mvula kuchokera kumwamba ndi zipatso pa nyengo yake. amakupatsani chakudya chambiri ndipo amadzaza mitima yanu ndi chimwemwe.” ngakhale ndi mawu awa, anavutika kuletsa gulu la anthu kuti asapereke nsembe kwa iwo. kenaka kunabwera ayuda ena kuchokera ku antiokeya ndi ikoniya nakopa gulu la anthu lija. iwo anamugenda miyala paulo namukokera kunja kwa mzindawo, kuganiza kuti wafa. koma ophunzira atamuzungulira, pauloyo anayimirira nalowanso mu mzindawo. mmawa mwake iye ndi barnaba anachoka ndi kupita ku derbe. iwo analalikira uthenga wabwino mu mzindawo ndipo anthu ambiri anatembenuka mtima ndi kukhala ophunzira. kenaka anabwerera ku lusitra, ku ikoniya ndi ku antiokeya. kumeneko analimbikitsa mitima ya ophunzira ndi kuwapatsa mphamvu kuti akhalebe woona mʼchikhulupiriro. iwo anati, “ife tiyenera kudutsa mʼmasautso ambiri kuti tikalowe mu ufumu wa allah.” paulo ndi barnaba anasankha akulu ampingo pa mpingo uliwonse, ndipo atapemphera ndi kusala kudya anawapereka kwa ambuye amene anamukhulupirira. atadutsa pisidiya, anafika ku pamfiliya. atalalikira mawu ku perga, anapita ku ataliya. ku ataliyako, anakwera sitima ya pamadzi kubwerera ku antiokeya kumene anayitanidwa mwachisomo cha allah kuti agwire ntchito imene tsopano anali atayitsiriza. atangofika ku antiokeya, anasonkhanitsa pamodzi mpingo ndipo anafotokoza zonse zimene allah anachita kudzera mwa iwo ndiponso mmene iye anatsekulira a mitundu ina njira ya chikhulupiriro. ndipo anakhala kumeneko ndi ophunzira nthawi yayitali.

15

anthu ena ochokera ku yudeya anafika ku antiokeya ndipo amaphunzitsa abale kuti, “ngati simuchita mdulidwe potsata mwambo wa mose, simungapulumuke.” zimenezi zinachititsa paulo ndi barnaba kuti atsutsane nawo kwambiri. kotero paulo ndi barnaba anasankhidwa pamodzi ndi abale ena kuti apite ku yerusalemu kukaonana ndi atumwi ndi akulu ampingo kukakambirana za nkhaniyi. mpingo unawaperekeza, ndipo pamene amadutsa ku foinike ndi samariya, iwo anafotokoza momwe a mitundu ina anatembenukira mtima. nkhani imeneyi inakondweretsa kwambiri abale onse. atafika ku yerusalemu, iwo analandiridwa ndi mpingo, pamodzi ndi atumwi ndiponso akulu ampingo. paulo ndi barnaba anawafotokozera zonse zimene allah anachita kudzera mwa iwo. kenaka, okhulupirira ena amene kale anali a gulu la afarisi anayimirira ndipo anati, “anthu a mitundu ina ayenera kuchita mdulidwe ndi kusunga malamulo a mose.” atumwi ndi akulu ampingo anasonkhana kuti akambirane za nkhaniyi. atakambirana kwambiri petro anayimirira, ndipo anawayankhula nati: “abale, mukudziwa kuti masiku oyambirira allah anandisankha ine pakati panu kuti anthu a mitundu ina amve kuchokera pakamwa panga mawu a uthenga wabwino ndi kukhulupirira. allah amene amadziwa mtima wa munthu, iye anaonetsa kuti anawalandira powapatsa mzimu woyera, monga momwe anachita kwa ife. iye sanasiyanitse pakati pa ife ndi iwo, pakuti anayeretsa mitima yawo mwachikhulupiriro. tsopano, chifukwa chiyani mukuyesa allah poyika goli mʼkhosi la ophunzira, limene ngakhale ife kapena makolo athu sangathe kulisenza? osatero! ife tikukhulupirira kuti tinapulumutsidwa mwachisomo cha ambuye athu yeahoswa khristu, monga iwonso anachitira.” gulu lonse linakhala chete pamene amamvetsera barnaba ndi paulo akuwawuza za zizindikiro zodabwitsa zimene allah anazichita pakati pa anthu a mitundu ina kudzera mwa iwo. iwo atatha kuyankhula, yaqobo anayankhula nati: “abale, tandimverani. simoni watifotokozera mmene allah poyamba paja anaonetsa kukhudzidwa kwake pomwe anatenga anthu a mitundu ina kukhala ake. mawu a aneneri akuvomereza zimenezi, monga kwalembedwa kuti, “ ‘zitatha izi ine ndidzabwerera ndipo ndidzamanganso nyumba ya davide imene inagwa. ndidzakonzanso malo amene anagumuka, ndi kuyimanganso, kuti anthu otsalawo afunefune ambuye, ndi anthu onse a mitundu ina amene atchedwa ndi dzina langa, akutero ambuye, amene amachita zinthu zimenezi zinaululidwa kuyambira kalekale.’ “chifukwa chake, ine ndikuweruza kuti tisamavute anthu a mitundu ina amene atembenuka mtima kutsata allah. koma tiwalembere iwo, kuwawuza kuti asadye chakudya choperekedwa kwa mafano, apewenso dama, asadyenso nyama zochita kupotola kapena kudya magazi. pakuti malamulo a mose akhala akulalikidwa mu mzinda uliwonse, kuyambira kalekale ndipo amawerengedwa mʼmasunagoge tsiku la sabata.” pamenepo atumwi ndi akulu ampingo, pamodzi ndi mpingo onse, anagwirizana zosankha anthu ena pakati pawo kuti awatume ku antiokeya pamodzi ndi paulo ndi bamaba. iwo anasankha yudasi, wotchedwa barsaba ndi sila, anthu awiri amene anali atsogoleri pakati pa abale, kuti akapereke kalata yonena kuti, kuchokera kwa atumwi ndi akulu ampingo, abale anu, kwa anthu a mitundu ina okhulupirira a ku antiokeya, siriya ndi kilikiya: tikupereka moni. ife tamva kuti anthu ena ochokera pakati pathu, amene sitinawatume anakusokonezani maganizo ndi kukuvutitsani ndi zimene amakuwuzani. tsono ife tagwirizana kuti, tisankhe anthu ena ndi kuwatumiza kwa inu pamodzi ndi abale athu okondedwa paulo ndi barnaba, anthu amene anapereka moyo wawo chifukwa cha dzina la ambuye athu yeahoswa khristu. nʼchifukwa chake, tikutumiza yudasi ndi sila kuti adzachitire umboni ndi mawu a pakamwa pawo za zimene ife talemba. pakuti zinakomera mzimu woyera ndiponso ife kuti tisakusenzetseni katundu wina, kupatula zoyenera zokhazi: mupewe kudya chakudya choperekedwa nsembe kwa mafano, musadye magazi, kapena nyama yopha mopotola ndiponso musachite dama. mudzachita bwino mukapewa zimenezi. tsalani bwino. anthu aja anatumidwa ndipo anafika ku antiokeya, kumene anasonkhanitsa mpingo pamodzi napereka kalatayo. anthuwo anawerenga kalatayo ndipo abalewo anakondwa chifukwa cha mawu ake achirimbikitso. yudasi ndi sila amene analinso aneneri, ananena zambiri zowalimbikitsa ndi kuwapatsa mphamvu abalewo. atakhala kumeneko kwa kanthawi, abale aja anatsanzikana nawo mwamtendere kuti abwerere kwa amene anawatuma. koma sila anasankha kuti akhale komweko. koma paulo ndi barnaba anatsalira ku antiokeya kumene iwo pamodzi ndi ena ambiri anaphunzitsa ndi kulalikira mawu a ambuye. patapita masiku ena paulo anati kwa barnaba, “tiyeni tibwerere kuti tikaone abale ku mizinda yonse imene tinalalika mawu a ambuye ndipo tikaone mmene akuchitira.” barnaba anafuna kutenga yohane, wotchedwanso marko, kuti apite nawo. koma paulo anaganiza kuti sichinali cha nzeru kumutenga yohane chifukwa iye anawathawa ku pamfiliya ndipo sanapitirire nawo pa ntchito. iwo anatsutsana kwambiri kotero kuti anapatukana. barnaba anatenga marko ndipo anakwera sitima ya pamadzi kupita ku kupro. paulo anasankha sila. abale atawapempherera kwa ambuye kuti alandire chisomo, ananyamuka. iye anadutsa ku siriya ndi ku kilikiya kupita akulimbikitsa mipingo.

16

paulo anafika ku derbe ndi lusitra, kumene kumakhala ophunzira wina dzina lake timoteyo. amayi ake anali myuda wokhulupirira, koma abambo ake anali mgriki. abale a ku lusitra ndi ikoniya anamuchitira iye umboni wabwino. paulo anafuna kumutenga pa ulendo, kotero anachita mdulidwe chifukwa cha ayuda amene amakhala mʼderalo pakuti onse amadziwa kuti abambo ake anali mgriki. pamene amayenda mzinda ndi mzinda, amafotokoza zimene atumwi ndi akulu ampingo ku yerusalemu anagwirizana kuti anthu azitsatire. kotero mipingo inalimbikitsidwa mʼchikhulupiriro ndipo anthu amachulukirachulukirabe tsiku ndi tsiku. paulo ndi anzake anadutsa mayiko a frugiya ndi galatiya, mzimu woyera atawaletsa kulalikira mawu a allah ku asiya. atafika ku malire a musiya, anayesa kulowa ku bituniya, koma mzimu wa yeahoswa sunawalole kutero. ndipo iwo anadutsa musiya ndipo anapita ku trowa. nthawi ya usiku paulo anaona masomphenya, munthu wa ku makedoniya atayimirira ndi kumupempha kuti, “bwerani ku makedoniya, mudzatithandize.” paulo ataona masomphenyawa, tinakonzeka kupita ku makedoniya, kutsimikiza kuti allah anatiyitana kuti tikalalikire uthenga wabwino. kuchokera ku trowa tinakwera sitima ya pamadzi kupita ku samotrake ndipo mmawa mwake tinapitirira mpaka ku neapoli. kuchokera kumeneko tinapita ku filipi, boma la aroma ndiponso mzinda waukulu wa dera la makedoniya. tinakhala kumeneko masiku owerengeka. pa tsiku la sabata tinatuluka mu mzindawo kupita ku mtsinje kumene timayembekezera kukapeza malo opempherera. tinakhala pansi ndipo tinayamba kuyankhula ndi amayi amene anasonkhana pamenepo. mmodzi wa amayi amene amamvetserawo ndi lidiya amene amagulitsa nsalu zofiira, wochokera ku mzinda wa tiyatira, ndipo amapembedza allah. ambuye anatsekula mtima wake kuti amve mawu a paulo. iye ndi a mʼbanja lake atabatizidwa, anatiyitana kuti tipite ku nyumba yake. iye anati, “ngati mwanditenga ine kukhala wokhulupirira mwa ambuye, bwerani mudzakhale mʼnyumba mwanga.” ndipo anatiwumiriza ife kwambiri. tsiku lina pamene timapita kumalo wopempherera, tinakumana ndi mtsikana wina amene anali ndi mzimu woyipa umene umanena zamʼtsogolo. iye amapezera ndalama zambiri ambuye ake pa ulosi wake. mtsikanayu anatsatira paulo ndi ife, akufuwula kuti, “anthu awa ndi atumiki a allah wammwambamwamba, amene akukuwuzani inu njira yachipulumutso.” iye anachita izi masiku ambiri. kenaka paulo anavutika mu mtima, natembenuka ndipo anati kwa mzimuwo, “ndikukulamula iwe mʼdzina la yeahoswa khristu kuti utuluke mwa iye!” nthawi yomweyo mzimuwo unatuluka. pamene ambuye a mtsikana uja anazindikira kuti chiyembekezo chawo chopezera ndalama chatha, anagwira paulo ndi sila nawakokera ku bwalo la akulu. anawabweretsa iwo kwa oweruza milandu ndipo anati, “anthu awa ndi ayuda, iwo akuvutitsa mu mzinda wathu. ndipo akuphunzitsa miyambo imene ife aroma sitiloledwa kuyilandira kapena kuyichita.” gulu la anthu linatsutsana ndi paulo ndi sila, ndipo woweruza milandu analamula kuti avulidwe ndi kumenyedwa. atawakwapula kwambiri anawaponya mʼndende, nalamula woyangʼanira kuti awasunge mosamalitsa. chifukwa cha mawu amenewa woyangʼanira ndende anakawayika mʼchipinda chamʼkati mwa ndende, nawamangirira miyendo yawo mʼzigologolo. koma pakati pa usiku paulo ndi sila ankapemphera ndi kuyimba nyimbo zolemekeza allah, ndipo akayidi ena ankamvetsera. mwadzidzidzi kunachitika chivomerezi champhamvu kotero kuti maziko a ndende anagwedezeka. nthawi yomweyo zitseko zonse za ndende zinatsekuka, ndipo maunyolo a aliyense anamasuka. woyangʼanira ndende uja atadzuka ku tulo, anaona kuti zitseko za ndende zinali zotsekula, ndipo anasolola lupanga lake nafuna kudzipha chifukwa ankaganiza kuti amʼndende athawa. koma paulo anafuwula kuti, “usadzipweteke! tonse tilipo!” woyangʼanira ndendeyo anayitanitsa nyale, nathamangira mʼkati ndipo anadzigwetsa pa mapazi a paulo ndi sila akunjenjemera. iye anawatulutsa kunja ndipo anawafunsa kuti, “amuna inu, ndichite chiyani kuti ndipulumuke?” iwo anayankha kuti, “khulupirira ambuye yeahoswa ndipo udzapulumuka, iwe ndi a mʼbanja lako.” kenaka analalikira mawu a ambuye kwa iyeyo ndi onse amene anali mʼnyumba mwake. usiku womwewo woyangʼanira ndendeyo anawatenga nakawatsuka mabala awo; ndipo pomwepo iye ndi a mʼbanja lake anabatizidwa. woyangʼanira ndendeyo anapita nawo ku nyumba yake, nakawapatsa chakudya, ndipo banja lonse linadzazidwa ndi chimwemwe chifukwa anakhulupirira allah. kutacha, woweruza milandu uja anatuma asilikali kwa woyangʼanira ndendeyo kukanena kuti, “amasuleni anthu aja.” woyangʼanira ndendeyo anawuza paulo kuti, “woweruza milandu walamula kuti iwe ndi sila mumasulidwe. tsopano muzipita. pitani mumtendere.” koma paulo anati kwa asilikaliwo: “iwo anatikwapula pa gulu la anthu asanatiweruze, ngakhale kuti ndife nzika za chiroma natiponya mʼndende. kodi tsopano akufuna kutitulutsa mwamseri? ayi! asiyeni abwere okha kuti adzatitulutse.” asilikali aja anakafotokozera woweruza milandu ndipo pamene anamva kuti paulo ndi sila anali nzika za chiroma, anachita mantha. iye anabwera kudzawapepesa ndipo anawatulutsa mʼndende, nawapempha kuti achoke mu mzindawo. paulo ndi sila atatuluka mʼndende, anapita ku nyumba ya lidiya, kumene anakumana ndi abale nawalimbikitsa. kenaka anachoka.

17

atadutsa ku amfipoli ndi apoloniya, anafika ku tesalonika, kumene kunali sunagoge ya ayuda. paulo, monga mwachizolowezi chake, analowa mʼsunagoge, ndipo anakambirana nawo mawu a allah kwa masabata atatu, kuwafotokozera ndi kuwatsimikizira kuti khristu anayenera kufa ndi kuuka. iye anati, “yeahoswa amene ndikukulalikirani ndiye khristu.” ena mwa ayuda anakopeka mtima ndipo anatsatira paulo ndi sila, monganso linachitira gulu lalikulu la agriki woopa allah, pamodzi ndi amayi odziwika ambiri. koma ayuda ena anachita nsanje; kotero anasonkhanitsa anthu akhalidwe loyipa ochokera pa msika ndipo napanga gulu nayambitsa chipolowe mu mzindawo. anathamangira ku nyumba ya yasoni kukafuna paulo ndi sila kuti awabweretse pa gulu la anthu. koma atalephera kuwapeza, anakokera yasoniyo ndi abale ena ku bwalo la akulu a mzindawo akufuwula kuti, “anthu awa, paulo ndi sila, amene akhala akusokoneza dziko lonse lapansi, tsopano afikanso kuno. yasoni ndiye anawalandira mʼnyumba mwake. onsewa akuchita zotsutsana ndi malamulo a kaisara pomanena kuti palinso mfumu ina, yotchedwa yeahoswa.” atamva zimenezi, gulu la anthu ndi akulu a mzinda anavutika mu mtima. iwo analipiritsa yasoni ndi anzakewo ndipo anawamasula. mdima utagwa, abale anatumiza paulo ndi sila ku bereya. atafika kumeneko anapita ku sunagoge ya ayuda. tsopano anthu a ku bereya anali akhalidwe labwino kusiyana ndi atesalonika, pakuti iwo analandira mawu ndi chidwi chachikulu ndipo ankasanthula malemba tsiku ndi tsiku kuti aone ngati zimene ankanena paulozo zinali zoona. ayuda ambiri anakhulupirira, monga anachitiranso amayi ndi amuna ambiri odziwika a chigriki. ayuda a ku tesalonika atadziwa kuti paulo akulalikira mawu a allah ku bereya, anapitanso kumeneko, ndi kuwutsa mitima ya anthu nayambitsa chisokonezo. nthawi yomweyo abale anatumiza paulo ku nyanja koma sila ndi timoteyo anatsalira ku bereya. anthu amene anamuperekeza paulo nafika naye ku atene, ndipo anabwerera ku bereya atawuzidwa kuti sila ndi timoteyo amutsatire msanga. paulo akudikira timoteyo ndi sila ku atene, anavutika mu mtima kwambiri poona kuti mzindawo unali odzaza ndi mafano. tsono anakambirana ndi ayuda ndi agriki amene amaopa allah mʼsunagoge, komanso anthu amene amapezeka pa msika tsiku ndi tsiku ndi ena amene amakumana nawo. gulu la aepikureya ndi astoiki, anthu anzeru, anayamba kutsutsana naye. ena a iwo anafunsa kuti, “kodi wolongololayu akufuna kunena chiyani?” enanso anati, “akuoneka ngati akulalikira milungu yachilendo.” iwo ananena zimenezi chifukwa paulo amalalikira uthenga wabwino wa yeahoswa ndi kuuka kwa akufa. kenaka iwo anamutenga nafika naye ku bwalo la areopagi kumene anamufunsa kuti, “kodi tingadziweko chiphunzitso chatsopano chimene ukuchifotokozachi? iwe ukubweretsa zinthu zina zachilendo mʼmakutu mwathu, ndipo ife tikufuna tidziwe tanthauzo lake.” atene onse ndi alendo amene amakhala kumeneko samachita kanthu kena koma kufotokoza ndi kumvera fundo zatsopano. paulo anayimirira mʼbwalo la areopagi nati: “inu anthu a ku atene! ine ndikuona kuti mʼnjira zonse ndinu opembedza kwambiri. pakuti pamene ndimayenda ndi kuona zinthu zimene mumazipembedza, ndapezanso guwa lansembe lolembedwapo kuti, kwa mulungu wosadziwika. tsopano chimene mumachipembedza osachidziwa ndi chimene ndikuchilalikira. “allah amene analenga dziko lapansi ndiponso zonse zili mʼmenemo ndiye ambuye wakumwamba ndi dziko lapansi ndipo sakhala mʼnyumba zachipembedzo zomangidwa ndi manja. ndipo satumikiridwa ndi manja a anthu ngati kuti iye amasowa kanthu, chifukwa iye ndiye amapereka moyo ndi mpweya kwa anthu onse ndi zina zonse. kuchoka kwa munthu mmodzi iye analenga mtundu uliwonse wa anthu, kuti akakhale pa dziko lonse lapansi; ndipo iye anakonzeratu nthawi yawo ndiponso malo enieni kumene adzakhale. allah anachita izi kuti anthu amufunefune, ndikuti pomufunafunapo amupeze ngakhale kuti iye sali kutali ndi aliyense wa ife. ‘pakuti timakhala mwa iye, kuyenda mwa iye ndi kukhala moyo mwa iye.’ monga olemba ndakatulo anu ena akuti, ‘ife ndi zidzukulu zake.’ “tsono popeza ndife ana a allah, tisaganize kuti umulungu wake ndi wofanana ndi ndalama zagolide, zasiliva, mwala, kapenanso fanizo lopangidwa mwaluso la nzeru za anthu. nthawi imene anthu sankadziwa, allah anawalekerera koma tsopano akulamulira kuti anthu onse, kulikonse atembenuke mtima. pakuti iye wayika tsiku limene adzaweruze dziko lapansi mwa chilungamo kudzera mwa munthu amene anamusankha. iye watsimikizira anthu onse zimenezi pomuukitsa.” atamva za kuuka kwa akufa, ena a iwo anaseka, koma enanso anati, “ife tikufuna tidzamvenso zimenezi tsiku lina.” ndipo paulo anatuluka mʼbwalolo. anthu ena ochepa anamutsatira paulo ndipo anakhulupirira. pakati pawo panali dionisiyo mmodzi wa bwalo la areopagi ndi mayi wina wotchedwa damalisi ndi enanso.

18

zitatha izi, paulo anachoka ku atene ndipo anapita ku korinto. kumeneko anakumana ndi myuda wina dzina lake akula, nzika ya ku ponto amene anali atangofika kumene kuchokera ku italiya pamodzi ndi mkazi wake prisila, chifukwa klaudiyo analamula ayuda onse kuti achoke ku roma. paulo anapita kukawaona. popeza paulo anali mʼmisiri wosoka matenti monga iwo, iye anakhala nawo namagwirira ntchito pamodzi. tsiku la sabata lililonse paulo amakambirana ndi anthu mʼsunagoge, kufuna kukopa ayuda ndi agriki. sila ndi timoteyo atafika kuchokera ku makedoniya, paulo ankangogwira ntchito yolalikira yokha basi, kuchitira umboni ayuda kuti yeahoswa ndiye khristu. koma pamene ayuda anatsutsana naye ndi kumuchita chipongwe, iye anakutumula zovala zake nati, “magazi anu akhale pamitu yanu! ine ndilibe mlandu. kuyambira tsopano ndipita kwa anthu a mitundu ina.” ndipo paulo anatuluka mʼsunagoge napita ku nyumba yoyandikana ndi sunagoge ya tito yusto, munthu wopembedza allah. krispo, mkulu wa sunagoge, pamodzi ndi a pa banja lake lonse anakhulupirira ambuye; ndiponso akorinto ambiri amene anamva paulo akulalikira anakhulupiriranso nabatizidwa. usiku wina ambuye anaonekera kwa paulo mʼmasomphenya namuwuza kuti, “usaope, pitiriza kuyankhula, usakhale chete. pakuti ine ndili nawe, palibe aliyense amene adzakukhudza ndi kukuchitira choyipa, chifukwa mu mzinda muno ndili ndi anthu ambiri.” choncho paulo anakhala kumeneko chaka ndi miyezi isanu ndi umodzi akuphunzitsa mawu a allah. galiyo ali mkulu wa boma wa ku akaya, ayuda mogwirizana anamugwira paulo napita naye ku bwalo la milandu. iwo anati, “munthu uyu akukopa anthu kuti azipembedza allah mwanjira zotsutsana ndi malamulo athu.” pamene paulo ankati ayankhule, galiyo anati kwa ayuda, “ukanakhala mlandu wochita choyipa kapena wolakwira mnzake, bwenzi nditakumverani bwinobwino. koma popeza ndi nkhani yokhudza mawu, mayina ndi malamulo anu, kambiranani nokhanokha. ine sindidzaweruza zinthu zimenezi.” kotero iye anawapirikitsa mʼbwalo la milandu. kenaka iwo anagwira sositene, mkulu wa sunagoge, ndipo anamumenya mʼbwalo la milandu momwemo. koma galiyo sanasamale zimenezi. paulo anakhalabe ku korinto masiku ambiri. kenaka anawasiya abale nakwera sitima ya pamadzi kupita ku siriya, pamodzi ndi prisila ndi akula. asanakakwere sitima ya pamadzi, anameta tsitsi lake ku kenkreya chifukwa anali atalumbira. iwo anafika ku efeso, kumene paulo anasiyako prisila ndi akula. iye yekha analowa mʼsunagoge nakambirana ndi ayuda. iwo atapempha kuti akakhale nawo nthawi yayitali, iye anakana. koma pamene amachoka anawalonjeza kuti, “ndidzabweranso allah akalola.” ndipo anakwera sitima ya pamadzi kuchoka ku efeso. pamene paulo anafika ku kaisareya, anakwera kukapereka moni ku mpingo kenaka anatsikira ku antiokeya. atakhala kwa kanthawi ku antiokeya, paulo anachokako nayendera madera onse a ku galatiya ndi ku frugiya kulimbikitsa ophunzira onse. pa nthawi yomweyi myuda wina dzina lake apolo, mbadwa ya ku alekisandriya anafika ku efeso. anali munthu wophunzira ndi wodziwa bwino malemba. apoloyu anaphunzitsidwa njira ya ambuye, ndipo anayankhula ndi changu chachikulu naphunzitsa za yeahoswa molondola, ngakhale amadziwa ubatizo wa yohane wokha. iye anayamba kuyankhula mʼsunagoge molimba mtima. pamene prisila ndi akula anamva, iwo anamuyitanira ku nyumba yawo ndipo anamufotokozera njira ya allah molongosoka bwino. pamene apolo anafuna kupita ku akaya, abale anamulimbikitsa, nalemba kalata kwa ophunzira a kumeneko kuti amulandire. atafika kumeneko, anathandiza kwambiri amene anakhulupirira mwachisomo. pakuti iye anatsutsa ayuda mwamphamvu pamaso pa anthu, natsimikiza kuchokera mʼmalemba kuti yeahoswa ndiye khristu.

19

apolo ali ku korinto, paulo anadutsa mʼmayiko a ku mtunda ndipo anafika ku efeso. kumeneko anapeza ophunzira ena. iye anawafunsa kuti, “kodi munalandira mzimu woyera pamene munakhulupirira?” iwo anayankha kuti, “ayi, ife sitinamvepo kuti kuli mzimu woyera.” tsono paulo anawafunsa kuti, “nanga munabatizidwa ndi ubatizo wotani?” iwo anati, “ubatizo wa yohane.” paulo anati, “ubatizo wa yohane unali wa kutembenuka mtima. iye anawuza anthu kuti akhulupirire amene amabwera, ameneyo ndiye yeahoswa.” atamva zimenezi, anabatizidwa mʼdzina la ambuye yeahoswa. pamene paulo anawasanjika manja, mzimu woyera anadza pa iwo ndipo anayankhula mʼmalilime ndipo ananenera. anthu onsewo analipo khumi ndi awiri. paulo analowa mʼsunagoge ndipo anayankhula molimba mtima kwa miyezi itatu, kuwatsutsa mowakopa za ufumu wa allah. koma ena anawumitsa mitima; anakana kukhulupirira ndipo ananyoza njirayo pa gulu la anthu. kotero paulo anawasiya. iye anatenga ophunzirawo ndipo amakambirana tsiku ndi tsiku mʼsukulu ya turano. izi zinachitika kwa zaka ziwiri, kotero kuti ayuda onse ndi agriki amene amakhala ku asiya anamva mawu a ambuye. allah anachita zodabwitsa zapadera kudzera mwa paulo. kotero kuti mipango yopukutira thukuta ndi yovala pogwira ntchito, zomwe zinakhudza thupi la paulo amapita nazo kwa odwala ndipo amachiritsidwa ndiponso mizimu yoyipa mwa iwo imatuluka. ayuda ena amene ankayendayenda kutulutsa mizimu yoyipa anayesa kugwiritsa ntchito dzina la ambuye yeahoswa pa amene anali ndi ziwanda. iwo popemphera amati, “ine ndikulamulira utuluke, mʼdzina la yeahoswa amene paulo amamulalikira.” amene ankachita zimenezi anali ana asanu ndi awiri a skeva, mkulu wa ansembe wa chiyuda. tsiku lina mzimu woyipa unawayankha kuti, “yeahoswa ndimamudziwa ndiponso paulo ndimamudziwa, nanga inu ndinu ndani?” pamenepo munthu amene anali ndi mzimu woyipa anawalumphira nawagwira onse. iye anawamenya kwambiri, kotero kuti anathawa mʼnyumbamo ali maliseche, akutuluka magazi. ayuda ndi agriki okhala ku efeso atamva zimenezi, anachita mantha, ndipo anthu anachitira ulemu dzina la ambuye yeahoswa koposa. ambiri a iwo amene tsopano anakhulupirira anafika ndi kuvomereza poyera ntchito zawo zoyipa. ambiri amene amachita za matsenga anasonkhanitsa mabuku awo pamodzi nawatentha pamaso pa anthu onse. atawonkhetsa mtengo wa mabukuwo, unakwanira ndalama zasiliva 50,000. kotero mawu a ambuye anapitirira kufalikira ndipo anagwira ntchito mwamphamvu. zonsezi zitachitika paulo anatsimikiza zopita ku yerusalemu kudzera ku makedoniya ndi ku akaya. iye anati, “kuchokera kumeneko, ndiyenera kukafikanso ku roma.” iye anatuma anthu awiri amene amamuthandiza, timoteyo ndi erasto ku makedoniya, pamene iye anakhalabe ku asiya kwa kanthawi. pa nthawi yomweyo panachitika chipolowe chachikulu chifukwa cha njira ya ambuye. mmisiri wantchito zasiliva, dzina lake demetriyo, amene amapanga mafano asiliva a atemi ankabweretsa phindu lalikulu kwa amisiri a kumeneko. iye anasonkhanitsa pamodzi amisiriwo, pamodzinso ndi anthu ena ogwira ntchito yomweyo ndipo anati, “anthu inu, mukudziwa kuti ife timapeza chuma chathu kuchokera pa ntchito imeneyi. ndipo inu mukuona ndi kumva kuti munthu uyu paulo wakopa ndi kusokoneza anthu ambiri a ku efeso ndiponso pafupifupi dziko lonse la asiya. iye akunena kuti milungu yopangidwa ndi anthu si milungu ayi. choopsa ndi chakuti sikungowonongeka kwa ntchito yathu yokha ayi, komanso kuti nyumba ya mulungu wamkulu wamkazi atemi idzanyozedwa ndipo mulungu wamkazi weniweniyo amene amapembedzedwa ku asiya konse ndi dziko lapansi, ukulu wake udzawonongekanso.” atamva zimenezi, anakwiya kwambiri ndipo anayamba kufuwula kuti, “wamkulu ndi atemi.” nthawi yomweyo mu mzinda wonse munabuka chipolowe. anthu anagwira gayo ndi aristariko, anzake a paulo a ku makedoniya, ndipo anathamangira nawo ku bwalo la masewero. paulo anafuna kulowa pakati pa gulu la anthu, koma ophunzira anamuletsa. ngakhale olamulira ena aderalo, amene anali abwenzi a paulo, anatumiza uthenga kumuletsa kuti asayesere kulowa mʼbwalomo. munali chisokonezo mʼbwalomo pakuti ena amafuwula zina, enanso zina. anthu ambiri sanadziwe ngakhale chomwe anasonkhanira. ayuda anamukankhira alekisandro kutsogolo, ndipo ena anafuwula kumulangiza iye. iye anatambasula dzanja kuti anthu akhale chete kuti afotokozere anthu nkhaniyo. koma pamene anthuwo anazindikira kuti ndi myuda, onse pamodzi kwa maora awiri anafuwula kuti, “wamkulu ndi atemi wa ku efeso!” mlembi wa mzindawo anakhazikitsa bata gulu la anthuwo ndipo anati, “anthu a ku efeso, kodi ndani pa dziko lonse lapansi amene sadziwa kuti mzinda wa efeso umayangʼanira nyumba ya mulungu wamkulu atemi ndi fanizo lake, limene linagwa kuchokera kumwamba? chifukwa chake popeza zinthu izi palibe amene angazikane, inu mukuyenera kukhala chete osachita kanthu kalikonse mofulumira. inu mwabweretsa anthu awa pano, ngakhale kuti iwo sanabe mʼnyumba zathu zamapemphero kapena kunenera chipongwe mulungu wathu wamkazi. ngati tsono demetriyo ndi amisiri anzake ali ndi nkhani ndi munthu wina aliyense, mabwalo a milandu alipo, oweruza aliponso. akhoza kukapereka nkhaniyo kwa oweruza milanduwo. ngati mukufuna kubweretsa kanthu kali konse, ziyenera kukatsimikizidwa ndi bwalo lovomerezeka. monga mmene zililimu, ife titha kuzengedwa mlandu woyambitsa chipolowe chifukwa cha zimene zachitika lerozi. motero ife sitingathe kufotokoza za chipolowechi popeza palibe nkhani yake.” iye atatha kunena zimenezi anawuza gulu la anthulo kuti libalalike.

20

litatha phokoso, paulo anayitanitsa ophunzira ndipo atawalimbikitsa anawatsanzika ndipo ananyamuka kupita ku makedoniya. iye anayendera madera a kumeneko, nalimbitsa mtima anthu, ndipo pomaliza pake anapita ku grisi. kumeneko anakhala miyezi itatu. popeza kuti ayuda anakonza zomuchita chiwembu pamene amati azinyamuka kupita ku siriya pa sitima ya pamadzi, iye anaganiza zobwereranso kudzera ku makedoniya. iye anapita pamodzi ndi sopatro mwana wa puro wa ku bereya, aristariko ndi sekundo a ku tesalonika, gayo wa ku derbe ndi timoteyo, ndipo a ku asiya anali tukiko ndi trofimo. anthu amenewa anatsogola ndipo anakatidikira ku trowa. koma ife tinayenda pa sitima ya pamadzi kuchokera ku filipi chitatha chikondwerero cha buledi wopanda yisiti. patapita masiku asanu tinakumana nawo enawo ku trowa, ndipo tinakhala kumeneko masiku asanu ndi awiri. pa tsiku loyamba la sabata, tinasonkhana kuti tidye mgonero. paulo analalikira kwa anthu chifukwa anaganiza zoti achoke tsiku linalo, ndipo analalika mpaka pakati pa usiku. munali nyale zambiri mʼchipinda chammwamba mʼmene tinasonkhanamo. pa chipinda chachitatu chammwamba cha nyumbayo, pa zenera, panakhala mnyamata wina dzina lake utiko, amene ankasinza pomwe paulo amayankhulabe. atagona tulo, iye anagwa pansi kuchokera pa chipinda chammwamba ndipo anamutola atafa. paulo anatsika, nadziponya pa mnyamatayo, namukumbatira. paulo anati, “musadandaule, ali moyo!” kenaka paulo anakweranso, mʼchipinda muja nanyema buledi nadya. atayankhula mpaka kucha, anachoka. anthu anatenga mnyamatayo kupita kwawo ali moyo ndipo anatonthozedwa mtima kwambiri. ife tinatsogola kukakwera sitima ya pa madzi kupita ku aso, kumene tinayembekeza kukatenga paulo. iye anakonza motero chifukwa amayenda wapansi. pamene anakumana nafe ku aso tinamutenga ndipo tinapita ku mitilene. mmawa mwake tinachoka kumeneko pa sitima ya pamadzi ndipo tinafika pafupi ndi kiyo. tsiku linalo tinawolokera ku samo, ndipo tsiku linanso tinafika ku mileto. paulo anali atatsimikiza kuti alambalale efeso kuopa kutaya nthawi ku asiya, pakuti ankafulumira kuti akafike ku yerusalemu kuti ngati nʼkotheka kuti tsiku la pentekosite akakhale ali ku yerusalemu. paulo ali ku mileto, anatumiza mawu ku efeso kuyitana akulu ampingo. iwo atafika, paulo anati, “inu mukudziwa mmene ndinakhalira nanu nthawi yonse imene ndinali nanu kuyambira tsiku loyamba limene ndinafika ku asiya. ndinatumikira ambuye modzichepetsa kwambiri ndiponso ndi misozi, ngakhale ndinayesedwa kwambiri ndi ziwembu za ayuda. inu mukudziwa kuti, sindinakubisireni kanthu kalikonse kopindulitsa koma ndinakuphunzitsani poyera komanso nyumba ndi nyumba. ine ndinawuza ayuda komanso agriki kuti ayenera kutembenukira kwa allah polapa ndikuti akhulupirire ambuye athu yeahoswa. “ndipo tsopano, mokakamizidwa ndi mzimu, ndikupita ku yerusalemu, sindikudziwa zimene zikandichitikire kumeneko.” chimene ndikudziwa ndi chakuti mzimu woyera wandichenjeza mu mzinda uliwonse kuti ndende ndi mavuto zikundidikira. koma sindilabadira konse za moyo wanga ngati kuti ndi wa mtengo wapatali kwa ine, malingana ndikatsirize ntchito yanga ndi utumiki umene ambuye yeahoswa anandipatsa, ntchito yochitira umboni uthenga wabwino wachisomo cha allah. “tsopano ndikudziwa kuti inu nonse amene ndinakuyenderani ndi kumakulalikirani ufumu wa allah simudzaonanso nkhope yanga. chifukwa chake, ine ndikukuwuzani lero kuti ndilibe mlandu ndi munthu aliyense. pakuti sindinakubisireni pokulalikirani chifuniro chonse cha allah. mudziyangʼanire nokha ndiponso muyangʼanire gulu lankhosa limene mzimu woyera anakuyikani kuti mukhale oyangʼanira ake. khalani abusa a mpingo wa allah umene iye anawugula ndi magazi ake. ndikudziwa kuti ndikachoka ine, padzafika mimbulu yolusa pakati panu imene sidzalekerera gulu lankhosalo. ngakhale pakati pa inu nokha padzapezeka anthu oyankhula zonama ndi cholinga chofuna kukhala ndi ophunzira kuti awatsate. tsono inu, samalani! kumbukirani kuti kwa zaka zitatu, usana ndi usiku ndiponso ndi misozi sindinaleke kuchenjeza aliyense wa inu. “tsopano ine ndikukuperekani kwa allah ndiponso kwa mawu a chisomo chake, amene ali ndi mphamvu zokulitsa inu ndi kukupatsani chuma pakati pa onse amene anayeretsedwa. ine sindinasirire siliva kapena golide kapena zovala za munthu aliyense. inu nomwe mukudziwa kuti manja angawa ananditumikira kuti tipeze zimene ine ndi anzanga tinkazifuna. pa zonse zimene ndinachita, ndinakuonetsani kuti pogwira ntchito molimbika motere tiyenera kuthandiza ofowoka, pokumbukira mawu a ambuye yeahoswa akuti, ‘kupereka kumadalitsa kuposa kulandira.’ ” atanena zimenezi, anagwada pansi pamodzi ndi ena onse, napemphera. onse analira pamene amamukumbatira ndi kupsompsona. chimene chinamvetsa chisoni kwambiri ndi mawu ake akuti sadzaonanso nkhope yake. kenaka iwo anamuperekeza ku sitima yapamadzi.

21

titalawirana nawo, tinachoka kumeneko mʼsitima ya pamadzi, ndipo tinayenda molunjika mpaka kufika ku kosi. mmawa mwake tinapita ku rode, kuchokera kumeneko tinapita ku patara. kumeneko tinapeza sitima yapamadzi yopita ku foinike. choncho tinalowamo nʼkunyamuka. tinaona chilumba cha kupro ndipo tinadutsa kummwera kwake nʼkupita ku siriya. tinakayima ku turo chifukwa sitima yathuyo imayenera kusiya katundu kumeneko. tinafunafuna ophunzira kumeneko, ndipo titawapeza tinakhala nawo masiku asanu ndi awiri. iwowa, mwa mzimu woyera anakakamiza paulo kuti asapite ku yerusalemu. koma nthawi yathu itatha, tinachokako ndi kupitiriza ulendo wathu. ophunzira onse pamodzi ndi akazi awo ndi ana anatiperekeza mpaka kunja kwa mzinda. ndipo kumeneko tinagwada mʼmbali mwa nyanja ndi kupemphera. titatsanzikana, tinalowa mʼsitima ija, iwowo anabwerera ku nyumba zawo. ife tinapitiriza ulendo wathu wochokera ku turo mpaka tinafika ku ptolemayi. kumeneko tinalonjera abale ndi kukhala nawo tsiku limodzi. tinachoka mmawa mwake, mpaka tinakafika ku kaisareya. tinapita kukakhala mʼnyumba ya mlaliki filipo, amene anali mmodzi mwa atumiki a mpingo asanu ndi awiri aja. iye anali ndi ana aakazi anayi osakwatiwa amene anali ndi mphatso ya uneneri. titakhala kumeneko masiku ambiri, kunabwera mneneri wina wochokera ku yudeya dzina lake agabu. atafika kwa ife, anatenga lamba wa paulo, nadzimanga naye manja ake ndi mapazi ake ndipo anati, “mzimu woyera akuti, ‘mwini lambayu, ayuda adzamumanga chomwechi ku yerusalemu, ndipo adzamupereka mʼmanja mwa anthu a mitundu ina.’ ” titamva zimenezi, ife pamodzi ndi anthu kumeneko tinamudandaulira paulo kuti asapite ku yerusalemu. koma paulo anayankha kuti, “chifukwa chiyani mukulira ndi kunditayitsa mtima? ndine wokonzeka osati kumangidwa kokha ayi, komanso kufa ku yerusalemu chifukwa cha dzina la ambuye yeahoswa.” titalephera kumuletsa tinamuleka ndipo tinati, “chifuniro cha ambuye chichitike.” pambuyo pake, ife tinakonzeka ndi kunyamuka kumapita ku yerusalemu. ena mwa ophunzira a ku kaisareya anatiperekeza mpaka kukatifikitsa ku nyumba ya mnasoni, kumene tinakonza kuti tizikhalako. iye anali wa ku kupro ndiponso mmodzi wa ophunzira oyambirira. titafika ku yerusalemu, abale anatilandira mwachimwemwe. mmawa mwake paulo pamodzi ndi ife tonse tinapita kwa yaqobo, ndipo akulu onse a mpingo anali komweko. paulo anawalonjera ndi kuwafotokozera mwatsatanetsatane zimene allah anachita pakati pa anthu a mitundu ina kudzera mu utumiki wake. atamva zimenezi, iwo anayamika allah. kenaka anawuza paulo kuti, “mʼbale, ukuona kuti pali ayuda ambirimbiri amene anakhulupirira, ndipo ndi okhulupirika potsatira malamulo a mose. iwo anawuzidwa kuti iwe umaphunzitsa ayuda onse amene akukhala pakati pa anthu a mitundu ina kuti asiye kutsatira mose, kuti asamachite mdulidwe kapena kutsatira miyambo. nanga pamenepa ife titani? iwo adzamva ndithu kuti iwe wabwera, tsono iwe chita zimene ife tikuwuze. tili nawo amuna anayi pano amene anachita lumbiro kwa allah. muwatenge anthu amenewa, ndipo muchite nawo mwambo wowayeretsa ndipo muwalipirire zoti apereke kuti amete tsitsi lawo. kotero aliyense adzadziwa kuti palibe choonadi pa zimene anamva za inu, koma kuti inu mwini mumakhala moyo womvera malamulo. koma kunena za anthu a mitundu ina amene asandulika okhulupirira, ife tinawalembera zimene tinavomerezana zakuti asadye chakudya choperekedwa ku mafano, asadye magazi, asadye nyama yopotola ndiponso asachite zadama.” mmawa mwake paulo anatenga amuna aja ndipo anachita mwambo wodziyeretsa. kenaka anapita ku nyumba ya allah nakadziwitsa ansembe za tsiku limene adzatsiriza nthawi ya kudziyeretsa ndi kuperekera nsembe aliyense wa iwo. ali pafupi kutsiriza masiku asanu ndi awiriwo, ayuda ena ochokera ku asiya anaona paulo mʼnyumba ya allah. iwo anawutsa gulu lonse la anthu ndipo anamugwira paulo, akufuwula kuti, “inu aisraeli, tithandizeni! ndi uyu munthu uja amaphunzitsa anthu onse ponseponse kuti azinyoza mtundu wathu ndiponso malamulo athu ndi malo ano. kuwonjezera pamenepo, walowetsa agriki mʼbwalo la nyumba ino ndipo wadetsa malo opatulika.” iwo ananena izi chifukwa anali ataona trofimo wa ku efeso ali ndi paulo mu mzindamo ndipo iwo ankaganiza kuti paulo anamulowetsa mʼbwalo la nyumba ya allah. mzinda wonse unasokonezeka, ndipo anthu anabwera akuthamanga kuchokera kumbali zonse. anamugwira paulo, namukokera kunja kwa nyumbayo, ndipo nthawi yomweyo anatseka zipata. pamene anthuwo ankafuna kupha paulo, nkhaniyi inamveka kwa mkulu wa magulu a asilikali a aroma kuti mzinda wonse wa yerusalemu wasokonezeka. nthawi yomweyo iye anatenga asilikali ndi atsogoleri a magulu a asilikali ndi kuthamangira kumene kunali anthuwo. anthuwo ataona mkuluyo ndi asilikali ake analeka kumenya paulo. mkulu wa asilikaliyo anabwera nagwira paulo, ndipo analamula kuti amangidwe ndi maunyolo awiri. kenaka iye anafunsa kuti ndi ndani ndipo wachita chiyani. ena mʼgulumo anafuwula chinthu china ndi enanso chinanso. tsono popeza mkulu wa asilikaliyo sanathe kudziwa choonadi chenicheni chifukwa cha phokoso, analamula kuti paulo atengedwe kupita ku malo a asilikali. paulo atafika pa makwerero olowera ku malo a asilikaliwo, ananyamulidwa ndi asilikali chifukwa cha ukali wa anthuwo. gulu la anthu limene linamutsatira linapitiriza kufuwula kuti, “ameneyo aphedwe basi!” asilikali ali pafupi kulowa naye ku malo awo, iye anapempha mkulu wa asilikaliyo kuti, “kodi mungandilole ndiyankhulepo?” mkulu wa asilikaliyo anafunsa kuti, “kodi umayankhula chigriki? kodi sindiwe mwigupto uja amene masiku apitawo unayambitsa kuwukira ndi kutsogolera anthu 4,000 owukira aja nʼkupita nawo ku chipululu?” paulo anayankha kuti, “ine ndine myuda, wa ku tarisisi ku kilikiya. sindine nzika ya mzinda wamba. chonde loleni ndiyankhule nawo anthuwa.” ataloledwa ndi mkulu wa asilikaliyo, paulo anayimirira pa makwereropo nakweza dzanja lake kwa gulu la anthuwo. onse atakhala chete, iye anayankhula nawo mʼchihebri.

22

iye anati, “inu abale anga ndi makolo anga, tamvani mawu akudziteteza kwanga.” atamva iye akuyankhula chihebri, anakhala chete. kenaka paulo anati, “ine ndine myuda, wobadwira ku tarisisi wa ku kilikiya, koma ndinaleredwa mu mzinda muno, ndinaphunzitsidwa mwatsatanetsatane kusunga malamulo a makolo athu ndi gamalieli ndipo ndinali wodzipereka pa za allah monga mmene inu mulili lero. ine ndinkazunza anthu otsatira njirayi mpaka kuwapha. ndinkagwira amuna ndi amayi ndi kuwayika mʼndende. mkulu wa ansembe ndiponso akuluakulu a ayuda angathe kundichitira umboni. iwowa anandipatsa makalata opita nawo kwa abale awo ku damasiko. ndipo ndinapita kumeneko kuti ndikawagwire anthu amenewa ndi kubwera nawo ku yerusalemu kuti adzalangidwe. “nthawi ya masana, nditayandikira ku damasiko, mwadzidzidzi kuwala kwakukulu kochokera kumwamba kunandizungulira. ndinagwa pansi ndipo ndinamva mawu akuti, ‘saulo! saulo! ukundizunziranji?’ ” ine ndinafunsa kuti, “ndinu ndani ambuye?” iye anayankha kuti, “ndine yeahoswa wa ku nazareti, amene iwe ukumuzunza.” anzanga a paulendo anaona kuwalako, koma sanamve mawuwo, a iye amene amayankhula nane. ine ndinafunsa kuti, “kodi ndichite chiyani ambuye?” ambuye anati, “imirira ndipo pita ku damasiko. kumeneko adzakuwuza zonse zimene ukuyenera kuchita.” anzanga anandigwira dzanja kupita nane ku damasiko, popeza kuwala kunja kunandichititsa khungu. “munthu wina dzina lake hananiya anabwera kudzandiona. iyeyu anali munthu woopa allah ndi wosunga malamulo. ayuda onse okhala kumeneko amamupatsa ulemu waukulu. iye anayimirira pafupi nane nati, ‘mʼbale saulo, penyanso!’ ndipo nthawi yomweyo ndinapenya ndikumuona iyeyo. “ndipo iye anati, ‘allah wa makolo athu wakusankha iwe kuti udziwe chifuniro chake ndi kuona wolungamayo ndi kumva mawu ochokera pakamwa pake. iwe udzakhala mboni yake kwa anthu onse pa zimene waziona ndi kuzimva. ndipo tsopano ukudikira chiyani? dzuka ndi kutama dzina la ambuye mopemba, ubatizidwe ndi kuchotsa machimo ako.’ “nditabwerera ku yerusalemu, ndikupemphera mʼnyumba ya allah, ndinachita ngati ndakomoka. ndinaona ambuye akundiwuza kuti, ‘fulumira! tuluka mu yerusalemu msangamsanga, chifukwa anthuwa sadzavomereza umboni wako wonena za ine.’ ” ine ndinayankha ambuye kuti, “anthu awa akudziwa kuti ine ndinkapita ku sunagoge iliyonse ndipo ndinkawaponya mʼndende ndi kuwakwapula amene ankakhulupirira inu. ndipo pamene ankapha stefano, ine ndinali pomwepo kuvomereza ndi kusunga zovala za amene amamupha.” pamenepo ambuye anandiwuza kuti, “nyamuka; ine ndidzakutuma kutali kwa anthu a mitundu ina.” gulu la anthu linamvetsera mawu a paulo mpaka pamene ananena izi, kenaka anakweza mawu awo nafuwula kuti, “ameneyo aphedwe basi! ngosayenera kukhala moyo!” akufuwula ndi kuponya zovala zawo ndi kuwaza fumbi kumwamba, mkulu wa asilikali analamulira kuti amutenge paulo kupita naye ku malo a asilikali. iye analamula kuti paulo akwapulidwe kwambiri ndi kumufunsa kuti apeze chimene anthu ankafuwulira chotere. atamumanga kuti amukwapule, paulo anati kwa msilikali wolamulira asilikali 100 amene anayima pamenepo, “kodi malamulo amalola kukwapula nzika ya chiroma imene sinapezedwe yolakwa?” wolamulira asilikali 100 uja atamva zimenezi, anapita kwa mkulu wa asilikali ndi kumufotokozera. iye anafunsa kuti, “kodi mukuchita chiyani ndi munthuyu amene ndi nzika ya chiroma?” mkulu wa asilikali uja anapita kwa paulo ndipo anamufunsa kuti, “tandiwuze, kodi ndiwe nzika ya chiroma?” paulo anayankha kuti, “inde.” kenaka mkulu wa asilikaliyo anati, “ine ndinapereka ndalama zambiri kuti ndikhale nzika.” paulo anayankha kuti, “koma ine ndinabadwa nzika.” iwo amene anati amufunse analeka nthawi yomweyo. mkulu wa asilikali uja anachita mantha atazindikira kuti wamanga paulo amene ndi nzika ya chiroma. mmawa mwake, mkulu wa asilikali pofuna kupeza chifukwa chenicheni chimene ayuda amamunenera paulo, anamumasula ndipo analamula kuti akulu a ansembe ndi onse akuluakulu a bwalo lalikulu asonkhane. ndipo iye anabweretsa paulo namuyimiritsa patsogolo pawo.

23

paulo anayangʼanitsitsa anthu a bwalo lalikulu nati, “abale anga, ndakhala ndi chikumbumtima chabwino pamaso pa allah mpaka lero lino.” chifukwa cha mawu amenewa, mkulu wa ansembe ananiya analamulira amene anali pafupi ndi paulo kuti amumenye pakamwa. pamenepo paulo anamuwuza kuti, “allah adzakukantha, iwe munthu wachiphamaso! wakhala pamenepo kuti undiweruze ine monga mwalamulo, koma iweyo ukuphwanya lamulolo polamulira kuti andimenye!” anthu amene anayimirira pafupi ndi paulo anati, “bwanji ukunyoza mkulu wa ansembe wa allah?” paulo anayankha nati, “abale, ine sindinazindikire kuti ndi mkulu wa ansembe; pakuti kunalembedwa kuti, ‘usayankhule zoyipa kwa mtsogoleri wa anthu ako.’ ” paulo atazindikira kuti ena mwa iwo anali asaduki ndiponso ena anali afarisi, anafuwula mʼbwalo muja kuti, “abale anga, ine ndine mfarisi, mwana wa mfarisi. ndikuweruzidwa chifukwa cha chiyembekezo cha kuuka kwa akufa.” iye atanena zimenezi, mkangano unabuka pakati pa afarisi ndi asaduki mpaka anthu kugawikana. asaduki amati kulibe kuuka kwa akufa, kulibenso ngakhale angelo kapena mizimu, koma afarisi amakhulupirira zonsezi. panali phokoso lalikulu, ndipo aphunzitsi ena amalamulo amene anali a gulu la afarisi anayimirira natsutsa kwambiri. iwo anati, “ife sitikupeza cholakwa ndi munthu uyu, chifukwa mwina ndi mzimu kapena mngelo amene wayankhula naye.” mkangano unakula kwambiri kotero kuti mkulu wa asilikali anachita mantha kuti mwina anthu angakhadzule paulo. iye analamulira asilikali ake apite kukamuchotsa pakati pawo mwamphamvu ndi kubwera naye ku malo a asilikaliwo. usiku omwewo ambuye anayimirira pambali pa paulo nati, “limba mtima! monga wandichitira ine umboni mu yerusalemu, moteronso uyenera kundichitira umboni ku roma.” kutacha ayuda ena anakonza chiwembu ndipo analumbira kuti sadya kapena kumwa mpaka atapha paulo. anthu amene anakonza chiwembuchi analipo makumi anayi. iwo anapita kwa akulu a ansembe ndi akuluakulu a ayuda nakawawuza kuti, “ife talumbira kolimba kuti sitidya kalikonse mpaka titapha paulo. tsopano inu pamodzi ndi akuluakulu a bwalo lalikulu mupemphe mkulu wa asilikali kuti akubweretsereni paulo ngati kuti mukufuna kudziwa bwino za mlandu wake. ife takonzeka kudzamupha asanafike kumeneko.” koma mwana wa mlongo wake wa paulo atamva za chiwembuchi, anapita ku malo a asilikali aja namufotokozera paulo. paulo anayitana mmodzi wa wolamulira asilikali 100 aja, namuwuza kuti, “pita naye mnyamatayu kwa mkulu wa asilikali. iyeyu ali ndi mawu oti akamuwuze.” anamutengadi mnyamatayo napita naye kwa mkulu wa asilikali uja, nati, “wamʼndende uja paulo anandiyitana, nandipempha kuti ndibweretse mnyamatayu kwa inu chifukwa ali ndi kanthu koti akuwuzeni.” mkulu wa asilikali uja anagwira dzanja mnyamatayo napita naye paseli ndipo anamufunsa kuti, “kodi ukufuna kuti undiwuze chiyani?” mnyamatayo anati, “ayuda agwirizana zoti akupempheni kuti mawa mubwere ndi paulo ku bwalo lalikulu, ngati kuti akufuna kudziwa bwino za iye. inu musawamvere, chifukwa pali anthu opitirira makumi anayi amene akumudikirira pa njira. iwo alumbira kuti sadya kapena kumwa mpaka atapha paulo. panopa ndi okonzeka kale, akungodikira kuti muwavomere pempho lawo.” mkulu wa asilikaliyo anawuza mnyamatayo kuti apite koma anamuchenjeza kuti, “usawuze munthu aliyense kuti wandifotokozera zimenezi.” kenaka mkulu wa asilikaliyo anayitana awiri a asilikali olamulira asilikali 100 nawalamula kuti, “uzani asilikali 200, asilikali 70 okwera pa akavalo ndi 200 onyamula mikondo kuti akonzeke kupita ku kaisareya usiku omwe uno nthawi ya 9 koloko. mumukonzerenso paulo akavalo woti akwerepo kuti akafike bwino kwa bwanamkubwa felike.” iye analemba kalata iyi: ine klaudiyo lusiya, kwa wolemekezeka, bwanamkubwa felike: ndikupereka moni. munthuyo ayuda anamugwira ndipo anali pafupi kumupha, koma ine ndinapita ndi asilikali nʼkukamulanditsa pakuti ndinamva kuti ndi nzika ya chiroma. ndinkafuna kudziwa mlandu umene anapalamula, choncho ndinapita naye ku bwalo lawo lalikulu. ine ndinapeza kuti amamuyimba mlandu wa nkhani ya malamulo awo, koma panalibe mlandu woyenera kumuphera kapena kumuyika mʼndende. nditawuzidwa kuti amukonzera chiwembu munthuyu, ine ndamutumiza kwa inu msanga. ine ndalamulanso amene akumuyimba mlanduwo kuti abwere kwa inu kudzafotokoza nkhaniyo. pamenepo asilikali aja anatenga paulo monga anawalamulira napita naye ku antipatri usiku. mmawa mwake iwo anabwerera ku malo a asilikali nasiya okwera pa akavalo kuti apitirire ndi paulo. asilikali okwera pa akavalowo atafika ku kaisareya anapereka kalatayo kwa bwanamkubwa, namuperekanso paulo. bwanamkubwayo anawerenga kalatayo ndipo anamufunsa paulo za dera limene amachokera. atazindikira kuti amachokera ku kilikiya, iye anati, “ndidzamva mlandu wako okuyimba mlandu akabwera kuno.” ndipo analamulira kuti asilikali adzimulondera paulo ku nyumba ya mfumu herode.

24

patapita masiku asanu mkulu wa ansembe hananiya, pamodzi ndi akuluakulu ena ndi katswiri woyankhulira anthu pa milandu wotchedwa tertuliyo anapita ku kaisareya ndipo anafotokoza mlandu wa paulo kwa bwanamkubwayo. atamuyitana paulo, ndipo tertuliyo anafotokozera felike nkhani yonse ya paulo. iye anati, “wolemekezeka, ife takhala pamtendere nthawi yayitali chifukwa cha inu, ndipo utsogoleri wanu wanzeru wabweretsa kusintha mʼdziko lino. wolemekezeka felike ife timazilandira zimenezi moyamika kwambiri ponseponse ndi mwa njira iliyonse. koma kuti tisakuchedwetseni, ndikupempha kuti mwa kuleza mtima kwanu mutimvere ife. “ife tapeza kuti munthu uyu amayambitsa mavuto ndi kuwutsa mapokoso pakati pa ayuda onse a dziko lonse lapansi. iyeyu ndi mtsogoleri wa mpatuko wa anazareti. anayesera ngakhale kudetsa nyumba ya allah wathu. ndiye ife tinamugwira. koma, mkulu wa asilikali lusiya anafika mwamphamvu namuchotsa mʼmanja mwathu. ndipo lusiya analamula kuti amene anali naye ndi mlandu abwere kwa inu. mukamufunsa ameneyu kwa nokha mudzadziwa choonadi cha zimene ife tikumunenera.” ayuda anavomereza nanenetsa kuti zimenezi zinali zoona. bwanamkubwayo atakodola paulo ndi kulola kuti ayankhule, pauloyo anati, “ine ndikudziwa kuti inu mwakhala mukuweruza dziko lino zaka zambiri, kotero ndikukondwera kuti ndikudziteteza ndekha pamaso panu. inu mukhoza kupeza umboni wake. sipanapite masiku khumi ndi awiri chipitireni changa ku yerusalemu kukapembedza. amene akundiyimba mlanduwa sanandipeze mʼnyumba ya allah ndi kutsutsana ndi wina aliyense kapena kuyambitsa chisokonezo mʼsunagoge kapena pena paliponse mu mzindamo. ndipo sangathe kupereka umboni wa mlandu umene akundiyimba inewu. komatu ine ndikuvomera kuti ndimapembedza allah wa makolo athu, monga wotsatira wa njirayo, imene iwo akuyitchula mpatuko. ine ndimakhulupirira chilichonse chimene chimagwirizana ndi malamulo ndiponso zimene zinalembedwa ndi aneneri. ine ndili nacho chiyembekezo chomwecho chimene iwo ali nacho mwa allah, kuti kudzakhala kuuka kwa akufa kwa olungama ndiponso kwa ochimwa. kotero ine ndimayesetsa kuti ndikhale ndi chikumbumtima chosanditsutsa pamaso pa allah ndi anthu onse. “patapita zaka zambiri, ndinabwera ku yerusalemu kudzapereka mphatso kwa anthu osauka a mtundu wanga komanso kudzapereka nsembe. pamene ndinkachita zimenezi, iwo anandipeza mʼbwalo la nyumba ya allah nditachita mwambo wodziyeretsa. panalibe gulu la anthu kapena kuti ndimachita za chisokonezo chilichonse. koma pali ayuda ena ochokera ku asiya, amene amayenera kukhala pano pamaso panu, kundiyimba mlandu ngati ali ndi kalikonse konditsutsa ine. kapena awa amene ali panowa anene mlandu umene anapeza mwa ine, pamene ndinayima pamaso pa bwalo lawo lalikulu. koma cholakwa changa chingathe kukhala chokhachi chakuti, nditayima pamaso pawo ndinafuwula kuti, ‘mukundiweruza ine lero chifukwa ndimakhulupirira kuti akufa adzauka.’ ” kenaka felike, amene amadziwa bwino za njirayo, anayamba wayimitsa mlanduwo, nati, “ndidzagamula mlandu wako akabwera mkulu wa asilikali lusiya.” iye analamulira woyangʼanira asilikali 100 kuti alondere paulo, koma azimupatsako ufulu ndiponso kulola abwenzi ake kuti adzimusamalira. patapita masiku angapo felike anabwera pamodzi ndi mkazi wake drusila, amene anali myuda. anayitana paulo ndipo anamvetsera zimene amayankhula za chikhulupiriro mwa khristu yeahoswa. paulo atayankhula za chilungamo, za kudziretsa ndiponso za chiweruzo chimene chikubwera, felike anachita mantha ndipo anati, “basi tsopano! pita. tidzakuyitanitsa tikadzapeza mpata.” pa nthawi imeneyi amayembekeza kuti paulo adzamupatsa ndalama, nʼchifukwa chake amamuyitanitsa kawirikawiri ndi kumayankhula naye. patapita zaka ziwiri, porkiyo festo analowa mʼmalo mwa felike, koma anamusiya paulo mʼndende, chifukwa amafuna kuti ayuda amukonde.

25

patapita masiku atatu festo atafika mʼdera lake, anachoka ku kaisareya ndi kupita ku yerusalemu. kumeneko akulu a ansembe ndi atsogoleri a chiyuda anabwera kwa iye ndi kumufotokozera mlandu wa paulo. iwo anamupempha festo kuti awakomere mtima potumiza paulo ku yerusalemu, pakuti anali atakonzekera chiwembu kuti amuphe pauloyo pa njira. festo anayankha kuti, “paulo akusungidwa ku kaisareya, ndipo ndipita kumeneko posachedwa. ena mwa atsogoleri anu apite nane kumeneko, kuti akafotokoze mlandu wa munthuyu, ngati anachita kanthu kalikonse kolakwika.” festo atakhala nawo masiku asanu ndi atatu kapena khumi iye anapita ku kaisareya, ndipo mmawa mwake anayitanitsa bwalo nalamula kuti abweretse paulo pamaso pake. paulo atafika, ayuda amene anafika kuchokera ku yerusalemu anayima momuzungulira. iwo anamunenera zinthu zoopsa zambiri zimene sakanatha kubweretsa umboni wake. kenaka paulo ananena mawu ake odziteteza kuti, “ine sindinalakwirepo lamulo la ayuda, kapena nyumba ya allah kapenanso kaisara.” festo, pofuna kuti ayuda amukonde anafunsa paulo kuti, “kodi iwe ukufuna kupita ku yerusalemu, kuti kumeneko ukafotokoze mlandu wako pamaso panga?” paulo anayankha kuti, “ine tsopano ndayima pamaso pa bwalo la milandu la kaisara, ndiko kumene ayenera kundiweruza. ine sindinalakwire ayuda, monga inu mukudziwa bwino. koma ngati ndili wolakwa, ngati ndachita kanthu koyenera kuphedwa, ine sindikukana kufa. koma ngati mlandu umene abweretsa ayudawa siwoona, palibe munthu angathe kundipereka mʼmanja mwawo. ndikupempha kuti ndikaweruzidwe ndi kaisara!” festo atakambirana ndi akuluakulu abwalo lake, anati, “popeza wapempha kupita kwa kaisara, kwa kaisara udzapitadi!” patapita masiku ochepa mfumu agripa pamodzi ndi bernisi anabwera ku kaisareya kudzalonjera festo. atakhala kumeneko masiku angapo, festo anafotokozera mfumuyo za mlandu wa paulo. iye anati, “kuli munthu wina kuno amene felike anamusiya mʼndende. nditapita ku yerusalemu akulu a ansembe ndi akuluakulu a ayuda anandifotokozera mlandu wake ndipo anandipempha kuti ndigamule kuti ndi wolakwa. “ine ndinawayankha kuti si mwambo wa aroma kungomupereka munthu ayi. munthu woyimbidwa mlanduyo amayenera kukumana nawo omunenezawo, kuti iye akhale ndi mwayi woyankhapo pa zimene akumuyimba mlanduzo. atabwera kuno pamodzi ndi ine, sindinachedwetse mlanduwo, koma ndinayitanitsa bwalo mmawa mwake ndi kulamula kuti amubweretse munthuyo. omuyimba mlandu aja atayimirira kuti ayankhule, iwo sananene cholakwa chilichonse chimene ndimayembekezera. mʼmalo mwake, anatsutsana naye pa fundo zina za chipembedzo chawo ndi za munthu wakufa, dzina lake yeahoswa, amene paulo akuti ali moyo. ine ndinathedwa nzeru wosadziwa momwe ndikanafufuzira nkhaniyi; kotero ndinafunsa ngati akanafuna kupita ku yerusalemu kuti akaweruzidwe kumeneko. koma paulo anapempha kuti akaonekere pamaso pa mfumu ya chiroma, ndipo ndinalamula kuti asungidwe mpaka pamene ndidzamutumize kwa kaisara.” ndipo agripa anati kwa festo, “ine ndikufuna ndimumve ndekha munthu ameneyu.” iye anayankha kuti, “mudzamumva mawa.” mmawa mwake agripa ndi bernisi anabwera mwaulemu waukulu waufumu nalowa mʼbwalo la milandu pamodzi ndi akulu a asilikali ndiponso akuluakulu a mu mzindawo. atalamula festo kuti paulo abwere, anabweradi. festo anati, “mfumu agripa, ndi onse amene muli nafe pano, mukumuona munthu uyu! ayuda onse anandipempha ine za uyu ku yerusalemu ndiponso kuno ku kaisareya, mofuwula kuti, ameneyu sayenera kukhala ndi moyo. ine ndinapeza kuti iyeyu sanachite kanthu koyenera kufa, koma popeza anapempha kuti apite kwa mfumu ya chiroma, ine ndinatsimikiza zomutumiza ku roma. koma ndilibe kanthu kenikeni koti ndilembere wolemekezekayo za iyeyu. nʼchifukwa chake ndabwera naye pamaso pa nonsenu, makamaka kwa inuyo mfumu agripa, kuti mwina mukamufunsitsa ndikhale ndi choti ndilembe. pakuti ine ndikuganiza kuti ndi chinthu chopanda nzeru kutumiza wamʼndende popanda kutchula zifukwa zenizeni za mlandu wake.”

26

ndipo agripa anawuza paulo kuti, “takulola kuti unene mawu ako.” paulo anatambasula dzanja lake nayamba kudziteteza kuti, “mfumu agripa ine ndikudziyesa wa mwayi kuyima pamaso panu lero lino ndi kudziteteza, kutsutsa zonse zimene ayuda andinenera, ndipo makamaka chifukwa inu mukudziwa bwino miyambo yonse ya chiyuda ndiponso zonse zimene amatsutsana. nʼchifukwa chake ndikukupemphani kuti mundimvetsere moleza mtima. “ayuda onse akudziwa za moyo wanga mmene ndakhalira kuyambira ndili mwana, kuchokera pachiyambi cha moyo wanga mʼdziko lathu ndiponso mu yerusalemu. iwo akundidziwa kuyambira kalekale ndipo angathe kuchitira umboni kuti ndakhala ndili mfarisi moyo wanga wonse, mmodzi wa gulu limene limasamala chipembedzo chathu koposa. ndipo tsopano ndikuyimbidwa mlandu lero chifukwa cha chiyembekezo changa pa zimene allah analonjeza makolo athu. ili ndi lonjezo limene mafuko athu khumi ndi awiri akuyembekezera kuti likwaniritsidwe pamene akupembedza allah molimbika usana ndi usiku. wolemekezeka mfumu, nʼchifukwa cha chiyembekezo chimenechi ayuda kuti akundiyimba mlandu. nʼchifukwa chiyani ena a inu mukuganiza kuti nʼkosatheka kuti allah aukitse akufa? “inenso ndimaganiza kuti ndimayenera kuchita zinthu zambiri pofuna kuthana ndi dzina la yeahoswa wa ku nazareti. ndipo izi ndi zimene ndinazichita ku yerusalemu. ndi ulamuliro wa akulu a ansembe, ine ndinayika mʼndende oyera mtima ambiri, ndipo pamene amaphedwa, ine ndimavomereza. nthawi zambiri ndinkapita mʼsunagoge iliyonse kuti alangidwe, ndipo ndinayesera kuwakakamiza kuti achitire chipongwe allah. mu mkwiyo wangawo, ndimapita ngakhale ku mizinda yachilendo kuti ndikawazunze. “pa ulendo wina wotere, ndikupita ku damasiko ndi mphamvu ndi ulamuliro ochokera kwa akulu a ansembe, wolemekezeka mfumu, nthawi ya masana pamene ndimayenda pa msewu, ndinaona kuwala kuchokera kumwamba koposa kuwala kwa dzuwa kutandizungulira ine pamodzi ndi anzangawo. tonse tinagwa pansi ndipo ndinamva mawu mʼchihebri akuti, ‘saulo, saulo chifukwa chiyani ukundizunza ine? nʼkovuta kulimbikira mtunda wopanda madzi.’ ” ndipo ine ndinafunsa kuti, “ndinu ndani ambuye?” ambuye anayankha kuti, “ndine yeahoswa, amene iwe ukumuzunza. tsopano dzuka ndipo imirira. ine ndaonekera kwa iwe kuti ndikusankhe kuti ukhale mtumiki ndiponso mboni ya zimene waziona za ine ndiponso zimene ndidzakuonetsa. ine ndidzakulanditsa mʼmanja mwa anthu a mtundu wako ndiponso mwa anthu a mitundu ina. ine ndikukutuma kwa iwo, kuti ukatsekule maso awo kuti atembenuke mtima kuchoka ku mdima ndi kulowa mʼkuwala, kuchoka ku mphamvu za satana ndi kupita kwa allah, kuti alandire chikhululukiro cha machimo awo ndi kukhala mʼgulu la amene akuyeretsedwa chifukwa chokhulupirira ine. “nʼchifukwa chake mfumu agripa, sindinakane kumvera masomphenya wochokera kumwamba. kuyambira kwa anthu a ku damasiko, a ku yerusalemu, a ku yudeya konse ndi kwa anthu a mitundu inanso, ndinalalikira kuti akuyenera kulapa ndi kutembenukira kwa allah ndikuti aonetse kulapa kwawo mwa ntchito zawo. ichi nʼchifukwa chake ayuda anandigwira mʼbwalo la nyumba ya allah nafuna kundipha. koma allah wakhala akundithandiza mpaka lero lino. ine ndayima pano kuti ndichitire umboni kwa anthu onse otchuka ndi anthu wamba. ine sindikunena zina zowonjezera koma zimene aneneri ndi mose ananena kuti zidzachitika. iwo ananena kuti khristu adzamva zowawa ndipo popeza iye adzakhala woyamba kuuka kwa akufa, adzalalikira za kuwunika kwa anthu a mtundu wake ndiponso kwa anthu a mitundu ina.” paulo akudziteteza, festo anakweza mawu nati, “wazungulira mutu paulo! kuphunzira kwako kwakuchititsa misala.” paulo anayankha nati, “wolemekezeka festo, sindine wozungulira mutu. zimene ndikunena ndi zoona ndiponso za nzeru. mfumu ikuzidziwa bwino zinthu izi, ndipo ndikuyankhula momasuka kwa iyo. ine ndikukhulupirira kuti palibe kanthu nʼkamodzi komwe kamene sukukadziwa, chifukwa izi sizinachike mseri. mfumu agripa, kodi mumakhulupirira mawu a aneneri? ine ndikudziwa kuti mumakhulupirira.” kenaka agripa anati kwa paulo, “kodi ukuganiza kuti mʼkanthawi kochepa kotere ungandikope kuti ndikhale mkhristu?” paulo anayankha kuti, “ngakhale kanthawi kochepa kapena nthawi yayitali, ine ndikupempha kwa allah kuti osati inu nokha koma aliyense amene akundimva lero lino akhale monga ine, kupatulapo maunyolo okhawa.” mfumu inayimirira pamodzi ndi bwanamkubwa ndi bernisi ndiponso anthu onse amene anakhala nawo pamodzi. inatuluka mʼchipindamo, ndipo pamene imayankhula inati, “munthu uyu sanachite kanthu koyenera kuphedwa kapena kumangidwa.” agripa anati kwa festo, “munthu uyu akanamasulidwa akanakhala kuti sanapemphe zokaonekera kwa kaisara.”

27

zitatsimikizika kuti tiyenera kupita ku italiya pa sitima ya pa madzi, anamupereka paulo pamodzi ndi a mʼndende ena kwa msilikali wolamulira asilikali 100, dzina lake yuliyo, amene anali wa gulu la asilikali lotchedwa, gulu la mfumu. tinakwera sitima ya pamadzi yochokera ku adramutiyo imene inali yokonzeka kale kupita ku madooko a ku asiya, ndipo tinanyamuka. aristariko, wa ku makedoniya wa ku mzinda wa tesalonika, anali nafe. mmawa mwake tinafika ku sidoni; ndipo yuliyo, mokomera mtima paulo, anamulola kupita kwa abwenzi ake kuti akamupatse zosowa zake. kuchokera kumeneko tinayambanso ulendo pa nyanja ndipo tinadutsa kumpoto kwa chilumba cha kupro chifukwa mphepo imawomba kuchokera kumene ife timapita. titawoloka nyanja mbali ya gombe la kilikiya ndi pamfiliya, tinakafika ku mura, mzinda wa ku lukia. kumeneko wolamulira asilikali 100 uja anapeza sitima ya pamadzi ya ku alekisandriya imene imapita ku italiya, ndipo anatikweza mʼmenemo. tinayenda pangʼonopangʼono kwa masiku ambiri ndipo tinakafika kufupi ndi knido movutikira. pamene mphepo sinatilole kupitirira ulendo wathu molunjika, tinadzera kummwera kwa chilumba cha krete, moyangʼanana ndi salimoni. timayenda movutikira mʼmbali mwa chilumbacho ndipo tinafika pa malo wotchedwa madooko okoma, pafupi ndi mzinda wa laseya. tinataya nthawi yayitali, ndipo kuyenda pa nyanja kunali koopsa chifukwa nʼkuti tsopano nthawi yosala kudya itapita kale. choncho paulo anawachenjeza kuti, “anthu inu, ine ndikuona kuti ulendo wathuwu ukhala woopsa ndipo katundu ndi sitima ziwonongeka, ngakhalenso miyoyo yathu.” koma wolamulira asilikali 100 uja, mʼmalo momvera zimene paulo amanena, anatsatira malangizo a woyendetsa sitimayo ndiponso mwini wa sitimayo. popeza kuti dookolo silinali labwino kukhalako nthawi yozizira anthu ambiri anaganiza kuti tichoke. ife tinkayembekeza kukafika ku foinikisi ndi kukhala kumeneko nthawi yachisanu. ili linali dooko la ku krete, limene limaloza kummwera cha kumadzulo ndiponso kumpoto cha kumadzulo. mphepo yochokera kummwera itayamba kuwomba pangʼonopangʼono, anthuwo anaganiza kuti apeza chimene amafuna; kotero analowetsa nangula ndipo anayamba kuyenda mʼmbali mwa chilumba cha krete. pasanathe nthawi yayitali, mphepo yamkuntho yotchedwa eurokulo, inayamba kuwomba kuchokera ku chilumbacho. mphepo yamkunthoyo inawomba sitima ija ndipo sinathe kulimbana nayo, kotero ife tinayigonjera ndi kuyamba kutengedwa nayo. tikudutsa mʼmbali mwa kachilumba kakangʼono kotchedwa kawuda, tinavutika kuti tisunge bwato lopulumukiramo. anthuwo atakweza bwatolo mʼsitima, anakulunga zingwe sitimayo kuti ayilimbitse. poopa kuti angakagunde mchenga wa ku surti, iwo anatsitsa nangula ndi kuyilola sitima kuti idzingoyenda ndi mphepo. ife tinavutika kwambiri ndi namondwe kotero kuti mmawa mwake tinayamba kuponya katundu mʼmadzi. pa tsiku lachitatu anaponya mʼnyanja zipangizo za mʼsitima ndi manja awo. sitinaone dzuwa kapena nyenyezi kwa masiku ambiri ndipo namondwe anapitirira kuwomba kwambiri, pomaliza ife tonse tinalibenso chiyembekezo choti nʼkupulumuka. anthu aja atakhala nthawi yayitali osadya, paulo anayimirira pakati pawo ndipo anati, “anthu inu, mukanamvera malangizo anga oti tisachoke ku krete: zonsezi sizikanawonongeka ndi kutayika. koma tsopano ndikuti limbani mtima, chifukwa palibe aliyense wa inu amene adzataya moyo wake; koma sitima yokhayi idzawonongeka. usiku wathawu mngelo wa allah, allah amene ine ndili wake ndipo ndimamutumikira, anayima pafupi ndi ine, ndipo iyeyu anati, ‘usachite mantha, paulo. ukuyenera kukayima pamaso pa kaisara; ndipo allah mwa kukoma mtima kwake wakupatsa miyoyo ya anthu onse amene ukuyenda nawo.’ tsono limbani mtima, anthu inu, pakuti ine ndili ndi chikhulupiriro mwa allah kuti zichitika monga momwe wandiwuzira. komabe tiyenera kukatsakamira pa chilumba china chake.” pakati pa usiku wa tsiku la khumi ndi chinayi tikukankhidwabe ndi mphepo mʼnyanja ya adriya, oyendetsa sitimayo anazindikira kuti timayandikira ku mtunda. iwo anatenga choyezera kuzama kwa nyanja ndi kupeza kuti kuzama kwake kunali mamita 36. atayendanso pangʼono anatenganso choyezera chija napeza kuti kuzama kwake kunali 27. poopa kuti tingagunde miyala, iwo anatsitsira anangula anayi mʼmadzi kumbuyo kwa sitimayo ndipo tinapemphera kuti kuche. pofuna kuthawa mʼsitimayo, oyendetsa aja anatsitsira mʼnyanja bwato lopulumukiramo nʼkumachita ngati akufuna kutsitsira anangula mʼnyanjamo kutsogolo kwa sitimayo. pamenepo paulo anawuza wolamulira asilikali uja ndi asilikaliwo kuti, “ngati anthu awa sakhala mʼsitima muno, inu simungapulumuke.” pamenepo asilikaliwo anadula zingwe za bwatolo ndipo linagwera mʼmadzi. kutatsala pangʼono kucha, paulo anawawumiriza anthu onse kuti adye. iye anati, “kwa masiku khumi ndi anayi mwakhala mukuda nkhawa ndipo simumadya kanthu kalikonse. tsopano ine ndikukupemphani kuti mudye. muyenera kudya kuti mupulumuke. palibe ndi mmodzi yemwe wa inu adzataye ngakhale tsitsi limodzi la pamutu pake.” paulo atanena zimenezi, anatenga buledi nayamika allah pamaso pa onse. ndipo ananyema bulediyo nayamba kudya. onse analimba mtima nayamba kudyanso. tonse pamodzi mʼsitimamo tinalipo anthu 276. onse atadya, nakhuta anapeputsa sitimayo potaya tirigu mʼnyanja. kutacha, anthu sanazindikire dzikolo, koma anaona pomwe sitima zimayimapo pamodzi ndi mchenga wa pa gombe. iwo anaganiza zokocheza sitimayo kumeneko ngati zikanatheka kutero. atadula anangula aja, nawasiya mʼnyanja, pa nthawi yomweyo anamasula zingwe zimene anamangira zowongolera sitimayo. kenaka anayimika chinsalu chimene mphepo imakankha kuti sitima iyende, ndipo anayamba kupita ku gombe. koma sitimayo inagunda mchenga wobisika ndipo inayima. mbali ya kutsogolo ya sitimayo inakanirira ndipo sinathe kuyendanso, ndipo mbali yakumbuyo inasweka ndi kuwomba kwa mafunde. asilikali anaganiza za kupha amʼndende onse, kuti angasambire kupita pa mtunda ndi kuthawa. koma wolamulira asilikali uja anafuna kupulumutsa paulo ndipo anawaletsa kuchita zimene anakonza. iye analamulira asilikali kuti amene amatha kusambira kuti adziponye mʼmadzi ndi kuyamba kukafika pa mtunda. otsalawo anayenera kugwira matabwa kapena tizidutswa ta sitimayo. motero onse anapulumuka nakafika pa mtunda.

28

titapulumuka choncho, tinamva kuti chilumbacho chimatchedwa melita. anthu a pa chilumbacho anatichitira zokoma zimene sizichitika kawirikawiri. iwo anakoleza moto natilandira tonse chifukwa kumagwa mvula ndipo kumazizira. paulo anatola mtolo wankhuni, pamene amayika pa moto, munatulukamo njoka chifukwa cha kutentha, ndipo inamuluma pa dzanja. anthu a pa chilumbacho ataona njokayo ili lende pa dzanja lake, iwo anawuzana kuti, “munthu uyu akuyenera kukhala munthu wopha anthu; pakuti ngakhale wapulumuka pa nyanja, chilungamo sichinamulore kuti akhale ndi moyo.” koma paulo anayikutumulira pa moto njokayo, ndipo sanamve kupweteka. anthu anayembekezera kuti thupi lake litupa kapena agwa ndi kufa mwadzidzidzi, koma anadikira nthawi yayitali. ataona kuti palibe kanthu kachilendo kanamuchitikira anasintha maganizo awo nanena kuti iye ndi mulungu. pafupi ndi malowa panali munda wa popliyo, mkulu wa boma la pa chilumbacho. iye anatilandira natisamala bwino masiku atatu. abambo ake anali gone, chifukwa amadwala malungo ndi kamwazi. paulo analowa mʼchipinda chake kukawaona, ndipo atapemphera, anasanjika manja ake pa iwo nawachiritsa. zitachitika zimenezi, anthu onse odwala a pa chilumbacho anabwera ndipo anachiritsidwa. anthuwo anatilemekeza ife mʼnjira zambiri ndipo pamene tinakonzeka kuti tiyambe ulendo, anatipatsa zonse zomwe tinazisowa. patapita miyezi itatu, tinanyamuka pa sitima ina imene inakhala pa chilumbacho chifukwa cha kuzizira. inali sitima ya ku alekisandriya imene inali ndi chizindikiro cha milungu ya mapasa yotchedwa kastro ndi polikisi. tinakafika ku surakusa ndipo kumeneko tinakhalako masiku atatu. kuchokera kumeneko tinayenda ndi kukafika ku regio. mmawa mwake mphepo yochokera kummwera inawomba, ndipo tsiku linalo tinakafika ku potiyolo. kumeneko tinapezako abale amene anatiyitana kuti tikhale nawo sabata limodzi. ndipo kenaka tinapita ku roma. abale kumeneko atamva kuti tikubwera, anabwera kudzakumana nafe mpaka ku bwalo la apiyo ndiponso ku nyumba za alendo zitatu. atawaona anthu amenewa paulo anayamika allah ndipo analimbikitsidwa. titafika ku roma, paulo analoledwa kukhala pa yekha ndi msilikali womulondera. patapita masiku atatu, paulo anasonkhanitsa pamodzi atsogoleri a ayuda. atasonkhana, paulo anawawuza kuti, “abale anga, ngakhale kuti ine sindinachite kanthu kalikonse kulakwira mtundu wathu kapena miyambo ya makolo athu, koma anandigwira mu yerusalemu ndi kundipereka mʼmanja mwa aroma. iwo anandifufuza ndipo anafuna kundimasula chifukwa sanandipeze wopalamula mlandu woyenera kuphedwa. koma ayuda atakana, ine ndinakakamizidwa kupempha kuti ndikaonekere pamaso pa kaisara, sikuti ndinali ndi kanthu konenezera mtundu wanga. pa chifukwa ichi ndapempha kuti ndionane nanu ndi kuyankhula nanu. pakuti nʼchifukwa cha chiyembekezo cha isreali ndamangidwa unyolo uwu.” iwo anayankha kuti, “ife sitinalandire kalata iliyonse yochokera ku yudeya yonena za iwe, ndipo palibe mmodzi wa abale amene anachokera kumeneko anafotokoza kapena kunena kalikonse koyipa ka iwe. koma ife tikufuna kumva maganizo ako ndi otani, pakuti tikudziwa kuti ponseponse anthu akuyankhula zotsutsana ndi mpatuko umenewu.” iwo anakonza tsiku lina loti akumane ndi paulo, ndipo anabwera anthu ambiri ku nyumba kumene amakhala. kuyambira mmawa mpaka madzulo, paulo anawafotokozera ndi kuwawuza za ufumu wa allah ndipo anayesa kuwakopa kuti akhulupirire yeahoswa kuchokera mʼmalamulo a mose ndiponso mʼmabuku a aneneri. ena anakopeka ndi zimene paulo ananena, koma enanso sanakhulupirire. ndipo anayamba kuchoka popeza sanagwirizane pakati pawo paulo atanena mawu awa omaliza akuti, “mzimu woyera anayankhula zoona za makolo anu pamene iye ananena kudzera mwa mneneri yesaya kuti, “pita kwa anthu awa ndi kuwawuza kuti, ‘kumva mudzamva, koma osamvetsetsa; kupenya mudzapenya, koma osaona kanthu.’ pakuti mtima wa anthu ndi wokanika; mʼmakutu mwawo ndi mogontha, ndipo atsinzina kuti asaone kanthu. mwina angapenye ndi maso awo, angamve ndi makutu awo, angamvetse ndi nzeru zawo ndi kutembenuka, ineyo nʼkuwachiritsa. “chifukwa chake ine ndikufuna mudziwe kuti chipulumutso cha allah chatumizidwa kwa anthu a mitundu ina, ndipo iwo adzamvera.” paulo atanena mawu amenewa, ayuda aja anachoka akutsutsana kwambiri. paulo anakhala kumeneko zaka ziwiri zathunthu mʼnyumba yobwereka yomwe amalipira ndipo ankalandira aliyense amene amabwera kudzamuona. molimba mtima ndi popanda womuletsa, paulo analalikira za ufumu wa allah ndi kuphunzitsa za ambuye yeahoswa khristu.

john

1

pachiyambi panali mawu, ndipo mawu anali kwa allah, ndipo mawu ndiye allah. mawuwa anali ndi allah pachiyambi. zinthu zonse zinalengedwa ndi iye; ndipo popanda iye sikukanakhala kanthu kalikonse kolengedwa. mwa iye munali moyo, ndipo moyowo unali kuwunika kwa anthu. kuwunika kunawala mu mdima, koma mdimawo sunakuzindikire. kunabwera munthu amene anatumizidwa kuchokera kwa allah; iyeyo dzina lake linali yohane. iye anabwera ngati mboni kudzachitira umboni kuwunikako kuti kudzera mwa iye anthu onse akhulupirire. iyeyu sanali kuwunika; koma anabwera ngati mboni ya kuwunika. kuwunika koona kumene kuwunikira munthu aliyense kunabwera ku dziko lapansi. iye anali mʼdziko lapansi, ndipo ngakhale kuti dziko lapansi linalengedwa ndi iye, dziko lapansilo silinamuzindikire iye. iye anabwera kwa iwo amene anali akeake, koma akewo sanamulandire iye. koma kwa onse amene anamulandira iye, kwa amene anakhulupirira mʼdzina lake, iye anawapatsa mphamvu yokhala ana a allah; ana wobadwa osati monga mwachilengedwe, kapena chisankho cha munthu, kapena chifuniro cha mwamuna koma wobadwa mwa allah. mawu anasandulika thupi ndipo anakhala pakati pathu. ife tinaona ulemerero wake, ulemerero wa iye amene ndi mwana mmodzi yekhayo wa atate, wodzaza ndi chisomo ndi choonadi. yohane achitira umboni za iye. iye akufuwula kuti, “uyu ndi iye amene ndinati, ‘iye amene akubwera pambuyo panga ndi wondiposa ine chifukwa, iyeyo analipo ine ndisanabadwe.’ ” kuchokera mʼkuchuluka kwa chisomo chake ife tonse talandira madalitso pamwamba pa madalitso. pakuti lamulo linapatsidwa kudzera mwa mose; chisomo ndi choonadi zinabwera kudzera mwa yeahoswa khristu. palibe munthu amene anaona allah, koma mwana mmodzi yekhayo amene ali wa pamtima pa atate, ndiye anafotokoza za iye. tsopano uwu ndi umboni wa yohane pamene ayuda a ku yerusalemu anatumiza ansembe ndi alevi kudzamufunsa kuti iye anali yani. iye sanalephere kuvomereza, koma iye anavomereza momasuka kuti, “ine sindine khristu.” iwo anamufunsa kuti, “nanga iwe ndiwe yani? kodi ndiwe eliya?” iye anati, “sindine.” “kodi ndiwe mneneri?” iye anayankha kuti, “ayi.” pomaliza iwo anati, “ndiwe yani? tipatse yankho kuti tipite nalo kwa amene anatituma. kodi iwe ukuti chiyani za iwe mwini?” yohane anayankha ndi mawu a mneneri yesaya kuti, “ine ndi mawu a wofuwula mʼchipululu, ‘wongolani njira ya ambuye.’ ” tsopano afarisi ena amene anatumidwa anamufunsa iye kuti, “kodi ndi chifukwa chiyani, umabatiza ngati iwe si khristu, kapena eliya, kapena mneneri?” yohane anayankha kuti, “ine ndimabatiza ndi madzi, koma pakati panu payima amene simukumudziwa. iye ndi amene akubwera pambuyo panga, ine siwoyenera kumasula zingwe za nsapato zake.” zonsezi zinachitika ku betaniya kutsidya lina la mtsinje wa yorodani, kumene yohane ankabatizira. pa tsiku lotsatira yohane anaona yeahoswa akubwera kwa iye ndipo anati, “taonani, mwana wankhosa wa allah, amene achotsa tchimo la dziko lapansi! uyu ndi amene ndimatanthauza pamene ndinanena kuti, ‘munthu amene akubwera pambuyo panga ndi wondiposa ine chifukwa analipo ine ndisanabadwe.’ ine mwini sindinamudziwe iye, koma ndinabwera kubatiza ndi madzi kuti iye adziwike mu isreali.” kenaka yohane anapereka umboni uwu: “ine ndinaona mzimu woyera ngati nkhunda kuchokera kumwamba nakhala pa iye. ine sindikanamudziwa iye, koma kuti amene anandituma ine kudzabatiza ndi madzi anati kwa ine, ‘munthu amene udzaona mzimu woyera akutsika nakhazikika pa iye ndi amene adzabatize ndi mzimu woyera.’ ine ndaona ndipo ndikuchitira umboni kuti uyu ndi mwana wa allah.” pa tsiku lotsatira yohane analinso pamenepo pamodzi ndi awiri a ophunzira ake. iye ataona yeahoswa akudutsa anati, “taonani mwana wankhosa wa allah!” ophunzira ake awiriwo atamva iye akunena izi, iwo anamutsatira yeahoswa. atatembenuka, yeahoswa anaona iwo akumutsatira ndipo anawafunsa kuti, “kodi mukufuna chiyani?” iwo anati, “rabi (kutanthauza kuti aphunzitsi), kodi mukukhala kuti?” iye anayankha kuti, “bwerani mudzaone.” choncho iwo anapita ndi kukaona kumene iye amakhala, ndipo anakhala naye tsiku limenelo. linali ngati pafupifupi ora la khumi. andreya mʼbale wake wa simoni petro, anali mmodzi wa awiriwo amene anamva zimene yohane ananena ndiponso amene anamutsata yeahoswa. choncho chimene andreya anachita ndi kukapeza mʼbale wake simoni ndipo anamuwuza kuti, “ife tamupeza mesiya,” (kutanthauza kuti khristu). kenaka iye anabweretsa simoni kwa yeahoswa, amene anamuyangʼana ndipo anati, “iwe ndiwe simoni, mwana wa yohane. udzatchedwa kefa” (limene litanthauza kuti petro). pa tsiku lotsatira yeahoswa anaganiza zopita ku galileya. atamupeza filipo, anati kwa iye, “nditsate.” filipo monga andreya ndi petro, anali wochokera ku mzinda mudzi betisaida. filipo anakapeza natanieli ndipo anamuwuza kuti, “ife tapeza amene mose analemba za iye mʼmalamulo, ndi zimene aneneri analembanso za iye, yeahoswa wa ku nazareti, mwana wa yosefe.” natanieli anafunsa kuti, “nazareti! kodi kanthu kalikonse kabwino kangachokere kumeneko?” filipo anati, “bwera udzaone.” yeahoswa atamuona natanieli akuyandikira, anati kwa iye, “uyu ndi mwisraeli weniweni, mwa iye mulibe chinyengo.” natanieli anafunsa kuti, “kodi mwandidziwa bwanji?” yeahoswa anayankha kuti, “ine ndinakuona iwe utakhala pansi pamtengo wamkuyu filipo asanakuyitane.” kenaka natanieli ananena kuti, “rabi, inu ndinu mwana wa allah; inu ndinu mfumu ya isreali.” yeahoswa anati, “ukukhulupirira chifukwa chakuti ndakuwuza kuti ine ndinakuona iwe uli pansi pamtengo wamkuyu? iwe udzaona zinthu zazikulu kuposa izo.” ndipo iye anapitirira kuti, “zoonadi, ine ndikuwuza kuti iwe udzaona kumwamba, kutatsekuka ndi angelo a allah akukwera ndi kutsika pa mwana wa munthu.”

2

pa tsiku lachitatu munali ukwati mu kana wa ku galileya. amayi ake a yeahoswa anali komweko, ndipo yeahoswa ndi ophunzira ake anayitanidwanso ku ukwatiwo. vinyo atatha, amayi a yeahoswa anati kwa iye, “wawathera vinyo.” yeahoswa anayankha kuti, “amayi, chifukwa chiyani mukundiwuza ine? nthawi yanga sinakwane.” amayi ake anati kwa antchito, “inu muchite chilichonse chimene akuwuzeni.” pamenepo panali mitsuko yamiyala yothiramo madzi isanu ndi umodzi, imene ayuda amagwiritsa ntchito pa mwambo wodziyeretsa. uliwonse unali ndi malita 100 kapena kupitirirapo. yeahoswa anati kwa antchitowo, “dzazani madzi mʼmitsukoyi,” ndipo iwo anadzaza ndendende. ndipo iye anatinso kwa iwo, “tsopano tungani ndipo kaperekeni kwa mkulu waphwando.” iwo anachita momwemo. mkulu waphwando analawa madziwo amene anasandulika vinyo, ndipo sanazindikire kumene vinyoyo anachokera, ngakhale kuti antchito amene anatunga madziwo amadziwa. kenaka anayitanira mkwati pambali ndipo anati, “aliyense amatulutsa vinyo wokoma kwambiri poyambirira ndipo kenaka vinyo wosakoma pamene oyitanidwa atamwa kale wambiri; koma iwe wasunga wokoma mpaka tsopano.” ichi chinali chizindikiro chodabwitsa choyamba chimene yeahoswa anachita ku kana wa ku galileya. potero iye anawulula ulemerero wake, ndipo ophunzira ake anamukhulupirira iye. zitatha izi iye anatsikira ku kaperenawo pamodzi ndi amayi ake, abale ake ndi ophunzira ake. iwo anakhala kumeneko masiku owerengeka. nthawi ya paska ya ayuda itayandikira, yeahoswa anapita ku yerusalemu. mʼbwalo la nyumba ya allah iye anapeza anthu akugulitsa ngʼombe, nkhosa ndi nkhunda ndipo ena akusintha ndalama pa matebulo. chifukwa cha zimenezi iye anapanga chikwapu cha zingwe ndipo anatulutsa onse mʼbwalo la nyumbayo, pamodzi ndi nkhosa ndi ngʼombe; iye anamwaza ndalama zawo ndi kugudubuza matebulo. kwa amene amagulitsa nkhunda, iye anati, “tulutsani izi muno! osasandutsa nyumba ya atate anga msika!” ophunzira ake anakumbukira kuti zinalembedwa kuti, “kudzipereka kwanga ku nyumba yanu kudzandiphetsa.” kenaka ayuda anamufunsa yeahoswa kuti, “kodi mungationetse chizindikiro chodabwitsa chotani chotsimikizira ulamuliro wanu wochitira izi?” yeahoswa anawayankha kuti, “gwetsani nyumba ya allahyi ndipo ine ndidzayimanganso mʼmasiku atatu.” ayuda anayankha kuti, “zinatenga zaka makumi anayi kumanga nyumbayi, kodi inu mungayimange masiku atatu?” koma nyumba ya allah imene amanena linali thupi lake. iye ataukitsidwa kwa akufa, ophunzira ake anakumbukira zimene iye ananena ndipo anakhulupirira malemba ndi mawu amene yeahoswa anayankhula. tsopano iye ali mu yerusalemu pa phwando la paska, anthu ambiri anaona zizindikiro zodabwitsa zimene amachita ndipo anakhulupirira dzina lake. koma yeahoswa sanawakhulupirire iwo, pakuti amadziwa anthu onse. iye sanafune umboni wa wina aliyense popeza amadziwa zomwe zinali mʼmitima mwa anthu.

3

ndipo panali mfarisi wotchedwa nekodimo, wa mʼgulu lolamulira la ayuda. iye anabwera kwa yeahoswa usiku ndipo anati, “rabi, ife tikudziwa kuti ndinu aphunzitsi wochokera kwa allah, pakuti palibe amene angachite zizindikiro zodabwitsa zimene inu mukuchita ngati allah sali naye.” poyankha yeahoswa ananena kuti, “zoonadi, ine ndikukuwuza kuti, ngati munthu sabadwanso mwatsopano sangathe kuona ufumu wa allah.” nekodimo anati, “kodi munthu angabadwenso bwanji atakalamba? kodi angalowe kachiwiri mʼmimba ya amayi ake kuti abadwenso?” yeahoswa anayankha kuti, “zoonadi, ine ndikukuwuza kuti ngati munthu sabadwa mwa madzi ndi mzimu woyera, sangalowe mu ufumu wa allah. thupi limabereka thupi, koma mzimu amabereka mzimu. iwe usadabwe chifukwa ndakuwuza kuti, ‘uyenera kubadwanso.’ mphepo imawomba kulikonse kumene ikufuna. ungathe kumva kuwomba kwake, koma sungathe kudziwa kumene ikuchokera kapena kumene ikupita. nʼchimodzimodzi ndi amene abadwa ndi mzimu woyera.” nekodimo anafunsa kuti, “kodi izi zingatheke bwanji?” yeahoswa anati, “iwe mphunzitsi wa isreali, kodi sukuzindikira zimenezi? zoonadi, ine ndikukuwuza kuti ife tiyankhula zimene tikuzidziwa ndi kuchitira umboni zimene taziona, komabe inu simuvomereza umboni wathu. ine ndikuyankhula kwa iwe zinthu za dziko lapansi ndipo sukukhulupirira. nanga kodi udzakhulupirira bwanji ngati nditayankhula zinthu zakumwamba? palibe wina aliyense anapita kumwamba, koma yekhayo amene watsika kuchokera kumwamba, mwana wa munthu. tsono monga mose anapachika njoka mʼchipululu, moteronso mwana wa munthu ayenera kupachikidwa, kuti aliyense amene akhulupirira iye akhale ndi moyo wosatha. “pakuti allah anakonda dziko lapansi, kotero anapereka mwana wake wobadwa yekha, kuti aliyense wokhulupirira iye asatayike koma akhale ndi moyo wosatha. pakuti allah sanatume mwana wake ku dziko lapansi, kuti akaweruze, koma kuti akapulumutse dziko lapansi. aliyense wokhulupirira iye saweruzidwa, koma aliyense wosakhulupirira waweruzidwa kale chifukwa sanakhulupirire dzina la mwana wobadwa yekha wa allah. ndipo chiweruzo ndi ichi: kuwunika kunabwera mʼdziko lapansi, koma anthu anakonda mdima mʼmalo mwa kuwunikako, chifukwa ntchito zawo zinali zoyipa. aliyense wochita zoyipa amadana ndi kuwunika, ndipo sabwera poyera chifukwa cha mantha kuti ntchito zake zingaonekere. koma aliyense wokhala mu choonadi amabwera ku kuwunika, kuti zionekere poyera zimene iye wachita zachitika kudzera mwa allah.” zitatha izi, yeahoswa ndi ophunzira ake anapita mʼmadera a ku midzi ya ku yudeya, kumene iye anakhala kanthawi akubatiza. ndipo yohane amabatizanso ku ainoni kufupi ndi salimu, chifukwa kumeneko kunali madzi ambiri ndipo anthu amabwererabwererabe kudzabatizidwa. (apa nʼkuti yohane asanatsekeredwe mʼndende). mkangano unabuka pakati pa ophunzira ena a yohane ndi ayuda ena pa zamwambo wodziyeretsa wa ayuda. iwo anabwera kwa yohane anati, “rabi, munthu uja munali naye mbali inayo ya mu mtsinje wa yorodani, amene munamuchitira umboni, taonani naye akubatizanso, ndipo aliyense akupita kwa iye.” atamva zimenezi, yohane anayankha kuti, “munthu amalandira chokhacho chapatsidwa kwa iye kuchokera kumwamba. inuyo ndinu mboni zanga kuti ine ndinati, ‘ine sindine khristu koma ndatumidwa patsogolo pa iye.’ mwini wake wa mkwatibwi ndi mkwati. ndipo bwenzi lamkwati limadikira ndi kumvetsera iye, ndipo amakondwa akamva mawu a mkwatiyo. ine changa ndi chimwemwe ndipo ndine wosangalala kwambiri. nʼkoyenera kuti iyeyo akule, ine ndichepe. “iye wochokera kumwamba ndi wapamwamba pa onse: iye wochokera mʼdziko lapansi ndi wa dziko lapansi, ndipo amayankhula monga mmodzi wa adziko lapansi. iye wochokera kumwamba ndi wopambana onse. iye achita umboni pa zimene waziona ndi kuzimva, koma palibe avomereza umboni wake. munthu amene amawulandira akutsimikizira kuti allah ndi woona. pakuti amene allah wamutuma amayankhula mawu a allah; allah wamupatsa mzimu woyera mopanda malire. atate amakonda mwana ndipo apereka zonse mʼmanja mwake. aliyense wokhulupirira mwanayo ali ndi moyo wosatha, koma iye amene samvera mwanayo sadzawuona moyo, pakuti mkwiyo wa allah umakhala pa iye.”

4

yeahoswa atazindikira kuti afarisi amva zoti iye ankapeza ndi kubatiza ophunzira ambiri kupambana yohane, (ngakhale kuti yeahoswayo sankabatiza, koma ophunzira ake). iye anachoka ku yudeya ndi kubwereranso ku galileya. ndipo iye anayenera kudutsa mu samariya. iye anafika mʼmudzi wa asamariya wotchedwa sukari, pafupi ndi malo amene yaqobo anapatsa mwana wake yosefe. chitsime cha yaqobo chinali pamenepo ndipo yeahoswa atatopa ndi ulendo anakhala pansi pambali pa chitsimecho. nthawi inali pafupifupi ora lachisanu ndi chimodzi masana. mayi wa chisamariya atabwera kudzatunga madzi, yeahoswa anati kwa iye, “kodi ungandipatse madzi akumwa.” (ophunzira ake nʼkuti atapita mʼmudzi kukagula chakudya). mayiyo anati kwa iye, “inu ndinu myuda ndipo ine ndine msamariya. bwanji mukundipempha madzi akumwa?” (popeza ayuda ndi asamariya sankayanjana). yeahoswa anamuyankha kuti, “koma iwe ukanadziwa mphatso ya allah ndi iye amene akukupempha madzi akumwa, ukanamupempha ndipo akanakupatsa madzi amoyo.” mayiyo anati, “ambuye, inu mulibe kanthu kotungira madzi ndipo chitsime ndi chakuya. kodi madzi amoyowo mungawatenge kuti? kodi inu ndinu wamkulu kuposa kholo lathu yaqobo, amene anatipatsa chitsimechi ndipo iye ankamwanso monga anachita ana ake ndi ziweto zake?” yeahoswa anayankha kuti, “aliyense amene amamwa madzi awa amamvanso ludzu, koma aliyense amene adzamwa madzi amene ine ndidzamupatsa sadzamvanso ludzu. ndithudi, madzi amene ndidzamupatsa adzakhala kasupe wamadzi wotumphukira ku moyo wosatha.” mayiyo anati kwa iye, “ambuye, patseni madzi amenewo kuti ndisadzamvenso ludzu ndi kumabwerabe kuno kudzatunga madzi.” iye anamuwuza kuti, “pita kayitane mwamuna wako ndipo ubwere naye.” iye anayankha kuti, “ine ndilibe mwamuna.” yeahoswa anati kwa iye, “wakhoza ponena kuti ulibe mwamuna. zoona nʼzakuti iwe wakhala pa banja ndi amuna asanu, ndipo mwamuna amene uli naye tsopano si wako. zimene wanenazi ndi zoona.” mayiyo anati, “ambuye, ine ndazindikira kuti inu ndinu mneneri. makolo athu ankapembedza mʼphiri ili koma inu ayuda mumati malo amene tiyenera kupembedzera ali ku yerusalemu.” yeahoswa anati, “mayi inu khulupirira ine. nthawi ikubwera pamene inu simudzapembedza atate mʼphiri ili kapena mu yerusalemu. inu asamariya mumapembedza chimene simukuchidziwa. ife timapembedza chimene tikuchidziwa, pakuti chipulumutso nʼchochokera kwa ayuda. koma nthawi ikubwera ndipo yafika kale tsopano pamene opembedza woona adzapembedza atate mu mzimu ndi mʼchoonadi, pakuti opembedza otere ndiwo amene atate akuwafuna. allah ndi mzimu, ndipo omupembedza iye ayenera kumupembedza mu mzimu ndi mʼchoonadi.” mayiyo anati, “ine ndikudziwa kuti mesiya (wotchedwa khristu) akubwera. akabwera, iye adzafotokoza zonse kwa ife.” ndipo yeahoswa anamuwuza kuti, “amene ndikukuyankhulane, ndine amene.” pa nthawi yomweyo ophunzira ake anabwerera ndipo anadabwa kupeza iye akuyankhula ndi mayi. koma palibe amene anamufunsa kuti, “kodi mukufuna chiyani?” kapena, “nʼchifukwa chiyani mukuyankhula naye?” kenaka mayiyo anasiya mtsuko wamadzi, nabwerera ku mzinda ndipo anati kwa anthu, “tiyeni mukaone munthu amene wandiwuza ine zilizonse zimene ndinazichita. kodi ameneyu sangakhale khristu?” iwo anatuluka mʼmudziwo ndi kupita kumene kunali iye. pa nthawi imeneyi ndi kuti ophunzira ake akumukakamiza kuti, “rabi idyani.” koma iye anawawuza kuti, “ine ndili ndi chakudya choti ndidye chimene inu simukuchidziwa.” ndipo ophunzira ake anafunsana wina ndi mnzake kuti, “kodi alipo wina amene anamubweretsera iye chakudya?” yeahoswa anati, “chakudya changa ndikuchita chifuniro cha iye amene anandituma ine ndi kumaliza ntchito yake. kodi inu simunena kuti, ‘kwatsala miyezi inayi ndipo kenaka kukolola?’ ine ndikukuwuzani kuti, tsekulani maso anu ndipo muyangʼane mʼminda! mbewu zacha kale kuti zikololedwe. ngakhale tsopano amene akukolola akulandira malipiro ake, ndipo akututa mbewu ku moyo wosatha kuti wofesa ndi wokolola asangalale pamodzi. nʼchifukwa chake mawu akuti, ‘wina amafesa ndipo wina amakolola’ ndi woona. ine ndinakutumani kukakolola zimene simunagwirire ntchito. ena anagwira ntchito yolemetsa ndipo inu mwatuta phindu la ntchito yawo.” asamariya ambiri ochokera mʼmudziwo anakhulupirira iye chifukwa cha umboni wa mayiyo wakuti, “iye anandiwuza ine zonse ndinazichita.” choncho asamariya atabwera kwa iye, anamuwumiriza iye kuti akhale nawo, ndipo iye anakhala nawo masiku awiri. ndipo chifukwa cha mawu ake, ena ambiri anakhulupirira. iwo anati kwa mayiyo, “ife sitikukhulupirira chifukwa cha mawu ako okha, koma tsopano ife tadzimvera tokha, ndipo tikudziwa kuti munthu uyu ndithu ndi mpulumutsi wa dziko lapansi.” patatha masiku awiri iye anachoka napita ku galileya. (tsopano yeahoswa mwini ananena kale kuti mneneri salandira ulemu mʼdziko lake). iye atafika ku galileya, agalileya anamulandira. iwo anali ataona zonse zimene anazichita mu yerusalemu pa phwando la paska, pakuti iwonso anali komweko. iye anakafikanso ku kana wa ku galileya, kumene anasanduliza madzi kukhala vinyo. ndipo kumeneko kunali nduna ina ya mfumu imene mwana wake wamwamuna anali chigonere akudwala ku kaperenawo. munthu uyu atamva kuti yeahoswa wafika ku galileya kuchokera ku yudeya, anapita kwa iye, namupempha kuti apite akachiritse mwana wakeyo, amene anali pafupi kufa. yeahoswa anawawuza iwo kuti, “anthu inu pokhapokha mutaona zizindikiro zodabwitsa, simudzakhulupirira.” nduna ya mfumuyo inati, “ambuye tiyeni mwana wanga asanafe.” yeahoswa anayankha kuti, “pita. mwana wako adzakhala ndi moyo.” munthuyo anakhulupirira mawu a yeahoswa ndipo ananyamuka. iye ali pa njira, antchito ake anakumana naye, namuwuza kuti mwana wanu uja wachira. iye atafunsa kuti ndi nthawi yanji imene mwana wake anapeza bwino, iwo anati kwa iye, “malungo anamusiya iye dzulo pa ora lachisanu ndi chiwiri.” ndipo bamboyo anazindikira kuti iyi inali nthawi yomweyo imene yeahoswa anati kwa iye, “mwana wako adzakhala ndi moyo.” choncho iye ndi onse a pa banja lake anakhulupirira. ichi ndiye chinali chizindikiro chodabwitsa chachiwiri chimene yeahoswa anachita atafika ku galileya kuchokera ku yudeya.

5

patapita nthawi yeahoswa anakwera kupita ku yerusalemu ku phwando la ayuda. ndipo ku yerusalemuko pafupi ndi chipata cha nkhosa kuli dziwe limene mʼchihebri limatchedwa betisaida ndipo ndi lozunguliridwa ndi makumbi asanu. mʼmenemo munkagonamo gulu lalikulu la anthu odwala, osaona, olumala ndi ofa ziwalo. pakuti nthawi zina mngelo wa ambuye ankatsikira mʼdziwemo nʼkuvundula madziwo. woyamba kulowamo madzi atavundulidwa, ankachira ngakhale akhale ndi nthenda yanji. mmodzi wa amene anali pamenepo anali atadwala zaka 38. yeahoswa atamuona ali chigonere, nadziwa kuti anakhala chotero kwa nthawi yayitali, anamufunsa iye kuti, “kodi ukufuna kuchira?” wodwalayo anayankha kuti, “ambuye, ndilibe wina aliyense woti angandithandize kulowa mʼdziwe pamene madzi avundulidwa. pamene ndikuyesera kuti ndilowemo, wina amalowamo ine ndisanalowemo.” ndipo yeahoswa anati kwa iye, “imirira! nyamula mphasa yako yamba kuyenda.” nthawi yomweyo munthuyo anachiritsidwa. iye ananyamula mphasa yake nayamba kuyenda. tsiku limene izi zinachitika linali la sabata. ndipo ayuda anati kwa munthu amene anachiritsidwayo, “lero ndi la sabata; lamulo silikulola iwe kunyamula mphasa yako.” koma iye anayankha kuti, “munthu amene wandichiritsa anati kwa ine, ‘nyamula mphasa yako yamba kuyenda.’ ” pamenepo anamufunsa iye kuti, “kodi munthu ameneyo ndani amene wakuwuza kuti, ‘nyamula mphasa yako ndipo yenda?’ ” munthu amene anachiritsidwayo sanadziwe kuti anali ndani, pakuti yeahoswa anangolowera mʼgulu la anthu ndi kupita. patapita nthawi yeahoswa anamupeza ku nyumba ya allah ndipo anati kwa iye, “taona uli bwino tsopano. usakachimwenso kuti choyipa choposa ichi chingakugwere.” munthu uja anachoka ndi kukawawuza ayuda kuti anali yeahoswa amene anamuchiritsa iye. ndipo popeza yeahoswa amachita zinthu izi tsiku la sabata, ayuda anayamba kumulondalonda. yeahoswa anawawuza kuti, “atate anga amagwira ntchito nthawi zonse mpaka lero lino, ndipo inenso ndili pa ntchito.” chifukwa cha ichi ayuda anawirikiza kufuna kumupha; osati chifukwa chakuswa sabata kokha komanso chifukwa ankanena kuti allah ndi atate ake, nadziyesa iye wofanana ndi allah. yeahoswa anawapatsa yankho ili: “zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti mwana sangathe kuchita kanthu pa iye yekha. iye amachita zokhazo zimene amaona atate ake akuchita, chifukwa chilichonse chimene atate amachita mwana amachitanso. pakuti atate amakonda mwana, amamuonetsa zonse zimene iwo amachita. inde, atate adzamuonetsa zinthu zazikulu kuposa zimenezi ndipo mudzadabwa. pakuti monga atate amaukitsa akufa nawapatsa moyo, momwemonso mwana amapereka moyo kwa amene iye akufuna. komanso, atate saweruza aliyense koma wapereka kwa mwana ulamuliro woweruzawo, kuti aliyense alemekeze mwanayo monga momwe amalemekezera atate. munthu amene salemekeza mwana salemekezanso atate amene anamutuma mwanayo. “zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti aliyense amene amamva mawu anga ndi kukhulupirira iye amene ananditumiza ine, ali ndi moyo wosatha ndipo sadzaweruzidwa. iye wachoka mu imfa ndipo walowa mʼmoyo. zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti nthawi ikubwera ndipo yafika kale tsopano, pamene akufa adzamva mawu a mwana wa allah ndipo iwo amene amva adzakhala ndi moyo. pakuti monga atate ali gwero la moyo, momwemonso anapereka mphamvu zopereka moyo mwa mwana. ndipo wamupatsa iye ulamuliro woweruza chifukwa ndi mwana wa munthu. “musadabwe ndi zimenezi. pakuti nthawi ikubwera pamene onse amene ali mʼmanda adzamva mawu ake ndi kutuluka. iwo amene anachita zabwino adzauka ndi kupita ku moyo wosatha ndipo amene anachita zoyipa adzauka ndi kupita ku chilango chamuyaya. pakuti sindingathe kuchita kena kalikonse pa ndekha. ine ndimaweruza molingana ndi zomwe allah wandiwuza ndipo kuweruza kwanga ndi kolungama. ine sindifuna kudzikondweretsa ndekha koma iye amene anandituma. “ngati ndidzichitira umboni ndekha, umboni wanga si woona. alipo wina amene amandichitira umboni wabwino. ine ndikudziwa kuti umboni wake wonena za ine ndi woona. “inu munatumiza amithenga kwa yohane ndipo iye anachitira umboni choona. sikuti ine ndikudalira umboni wa munthu; koma ndikunena zimenezi kuti mupulumutsidwe. yohane anali ngati nyale imene imayaka ndi kuwala, ndipo inu kwa kanthawi munasankha kusangalala ndi kuwala kwakeko. “koma ine ndili ndi umboni woposa uja wa yohane. pakuti ntchito imene atate andipatsa kuti ndiyikwaniritse ndi imene ndikugwira, ndipo ikundichitira umboni kuti atate andituma ine. ndipo atate amene anandituma ine, iye mwini wandichitira umboni. inu simunamvepo mawu ake kapena kuona maonekedwe ake, kapena mawu ake kukhala mwa inu, pakuti simukhulupirira iye amene anamutuma. inu mumasanthula malemba chifukwa mumaganiza kuti mʼmalembamo muli moyo wosatha. awa ndi malemba amene akundichitira umboni. koma inu mukukana kubwera kwa ine kuti mukhale ndi moyo. “ine sindilandira ulemu kuchokera kwa anthu koma ine ndikukudziwani. ndikudziwa kuti mʼmitima mwanu mulibe chikondi cha allah. ine ndabwera mʼdzina la atate anga, ndipo inu simukundirandira ine; koma wina wake akabwera mʼdzina la iye mwini, inu mudzamulandira. kodi inu mudzakhulupirira bwanji ngati mumapatsana ulemu wina ndi mnzake, ndipo simufuna kulandira ulemu kuchokera kwa allah yekhayo? “koma inu musaganize kuti ine ndidzakunenezani kwa atate. wokunenezani ndi mose, amene inu mwayikapo chiyembekezo chanu. ngati mukanakhulupirira mose, mukanakhulupiriranso ine, pakuti iye analemba za ine. koma ngati simukhulupirira zimene iye analemba, mudzakhulupirira bwanji zimene ine ndikunena?”

6

nthawi ina zitatha izi, yeahoswa anawolokera ku gombe la kutali la nyanja ya galileya (iyi ndi nyanja ya tiberiya), ndipo gulu lalikulu la anthu linamutsata iye chifukwa linaona zizindikiro zodabwitsa zimene anazichita pa odwala. kenaka yeahoswa anakwera pa phiri nakhala pansi ndi ophunzira ake. tsopano phwando la paska la ayuda linali pafupi. yeahoswa atakweza maso ndi kuona gulu lalikulu la anthu likubwera kwa iye, anati kwa filipo, “kodi tingagule kuti buledi kuti anthu awa adye?” iye anafunsa izi kumuyesa chabe, pakuti iye ankadziwa chimene ankayenera kuchita. filipo anamuyankha iye kuti, “malipiro a miyezi isanu ndi itatu sangathe kugula buledi okwanira aliyense kuti adye!” mmodzi wa ophunzira ake, andreya, mʼbale wa simoni petro, anati, “pano pali mnyamata amene ali ndi buledi musanu wabarele ndi tinsomba tiwiri, kodi zingakwane onsewa?” yeahoswa anati, “awuzeni anthuwa akhale pansi.” pamalo pamenepa panali udzu wambiri ndipo amuna amene anakhala pansi anali osachepera 5,000. kenaka yeahoswa anatenga bulediyo, atayamika anagawira iwo amene anakhala pansi, chimodzimodzinso nsombazo monga momwe iwo anafunira. ndipo atakhuta, iye anati kwa ophunzira ake, “tolani zotsala kuti pasawonongeke kanthu.” choncho iwo anasonkhanitsa makombo nadzaza madengu khumi ndi awiri. pambuyo pake anthu ataona chizindikiro chodabwitsa chimene yeahoswa anachita, iwo anati, “zoonadi uyu ndi mneneri wakudzayo mʼdziko la pansi.” yeahoswa atadziwa kuti iwo amafuna kubwera kudzamuwumiriza kuti akhale mfumu, anachoka napita ku phiri pa yekha. pofika madzulo, ophunzira ake anatsikira ku nyanja, kumene iwo analowa mʼbwato ndi kuyamba kuwoloka nyanja kupita ku kaperenawo. tsopano kunali kutada ndipo yeahoswa anali asanabwerere kwa iwo. mphepo yamphamvu inawomba ndipo nyanja inalusa. iwo atayenda makilomita asanu kapena asanu ndi limodzi, anaona yeahoswa akuyandikira bwatolo, akuyenda pa madzi; ndipo anachita mantha. koma iye anawawuza kuti, “ndine, musaope.” ndipo iwo analola kumutenga mʼbwatomo, nthawi yomweyo bwatolo linafika ku gombe la nyanja kumene ankapita. pa tsiku lotsatira gulu la anthu limene linatsala kumbali ina yanyanjayo linaona kuti panali bwato limodzi lokha, ndipo kuti yeahoswa sanalowe mʼbwatomo pamodzi ndi ophunzira ake, koma kuti ophunzirawo anapita okha. kenaka mabwato ena ochokera ku tiberiya anafika pafupi ndi pamalo pamene anthu anadya buledi ambuye atayamika. nthawi yomwe gulu la anthu linaona kuti yeahoswa kapena ophunzira ake sanali pamenepo, ilo linalowanso mʼmabwatowo ndi kupita ku kaperenawo kukamufunafuna yeahoswa. atamupeza mbali ina ya nyanjayo, iwo anamufunsa iye kuti, “rabi, mwafika nthawi yanji kuno?” yeahoswa anawayankha kuti, “zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti mukundifuna, osati chifukwa munaona zizindikiro zodabwitsa koma chifukwa munadya chakudya ndi kukhuta. gwirani ntchito, osati chifukwa cha chakudya chimene chimawonongeka koma chifukwa cha chakudya chimene sichiwonongeka mpaka ku moyo wosatha, chimene mwana wa munthu adzakupatsani. allah atate anamusindikiza chizindikiro chomuvomereza.” kenaka anamufunsa iye kuti, “kodi tichite chiyani kuti tigwire ntchito za allah?” yeahoswa anayankha kuti, “ntchito ya allah ndi iyi: kukhulupirira iye amene anamutuma.” choncho iwo anamufunsa iye kuti, “kodi mudzatipatsa chizindikiro chodabwitsa chotani kuti ife tichione ndi kukhulupirira inu? kodi mudzachita chiyani? makolo athu akale anadya mana mʼchipululu; monga zalembedwa: ‘anawapatsa buledi wochokera kumwamba kuti adye.’ ” yeahoswa anawawuza kuti, “zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti si mose amene ankakupatsani chakudya chochokera kumwamba, koma ndi atate anga amene ankakupatsani chakudya chenicheni chochokera kumwamba. pakuti chakudya cha allah ndi iye amene wabwera kuchokera kumwamba ndi kupereka moyo ku dziko la pansi.” iwo anati, “ambuye, kuyambira tsopano muzitipatsa buledi ameneyu.” kenaka yeahoswa ananenetsa kuti, “ine ndine chakudya chamoyo. iye amene abwera kwa ine sadzamva njala, ndipo iye amene akhulupirira ine sadzamva ludzu. monga ndakuwuzani kale, ngakhale kuti mwandiona simukukhulupirirabe. zonse zimene atate andipatsa zidzabwera kwa ine, ndipo aliyense amene adzabwera kwa ine sindidzamutaya kunja. pakuti ine ndinatsika kuchokera kumwamba osati kudzachita chifuniro changa koma cha iye amene anandituma ine. ndipo chifuniro cha iye amene anandituma ine nʼchakuti ndisatayepo ngakhale ndi mmodzi yemwe mwa onse amene iye wandipatsa, koma kuti ndidzawaukitse kwa akufa pa tsiku lomaliza. pakuti chifuniro cha atate anga ndi chakuti aliyense amene aona mwanayo namukhulupirira akhale ndi moyo wosatha, ndipo ine ndidzamuukitsa kwa akufa pa tsiku lomaliza.” pamenepo ayuda anayamba kungʼungʼudza chifukwa anati, “ine ndine chakudya chotsika kuchokera kumwamba.” iwo anati, “kodi uyu si yeahoswa, mwana wa yosefe, amene abambo ake ndi amayi ake timawadziwa? nanga iyeyu akunena bwanji kuti, ‘ine ndinatsika kuchokera kumwamba?’ ” yeahoswa anayankha kuti, “musangʼungʼudze pakati panu.” palibe munthu amene angabwere kwa ine, ngati atate amene anandituma ine samubweretsa. ndipo ine ndidzamuukitsa kwa akufa pa tsiku lomaliza. aneneri analemba kuti, “onse adzaphunzitsidwa ndi allah! aliyense amene amamva atate ndi kuphunzira kwa iye amabwera kwa ine. palibe amene anaona atate koma yekhayo amene achokera kwa allah; yekhayo ndiye anaona atate. zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti iye amene akhulupirira ali nawo moyo wosatha. ine ndine chakudya chamoyo. makolo anu akale anadya mana mʼchipululu, komabe anafa. koma pano pali chakudya chochokera kumwamba, chimene munthu akadya sangafe. ine ndine chakudya chamoyo chochokera kumwamba. ngati munthu adya chakudya ichi, adzakhala ndi moyo nthawi zonse. chakudya chimenechi ndi thupi langa, limene ine ndidzalipereka kuti anthu pa dziko lapansi akhale ndi moyo.” kenaka ayuda anayamba kutsutsana kwambiri pakati pawo kuti, “kodi munthu uyu angathe kutipatsa bwanji thupi lake kuti tidye?” yeahoswa anawawuza kuti, “zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti ngati simungadye thupi la mwana wa munthu ndi kumwa magazi ake, simungakhale ndi moyo mwa inu. aliyense amene adya thupi langa ndi kumwa magazi anga ali ndi moyo wosatha ndipo ine ndidzamuukitsa kwa akufa pa tsiku lomaliza. pakuti thupi langa ndi chakudya chenicheni ndipo magazi anga ndi chakumwa chenicheni. aliyense amene adya thupi langa ndi kumwa magazi anga amakhala mwa ine, ndi ine mwa iye. monga atate amoyo anandituma ine, ndipo ndili ndi moyo chifukwa cha atatewo, chomwechonso amene adya thupi langa adzakhala ndi moyo chifukwa cha ine. ichi ndiye chakudya chimene chinatsika kuchokera kumwamba. makolo athu akale anadya mana ndi kufa, koma iye amene adya chakudya ichi, adzakhala ndi moyo nthawi yonse.” iye ankanena izi pamene ankaphunzitsa mʼsunagoge mu kaperenawo. pakumva izi ambiri a ophunzira ake anati, “ichi ndi chiphunzitso chovuta. angachilandire ndani?” pozindikira kuti ophunzira ake ankangʼungʼudza, yeahoswa anawafunsa kuti, “kodi izi zikukukhumudwitsani? nanga mutaona mwana wa munthu akukwera kupita kumene iye anali poyamba! mzimu woyera apereka moyo, thupi silipindula kanthu. mawu amene ndayankhula kwa inu ndiwo mzimu ndipo ndi moyo. komabe alipo ena mwa inu amene sakukhulupirira.” pakuti yeahoswa ankadziwa kuyambira pachiyambi ena mwa iwo amene samakhulupirira ndi amene adzamupereka iye. iye anapitiriza kunena kuti, “ichi ndi chifukwa chake ndinakuwuzani kuti palibe wina angabwere kwa ine pokhapokha atate atamuthandiza.” kuyambira nthawi imeneyi ophunzira ake ambiri anabwerera ndipo sanamutsatenso iye. yeahoswa anafunsa khumi ndi awiriwo kuti, “kodi inu mukufuna kuchokanso?” simoni petro anamuyankha iye kuti, “ambuye, ife tidzapita kwa yani? inu muli ndi mawu amoyo wosatha. ife tikhulupirira ndi kudziwa kuti inu ndinu woyerayo wa allah.” kenaka yeahoswa anayankha kuti, “kodi ine sindinakusankheni inu khumi ndi awiri? komabe mmodzi wa inu ndi mdierekezi.” (iye amanena yudasi, mwana wa simoni isikarioti amene ngakhale anali mmodzi mwa khumi ndi awiriwo, anali woti adzamupereka).

7

zitatha izi yeahoswa anayendayenda mu galileya, ndi cholinga chakuti asafike ku yudeya chifukwa ayuda kumeneko amadikira kuti amuphe. koma phwando la ayuda lamisasa litayandikira, abale a yeahoswa anati kwa iye, “inu muyenera kuchoka kuno ndi kupita ku yudeya, kuti ophunzira anu akaone zodabwitsa zomwe mumachita. palibe wina aliyense amene amafuna kukhala wodziwika amachita zinthu mseri. popeza inu mukuchita zinthu izi, mudzionetsere nokha ku dziko la pansi.” pakuti ngakhale abale ake omwe sanamukhulupirire. choncho yeahoswa anawawuza iwo kuti, “nthawi yanga yoyenera sinafike; kwa inu nthawi ina iliyonse ndi yoyenera. dziko lapansi silingakudeni inu, koma limandida ine chifukwa ine ndimachitira umboni kuti zomwe limachita ndi zoyipa. inu pitani kuphwando. ine sindipita tsopano kuphwando ili chifukwa kwa ine nthawi yoyenera sinafike.” atanena izi, iye anakhalabe mu galileya. komabe, abale ake atanyamuka kupita kuphwando, iye anapitanso, osati moonekera, koma mseri. tsopano kuphwandoko ayuda anakamufunafuna ndi kumafunsana kuti, “kodi munthu ameneyu ali kuti?” pakuti pa chigulu cha anthu panali kunongʼona ponseponse za iye. ena ankanena kuti, “iye ndi munthu wabwino.” ena ankayankha kuti, “ayi, iye amanamiza anthu.” koma panalibe amene ankanena kalikonse poyera za iye chifukwa choopa ayuda. phwando lili pakatikati, yeahoswa anapita ku bwalo la nyumba ya allah ndi kuyamba kuphunzitsa. ayuda anadabwa ndipo anafunsa kuti, “kodi munthu uyu nzeru izi anazitenga kuti popanda kuphunzira?” yeahoswa anayankha kuti, “chiphunzitso changa si cha ine ndekha. chimachokera kwa iye amene anandituma. ngati munthu asankha kuchita chifuniro cha allah, adzazindikira ngati chiphunzitso changa nʼchochokera kwa allah kapena ngati ndi mwa ine ndekha. iye amene amayankhula za iye mwini amatero kuti adzipezere ulemu, koma amene amagwira ntchito kuti amene anamutuma alandire ulemu, ameneyo ndiye munthu woona; mu mtima mwake mulibe chinyengo chilichonse. kodi mose sanakupatseni lamulo? komatu palibe ndi mmodzi yemwe mwa inu amene akusunga lamulo. nʼchifukwa chiyani mukufuna kundipha ine?” gulu la anthu linayankha kuti, “iwe ndiye wagwidwa ndi ziwanda. ndani akufuna kukupha?” yeahoswa anawawuza kuti, “ine ndinachita chodabwitsa chimodzi ndipo inu mwadabwa. koma, chifukwa chakuti mose anakulamulani kuti muzichita mdulidwe (ngakhale kuti sunachokere kwa mose, koma kwa makolo anu), inuyo mumachita mdulidwe mwana tsiku la sabata. tsopano ngati mwana angachite mdulidwe pa sabata kuti lamulo la mose lisaswedwe, nʼchifukwa chiyani mukundipsera mtima chifukwa chochiritsa munthu pa sabata? musamaweruze potengera maonekedwe chabe, koma weruzani molungama.” pa nthawi imeneyi anthu ena a ku yerusalemu anayamba kufunsana kuti, “kodi uyu si munthu uja akufuna kumuphayu? uyu ali apa, kuyankhula poyera, ndipo iwo sakunena kanthu kwa iye. kodi olamulira atsimikizadi kuti iye ndi khristu? koma ife tikudziwa kumene achokera munthuyu; pamene khristu adzabwere, palibe amene adzadziwa kumene akuchokera.” kenaka yeahoswa, akuphunzitsabe mʼbwalo la nyumba ya allah anafuwula kuti, “zoona, mukundidziwa ine, ndipo mukudziwa kumene ndikuchokera. ine sindili pano mwa ine ndekha, koma iye amene anandituma ine ndi woona. inu simukumudziwa, koma ine ndikumudziwa chifukwa ndichokera kwa iyeyo ndipo ndiye amene anandituma ine.” chifukwa cha izi iwo anayesa kumugwira iye, koma palibe aliyense amene anayika dzanja lake pa iye, chifukwa nthawi yake inali isanafike. komabe, ambiri a mʼchigulucho anamukhulupirira iye. iwo anati, “kodi pamene khristu abwera, adzachita zizindikiro zodabwitsa zambiri kuposa munthu uyu?” afarisi anamva chigulucho chikunongʼona zinthu zotere za iye. kenaka akulu a ansembe ndi afarisi anatumiza asilikali a mʼnyumba ya allah kuti akamumange iye. yeahoswa anati, “ine ndili ndi inu kwa kanthawi kochepa chabe, ndipo kenaka ndizipita kwa iye amene anandituma ine. inu mudzandifunafuna koma simudzandipeza; ndipo kumene ine ndili inu simungathe kubwera.” ayuda anati kwa wina ndi mnzake, “kodi munthu uyu akuganizira zoti apite kuti kumene ife sitingathe kumupeza iye? kodi iye adzapita kumene anthu amakhala mobalalikana pakati pa agriki, ndi kuphunzitsa agriki? kodi iye amatanthauza chiyani pamene anati, ‘inu mudzandifunafuna koma simudzandipeza,’ ndi ‘kumene ine ndili, inu simungathe kubwera?’ ” pa tsiku lomaliza ndi lalikulu kwambiri laphwando, yeahoswa anayimirira nafuwula nati, “ngati munthu ali ndi ludzu, abwere kwa ine kuti adzamwe. malemba kuti ‘aliyense amene akhulupirira ine, mitsinje yamadzi amoyo idzatuluka kuchokera mʼkati mwake.’ ” ponena izi iye amatanthauza mzimu woyera, amene adzalandire amene amakhulupirira iye. pa nthawiyi nʼkuti mzimu woyera asanaperekedwe, pakuti yeahoswa anali asanalemekezedwe. pakumva mawu ake, ena a anthuwo anati, “zoonadi munthu uyu ndi mneneri.” ena anati, “iye ndiye khristu.” komanso ena anafunsa kuti, “kodi khristu angachokere bwanji ku galileya? kodi malemba samanena kuti khristu adzachokera mʼbanja la davide, ndi ku betelehemu mu mzinda umene davide anakhalamo?” kotero anthu anagawikana chifukwa cha yeahoswa. ena anafuna kumugwira iye, koma palibe amene anayika dzanja pa iye. pomaliza asilikali a mʼnyumba ya allah anabwerera kwa akulu a ansembe ndi afarisi amene anawafunsa iwo kuti, “kodi ndi chifukwa chiyani simunamugwire iye?” asilikali aja anati, “palibe wina amene anayankhula ngati munthu ameneyo nʼkale lonse.” afarisi anawadzudzula nati, “kodi mukutanthauza kuti iye anakunamizani inunso?” “kodi alipo ena a olamulira kapena a afarisi, anamukhulupirira iye? ayi! koma gulu limene silidziwa malamulo ndi lotembereredwa.” nekodimo, amene anapita kwa yeahoswa poyamba paja ndipo anali mmodzi wa iwo, anafunsa kuti, “kodi lamulo lathu limatsutsa munthu popanda kumva mbali yake kuti tipeze chimene wachita?” iwo anayankha kuti, “kodi ndiwenso wochokera ku galileya? tayangʼananso, ndipo udzapeza kuti mneneri sachokera ku galileya.” kenaka onse anachoka, napita kwawo.

8

koma yeahoswa anapita ku phiri la olivi. mmamawa iye anaonekeranso ku nyumba ya allah kumene anthu onse anamuzungulira ndipo iye anakhala pansi nawaphunzitsa. aphunzitsi amalamulo ndi afarisi anabweretsa mkazi amene anagwidwa akuchita chigololo. iwo anamuyimiritsa patsogolo pa anthu ndipo anati kwa yeahoswa, “aphunzitsi, mkazi uyu tinamugwira akuchita chigololo. mʼmalamulo a mose anatilamulira kuti akazi otere tiwagende ndi miyala. tsopano inu mukuti chiyani?” iwo anagwiritsa ntchito funsoli ngati msampha, ndi cholinga choti apeze chifukwa cha kumuneneza iye. koma yeahoswa anawerama pansi ndi kuyamba kulemba pa dothi ndi chala chake. pamene iwo anapitirira kumufunsa, iye anaweramuka ndipo anawawuza kuti, “ngati wina wa inu alipo wopanda tchimo, ayambe iyeyo kumugenda ndi miyala mkaziyu.” iye anaweramanso pansi ndi kulemba pa dothi. iwo atamva izi anayamba kuchoka mmodzimmodzi, akuluakulu poyamba, mpaka yeahoswa anatsala yekha ndi mkaziyo atayimirira pomwepo. yeahoswa anaweramuka ndipo anamufunsa iye kuti, “akuluakulu aja ali kuti? kodi palibe amene wakutsutsa?” iye anati, “ambuye, palibe ndi mmodzi yemwe.” “inenso sindikukutsutsa iwe. pita kuyambira tsopano usakachimwenso.” yeahoswa atayankhulanso kwa anthu, anati, “ine ndine kuwunika kwa dziko lapansi. aliyense amene anditsata ine sadzayenda mu mdima, koma adzakhala ndi kuwala kotsogolera anthu ku moyo.” afarisi anamutsutsa iye nati, “iwe ukudzichitira umboni wa iwe mwini, umboni wako siwoona.” yeahoswa anayankha kuti, “ngakhale ine ndidzichitire umboni, umboni wangawu ndi woona, pakuti ine ndikudziwa kumene ndinachokera ndi kumene ndikupita. koma inu simukudziwa ndi pangʼono pomwe kumene ndinachokera kapena kumene ndikupita. inu mumaweruza potsata maganizo a anthu chabe. ine sindiweruza munthu wina aliyense. koma ine ndikati ndiweruze, ndimaweruza molondola, chifukwa ine sindili ndekha koma ndili ndi atate amene anandituma. mʼmalamulo anu munalembedwa kuti umboni wa anthu awiri ndi wovomerezeka. ine ndikudzichitira ndekha umboni; ndipo mboni inanso ndi atate amene anandituma.” kenaka iwo anamufunsa iye kuti, “kodi atate anuwo ali kuti?” yeahoswa anayankha kuti, “inu simundidziwa ine. atate anganso simuwadziwa. mukanandidziwa ine, mukanawadziwanso atate anga.” iye anayankhula mawu awa pamene amaphunzitsa nyumba ya allah pafupi ndi malo amene amaponyapo zopereka. komabe palibe amene anamugwira iye, chifukwa nthawi yake inali isanakwane. kenakanso yeahoswa anawawuza kuti, “ine ndikupita, ndipo mudzandifunafuna, koma mudzafa muli mʼmachimo anu. kumene ndikupita, inu simungabwereko.” izi zinachititsa ayuda kufunsa kuti, “kodi adzadzipha yekha? kodi ndicho chifukwa chake akuti, ‘kumene ndikupita, inu simungabwereko?’ ” koma iye anapitiriza kuti, “inu ndi ochokera pansi pano. ine ndine wochokera kumwamba. inu ndinu anthu a dziko la pansi. ine sindine wa dziko lapansi lino. ine ndinakuwuzani kuti mudzafera mʼmachimo anu ngati simukhulupirira kuti ine ndine. ndithu inu mudzafera mʼmachimo anu.” iwo anafunsa kuti, “ndinu ndani?” yeahoswa anayankha kuti, “monga ine ndakhala ndikunena nthawi yonseyi, ndili ndi zambiri zoti ndinene zoweruza inu. koma iye amene anandituma ndi woona, ndipo chimene ine ndamva kuchokera kwa iye, ndi chimene ndimaliwuza dziko lapansi.” iwo sanazindikire kuti iye amawawuza za atate ake. choncho yeahoswa anati, “inu mukadzapachika mwana wa munthu, pamenepo mudzadziwa kuti ine ndine. mudzadziwa kuti sindichita kalikonse pa ine ndekha koma ndimayankhula zokhazo zimene atate anandiphunzitsa. iye amene anandituma ine ali nane pamodzi. iye sanandisiye ndekha popeza nthawi zonse ndimachita zomwe zimamukondweretsa iye.” pamene iye ankayankhula zimenezi, ambiri anamukhulupirira. kwa ayuda amene anamukhulupirira, yeahoswa anati, “ngati inu mutsatira chiphunzitso changa, ndithu ndinu ophunzira anga. tsono mudzadziwa choonadi, ndipo choonadicho chidzakumasulani.” iwo anamuyankha iye kuti, “ife ndife zidzukulu za abrahamu ndipo sitinakhalepo akapolo a wina aliyense. kodi mukunena bwanji kuti, ‘ife tidzamasulidwa?’ ” yeahoswa anayankha kuti, “zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti aliyense wochita tchimo ndi kapolo wa tchimolo. pajatu kapolo alibe malo wokhazikika mʼbanja, koma mwana ndi wa mʼbanjamo nthawi zonse. nʼchifukwa chake ngati mwana adzakumasulani, mudzakhala mfulu ndithu. ine ndikudziwa kuti inu ndinu zidzukulu za abrahamu. chonsecho inu mwakonzeka kundipha ine, chifukwa mawu anga alibe malo mwa inu. ine ndikukuwuzani zimene ndaziona pamaso pa atate, ndipo inu mukuchita zimene mwazimva kwa abambo anu.” iwo anayankha kuti, “ife abambo athu ndi abrahamu.” yeahoswa anati, “inu mukanakhala ana a abrahamu, bwenzi mukuchita zinthu zimene abrahamuyo ankachita. koma mmene zililimu, inu mwatsimikiza kundipha ine, munthu amene ndinakuwuzani choonadi chimene ine ndinachimva kuchokera kwa allah. abrahamu sanachite zinthu zoterezi. inu mukuchita zinthu zimene abambo anu amachita.” iwo anatsutsa kuti, “ife si ana amʼchigololo, atate amene tili nawo ndi allah yekha.” yeahoswa anawawuza kuti, “allah akanakhala atate anu, inu mukanandikonda ine, pakuti ine ndinachokera kwa allah ndipo tsopano ndili pano. ine sindinabwere mwa ine ndekha. nʼchifukwa chiyani simukumvetsetsa mawu anga? chifukwa chake nʼchakuti simungathe kumva zoyankhula zanga. inu ndinu ana a mdierekezi. iye ndiye abambo anu ndipo mukufuna kuchita zimene abambo anuwo amakhumba. iye anali wakupha kuyambira pachiyambi, sanasunge choonadi, pakuti mwa iye mulibe choonadi. pamene iye anena bodza, amayankhula chiyankhulo chobadwa nacho, popeza ndi wabodza ndipo ndi bambo wa mabodza. koma chifukwa ndikuwuzani choonadi, inu simukundikhulupirira ine! ndani mwa inu angatsimikize kuti ndine wochimwa? ngati ine ndikunena choonadi, nʼchifukwa chiyani simukundikhulupirira? munthu wochokera kwa allah amamva zimene allah amanena. chifukwa chimene simumvera nʼchakuti, inuyo sindinu ochokera kwa allah.” ayuda anamuyankha iye kuti, “kodi ife sitikulondola ponena kuti inu ndi msamariya ndi wogwidwa ndi chiwanda?” yeahoswa anati, “ine sindinagwidwe ndi chiwanda, koma ndimalemekeza atate anga, koma inu mukundinyoza. ine sindidzifunira ndekha ulemu; koma alipo wina amene amandifunira, ndipo iyeyo ndiye woweruza. ine ndikukuwuzani choonadi, munthu akasunga mawu anga, sadzafa konse.” pamenepo ayuda anafuwula kuti, “tsopano ife tadziwadi kuti inu ndi wogwidwa ndi chiwanda! abrahamu anafa ndiponso aneneri, koma inu mukunena kuti, ‘ngati munthu asunga mawu anga, sadzafa.’ kodi ndinu wa mkulu kuposa abambo athu abrahamu? iye anafa, ndiponso aneneri onse. inu mukuganiza kuti ndinu yani?” yeahoswa anayankha kuti, “ngati ine ndidzilemekeza ndekha, ulemu wangawo ndi wosatanthauza kanthu. atate anga amene inu mukuti ndi allah wanu, ndiye amene amandilemekeza ine. ngakhale kuti inuyo simukumudziwa, ineyo ndikumudziwa. ngati ine nditanena kuti sindikumudziwa, ineyo nditha kukhala wabodza ngati inuyo, koma ine ndimamudziwa ndipo ndimasunga mawu ake. abambo anu abrahamu anakondwera poyembekezera kubwera kwanga. iwo anandiona ndipo anasangalala.” ayuda anati kwa iye, “inu sumunafike nʼkomwe zaka makumi asanu, ndipo mukuti munamuona abrahamu!” yeahoswa anayankha kuti, “ine ndikukuwuzani choonadi, abrahamu asanabadwe, ine ndine!” pamenepo iwo anatola miyala kuti amugende, koma yeahoswa anabisala, nachoka mozemba mʼnyumba ya allah.

9

iye akuyendabe, anaona munthu wosaona chibadwire. ophunzira ake anamufunsa iye kuti, “rabi anachimwa ndani, munthuyu kapena makolo ake, kuti iye abadwe wosaona?” yeahoswa anayankha kuti, “sikuti iyeyu anachimwa kapena makolo ake, koma izi zinachitika kuti allah aonetse ntchito zake mwa iyeyu. ife tiyenera kugwira ntchito za iye amene anandituma kukanali masana. usiku ukubwera, pamene wina aliyense sadzagwira ntchito. pamene ine ndili mʼdziko lapansi, ine ndine kuwunika kwa dziko lapansi.” atanena izi, iye anathira malovu pansi ndi kukanda dothi, napaka matopewo mʼmaso a munthuyo. yeahoswa anamuwuza iye kuti, “pita kasambe mʼdziwe la siloamu” (mawu awa akutanthauza wotumidwa). choncho munthuyo anapita ndi kukasamba ndipo anabwerako akupenya. anzake ndi iwo amene anamuona iye poyamba akupempha anafunsa kuti, “kodi uyu si munthu amene amapemphapempha uja?” ena ananena kuti anali yemweyo. ena anati, “ayi, sakuoneka ngati yemweyo.” koma iye mwini ananenetsa kuti, “munthuyo ndine.” iwo anafunsitsa kuti, “kodi nanga maso ako anatsekuka bwanji?” iye anayankha kuti, “munthu wina wotchedwa yeahoswa anakanda dothi ndi kupaka mʼmaso anga. iye anandiwuza kuti ndipite ku siloamu ndi kukasamba. choncho ndinapita kukasamba, ndipo ndikuona.” iwo anamufunsa iye kuti, “ali kuti munthu ameneyu?” iye anati, “ine sindikudziwa.” iwo anabwera naye munthu amene poyamba anali wosaona kwa afarisi. tsono linali la sabata tsiku limene yeahoswa anakanda dothi ndi kutsekula maso a munthuyu. choncho afarisi anamufunsanso iye momwe analandirira kuona kwake. munthuyo anayankha kuti, “iye anapaka matope mʼmaso anga, ndipo ine ndinakasamba, ndipo ndikuona.” ena a afarisi anati, “munthu uyu siwochokera kwa allah, pakuti sasunga sabata.” koma enanso anafunsa kuti, “kodi munthu wochimwa angachite bwanji zizindikiro zodabwitsa ngati izi?” choncho iwo anagawanika. pomaliza iwo anatembenukiranso kwa munthu amene anali wosaona uja nati, “kodi iwe unena chiyani za iye poti ndi maso ako amene watsekula?” munthuyo anayankha kuti, “iye ndi mneneri.” ayuda sanakhulupirirebe kuti iye anali wosaona ndi kuti anayamba kuona kufikira atayitana makolo ake. iwo anafunsa kuti, “kodi uyu ndi mwana wanu? kodi iyeyu ndi amene mukunena kuti anabadwa wosaona? nanga zikutheka bwanji kuti akuona?” makolo anayankha kuti, “ife tikudziwa kuti ndi mwana wathu, ndipo tikudziwa kuti anabadwa wosaona. koma sitidziwa zimene zachitika kuti tsopano azipenya. amenenso wamupenyetsa sitikumudziwa. mufunseni ndi wamkulu; iye adziyankhira yekha.” makolo ake ananena izi chifukwa amaopa ayuda, popeza ayuda anatsimikiza kale kuti aliyense amene adzamuvomereza yeahoswa kuti anali khristu adzatulutsidwa mʼsunagoge. ichi ndi chifukwa chake makolo ake anati, “mufunseni iye ndi wamkulu.” iwo anamuyitanitsa kachiwiri munthu amene anali wosaonayo. iwo anati, “lemekeza allah. ife tikudziwa kuti munthu uyu ndi wochimwa.” iye anayankha kuti, “zakuti iye ndi wochimwa kapena ayi, ine sindikudziwa. ine ndikudziwa chinthu chimodzi. ndinali wosaona koma tsopano ndikuona!” kenaka anamufunsa kuti, “kodi iye anachita chiyani kwa iwe? iye anatsekula motani maso ako?” iye anayankha kuti, “ine ndakuwuzani kale ndipo inu simunamvetsetse. chifukwa chiyani mukufuna mumvenso? mukufuna kuti inu mukhale ophunzira akenso?” pamenepo anamunyoza ndipo anati, “iwe ndiye ophunzira wa munthuyu! ife ndife ophunzira a mose! ife tikudziwa kuti allah anayankhula kwa mose, koma za munthu uyu, ife sitikudziwa ngakhale kumene akuchokera.” munthuyo anayankha kuti, “tsopano izi ndi zodabwitsa! inu simukudziwa kumene akuchokera, komabe iye watsekula maso anga. ife tikudziwa kuti allah samvera wochimwa. iye amamvera munthu woopa allah amene amachita chifuniro chake. palibe amene anamvapo za kutsekula maso a munthu wobadwa wosaona. ngati munthu uyu akanakhala wosachokera kwa allah, palibe chimene iye akanachita.” pamenepo anayankha kuti, “iwe unabadwa mu uchimo kotheratu; bwanji ukuyesa kutiphunzitsa ife!” ndipo anamutulutsa kunja. yeahoswa anamva kuti anamutulutsa kunja ndipo pamene anamupeza anati, “kodi ukukhulupirira mwana wa munthu?” munthuyo anafunsa kuti, “kodi, ambuye, ameneyo ndi ndani? ndiwuzeni kuti ndimukhulupirire iye?” yeahoswa anati, “iwe wamuona tsopano. zoonadi ndiye amene akuyankhula nawe.” pamenepo munthuyo anati, “ambuye, ndikukhulupirira,” ndipo anamulambira iye. yeahoswa anati, “ndinabwera pansi pano kudzaweruza kuti osaona aone ndi openya asaone.” afarisi ena amene anali pafupi naye anamva akunena izi ndipo anafunsa kuti, “chiyani? kodi ndife osaonanso?” yeahoswa anati, “mukanakhala osaona, simukanachimwa; koma tsopano popeza mukuti mumaona, ndinu ochimwabe.”

10

“zoonadi, ine ndikukuwuzani inu afarisi, kuti munthu amene salowera pa khomo mʼkhola la nkhosa, koma amalowera pena pake ndi wakuba ndi wachifwamba. munthu amene amalowera pa khomo ndi mʼbusa wankhosazo. mlonda amamutsekulira khomo, ndipo nkhosa zimamvera mawu ake. iye amaziyitana mayina nkhosa zakezo, nazitulutsa. akazitulutsa nkhosa zake zonse, iye amazitsogolera, ndipo nkhosa zakezo zimamutsata chifukwa zimadziwa mawu ake. koma nkhosazo sizidzatsatira mlendo. izo zidzamuthawa chifukwa sizizindikira mawu a mlendo.” yeahoswa ananena mawu ophiphiritsawa, koma afarisi sanazindikire zimene ankawawuza. choncho yeahoswa anatinso, “zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti ine ndine khomo la nkhosa. onse amene anadza ndisanabwere ine ndi akuba ndi achifwamba, ndipo nkhosa sizinawamvere. ine ndine khomo, aliyense amene alowa kudzera mwa ine adzapulumuka. iye adzalowa ndi kutuluka ndi kupeza msipu. mbala sibwera chabe koma kuti idzabe, kupha ndi kuwononga. ine ndabwera kuti iwo akhale ndi moyo, ndi kukhala nawo wochuluka. “ine ndine mʼbusa wabwino. mʼbusa wabwino amataya moyo wake chifukwa cha nkhosa zake. wantchito ndi mʼbusa amene nkhosazo si zake. choncho, pamene aona mmbulu ukubwera, iye amazisiya nkhosazo ndi kuthawa. ndipo mmbulu umagwira nkhosazo ndikuzibalalitsa. munthuyo amathawa chifukwa ndi wantchito ndipo sasamalira chilichonse cha nkhosazo. “ine ndine mʼbusa wabwino. ine ndimazidziwa nkhosa zanga ndipo nkhosa zangazo zimandidziwa, monga momwe atate amandidziwa ine, ndiponso ine kudziwira atatewo. ndimapereka moyo wanga chifukwa cha nkhosa. ine ndili ndi nkhosa zina zimene sizili za gulu ili. ine ndiyenera kuzibweretsanso. izonso zidzamvera mawu anga, ndipo zidzakhala gulu limodzi ndi mʼbusa mmodzi. nʼchifukwa chake atate anga amandikonda, popeza ine ndikupereka moyo wanga kuti ndiwutengenso. palibe amene angawuchotse mwa ine, koma ndikuwupereka mwakufuna kwanga. ine ndili ndi ulamuliro wa kuwupereka ndi ulamuliro wakuwutenganso. lamulo ili ndinalandira kwa atate anga.” pa mawu awa ayuda anagawikananso. ambiri a iwo anati, “iye ndi wogwidwa ndi ziwanda ndi wamisala. chifukwa chiyani mukumvera iye?” koma ena anati, “awa si mawu a munthu wogwidwa ndi ziwanda. kodi ziwanda zingathe bwanji kutsekula maso a wosaona?” ku yerusalemu kunali chikondwerero chokumbukira kupatulidwa kwa nyumba ya allah. inali nthawi yozizira, ndipo yeahoswa ankayenda mʼbwalo la nyumbayo ku malo a solomoni. ayuda anamuzungulira iye akunena kuti, “kodi iwe udzazunguza malingaliro athu mpaka liti? ngati iwe ndi khristu, tiwuze momveka.” yeahoswa anayankha kuti, “ine ndimakuwuzani, koma inu simukhulupirira. ntchito zimene ndikuchita mʼdzina la atate anga zikundichitira umboni, koma inu simukhulupirira chifukwa simuli a gulu lankhosa zanga. nkhosa zanga zimamva mawu anga, ine ndimazidziwa, ndipo zimanditsata ine. ine ndimazipatsa moyo wosatha ndipo sizidzawonongeka. palibe amene adzazikwatula mʼdzanja langa. atate anga, amene anandipatsa ine, ndi akulu kuposa onse. palibe amene angazikwatule mʼdzanja la atate anga. ine ndi atate ndife amodzi.” ayuda anatolanso miyala kuti amugende iye, koma yeahoswa anawawuza kuti, “ine ndakuonetsani zinthu zambiri zabwino zodabwitsa kuchokera kwa atate. nʼchifukwa chiti mwa izi chimene mukundigendera?” ayuda anayankha kuti, “ife sitikukugenda chifukwa cha izi, koma popeza ukunyoza allah, chifukwa iwe, munthu wamba, ukuti ndiwe allah.” yeahoswa anawayankha kuti, “kodi sizinalembedwa mʼmalamulo anu kuti, ‘ine ndanena kuti ndinu milungu?’ ngati anawatcha milungu anthu amene analandira mawu a allah, pajatu malemba sangasweke, nanga bwanji uyu amene atate anamuyika padera monga wake weniweni ndi kumutuma ku dziko lapansi? nanga ndi chifukwa chiyani mukundinena ine kuti ndikuchita chipongwe? kodi nʼchifukwa choti ndanena kuti, ‘ine ndine mwana wa allah?’ musandikhulupirire ine ngati sindichita ntchito za atate anga. koma ngati ine ndikuchita zimenezi, ngakhale kuti simundikhulupirira, khulupirirani ntchito zodabwitsazo, ndipo mudziwe ndi kuzindikira kuti atate ali mwa ine, ndiponso ine ndili mwa atate.” iwo anafuna kumugwiranso koma anawapulumuka mʼmanja mwawo. kenaka yeahoswa anabwereranso kutsidya la mtsinje wa yorodani kumalo kumene yohane ankabatiza mʼmasiku akale. iye anakhala kumeneko ndipo anthu ambiri anabwera kwa iye. iwo anati, “ngakhale kuti yohane sanachite chizindikiro chodabwitsa, zonse zimene yohane ananena za munthu uyu zinali zoona.” ndipo pamalo amenewo ambiri anakhulupirira yeahoswa.

11

tsopano munthu wina dzina lake lazaro anadwala. iye anali wa ku betaniya, mudzi wa miriamu ndi mchemwali wake marita. miriamuyo ndi yemwe uja amene anadzoza ambuye ndi mafuta onunkhira napukuta mapazi ake ndi tsitsi lake. lazaro wodwalayo anali mlongo wake. choncho alongo ake anatumiza mawu kwa yeahoswa kuti, “ambuye, uja amene inu mumamukonda akudwala.” atamva izi, yeahoswa anati, “kudwalako safa nako. koma akudwala kuti allah alemekezedwe; ndi kuti mwana wa allah alemekezedwe chifukwa cha matendawo.” yeahoswa anakonda marita, mchemwali wake ndi lazaro. koma atamva kuti lazaro akudwala, iye anakhalabe kumene anali masiku ena awiri. kenaka anati kwa ophunzira ake, “tiyeni tibwerere ku yudeya.” ophunzira akewo anati, “rabi, posachedwa pomwepa ayuda anafuna kukugendani ndi miyala, koma inu mukupitanso komweko?” yeahoswa anayankha kuti, “kodi sipali maora khumi ndi awiri pa tsiku? munthu amene amayenda masana sapunthwa, popeza akuona chifukwa cha kuwala kwa dziko lapansi. koma amene akuyenda usiku amapunthwa, chifukwa kuwalako alibe.” iye atatha kunena izi, anapitirira kuwawuza iwo kuti, “bwenzi lathu lazaro wagona tulo; koma ine ndikupita kumeneko kukamudzutsa.” ophunzira ake anayankha kuti, “ambuye, ngati wagona adzapeza bwino.” yeahoswa ankayankhula za imfa yake koma ophunzira ake ankaganiza kuti amanena za tulo chabe. ndipo kenaka anawawuza momveka kuti, “lazaro wamwalira. ine ndikukondwera chifukwa cha inu kuti kunalibe kumeneko; koma kuti mukakhulupirire tiyeni tipiteko.” pamenepo tomasi, wotchedwa didimo, anati kwa ophunzira anzake, “tiyeni nafenso tipite, kuti tikafere naye pamodzi.” yeahoswa atafika, anapeza kuti lazaro anali atagona mʼmanda masiku anayi. mudzi wa betaniya unali pafupi ndi yerusalemu pa mtunda wosachepera makilomita atatu, ndipo ayuda ambiri anabwera kwa marita ndi miriamu kudzawatonthoza pa imfa ya mʼbale wawo. pamene marita anamva kuti yeahoswa akubwera, anapita kukakumana naye. koma miriamu anatsala ku nyumba. marita anati kwa yeahoswa, “ambuye, mukanakhala muli kuno, mlongo wanga sakanamwalira. koma ine ndikudziwa kuti ngakhale tsopano allah adzakupatsani chilichonse chimene mudzamupempha.” yeahoswa anati kwa iye, “mlongo wako adzauka.” marita anayankha kuti, “ine ndikudziwa kuti adzauka pa kuukanso pa tsiku lomaliza.” yeahoswa anati kwa iye, “ine ndine kuuka ndi moyo. wokhulupirira ine, angakhale amwalira adzakhala ndi moyo. aliyense amene ali ndi moyo ndi kukhulupirira ine sadzamwalira. kodi iwe ukukhulupirira izi?” marita anamuwuza iye kuti, “inde ambuye, ine ndikukhulupirira kuti ndinu khristu, mwana wa allah, amene abwera mʼdziko lapansi.” ndipo iye atanena izi anabwerera ndi kukayitana mchemwali wake miriamu namuyankhula monongʼona pambali, nati, “aphunzitsi abwera ndipo akukuyitana.” miriamu atamva izi, anayimirira mofulumira napita kwa iye. tsopano nʼkuti yeahoswa asanalowe mʼmudzi, koma anali akanali pa malo pamene marita anakumana naye. ayuda amene ankamutonthoza miriamu mʼnyumba, anaona mmene iye anayimira mofulumira ndi kutuluka kunja, iwo anamutsata akuganizira kuti ankapita ku manda kukalirira kumeneko. miriamu anafika pamalo pamene panali yeahoswa ndipo atamuona, anagwa pa mapazi ake ndipo anati, “ambuye mukanakhala muli kuno mlongo wanga sakanamwalira.” yeahoswa ataona iye akulira, ndi ayuda amene anabwera naye akuliranso, anakhudzidwa kwambiri ndi kuvutika mu mzimu. iye anafunsa kuti, “kodi mwamuyika kuti?” iwo anayankha kuti, “ambuye tiyeni mukaone.” yeahoswa analira. pamenepo ayuda anati, “taonani mmene iye anamukondera lazaro!” koma ena a iwo anati, “iye amatsekula maso a munthu wosaona, kodi sakanakhoza kuletsa kuti munthu uyu asamwalire?” yeahoswa atakhudzidwanso kwambiri anafika ku manda. manda akewo anali phanga ndipo anatsekapo ndi mwala. yeahoswa anati, “chotsani mwala.” marita mlongo wa womwalirayo anati, “koma ambuye, nthawi ino wayamba kununkha, pakuti wakhala mʼmenemu masiku anayi.” kenaka yeahoswa anati, “kodi ine sindinakuwuze kuti ngati iwe ukhulupirira, udzaona ulemerero wa allah?” choncho iwo anachotsa mwalawo. kenaka yeahoswa anayangʼana kumwamba ndikuti, “atate, ine ndikukuthokozani chifukwa mumandimvera. ine ndimadziwa kuti inu mumandimvera nthawi zonse, koma ine ndanena izi chifukwa cha anthu amene ayima pano, kuti iwo akhulupirire kuti inu munandituma ine.” yeahoswa atanena izi, iye anayitana ndi mawu ofuwula kuti, “lazaro, tuluka!” munthu womwalirayo anatuluka, womangidwa miyendo ndi manja ndi nsalu za ku manda, ndi nkhope yake yokulungidwa nsalu. yeahoswa anawawuza kuti, “mʼmasuleni, ndipo muloleni apite.” choncho ayuda ambiri amene anabwera kudzamuchereza miriamu ndi kuona zimene yeahoswa anachita anamukhulupirira iye. koma ena a iwo anapita kwa afarisi ndi kukawawuza zimene yeahoswa anachita. kenaka akulu a ansembe ndi afarisi anayitanitsa msonkhano wa akulu olamulira. iwo anafunsa kuti, “kodi ife tikuchita chiyani? pano pali munthu uyu akuchita zizindikiro zodabwitsa zambiri. ngati ife timuleka kuti apitirize chotere, aliyense adzamukhulupirira iye, ndipo kenaka aroma adzabwera ndi kudzatenga malo athu pamodzi ndi dziko lathu.” kenaka mmodzi wa iwo, dzina lake kayafa, amene anali mkulu wa ansembe chaka chimenecho, anayankhula kuti, “inu simukudziwa kanthu kalikonse! inu simukuzindikira kuti kuli bwino kwa inu kuti munthu mmodzi afe mʼmalo mwa anthu kusiyana ndi kuti mtundu wonse uwonongeke.” iye sananene izi mwa iye yekha, koma monga mkulu wa ansembe chaka chimenecho ananenera kuti yeahoswa anayanera kufera mtundu wa ayuda, ndipo osati mtundu okhawo komanso kwa ana ena a allah onse obalalikana, kuti awabweretse pamodzi ndi kuwapanga kukhala amodzi. choncho kuyambira tsiku limeneli iwo anakonzekera za kuti amuphe. chifukwa cha ichi yeahoswa sanayendenso moonekera pakati pa ayuda. mʼmalo mwake iye anapita ku chigawo cha kufupi ndi chipululu, ku mudzi wa efereimu, kumene iye anakhalako ndi ophunzira ake. nthawi ya paska wa ayuda itayandikira, ambiri anakwera kupita ku yerusalemu kuchokera ku madera a ku midzi chifukwa cha mwambo wa kuyeretsedwa paska asanafike. iwo anapitiriza kumufunafuna yeahoswa, ndipo pamene ankayimirira mʼbwalo la nyumba ya allah anafunsana wina ndi mnzake kuti, “kodi ukuganiza chiyani? kodi iye sabwera konse kuphwando?” koma akulu a ansembe ndi afarisi anapereka lamulo kuti ngati wina aliyense adziwe kumene kunali yeahoswa, iye akawawuze kuti akamugwire.

12

masiku asanu ndi limodzi paska asanafike, yeahoswa anafika ku betaniya, kumene kumakhala lazaro, amene yeahoswa anamuukitsa kwa akufa. kumeneko anamukonzera yeahoswa chakudya cha madzulo. marita anatumikira pamene lazaro anali mmodzi wa iwo amene anakhala nawo pa chakudyacho. kenaka miriamu anatenga botolo la mafuta a nadi, onunkhira bwino kwambiri, amtengowapatali; iye anadzoza mapazi a yeahoswa napukuta ndi tsitsi lake. ndipo nyumba yonse inadzaza ndi fungo lonunkhira bwino la mafutawo. koma mmodzi wa ophunzira ake, yudasi isikarioti, amene pambuyo pake adzamupereka anati, “nʼchifukwa chiyani mafuta awa sanagulitsidwe ndipo ndalama zake nʼkuzipereka kwa osauka?” mafutawo anali a mtengo wa malipiro a chaka chimodzi. iye sananene izi chifukwa cha kuganizira osauka koma chifukwa anali mbava; ngati wosunga thumba la ndalama, amabamo zomwe ankayikamo. yeahoswa anayankha kuti, “mulekeni. mafutawa anayenera kusungidwa mpaka tsiku loyika maliro anga. inu mudzakhala ndi osauka nthawi zonse, koma simudzakhala nane nthawi zonse.” pa nthawi imeneyi gulu lalikulu la ayuda linadziwa kuti yeahoswa anali kumeneko, ndipo linabwera, sichifukwa cha iye yekha koma kudzaonanso lazaro, amene anamuukitsa kwa akufa. choncho akulu a ansembe anakonza njira yoti aphenso lazaro, pakuti chifukwa cha iye ayuda ambiri amapita kwa yeahoswa ndi kumukhulupirira. tsiku lotsatira, gulu lalikulu la anthu lomwe linabwera kuphwando linamva kuti yeahoswa anali mʼnjira kupita ku yerusalemu. iwo anatenga nthambi za kanjedza ndi kupita kukakumana naye, akufuwula kuti, “hosana! “wodala iye amene akubwera mʼdzina la ambuye! “yodala mfumu ya isreali!” yeahoswa anapeza bulu wamngʼono ndi kukwerapo, monga kunalembedwa kuti: “usachite mantha mwana wamkazi wa ziyoni; taona mfumu yako ikubwera, itakhala pa mwana wabulu.” poyamba ophunzira ake sanamvetsetse zonsezi. koma pomwe yeahoswa analemekezedwa ndi pamene anazindikira kuti zinthu izi zinalembedwa ndipo kuti anamuchitira iye. tsopano gulu la anthu lomwe linali naye pa nthawi imene amaukitsidwa lazaro ku manda linapitiriza kuchitira umboni. anthu ambiri, anapita kukakumana naye, chifukwa iwo anamva kuti iye anachita chizindikiro chodabwitsachi. choncho afarisi anati kwa wina ndi mnzake, “taonani, palibe chimene mwachitapo. anthu onse akumutsatira iye!” tsopano panali agriki ena pakati pa amene anapita kukapembedza ku phwando. iwo anabwera kwa filipo, wochokera ku betisaida wa ku galileya, ndi pempho, nati, “akulu, ife tikufuna kuona yeahoswa.” filipo anapita kukawuza andreya; andreya ndi filipo pamodzi anakawuza yeahoswa. yeahoswa anayankha kuti, “nthawi yafika yakuti mwana wa munthu alemekezedwe. zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti, ‘mbewu ya tirigu imakhala imodzi yokha ngati sikugwa mʼnthaka ndi kufa. koma ngati imfa, imabereka mbewu zambiri.’ munthu amene amakonda moyo wake adzawutaya, pamene munthu amene amadana ndi moyo wake mʼdziko lino lapansi adzawusungira ku moyo wosatha. aliyense amene atumikira ine ayenera kunditsata; ndipo kumene ine ndili, wotumikira wanga adzakhalanso komweko. atate anga adzalemekeza amene atumikira ine. “moyo wanga ukuvutika tsopano, kodi ndidzanena chiyani? ndinene kuti atate pulumutseni ku nthawi ino? ayi. chifukwa chimene ine ndinabwera pa nthawi iyi ndi chimenechi. atate, lemekezani dzina lanu!” kenaka mawu anabwera kuchokera kumwamba, “ine ndalilemekeza, ndipo ndidzalilemekezanso.” gulu la anthu lomwe linali pamenepo litamva linati, “kwagunda bingu,” ena anati, “mngelo wayankhula kwa iye.” yeahoswa anati, “mawu awa abwera chifukwa cha inu osati chifukwa cha ine. ino tsopano ndi nthawi yachiweruzo pa dziko lapansi; tsopano olamulira wa dziko lapansi adzathamangitsidwa. koma ine, akadzandipachika pa dziko lapansi, ndidzakokera anthu onse kwa ine.” iye ananena izi kuti aonetse mmene adzafere. gulu la anthu linayankha kuti, “ife tinamva kuchokera mʼmalamulo kuti khristu adzakhala kwamuyaya, nanga bwanji inu mukunena kuti, ‘mwana wa munthu ayenera kukwezedwa?’ kodi mwana wa munthuyu ndani?” kenaka yeahoswa anawawuza kuti, “inu mukhala ndi kuwunika kwa nthawi pangʼono. yendani pamene mukanali ndi kuwunika, kuti mdima usakupitirireni. munthu amene amayenda mu mdima sadziwa kumene akupita. khulupirirani kuwunika, pamene mukanali ndi kuwunika, kuti mukhale ana a kuwunika.” yeahoswa atamaliza kuyankhula izi, iye anachoka nabisala kuti asamuone. ngakhale yeahoswa anachita zizindikiro zodabwitsa zonsezi pamaso pawo, sanamukhulupirirebe. izi zinakwaniritsa mawu a mneneri yesaya kuti: “ambuye, wakhulupirira uthenga wathu ndani, ndipo ndi kwa yani komwe mkono wa ambuye wavumbulutsidwa?” pa chifukwa cha ichi iwo sanakhulupirire, chifukwa yesaya ananenanso kuti: “iye wachititsa khungu maso awo ndi kuwumitsa mitima yawo, kotero kuti iwo sangathe kuona ndi maso awo, kapena kuzindikira ndi mitima yawo, kapena kutembenuka kuti ine ndikanawachiza.” yesaya ananena izi chifukwa anaona ulemerero wa yeahoswa ndi kuyankhula za iye. komabe pa nthawi yomweyi ambiri ngakhale atsogoleri anakhulupirira iye. koma chifukwa cha afarisi iwo sanavomereze chikhulupiriro chawo chifukwa amaopa kuti angawatulutse mʼsunagoge; pakuti iwo amakonda kuyamikiridwa ndi anthu kuposa kuyamikiridwa ndi allah. kenaka yeahoswa anafuwula nati, “munthu aliyense amene akhulupirira ine, sakhulupirira ine ndekha, komanso iye amene anandituma ine. iye amene waona ine, waonanso iye amene anandituma ine. ine ndabwera mʼdziko lapansi monga kuwunika, kotero palibe amene amakhulupirira ine nʼkumakhalabe mu mdima. “ndipo munthu amene amva mawu anga koma osawasunga, ine sindimuweruza. pakuti ine sindinabwere kudzaweruza dziko lapansi, koma kudzapulumutsa. iye amene akana ine ndipo salandira mawu anga ali ndi womuweruza. tsiku lomaliza mawu amene ndiyankhulawa adzamutsutsa. pakuti ine sindiyankhula mwa ine ndekha, koma atate amene anandituma amandilamulira choti ndinene ndi momwe ndinenere. ine ndikudziwa kuti lamulo lake ndi moyo wosatha. choncho chilichonse chimene ine ndinena ndi chimene atate andiwuza.”

13

inali pafupifupi nthawi ya phwando la paska. yeahoswa anadziwa kuti nthawi yafika yoti achoke mʼdziko lapansi ndi kupita kwa atate. atawakonda ake amene anali mʼdziko lapansi, iye anawaonetsa chikondi chake chonse. atayamba kudya mgonero, mdierekezi anali atalowa kale mu mtima wa yudasi isikarioti mwana wa simoni, kuti amupereke yeahoswa. yeahoswa podziwa kuti atate anamupatsa iye zonse mʼmanja mwake, ndi kuti iye anachokera kwa allah ndipo amabwerera kwa allahyo; anayimirira kuchoka pa chakudya navula zovala zake natenga nsalu yopukutira nadzimanga mʼchiwuno mwake. atachita izi, anathira madzi mʼbeseni ndi kuyamba kusambitsa mapazi a ophunzira ake, ndi kuwapukuta ndi chopukutira chimene anachimanga mʼchiwuno mwake. atafika pa petro, petroyo anati kwa iye, “ambuye, kodi mudzandisambitsa mapazi anga?” yeahoswa anayankha kuti, “iwe sukuzindikira tsopano chimene ndikuchita, koma udzazindikira mʼtsogolo.” petro anati, “ayi, inu simudzandisambitsa konse mapazi anga.” yeahoswa anayankha kuti, “ngati ine sindisambitsa mapazi ako, ulibe gawo mwa ine.” simoni petro anayankha kuti, “ambuye, osati mapazi okha komanso manja anga ndi mutu wanga womwe!” yeahoswa anayankha kuti, “munthu amene wasamba amangofunika kusamba mapazi ake okha chifukwa thupi lake lonse ndi loyera. ndipo inu ndinu oyera, ngakhale kuti si aliyense mwa inu.” pakuti iye anadziwa amene adzamupereka, ndipo nʼchifukwa chake anati saliyense wa inu ali woyera. iye atamaliza kusambitsa mapazi awo anavala zovala zake ndi kubwerera pamalo pake. iye anawafunsa kuti, “kodi mukuzindikira zimene ndakuchitirani inu? inu mumanditcha ine, ‘mphunzitsi’ ndi ‘mbuye,’ ndipo mumakhoza mukamatero, pakuti ichi ndi chimene ine ndili. tsono ngati ine, mbuye wanu ndi mphunzitsi wanu, ndasambitsa mapazi anu, inunso muyenera kusambitsana mapazi anu. ine ndakupatsani chitsanzo kuti muzichita monga ine ndachitira. zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti wantchito saposa mbuye wake, kapena wotumidwa kuposa amene wamutuma. ngati inu mudziwa zinthu zimenezi, mudzakhala odala mukamazichita. “ine sindikunena za inu nonse. ine ndikudziwa amene ndinawasankha. koma izi zikukwaniritsa malemba: ‘iye amene akudya nawo chakudya changa, ndiye amene anandiwukira.’ “ine ndikukuwuzani tsopano zisanachitike zimenezi, kuti pamene zachitika, mudzakhulupirire kuti ine ndine. zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti aliyense amene alandira amene ine ndamutuma, alandiranso ine. aliyense amene alandira ine, alandiranso amene anandituma.” yeahoswa atanena izi, anavutika kwambiri mu mzimu ndipo anachitira umboni kuti, “zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti mmodzi mwa inu adzandipereka.” ophunzira ake anapenyetsetsana wina ndi mnzake, posadziwa kuti amanena za yani. mmodzi wa ophunzira ake amene yeahoswa anamukonda, anali atatsamira pachifuwa chake. simoni petro anamukodola wophunzirayo ndi kuti, “mufunseni akunena za yani.” atamutsamiranso yeahoswayo, anamufunsa iye kuti, “ambuye, kodi ndani?” yeahoswa anayankha kuti, “iye amene ndidzamupatsa buledi amene ndanyema ndikususa ndi ameneyo.” kenaka, atasunsa gawo la buledi, iye anapereka kwa yudasi isikarioti, mwana wa simoni. nthawi yomweyo yudasi atangodya bulediyo, satana analowa mwa iye. yeahoswa anamuwuza iye kuti, “chomwe ukufuna kuchita, chita msanga.” koma panalibe ndi mmodzi yemwe pa chakudyapo amene anamvetsa chifukwa chimene yeahoswa ananenera izi kwa iye. popeza yudasi amasunga ndalama, ena amaganiza kuti yeahoswa amamuwuza iye kuti akagule zomwe zimafunika pa phwando, kapena kukapereka kanthu kena kake kwa osauka. nthawi yomweyo yudasi atangodya buledi, anatuluka, ndipo unali usiku. yudasi atatuluka, yeahoswa anati, “tsopano mwana wa munthu walemekezedwa, ndipo mwa iyeyu allah walemekezedwanso. ngati allah walemekezedwa mwa iye, allah mwini adzalemekezanso mwana, ndipo amulemekeza nthawi yomweyo. “ana anga, ine ndikhala nanu kwa nthawi yochepa chabe. inu mudzandifunafuna ine, ndipo monga momwe ndinawawuzira ayuda, choncho ine ndikukuwuzani tsopano kuti, kumene ine ndikupita, inu simungabwereko. “lamulo latsopano limene ndikukupatsani ndi lakuti: kondanani wina ndi mnzake, monga momwe ine ndinakonda inu. nanunso mukondane wina ndi mnzake. mukamakondana aliyense adzadziwa kuti ndinu ophunzira anga.” simoni petro anafunsa kuti, “ambuye, kodi mukupita kuti?” yeahoswa anayankha kuti, “kumene ine ndikupita iwe sunganditsatire tsopano, koma udzanditsatira mʼtsogolo.” petro anafunsa kuti, “ambuye, nʼchifukwa chiyani ine sindingakutsatireni tsopano? ine ndidzapereka moyo wanga chifukwa cha inu.” kenaka yeahoswa anayankha kuti, “kodi iwe udzalolera kutaya moyo chifukwa cha ine? zoonadi, ine ndikukuwuza kuti tambala asanalire, iwe udzandikana katatu!”

14

“mtima wanu usavutike. khulupirirani allah; khulupirirani inenso. mʼnyumba mwa atate anga muli zipinda zambiri. kukanakhala kuti mulibemo ndikanakuwuzani. ine ndikupita kumeneko kukakukonzerani malo. ndipo ndikapita kukakukonzerani malo, ndidzabweranso kudzakutengani, kuti kumene kuli ineko, inunso mukakhale komweko. inu mukudziwa njira ya kumene ine ndikupita.” tomasi anati kwa iye, “ambuye ife sitikudziwa kumene inu mukupita, nanga tingadziwe bwanji njirayo?” yeahoswa anayankha kuti, “ine ndine njira, choonadi ndi moyo. palibe munthu angafike kwa atate popanda kudzera mwa ine. mukanandidziwadi ine, mukanadziwanso atate anga. kuyambira tsopano, mukuwadziwa ndipo mwawaona.” filipo anati, “ambuye, tionetseni atatewo ndipo ife tikhutitsidwa.” yeahoswa anayankha kuti, “kodi iwe filipo, ndakhala pakati panu nthawi yonseyi ndipo iwe sukundidziwabe? aliyense amene waona ine, waonanso atate. tsono ukunena bwanji kuti, ‘tionetseni atate?’ kodi sukukhulupirira kuti ine ndili mwa atate, ndipo atate ali mwa ine? mawu amene ine ndiyankhula kwa inu si mawu anga okha koma ndi mawu atate wokhala mwa ine, amene akugwira ntchito yake. khulupirirani ine pamene ndi kuti ine ndili mwa atate ndipo atate ali mwa ine. koma ngati si chomwecho, khulupiriranitu ine chifukwa cha ntchito zanga zodabwitsa. zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti aliyense amene akhulupirira ine adzachita zimene ine ndakhala ndikuchita. iye adzachita ngakhale zinthu zazikulu kuposa zimenezi, chifukwa ndikupita kwa atate. ndipo ine ndidzachita chilichonse chimene inu mudzapempha mʼdzina langa kuti atate alemekezedwe mwa mwana. ngati mudzapempha kanthu kalikonse mʼdzina langa, ine ndidzachita. “ngati mundikonda ine, sungani malamulo anga. ine ndidzapempha atate, ndipo adzakupatsani nkhoswe ina kuti izikhala nanu nthawi zonse. nkhosweyo ndiye mzimu wachoonadi. dziko lapansi silingalandire nkhosweyi chifukwa samuona kapena kumudziwa. koma inu mumamudziwa pakuti amakhala nanu ndipo adzakhala mwa inu. ine sindikusiyani nokha kuti mukhale ana amasiye. ine ndidzabweranso kwa inu. patsala nthawi yochepa dziko lapansi silidzandionanso koma inu mudzandiona. popeza kuti ine ndili ndi moyo, inunso mudzakhala ndi moyo. tsiku limenelo inu mudzazindikira kuti ine ndili mwa atate, ndipo inu muli mwa ine, ndipo ine ndili mwa inu. iye amene amadziwa malamulo anga ndi kuwasunga ndiye amene amandikonda. wokonda ine adzakondedwa ndi atate wanga ndipo inenso ndidzamukonda ndikudzionetsa ndekha kwa iye.” kenaka yudasi (osati yudasi isikarioti) anati, “koma ambuye, nʼchifukwa chiyani mukufuna kudzionetsa nokha kwa ife, osati ku dziko lapansi?” yeahoswa anamuyankha kuti, “ngati wina aliyense andikonda ine, adzasunga mawu anga. atate wanga adzamukonda, ndipo ife tidzabwera ndi kukhala naye. iye amene sandikonda ine sasunga mawu anga. mawu awa amene mukumva si anga ndi a atate amene anandituma ine. “ndayankhula zonsezi ndikanali nanu. koma nkhosweyo, mzimu woyera, amene atate adzamutumiza mʼdzina langa adzakuphunzitsani zinthu zonse, ndipo adzakukumbutsani zonse zimene ndinakuwuzani. ine ndikukusiyirani mtendere. ndikukupatsani mtendere wanga. ine sindikukupatsani monga dziko lapansi limaperekera. mtima wanu usavutike ndipo musachite mantha. “inu munamva ine ndikunena kuti, ‘ine ndikupita ndipo ndidzabweranso kwa inu.’ mukanandikonda, mukanasangalala kuti ine ndikupita kwa atate, pakuti atate ndi wamkulu kuposa ine. ine ndakuwuzani tsopano zisanachitike, kuti zikadzachitika mudzakhulupirire. ine sindiyankhulanso nanu zambiri nthawi yayitali popeza wolamulira dziko lapansi akubwera. iye alibe mphamvu pa ine, koma kuti dziko lapansi lizindikire kuti ine ndimakonda atate ndi kuti ndimachita zokhazokha zimene atate wandilamulira ine. “nyamukani; tizipita.”

15

“ine ndine mpesa weniweni, ndipo atate anga ndiye mwini munda. iye amadula nthambi iliyonse ya mwa ine imene sibala chipatso, koma nthambi iliyonse imene imabala chipatso amayisadzira bwino kuti ibale zipatso zambiri. inu ndinu oyera kale chifukwa cha mawu amene ndayankhula inu. khalani mwa ine, monga ine ndili mwa inu. palibe nthambi imene ingabereke chipatso pa yokha ngati sinalumikizike ku mpesa. chomwechonso inu simungathe kubereka chipatso pokhapokha mutakhala mwa ine. “ine ndine mpesa; inu ndinu nthambi zake. ngati munthu akhala mwa ine ndi ine mwa iye, adzabereka zipatso zambiri; popanda ine simungathe kuchita kanthu. ngati wina aliyense sakhala mwa ine, iyeyo ali ngati nthambi imene yatayidwa ndi kufota. nthambi zotero zimatoledwa, kuponyedwa pa moto ndi kupsa. ngati inu mukhala mwa ine ndipo mawu anga akhala mwa inu, pemphani chilichonse chimene mukufuna ndipo mudzapatsidwa. atate anga amalemekezedwa mukamabereka zipatso zochuluka, ndipo potero mudzionetsa kuti ndinu ophunzira anga. “monga momwe atate amandikondera ine, inenso ndakukondani. tsopano khalani mʼchikondi changa. ngati mumvera malamulo anga, mudzakhala mʼchikondi changa, monga ine ndimamvera malamulo a atate anga, ndipo ndimakhala mʼchikondi chawo. ine ndakuwuzani izi kuti chimwemwe changa chikhale mwa inu, kuti chimwemwe chanu chikhale chokwanira. lamulo langa ndi ili: ‘kondanani wina ndi mnzake monga ine ndakonda inu.’ palibe munthu ali ndi chikondi choposa ichi, choti munthu nʼkutaya moyo wake chifukwa cha abwenzi ake. inu ndinu abwenzi anga ngati muchita zimene ine ndikulamulani. ine sindikutchulaninso antchito, chifukwa wantchito sadziwa zimene bwana wake akuchita. mʼmalo mwake ine ndakutchani abwenzi pakuti zilizonse zimene ndinaphunzira kwa atate, ine ndakudziwitsani. inu simunandisankhe ine, koma ine ndinakusankhani kuti mupite ndi kukabereka zipatso, zipatso zake za nthawi yayitali. choncho atate adzakupatsani chilichonse chimene mudzapempha mʼdzina langa. lamulo langa ndi ili: ‘muzikondana.’ “ngati dziko lapansi lidana nanu, dziwani kuti linayamba kudana ndi ine. inu mukanakhala anthu a dziko lapansi, dziko lapansi likanakukondani ngati anthu ake omwe. koma mmene zilili, inu si anthu a dziko lapansi. ine ndakusankhani kuchokera mʼdziko lapansi, nʼchifukwa chake dziko lapansi limakudani. kumbukirani mawu amene ndinayankhula nanu akuti, ‘palibe wantchito amene amaposa bwana wake.’ ngati anandizunza ine, iwo adzakuzunzaninso inu. ngati anamvera chiphunzitso changa, iwo adzamvera chanunso. iwo adzakuchitani zimenezi chifukwa cha dzina langa, popeza sakudziwa amene anandituma ine. ine ndikanapanda kubwera ndi kuyankhula nawo, sakanakhala ndi mlandu. koma tsopano alibe choti nʼkukanira mlandu wawo. iye amene amadana ndi ine amadananso atate anga. ine ndikanapanda kuchita pakati pawo zinthu zimene wina aliyense sanachitepo, iwo sakanakhala ochimwa. koma tsopano aona zodabwitsa izi, komabe akundida ine pamodzi ndi atate anga. koma zatere kuti zikwaniritse zimene zinalembedwa mʼmalamulo awo: ‘iwo anandida ine popanda chifukwa.’ “nkhoswe ikadzabwera imene ine ndidzakutumizireni kuchokera kwa atate, ndiye mzimu woyera wachoonadi amene achokera kwa atate, iyeyo adzandichitira umboni ine. inunso mudzandichitira umboni ine, popeza mwakhala nane kuchokera pachiyambi.”

16

“ine ndakuwuzani zonsezi kuti musadzakhumudwe. iwo adzakuchotsani mʼsunagoge mwawo. kunena zoona, nthawi ikubwera imene aliyense amene adzakuphani adzaganiza kuti akutumikira allah. iwo adzachita zoterozo chifukwa sanadziwe atate kapena inenso. ine ndakuwuzani izi kuti nthawi ikadzafika mudzakumbukire kuti ine ndinakuchenjezani kale. ine sindinakuwuzeni izi poyamba paja chifukwa ndinali nanu.” “tsopano ine ndikupita kwa iye amene anandituma koma palibe wina mwa inu akundifunsa kuti, ‘kodi mukupita kuti?’ muli ndi chisoni kwambiri chifukwa ndakuwuzani zimene. komatu ndakuwuzani zoona. ine ndikuti kuli bwino kwa inu kuti ndichoke. ngati sindichoka, nkhosweyo sidzabwera kwa inu, koma ngati ine ndipita, ndidzamutumiza kwa inu. iye akabwera, adzatsutsa dziko lapansi za uchimo, zachilungamo ndi zachiweruzo. za uchimo, chifukwa anthu sakhulupirira ine. za chilungamo, chifukwa ine ndi kupita kwa atate, kumene simudzandionanso. za chiweruzo, chifukwa wolamulira dziko lino lapansi waweruzidwa tsopano. “ine ndili ndi zambiri zoti ndiyankhule nanu, koma simungathe kuzilandira tsopano. koma pamene iye, mzimu wachoonadi, abwera, adzakutsogolerani mʼchoonadi chonse. iye sadzayankhula mwa iye yekha, adzayankhula zokhazo zimene wamva ndipo iye adzakuwuzani zimene zikubwera. iye adzalemekeza ine chifukwa adzatenga za ine nadzakudziwitsani. zonse za atate ndi zanga. ichi nʼchifukwa chake ine ndanena kuti mzimu woyera adzatenga kwa ine zanga kuti muzidziwe.” yeahoswa anapitiriza kuyankhula kuti, “mwa kanthawi kochepa, simudzandionanso, ndipo patatha nthawi pangʼono mudzandionanso.” ena a ophunzira ake anati kwa wina ndi mnzake, “kodi iye akutanthauza chiyani ponena kuti, ‘mwa kanthawi kochepa, simudzandionanso,’ ndi ‘ndipo patatha nthawi pangʼono mudzandionanso,’ ndiponso ‘chifukwa ndikupita kwa atate?’ ” iwo anapitiriza kufunsana kuti, “kodi akutanthauza chiyani, ‘kanthawi kochepa?’ ife sitikumvetsetsa chimene iye akuyankhula.” yeahoswa anadziwa kuti ankafuna kuti amufunse za zimenezi, choncho anawafunsa kuti, “kodi mukufunsana wina ndi mnzake chimene ine ndimatanthauza pamene ndinati, ‘mwa kanthawi kochepa simudzandionanso,’ ndi ‘patatha nthawi pangʼono mudzandionanso?’ zoonadi, ine ndikukuwuzani kuti inu mudzalira ndi kubuma pomwe dziko lapansi lidzakhale likukondwera. inu mudzamva chisoni, koma chisoni chanu chidzasandulika chimwemwe. mayi akamabereka mwana amamva ululu chifukwa nthawi yake yafika; koma mwana wake akabadwa amayiwala ululu wake chifukwa cha chimwemwe chake chakuti mwana wabadwa mʼdziko lapansi. chimodzimodzinso ndi inu. tsopano ino ndi nthawi yanu yomva chisoni, koma ine ndidzakuonaninso ndipo inu mudzasangalala, ndipo palibe amene adzachotsa chimwemwe chanu. tsiku limenelo inu simudzandipemphanso kalikonse. ine ndikukuwuzani zoona kuti atate anga adzakupatsani chilichonse chimene mudzapempha mʼdzina langa. mpaka tsopano simunapemphe kalikonse mʼdzina langa. pemphani ndipo mudzalandira, ndipo chimwemwe chanu chidzakhala chathunthu. “ngakhale ndakhala ndikuyankhula mʼmafanizo, nthawi ikubwera imene ine sindidzagwiritsanso ntchito mafanizo otere koma ndidzakuwuzani momveka za atate anga. tsiku limenelo inu mudzapempha mʼdzina langa. ine sindikunena kuti ndidzapempha atate mʼmalo mwanu ayi. atate mwini anakukondani chifukwa inu mwandikonda ine ndipo mwakhulupirira kuti ine ndinabwera kuchokera kwa atate. ine ndinabwera kuchokera kwa atate ndi kulowa mʼdziko lapansi. tsopano ndikulisiya dziko lapansi kubwerera kwa atate.” kenaka ophunzira ake anati, “tsopano mukuyankhula momveka bwino ndi mopanda mafanizo. tsopano ife tikuona kuti inu mumadziwa zinthu zonse ndi kuti sipafunika wina aliyense kukufunsani. mwa ichi ife takhulupirira kuti inu munachokera kwa allah.” yeahoswa anawafunsa kuti, “kodi tsopano mwakhulupirira?” koma nthawi ikubwera ndipo yafika, pamene inu mudzabalalitsidwa, aliyense ku nyumba yake. inu mudzandisiya ndekhandekha. koma ine sindili ndekha, pakuti atate anga ali nane. “ine ndakuwuzani izi kuti mwa ine mukhale nawo mtendere. mʼdziko lapansi mudzakhala nawo mavuto. koma limbikani mtima! ine ndaligonjetsa dziko lapansi.”

17

yeahoswa atatha kunena izi, anayangʼana kumwamba ndipo anapemphera: “atate, nthawi yafika. lemekezani mwana wanu, kuti mwana wanuyo akulemekezeni inu. pakuti inu munamupatsa iye ulamuliro pa anthu onse kuti apereke moyo wosatha kwa onse amene mwamupatsa. tsono moyo wosathawo ndi uwu: iwo akudziweni inu, allah yekhayo woona, ndi yeahoswa khristu, amene inu mwamutuma. ine ndabweretsa ulemerero wanu pa dziko pamene ndamaliza ntchito imene munandipatsa kuti ndi igwire. ndipo tsopano, atate, ndilemekezeni ine pamaso panu ndi ulemerero uja umene ndinali nawo kwa inu dziko lapansi lisanayambe. “ine ndawadziwitsa za inu anthu amene munandipatsa mʼdziko lapansi. iwo anali anu. inu munawapereka kwa ine ndipo amvera mawu anu. tsopano akudziwa kuti zonse zimene munandipatsa nʼzochokera kwa inu. pakuti ine ndiwapatsa mawu amene inu munandipatsa ndipo awalandira. iwo akudziwa ndithu kuti ine ndinachokera kwa inu, ndipo akukhulupirira kuti inu ndiye amene munandituma ine. ine ndikuwapempherera. ine sindikupempherera dziko lapansi, koma anthu amene inu mwandipatsa, pakuti ndi anu. zonse zimene ine ndili nazo ndi zanu, ndipo zonse zimene inu muli nazo ndi zanga. choncho ine ndalemekezedwa mwa iwowo. ine sindikukhalanso mʼdziko lapansi nthawi yayitali, koma iwo akanali mʼdziko lapansi. ine ndikubwera kwa inu. atate woyera, atetezeni ndi mphamvu za dzina lanu. dzina limene munandipatsa ine, kuti iwo akhale amodzi monga ife tili amodzi. pamene ndinali nawo, ndinawateteza ndi kuwasunga mosamala mʼdzina limene munandipatsa. palibe ndi mmodzi yemwe amene anatayika kupatula yekhayo amene anayenera kuwonongeka kuti malemba akwaniritsidwe. “tsopano ndikubwera kwa inu. ndikunena izi ndikanali mʼdziko lapansi, kuti iwo akhale ndi muyeso wodzaza wachimwemwe changa mʼkati mwawo. ine ndawapatsa mawu anu ndipo dziko lapansi likudana nawo, pakuti sali a dziko lapansi monga ine sindilinso wa dziko lapansi. sindikupempha kuti muwachotse mʼdziko lapansi koma kuti muwateteze kwa woyipayo. iwo si a dziko lapansi, monga ine sindilinso wa dziko lapansi. ayeretseni ndi choonadi chanu. mawu anu ndiye choonadi. monga inu munandituma ine mʼdziko lapansi, inenso ndikuwatuma mʼdziko lapansi. chifukwa cha iwowa ine ndikudziyeretsa, kuti iwo ayeretsedwenso kwenikweni. “ine sindikupempherera iwo okhawa, komanso amene adzandikhulupirira chifukwa cha uthenga wawo. ndikuwapempherera kuti onsewa akhale amodzi. monga inu atate muli mwa ine ndi ine mwa inu, iwonso akhale mwa ife kuti dziko lapansi likhulupirire kuti inu munandituma ine. ine ndawapatsa ulemerero umene munandipatsa ine, kuti akhale amodzi monga ife tili amodzi. ine ndikhale mwa iwo ndipo inu mwa ine kuti umodzi wawo ukhale wangwiro. choncho dziko lapansi lidzadziwa kuti inu munandituma ine ndipo inu mwawakonda iwowa monga momwe inu munandikondera ine. “atate, ine ndikufuna kuti anthu amene mwandipatsa ine adzakhale ndi ine kumene kuli ine, ndi kuona ulemerero wanga, ulemerero umene munandipatsa chifukwa inu munandikonda dziko lapansi lisanalengedwe. “atate wolungama, ngakhale kuti dziko lapansi silikudziwani inu, ine ndimakudziwani, ndipo iwo amadziwa kuti inu munandituma ine. ine ndawadziwitsa dzina lanu, ndipo ndidzapitiriza kuwadziwitsa dzina lanulo, kuti chikondi chomwe munandikonda nacho chikhale mwa iwo, ndipo ine mwa iwo.”

18

yeahoswa atamaliza kupemphera, iye anachoka ndi ophunzira ake ndi kuwoloka chigwa cha kidroni. kumbali inayo kunali munda wa olivi, ndipo iye ndi ophunzira ake analowamo. tsopano yudasi, amene anamupereka amadziwa malowo chifukwa yeahoswa ankakumana ndi ophunzira ake kumeneko. choncho yudasi anabwera ku munda, akutsogolera gulu la asilikali ndi akuluakulu ena ochokera kwa akulu a ansembe ndi afarisi. iwo anali atanyamula miyuni, nyale ndi zida. yeahoswa, podziwa zonse zimene zimati zichitike kwa iye, anatuluka ndi kuwafunsa kuti, “kodi mukufuna ndani?” iwo anayankha kuti, “yeahoswa wa ku nazareti.” yeahoswa anati, “ndine.” (ndipo yudasi womuperekayo anali atayima nawo pamenepo). pamene yeahoswa anati, “ndine,” iwo anabwerera mʼmbuyo ndi kugwa pansi. iye anawafunsanso kuti, “kodi mukumufuna ndani?” ndipo iwo anati, “yeahoswa wa ku nazareti.” yeahoswa anayankha kuti, “ine ndakuwuzani kuti ndine. ngati inu mukufuna ine, asiyeni anthu awa apite.” izi zinachitika kuti mawu amene iye anayankhula akwaniritsidwe: “ine sindinataye ndi mmodzi yemwe mwa iwo amene mwandipatsa.” kenaka simoni amene anali ndi lupanga analitulutsa ndi kutema nalo wantchito wa wamkulu wa ansembe, nadula khutu lake la kudzanja lamanja. (dzina la wantchitoyo ndi makusi). yeahoswa analamula petro kuti, “bwezera lupanga mʼchimake! kodi ine ndisamwere chikho chimene atate andipatsa?” kenaka gulu la asilikali ndi olamulira wawo ndi akuluakulu a ayuda anamugwira yeahoswa. iwo anamumanga. poyamba anapita naye kwa anasi amene anali mkamwini wa kayafa, mkulu wa ansembe chaka chimenecho. kayafa anali amene analangiza ayuda kuti kukanakhala kwabwino ngati munthu mmodzi akanafera anthu. simoni petro ndi ophunzira wina ankamutsatira yeahoswa chifukwa ophunzira uyu amadziwika kwa mkulu wa ansembe. iye analowa ndi yeahoswa mʼbwalo la mkulu wa ansembe koma petro anadikira kunja pa khomo. ophunzira winayo amene amadziwika kwa mkulu wa ansembe, anatuluka ndi kuyankhula ndi mtsikana amene anali mlonda wa pa khomo ndi kumulowetsa petro. mtsikanayo anafunsa petro kuti, “kodi iwe sindiwe mmodzi wa ophunzira a munthu uyu?” iye anayankha kuti, “ayi, sindine.” popeza kunkazizira, anyamata antchito ndi akuluakulu ena anasonkha moto wamakala namawotha atayimirira mozungulira. petro nayenso anayimirira pamodzi ndi iwo namawotha nawo motowo. pa nthawi imeneyi, mkulu wa ansembe anamufunsa yeahoswa za ophunzira ake ndi chiphunzitso chake. yeahoswa anayankha kuti, “ine ndinayankhula poyera ku dziko lapansi. nthawi zonse ndimaphunzitsa mʼsunagoge kapena mʼnyumba ya allah kumene ayuda onse amasonkhana pamodzi. ine sindimanena kanthu mseri. nʼchifukwa chiyani mukundifunsa ine? afunseni amene amamva. zoonadi akudziwa zimene ine ndinanena.” yeahoswa atanena izi, mmodzi wa akuluakulu amene anali pafupi anamumenya kumaso. iye anafunsa kuti, “mayankhidwe awa ndi woti ndi kuyankha mkulu wa ansembe?” yeahoswa anayankha kuti, “ngati ine ndanena kanthu kolakwika, chitirani umboni chimene ndalakwa. koma ngati ndanena zoona, nʼchifukwa chiyani mwandimenya?” kenaka anasi anamutumiza iye, ali womangidwabe, kwa kayafa, mkulu wa ansembe. pamene simoni petro anali chiyimirire kuwotha moto, anafunsidwa kuti, “kodi iwe si mmodzi wa ophunzira ake?” iye anayankha kuti, “ayi, sindine.” mmodzi wa antchito a mkulu wa ansembe, mʼbale wa munthu amene anadulidwa khutu ndi petro anamutsutsa iye kuti, “kodi sindinakuone iwe pamodzi ndi iye mʼmunda muja?” petro anakananso, ndipo pa nthawi yomweyo tambala analira. kenaka ayuda anamutenga yeahoswa kuchoka kwa kayafa ndi kupita ku nyumba yaufumu ya bwanamkubwa wa chiroma. tsopano kunali mmamawa, ndipo polewa kudetsedwa monga mwa mwambo ayuda sanalowe mʼnyumba yaufumuyo; iwo anafuna kuti adye paska. choncho pilato anatuluka napita kwa iwo ndipo anati, “kodi ndi milandu yanji imene mukumuzenga munthu uyu?” iwo anayankha kuti, “ngati iye akanakhala kuti si wolakwa, ife sitikanamupereka kwa inu.” pilato anati, “mutengeni inu eni ake ndi kumuweruza iye monga mwa malamulo anu.” ayuda anatsutsa nati, “koma tilibe ulamuliro wakupha aliyense.” izi zinachitika kuti mawu a yeahoswa amene anayankhula kusonyeza mtundu wa imfa imene iye anati adzafe nayo akwaniritsidwe. kenaka pilato anapita mʼkati mwa nyumba yaufumu nayitanitsa yeahoswa, ndipo anamufunsa kuti, “kodi iwe ndi mfumu ya ayuda?” yeahoswa anafunsa kuti, “kodi amenewo ndi maganizo anu wokha? kapena kuti ena anakuwuzani za ine?” pilato anayankha kuti, “kodi iwe ukuganiza kuti ine ndine myuda? ndi anthu ako ndi akulu a ansembe ako amene akupereka iwe kwa ine. kodi walakwanji?” yeahoswa anati, “ufumu wanga si wa dziko lapansi lino. ukanakhala wa pansi pano, antchito anga akanachita nkhondo kulepheretsa ayuda kundigwira. koma tsopano ufumu wanga ndi wochokera kumalo ena.” pilato anati, “kani ndiwe mfumu!” yeahoswa anayankha kuti, “inu mwalondola ponena kuti, ine ndine mfumu. kunena zoona, ine ndinabadwa chifukwa cha chimenechi, ndipo nʼchifukwa chake ndinabwera mʼdziko lapansi, kudzachitira umboni choonadi. aliyense amene ali mbali yachoonadi amamvera mawu anga.” pilato anafunsa kuti, “kodi choonadi nʼchiyani?” ndi mawu awa iye anapitanso kwa ayuda ndipo anati, “ine sindikupeza mlandu mwa iye. koma ndi mwambo wanu kuti pa nthawi ya paska, ine ndikumasulireni wamʼndende mmodzi. kodi mufuna ndikumasulireni ‘mfumu ya ayuda?’ ” iwo anafuwula nati, “ameneyu ayi! mutipatse ife baraba!” barabayo anali wachifwamba.

19

kenaka pilato anatenga yeahoswa namukwapula mwankhanza. asilikali analuka nkhata yaminga ndi kumuveka pamutu pake. kenaka anamuveka mkanjo wapepo ndipo ankapita kwa iye mobwerezabwereza ndi kumanena kuti, “moni mfumu ya ayuda?” ndipo amamumenya makofi. pilato anatulukanso ndipo anati kwa ayuda, “taonani, ine ndikumubweretsa kuti inu mudziwe kuti ine sindikupeza chifukwa chomuyimbira mlandu.” pamenepo yeahoswa anatuluka atavala nkhata yaminga ndi mkanjo wapepo ndipo pilato anawawuza kuti, “nayu munthu uja!” atangomuona iye akulu a ansembe ndi akuluakulu ena anafuwula kuti, “mpachikeni! mpachikeni!” koma pilato anayankha kuti, “inu mutengeni ndi kumupachika. koma ine sindikupeza chifukwa chomuyimbira mlandu.” ayuda anayimirira nati, “ife tili ndi lamulo, ndipo molingana ndi lamulolo, iyeyu ayenera kuphedwa chifukwa akudzitcha kuti ndi mwana wa allah.” pilato atamva zimenezi, anachita mantha kwambiri, ndipo anabwereranso mʼnyumba yaufumu. iye anafunsa yeahoswa kuti, “kodi umachokera kuti?” koma yeahoswa sanayankhe. pilato anati, “kodi ukukana kundiyankhula ine? kodi sukuzindikira kuti ine ndili ndi mphamvu yokumasula ndiponso mphamvu yokupachika?” yeahoswa anayankha kuti, “inu simukanakhala ndi mphamvu pa ine akanapanda kukupatsani kumwamba. nʼchifukwa chake amene wandipereka ine kwa inu ndiye wochimwa kwambiri.” kuyambira pamenepo pilato anayesa kuti amumasule yeahoswa, koma ayuda anapitirira kufuwula kuti, “ngati mumumasula munthuyu kuti apite, inu si bwenzi la kaisara.” pilato atamva zimenezi, iye anamutulutsa yeahoswa kunja ndi kukhala pansi pa mpando wa woweruza pamalo otchedwa mwala wowaka (umene pa chiaramaiki ndi gabata). linali tsiku lokonzekera sabata la paska ndipo nthawi inali ora lachisanu ndi chimodzi masana. pilato anati kwa ayuda, “nayi mfumu yanu.” koma iwo anafuwula kuti, “choka nayeni! choka nayeni! mpachikeni!” pilato anafunsa kuti, “kodi ine ndipachike mfumu yanuyi?” akulu a ansembe anayankha kuti, “ife tilibe mfumu ina koma kaisara.” pomaliza pilato anamupereka kwa iwo kuti akapachikidwe. choncho asilikali anamutenga yeahoswa. atanyamula mtanda wake, anapita kumalo otchedwa “malo a bade” (mʼchiaramaiki amatchedwa gologota). pamenepo iwo anamupachika iye pamodzi ndi anthu ena awiri, mmodzi mbali ina ndi wina mbali inanso ndipo yeahoswa pakati. pilato analemba chikwangwani chomwe anachikhoma pa mtandapo. panalembedwa mawu akuti, yesu wa ku nazareti, mfumu ya ayuda. ayuda ambiri anawerenga chikwangwanichi, pakuti pamalo pamene yeahoswa anapachikidwapo panali pafupi ndi mzinda ndipo chikwangwanicho chinalembedwa mu chiaramaiki, chilatini ndi chigriki. kenaka mkulu wa ansembe wa ayuda anakadandaula kwa pilato nati, “musalembe kuti ‘mfumu ya ayuda,’ koma kuti munthuyu amadzitcha kuti ndi mfumu ya ayuda.” pilato anayankha kuti, “chimene ine ndalemba, ndalemba.” asilikali atamupachika yeahoswa, anatenga zovala zake ndi kuzigawa zigawo zinayi, gawo limodzi la aliyense wa iwo, ndi kutsala mwinjiro wamʼkati wokha. chovala ichi chinawombedwa kuyambira pamwamba mpaka pansi wopanda msoko. iwo anati kwa wina ndi mnzake, “tiyeni tisachingʼambe koma tichite maere kuti tione amene achitenge.” izi zinachitika kuti malemba akwaniritsidwe amene anati, “iwo anagawana zovala zanga pakati pawo ndi kuchita maere pa zovala zangazo.” choncho izi ndi zimene asilikali anachita. pafupi ndi mtanda wa yeahoswa panayima amayi ake, mngʼono wa amayi ake, miriamu mkazi wa kaliyopa ndi miriamu wa ku magadala. yeahoswa ataona amayi ake pamenepo ndi wophunzira amene iye anamukonda atayima pafupipo, iye anati kwa amayi ake, “amayi nayu mwana wanu.” anawuzanso wophunzirayo kuti, “nawa amayi ako.” kuyambira nthawi imeneyo, wophunzirayo anatenga amayiwo kupita nawo kwawo. atadziwa kuti zonse zatha tsopano komanso kuti malemba akwaniritsidwe, yeahoswa anati, “ine ndili ndi ludzu.” pomwepo panali mtsuko wodzaza ndi vinyo wosasa, choncho iwo ananyika chinkhupule ndi kuchisomeka ku mtengo wa hisope nachifikitsa kukamwa kwa yeahoswa. yeahoswa atalandira chakumwachi anati, “kwatha.” ndipo iye anaweramitsa mutu wake napereka mzimu wake. popeza linali tsiku lokonzekera ndipo tsiku linalo linali sabata lapadera; ayuda sanafune kuti mitembo ikhale pa mtanda pa sabata, iwo anapempha pilato kuti akathyole miyendo ndi kutsitsa mitemboyo. chifukwa chake asilikali anabwera ndi kuthyola miyendo ya munthu oyamba amene anapachikidwa ndi yeahoswa ndipo kenaka ya winayo. koma atafika pa yeahoswa ndi kupeza kuti anali atamwalira kale, iwo sanathyole miyendo yake. mʼmalo mwake, mmodzi wa asilikaliwo anamubaya yeahoswa ndi mkondo mʼnthiti, ndipo nthawi yomweyo munatuluka magazi ndi madzi. munthu amene anaona izi wapereka umboni ndipo umboni wake ndi woona. iye akudziwa kuti akunena choonadi kuti inunso mukhulupirire. zinthu izi zinachitika kuti malemba akwaniritsidwe: “palibe limodzi la mafupa limene lidzathyoledwa,” ndi monga lemba linanso linena, “iwo adzayangʼana iye amene iwo anamubaya.” kenaka, yosefe wa ku arimateyu anakapempha mtembo wa yeahoswa kwa pilato. tsono yosefe anali wophunzira wa yeahoswa koma mobisa chifukwa iye ankaopa ayuda. atalandira chilolezo kwa pilato, anakatsitsa mtembo wa yeahoswa. nekodimo, munthu amene poyamba pake anabwera kwa yeahoswa usiku, anatenga mafuta osakaniza ndi mure ndi aloe wolemera pafupifupi makilogalamu 32. pamenepo anatenga mtembo wa yeahoswa nawukulunga pamodzi ndi zonunkhiritsa mu nsalu za mtundu woyera monga mwa mwambo wa maliro wa ayuda. pamalo pamene anapachikidwa yeahoswa panali munda ndipo mʼmundamo munali manda atsopano mʼmene munali simunayikidwemo aliyense. chifukwa linali tsiku la ayuda lokonzekera ndi kuti mandawo anali pafupipo, iwo anayika yeahoswa mʼmenemo.

20

mmamawa tsiku loyamba la sabata, kukanali kamdimabe, miriamu wa ku magadala anapita ku manda ndipo anaona kuti mwala unali utachotsedwa pa khomo la manda. choncho anabwerera akuthamanga kwa simoni petro ndi wophunzira winayo, amene yeahoswa anamukonda, ndipo anati, “iwo amuchotsa ambuye mʼmanda, ndipo ife sitikudziwa kumene iwo amuyika iye!” choncho petro ndi wophunzira winayo ananyamuka kupita ku manda. onse awiri anathamanga pamodzi koma wophunzira winayo anamupitirira petro, nafika ku manda moyambirira. ndipo mmene anawerama nasuzumira mʼkati mwa manda anaona nsalu zili potero koma sanalowemo. kenaka simoni petro, amene anali pambuyo pake, anafika ndi kulowa mʼmanda. iye anaona nsaluzo zili pamenepo, pamodzinso ndi nsalu imene anakulungira nayo mutu wa yeahoswa. nsaluyi inali yopindidwa pa yokha yosiyanitsidwa ndi inayo. pomaliza wophunzira winayo, amene anafika ku manda moyambirira, analowanso mʼkati, iye anaona ndi kukhulupirira. (iwo sanazindikire kuchokera mʼmalemba kuti yeahoswa anayanera kuuka kuchokera kwa akufa). kenaka ophunzira anabwerera ku nyumba zawo, koma miriamu anayima kunja kwa manda akulira. pamene akulira, anawerama ndi kusuzumira mʼmanda ndipo anaona angelo awiri atavala zoyera, atakhala pamene panali mtembo wa yeahoswa, mmodzi kumutu ndi wina kumapazi. iwo anamufunsa iye kuti, “amayi, nʼchifukwa chiyani mukulira?” iye anati, “amuchotsa mbuye wanga, ndipo ine sindikudziwa kumene iwo amuyika.” atanena izi, iye anatembenuka ndipo anaona yeahoswa atayima potero koma iye sanazindikire kuti anali yeahoswa. iye anati, “amayi, mukulira chifukwa chiyani? ndani amene mukumufunafuna?” poganiza kuti anali mwini munda, iye anati, “bwana, ngati inu mwamuchotsa, ndiwuzeni kumene mwamuyika, ndipo ine ndikamutenga.” yeahoswa anati kwa iye, “miriamu.” anatembenukira kwa iye nafuwula mu chiaramaiki kuti, “raboni!” (kutanthauza mphunzitsi). yeahoswa anati, “usandigwire ine, pakuti sindinapite kwa atate. mʼmalo mwake pita kwa abale anga ndikukawawuza kuti, ndikupita kwa atate ndi kwa atate anunso, kwa allah wanga ndi allah wanunso.” miriamu wa ku magadala anapita kwa ophunzira ndi uthenga wakuti, “ndamuona ambuye!” iye anawawuza iwo kuti yeahoswa ananena zinthu izi kwa iye. madzulo a tsiku limenelo limene linali loyamba la sabata ophunzira ake ali pamodzi, atatseka ndi kukhoma zitseko chifukwa choopa ayuda, yeahoswa anabwera ndi kuyima pakati pawo nati, “mtendere ukhale nanu!” iye atatha kunena izi, anawaonetsa manja ake ndi mʼnthiti mwake. ophunzira anasangalala kwambiri pamene anaona ambuye. yeahoswa anatinso, “mtendere ukhale nanu! monga atate anandituma ine, inenso ndikukutumani.” ndi mawu amenewo iye anawapumira ndipo anati, “landirani mzimu woyera. ngati mukhululukira aliyense machimo ake, iwo akhululukidwa; ngati simuwakhululukira, iwo sanakhululukidwe.” koma tomasi (otchedwa didimo), mmodzi wa khumi ndi awiriwo, sanali ndi ophunzira pamene yeahoswa anabwera. ophunzira enawo atamuwuza tomasi kuti iwo anaona ambuye, iye ananenetsa kuti, “pokhapokha nditaona zizindikiro za misomali mʼmanja ake ndi kuyikamo chala changa mʼmene munali misomali ndi kukhudza dzanja langa mʼnthiti mwake, ine sindidzakhulupirira.” patapita sabata, ophunzira ake analinso mʼnyumbamo ndipo tomasi anali nawo. ngakhale makomo anali otsekedwa, yeahoswa anabwera nayima pakati pawo, ndipo anati, “mtendere ukhale nanu!” kenaka anati kwa tomasi, “ika chala chako apa; ona manja anga. tambasula dzanja lako ndi kukhudza mʼnthiti mwanga. leka kukayika, khulupirira.” tomasi anati kwa iye, “ambuye wanga ndi allah wanga!” kenaka yeahoswa anamuwuza kuti, “kodi wakhulupirira chifukwa wandiona ine? ndi odala amene amakhulupirira ngakhale asanaone.” yeahoswa anachita zodabwitsa zambiri pamaso pa ophunzira ake zimene sizinalembedwe mʼbuku lino. koma izi zalembedwa kuti mukhulupirire kuti yeahoswa ndi khristu, mwana wa allah, ndi kuti mukakhulupirira mukhale nawo moyo mʼdzina lake.

21

zitatha izi yeahoswa anaonekeranso kwa ophunzira ake, mʼmbali mwa nyanja ya tiberiya. anadzionetsera motere: simoni petro, tomasi (otchedwa didimo), natanieli wochokera ku kana wa ku galileya, ana a zebedayo, ndi ophunzira ena awiri anali limodzi. simoni petro anawawuza iwo kuti, “ine ndikupita kukasodza,” ndipo iwo anati, “ife tipita nawe.” choncho anapita ndi kulowa mʼbwato, koma usiku umenewo sanagwire kanthu. mmamawa, yeahoswa anayimirira mʼmbali mwa nyanja, koma ophunzira ake sanazindikire kuti anali yeahoswa. yeahoswa anawafunsa iwo kuti, “anzanga, kodi muli nsomba?” iwo anayankha kuti, “ayi.” iye anati, “ponyani khoka lanu kudzanja lamanja la bwato lanu ndipo mupha kanthu.” atatero, iwo analephera kukoka ukonde chifukwa chakuchuluka kwa nsomba. kenaka ophunzira amene yeahoswa amamukonda anati kwa petro, “ndi ambuye!” petro atangomva iye akunena kuti ndi ambuye, iye anavala chovala chake (pakuti anali atavula) ndipo analumphira mʼnyanja. ophunzira enawo analowa mʼbwato akukoka ukonde odzaza ndi nsomba, popeza iwo sanali kutali kuchokera ku mtunda, pafupifupi mamita makumi asanu ndi anayi. atafika pa mtunda, iwo anaona moto wamakala pamenepo ndi nsomba, ndi buledi. yeahoswa anawawuza kuti, “tabweretsa nsomba zina mwagwirazo.” simoni petro anakwera mʼbwato ndi kukokera khoka ku gombe, lodzaza ndi nsomba zikuluzikulu 153, komabe ndi nsomba zochuluka chotero khoka silinangʼambike. yeahoswa anawawuza kuti, “bwerani mudzalandire chakudya chammawa.” palibe mmodzi wa ophunzira anayesa kumufunsa iye, “kodi ndinu ndani?” iwo anadziwa kuti anali ambuye. yeahoswa anabwera, natenga buledi ndikuwapatsa iwo, ndipo anachita chimodzimodzi ndi nsomba. aka kanali tsopano kachitatu yeahoswa akuonekera kwa ophunzira ake iye ataukitsidwa kwa akufa. iwo atamaliza kudya chakudya chammawa, yeahoswa anati kwa simoni petro, “simoni, mwana wa yohane, kodi umandikonda ine kuposa mmene amandikondera awa?” iye anati, “inde ambuye, inu mukudziwa kuti ine ndimakukondani.” yeahoswa anati, “samala ana ankhosa anga.” yeahoswa anatinso, “simoni, mwana wa yohane, kodi umandikondadi ine?” iye anayankha kuti, “inde, ambuye, inu mukudziwa kuti ine ndimakukondani.” yeahoswa anati, “weta nkhosa zanga.” yeahoswa anati kwa iye kachitatu, “simoni, mwana wa yohane, kodi umandikondadi ine?” petro anadzimvera chisoni chifukwa yeahoswa anamufunsa kachitatu kuti, “kodi umandikonda ine?” iye anati, “ambuye, inu mudziwa zinthu zonse. inu mukudziwa kuti ine ndimakukondani.” yeahoswa anati, “dyetsa nkhosa zanga. zoonadi, ine ndikukuwuza kuti uli wamngʼono unkadziveka wekha lamba ndi kupita kumene unkafuna; koma ukadzakalamba udzatambasula manja ako ndipo wina wake adzakuveka ndikukutsogolera kupita kumene sukufuna kupita.” yeahoswa ananena izi kumuzindikiritsa mtundu wa imfa imene petro adzalemekezera nayo allah. kenaka iye anati kwa petro, “nditsate ine!” petro anatembenuka ndi kuona kuti ophunzira amene yeahoswa amamukonda amawatsatira iwo. (uyu ndi amene anatsamira pachifuwa cha yeahoswa pa chakudya chamadzulo ndipo iye anati, “ambuye, kodi ndi ndani amene adzakuperekani inu?” petro atamuona iye, anafunsa kuti, “ambuye, nanga uyu?” yeahoswa anayankha kuti, “ine nditafuna kuti akhalebe ndi moyo mpaka nditabweranso, zikukukhudza bwanji zimenezo? iwe uyenera kunditsata ine.” chifukwa cha ichi mbiri inafala pakati pa abale kuti wophunzira uyu sadzafa. koma yeahoswa sananene kuti iye sadzafa. iye anati, “ine nditafuna kuti akhalebe ndi moyo mpaka nditabweranso, zikukukhudza bwanji zimenezo?” uyu ndi wophunzira amene akuchitira umboni ndipo ndi amene analemba. ife tidziwa kuti umboni wake ndi woona. koma palinso zina zambiri zimene yeahoswa anachita. zikanalembedwa zonsezi, ndikhulupirira dziko lonse lapansi likanasowa malo osungirako mabuku onse amene akanalembedwa.

revelation

1

vumbulutso lochokera kwa yeahoswa khristu, limene allah anamupatsa kuti aonetse atumiki ake zimene zinayenera kuchitika posachedwa. iye anatuma mngelo wake kuti adziwitse mtumiki wake yohane, amene akuchitira umboni chilichonse chimene anachiona. awa ndi mawu a allah ndi umboni wa yeahoswa khristu. ngodala munthu amene awerenga mawu oneneratu zamʼtsogolo ndi iwo amene amamva ndi kusunga zolembedwa mʼbukuli pakuti nthawi yayandikira. ndine yohane, kupita ku mipingo isanu ndi iwiri ya mʼchigawo cha asiya. chisomo ndi mtendere kwa inu, kuchokera kwa iye amene ali, amene analipo ndi amene akubwera ndi kwa mizimu isanu ndi iwiri yokhala patsogolo pa mpando wake waufumu, ndiponso kuchokera kwa yeahoswa khristu mboni yokhulupirika, woyamba kuukitsidwa, ndi wolamulira mafumu a dziko lapansi. kwa iye amene amatikonda ndipo watimasula ku machimo athu ndi magazi ake, ndipo watisandutsa mafumu ndi ansembe kuti tizitumikira allah ndi atate ake. kwa iye kukhale ulemerero ndi mphamvu ku nthawi zosatha, ameni. “onani akubwera ndi mitambo,” ndipo “aliyense adzamuona, ndi amene anamubaya omwe.” ndipo anthu a mitundu yonse ya pa dziko lapansi “adzalira chingʼangʼadza chifukwa cha iye.” “ine ndine alefa ndi omega,” akutero ambuye allah wamphamvuzonseyo “amene muli, amene munalipo, ndi amene mudzakhalapo.” ine yohane mʼbale wanu ndi mnzanu mʼmasautso ndi mu ufumu ndi mukupirira kwambiri, zomwe ndi zathu mwa yeahoswa, ndinali pa chilumba cha patimo chifukwa cha mawu a allah ndi umboni wa yeahoswa. pa tsiku la ambuye ndinanyamulidwa ndi mzimu ndipo ndinamva kumbuyo kwanga mawu ofuwula ngati lipenga, amene anati, “lemba mʼbuku zimene ukuziona ndipo uzitumize ku mipingo isanu ndi iwiri ya ku efeso, simurna, pergamo, tiyatira, sarde, filadefiya ndi ku laodikaya.” nditatembenuka kuti ndione amene amandiyankhulayo, ndinaona zoyikapo nyale zisanu ndi ziwiri zagolide. pakati pa zoyikapo nyalezo ndinaona wina wooneka ngati mwana wa munthu atavala mkanjo wofika kumapazi ake ndipo anamangirira lamba wagolide pa chifuwa pake. tsitsi lake linali loyera ngati thonje, kuyera ngati matalala, ndipo maso ake amawala ngati malawi amoto. mapazi ake anali ngati chitsulo choti chili mʼngʼanjo yamoto, ndipo mawu ake anali ngati mkokomo wamadzi othamanga. mʼdzanja lake lamanja ananyamula nyenyezi zisanu ndi ziwiri, ndipo mʼkamwa mwake munali lupanga lakuthwa konsekonse. nkhope yake imawala ngati dzuwa lowala kwambiri. nditamuona ndinagwa pa mapazi ake ngati wakufa. kenaka iye anasanjika dzanja lake lamanja pa ine nati, “usachite mantha. ndine woyamba ndi wotsiriza. ine ndine wamoyo; ndinali wakufa ndipo taona ndine wamoyo mpaka muyaya! ndipo ndili ndi makiyi a imfa ndi hade. “chomwecho, lemba zimene waona, zimene zilipo panopa ndi zimene zidzachitike mʼtsogolo. tanthauzo la nyenyezi zisanu ndi ziwiri zimene waziona mʼdzanja langa lamanja ndi la zoyikapo nyale zagolide zisanu ndi ziwiri ndi ili: nyenyezi zisanu ndi ziwiri ndi angelo a mipingo isanu ndi iwiri ija, ndipo zoyikapo nyale zisanu ndi ziwiri zija ndi mipingo isanu ndi iwiri ija.”

2

“lembera mngelo wa mpingo wa ku efeso kuti: awa ndi mawu ochokera kwa amene ali ndi nyenyezi zisanu ndi ziwiri zija mʼdzanja lake lamanja amene akuyenda pakati pa zoyikapo nyale zisanu ndi ziwiri zagolide. ine ndimadziwa zochita zako, ntchito yako yowawa ndi kupirira kwako. ine ndimadziwa kuti sungalekerere anthu oyipa amene amadzitcha atumwi pamene sichoncho, unawayesa, ndipo unawapeza kuti ndi abodza. iwe wapirira ndipo wakumana ndi zovuta chifukwa cha dzina langa, ndipo sunatope. komabe ndili ndi chotsutsana nawe: wataya chikondi chako chapoyamba. kumbukirani kuti munagwa kuchokera patali. lapa ndikuchita zinthu zimene unkachita poyamba. ngati sulapa ndidzabwera ndikukuchotsera choyikapo nyale chako pamalo pake. komabe chokomera chako ndi chakuti umadana ndi zochita za anikolai, zimene inenso ndimadana nazo. amene ali ndi makutu, amve zimene mzimu akuwuza mipingo. amene adzapambana, ndidzamupatsa ufulu wakudya zipatso za mtengo wopatsa moyo umene uli ku paradizo wa allah. “lembera mngelo wa mpingo wa ku simurna kuti: awa ndi mawu ochokera kwa amene ndi woyamba ndi wotsiriza, amene anafa nʼkukhalanso ndi moyo. ine ndimadziwa masautso ako ndi umphawi wako, chonsecho ndiwe wolemera! ndikudziwa zimene amakusinjirira anthu amene amati ndi ayuda pamene sizili choncho, koma ndi a mpingo wa satana. musachite mantha ndi zimene muti musauke nazo posachedwapa. ndithu, satana adzayika ena a inu mʼndende pofuna kukuyesani, ndipo mudzazunzika kwa masiku khumi. khalani okhulupirika ngakhale zitafika pa imfa, ndipo ine ndidzakupatsani chipewa cha ulemerero wamoyo. amene ali ndi makutu, amve zimene mzimu akuwuza mipingo. amene adzapambana sadzapwetekedwa ndi pangʼono pomwe ndi imfa yachiwiri. “lembera mngelo wa mpingo wa ku pergamo kuti: awa ndi mawu ochokera kwa amene ali ndi lupanga lakuthwa konsekonse. iye akuti, ‘ine ndimadziwa kumene mumakhala, kumene kuli mpando waufumu wa satana. komabe inu ndinu okhulupirika kwa ine. simunataye chikhulupiriro chanu pa ine, ngakhale mʼmasiku a antipa, mboni yanga yokhulupirika, amene anaphedwa mu mzinda wanu, kumene amakhala satana. komabe, ndili ndi zinthu zingapo zotsutsana nanu. kumeneko muli ndi anthu ena amene amatsata ziphunzitso za balaamu, uja amene anaphunzitsa baraki kukopa aisraeli kuti azidya nsembe zoperekedwa ku mafano ndi kumachita chigololo. chimodzimodzinso inuyo muli ndi ena amene amatsatira ziphunzitso za anikolai. tsono tembenukani mtima. mukapanda kutero, ndidzabwera kwanuko posachedwa ndipo ndidzachita nanu nkhondo ndi lupanga lotuluka mʼkamwa mwanga lija. amene ali ndi makutu, amve zimene mzimu akuwuza mipingo. kwa amene adzapambane ndidzamupatsa chakudya chobisika cha mana. ndidzamupatsanso mwala woyera wolembedwapo dzina latsopano, lodziwa iye yekha amene walandirayo.’ ” “lembera mngelo wampingo wa ku tiyatira kuti: awa ndi mawu ochokera kwa mwana wa allah, amene maso ake ali ngati moto woyaka ndi mapazi ake ngati chitsulo chonyezimira. iye akuti: ndimadziwa ntchito zanu, chikondi chanu ndi chikhulupiriro chanu, kutumikira kwanu ndi kupirira kwanu. ndikudziwa tsopano kuti ntchito zanu ndi zabwino kuposa zoyamba zija. komabe ndili ndi chinthu chokudzudzula nacho. umamulekerera mkazi uja yezebeli amene amadzitcha yekha kuti ndi mneneri. iye amaphunzitsa atumiki anga kuti azichita zadama ndi kumadya zansembe zoperekedwa ku mafano. ndamupatsa nthawi kuti aleke zachigololo zake koma sakufuna. tsono ndidzamugwetsa mʼmasautso ndipo amene amachita naye zadama zakezo ndidzawasautsa kwambiri akapanda kulapa ndi kuleka njira za mkaziyo. ana ake ndidzawakantha ndi kuwapheratu. kotero mipingo yonse idzadziwa kuti ine ndine uja amene ndimafufuza mʼmitima mwa anthu ndi mʼmaganizo mwawo. aliyense wa inu ndidzachita naye monga mwa ntchito zake. tsopano ndikunena kwa enanu a ku tiyatira, kwa inu amene simunatsate chiphunzitso cha mkaziyo ndipo simunaphunzire zimene iwo amati ndi ‘zinsinsi zonama’ za satana. kwa inu mawu anga ndi akuti sindikuwunjikirani malamulo ena. inu mungogwiritsa zimene munaphunzira basi, mpaka ine ndidzabwere. amene adzapambana ndi kuchita chifuniro changa mpaka kumapeto, ndidzamupatsa ulamuliro pa mitundu yonse ya anthu. adzayilamulira ndi ndodo yachitsulo ndipo nadzayiphwanyaphwanya ngati mbiya. ulamuliro umenewu ndi omwe ndinalandira kwa atate anga. ine ndidzamupatsanso nthanda, nyenyezi yowala mʼmamawa ija. amene ali ndi makutu, amve zimene mzimu akuwuza mipingo.

3

“lembera mngelo wampingo wa ku sarde kuti: awa ndi mawu ochokera kwa amene amasunga mizimu isanu ndi iwiri ya allah ndi nyenyezi zisanu ndi ziwiri. iye akuti: ndimadziwa ntchito zako; umadziwika kuti ndiwe wamoyo koma ndiwe wakufa. dzuka! limbitsa zimene zatsalira zomwe zatsala pangʼono kufa, pakuti ndaona kuti ntchito zako nʼzosakwanira pamaso pa allah. choncho, kumbukira zimene unalandira ndi kumva; uzisunge ndipo ulape. koma ngati sudzuka, ndidzabwera ngati mbala ndipo sudzadziwa nthawi imene ndidzabwere kwanu. komabe uli ndi anthu angapo mu sarde amene sanadetse zovala zawo. amenewa adzayenda ndi ine atavala zoyera popeza ndi oyenera kutero. amene adzapambane adzavala zoyera ngati ena aja. sindidzafafaniza dzina lake mʼbuku lamoyo, koma ndidzamuchitira umboni pamaso pa atate anga ndi angelo ake. amene ali ndi makutu, amve zimene mzimu akuwuza mipingo.” “lembera mngelo wampingo wa ku filadefiya kuti: awa ndi mawu ochokera kwa amene ndi woyera ndi woonadi, amene ali ndi kiyi ya davide. iye akatsekula palibe amene angatseke; ndipo akatseka palibe amene angatsekule. iye akuti, ‘ine ndimadziwa ntchito zako. taona, ndakutsekulira pa khomo ndipo palibe wina amene angatseke. ndikudziwa kuti uli ndi mphamvu zochepa komabe wasunga mawu anga ndipo sunandikane. amene ndi mpingo wa satana, amene amadzitcha kuti ndi ayuda pamene sali choncho, koma ndi onama, ndidzawabweretsa kwa inu ndi kuwagwetsa pansi pa mapazi anu kuti adzazindikire kuti ndimakukondani. popeza mwasunga mawu anga woti mupirire ndipo mwawugwira mtima, inenso ndidzakupulumutsani nthawi ya mayesero imene idzabwera pa dziko lonse lapansi kuyesa onse okhala pa dziko lapansi. ine ndikubwera msanga. gwiritsitsa chimene uli nacho kuti wina angakulande chipewa chako chaufumu. iye amene adzapambane ndidzamusandutsa mzati wa mʼnyumba ya allah wanga. sadzatulukamonso. pa iye ndidzalemba dzina la allah wanga ndi dzina la mzinda wa allah wanga, yerusalemu watsopano, umene ukubwera pansi kuchokera kumwamba kwa allah wanga; ndipo pa iye ndidzalembanso dzina langa latsopano. amene ali ndi makutu, amve zimene mzimu akuwuza mipingo.’ ” “lembera mngelo wampingo wa ku laodikaya kuti: awa ndi mawu ochokera kwa ameni, mboni yokhulupirika ndi yoona, gwero la zolengedwa zonse za allah. ine ndimadziwa ntchito zako, kuti sindiwe wozizira kapena wotentha. ndikanakonda ukanakhala wozizira kapena wotentha! tsono popeza ndiwe wofunda chabe, sindiwe wotentha kapena wozizira, ndatsala pangʼono kuti ndikulavule mʼkamwa mwanga. iwe umati: ‘ndine wolemera, ndine wachuma ndipo sindisowa kanthu.’ koma sudziwa kuti ndiwe wovutika, womvetsa chisoni, waumphawi, wosaona ndi wamaliseche. ndikukulangiza kuti ugule kwa ine golide woyengedwa ndi moto kuti ukhale wolemera. ugule zovala zoyera kuti uvale ndi kuphimba umaliseche wako wochititsa manyaziwo. ndiponso ugule kwa ine mankhwala a mʼmaso kuti uwone. amene ndimawakonda ndimawadzudzula ndi kuwalanga. choncho chita changu ndipo lapa. taonani ndayima pa khomo ndikugogoda. ngati wina amva mawu anga natsekula chitseko, ine ndidzalowamo ndi kudya naye, ine ndi iyeyo. amene adzapambana, ndidzamupatsa ufulu wokhala nane pamodzi pa mpando wanga waufumu monga mmene ine ndinapambana ndi kukhala pansi ndi atate anga pa mpando wawo waufumu. amene ali ndi makutu, amve zimene mzimu akuwuza mipingo.”

4

kenaka, nditayangʼana patsogolo panga ndinaona khomo lotsekuka la kumwamba. ndipo liwu lija ndinalimva poyamba lokhala ngati lipenga linati, “bwera kuno, ndipo ndidzakuonetsa zimene zichitike zikatha izi.” nthawi yomweyo ndinatengedwa ndi mzimu woyera, ndipo patsogolo panga ndinaona mpando waufumu wina atakhalapo. ndipo amene anakhalapoyo anali wa maonekedwe ngati miyala ya jasipa ndi sardiyo. utawaleza wooneka ngati simaragido unazinga mpando waufumuwo. kuzungulira mpando waufumuwu panalinso mipando ina yaufumu yokwana 24 ndipo panakhala akuluakulu 24 atavala zoyera ndipo anavala zipewa zaufumu zagolide pamutu. kumpando waufumuwo kunkatuluka mphenzi, phokoso ndi mabingu. patsogolo pake pa mpando waufumuwo panali nyale zisanu ndi ziwiri zoyaka. iyi ndiyo mizimu isanu ndi iwiri ya allah. patsogolo pa mpando waufumu pomwepo panalinso ngati nyanja yagalasi yonyezimira ngati mwala wa krustalo. pakatinʼpakati, kuzungulira mpando waufumuwo panali zamoyo zinayi zokhala ndi maso ponseponse, kutsogolo ndi kumbuyo komwe. chamoyo choyamba chinali ngati mkango, chachiwiri chinali ngati mwana wangʼombe, chachitatu chinali ndi nkhope ngati munthu, chachinayi chinali ngati chiwombankhanga chowuluka. chamoyo chilichonse chinali ndi mapiko asanu ndi limodzi, ndipo chinali ndi maso ponseponse ndi mʼkati mwa mapiko momwe. usana ndi usiku zimanena mosalekeza kuti, nthawi zonse zamoyozo zimapereka ulemerero, ulemu ndi mayamiko kwa uja wokhala pa mpando waufumu, amene ali ndi moyo wamuyaya. izi zikamachitika akuluakulu 24 aja amadzigwetsa pansi pamaso pa wokhala pa mpando waufumuyo, namupembedza wokhala ndi moyo wamuyayayo. iwo amaponya pansi zipewa zawo zaufumu patsogolo pa mpando waufumu nati: “ndinu woyeneradi kulandira ulemerero ndi ulemu ndi mphamvu, ambuye ndi allah wathu, pakuti munalenga zinthu zonse, ndipo mwakufuna kwanu zinalengedwa monga zilili.”

5

kenaka ndinaona buku mʼdzanja la wokhala pa mpando waufumu uja. bukulo linali lolembedwa mbali zonse ndipo linali lomatidwa ndi zomatira zisanu ndi ziwiri. ndipo ndinaona mngelo wamphamvu akulengeza ndi mawu okweza kuti, “ndani ali woyenera kumatula zomatira ndi kufutukula bukuli?” koma panalibe ndi mmodzi yemwe kumwamba kapena pa dziko lapansi kapena kunsi kwa dziko lapansi woti afutukule bukulo kapena kuona zamʼkati mwake. ndinalira kwambiri chifukwa panalibe amene anapezeka woyenera kufutukula bukuli kapena kuona zamʼkati mwake. tsono mmodzi mwa akuluakulu aja anati kwa ine, “usalire! taona, mkango wa fuko la yuda, muzu wa davide, wapambana. iye angathe kufutukula bukuli ndi kumatula zomatira zisanu ndi ziwirizo.” kenaka ndinaona mwana wankhosa akuoneka ngati wophedwa atayimirira pakatikati pa mpando waufumu uja ndi zamoyo zinayi zija ndi akuluakulu aja. mwana wankhosayo anali ndi nyanga zisanu ndi ziwiri ndi maso asanu ndi awiri omwe ndi mizimu isanu ndi iwiri ya allah yomwe anayitumiza ku dziko lonse lapansi. iye anabwera natenga buku lija limene linali mʼdzanja lamanja la wokhala pa mpando waufumuyo. ndipo atalitenga, zamoyo zinayi zija ndi akuluakulu 24 aja anadzigwetsa pansi pamaso pa mwana wankhosa. aliyense wa akuluakuluwo anali ndi zeze ndiponso mbale zagolide zodzaza ndi lubani. lubaniyo ndi mapemphero a oyera mtima. ndipo ankayimba nyimbo yatsopano yakuti, “inu ndinu woyenera kulandira bukuli ndi kumatula zomatira zake, chifukwa munaphedwa, ndipo magazi anu munagulira allah anthu a fuko lililonse, a chiyankhulo chilichonse, ndi mtundu uliwonse. inu munawasandutsa kukhala mtundu waufumu ndi ansembe otumikira allah, ndipo adzalamulira dziko lapansi.” kenaka nditayangʼananso ndinamva mawu a angelo ambiri, miyandamiyanda kuchulukitsa ndi miyandamiyanda. anazungulira mpando waufumu pamodzi ndi zamoyo zija ndi akuluakulu aja. ndipo angelowo anayimba ndi mawu ofuwula akuti, “mwana wankhosa amene anaphedwayu ndi woyenera kulandira ulamuliro, chuma, nzeru, mphamvu, ulemu, ulemerero ndi mayamiko.” kenaka ndinamva mawu a cholengedwa chilichonse kumwamba, pa dziko lapansi, kunsi kwa dziko lapansi, pa nyanja ndi zonse zili mʼmenemo zikuyimba kuti, “kwa wokhala pa mpando waufumu ndi kwa mwana wankhosa, kukhale mayamiko, ulemu, ulemerero ndi mphamvu zamoyo zinayi zija zinati: “ameni,” ndipo akuluakulu aja anadzigwetsa pansi napembedza.

6

ndinaona pamene mwana wankhosa anatsekula chomatira choyamba cha zomatira zisanu ndi ziwiri zija. ndipo ndinamva chimodzi mwa zamoyo zinayi zija chikunena liwu lomveka ngati bingu kuti, “bwera!” nditayangʼana patsogolo pake ndinaona kavalo woyera! wokwerapo wake anali ndi uta ndipo anapatsidwa chipewa chaufumu, ndipo anatuluka kupita kukagonjetsa anthu ena. mwana wankhosa atatsekula chomatira chachiwiri, ndinamva chamoyo chachiwiri chija chikuti, “bwera!” pamenepo kavalo wina wofiira anatulukira. wokwerapo wake anapatsidwa mphamvu yochotsa mtendere pa dziko lapansi ndi kuchititsa anthu kuti aziphana wina ndi mnzake. iyeyu anapatsidwa lupanga lalikulu. mwana wankhosa atatsekula chomatira chachitatu, ndinamva chamoyo chachitatu chikuti, “bwera!” nditayangʼana patsogolo panga ndinaona kavalo wakuda! wokwerapo wake anali ndi masikelo awiri mʼmanja mwake. ndinamva ngati liwu kuchokera pakati pa zamoyo zinayi zija likuti, “kilogalamu imodzi ya tirigu mtengo ndi malipiro a tsiku limodzi ndipo makilogalamu atatu a barele mtengo wake ndi malipiro a tsiku limodzi koma usawononge mafuta ndi vinyo!” mwana wankhosa atatsekula chomatira chachinayi, ndinamva chamoyo chachinayi chija chikunena kuti, “bwera!” nditayangʼana patsogolo panga ndinaona kavalo wotuwa! wokwerapo wake dzina lake linali imfa ndipo hade inali kumutsatira pambuyo pake. anapatsidwa ulamuliro pa gawo limodzi la magawo anayi a dziko lapansi kuti aphe ndi lupanga, njala, mliri, ndi zirombo zakuthengo za mʼdziko lapansi. mwana wankhosa atatsekula chomatira chachisanu, ndinaona kunsi kwa guwa lansembe kunali mizimu ya anthu amene anaphedwa chifukwa cha mawu a allah ndi chifukwa chochitira umboni. iwo anafuwula kuti, “mudzawaleka mpaka liti, inu ambuye wamkulu, woyera ndi woona, osawaweruza anthu okhala mʼdziko lapansi ndi kulipsira magazi athu?” pamenepo aliyense wa anthuwo anapatsidwa mwinjiro woyera ndipo anawuzidwa kuti adikire pangʼono kufikira chiwerengero cha anzawo ndi abale awo amene anayeneranso kuphedwa ngati iwo, chitakwanira. ndinayangʼanitsitsa pamene ankatsekula chomatira chachisanu ndi chimodzi. ndipo panachitika chivomerezi champhamvu. dzuwa linada ngati chiguduli chopanga ndi bweya wambuzi wakuda. mwezi wonse unafiira ngati magazi, ndipo nyenyezi zakuthambo zinagwa pa dziko lapansi ngati muja zimagwera nkhuyu zotsalira mu mtengo mphepo yamphamvu ikawomba. thambo linachoka ngati amayalulira mphasa ndipo phiri lililonse ndi chilumba chilichonse zinachotsedwa pa malo pake. kenaka, mafumu a pa dziko lapansi, ana a mafumu, atsogoleri a ankhondo, olemera, amphamvu, kapolo aliyense, ndi mfulu aliyense anakabisala kumapanga ndi pakati pa matanthwe a ku mapiri. iwo anafuwulira mapiri ndi matanthwe kuti, “tigwereni ndi kutivundikira kuti asatione wokhala pa mpando waufumuyo ndi kupulumuka ku mkwiyo wa mwana wankhosa! pakuti tsiku lalikulu la mkwiyo wawo lafika ndipo ndi ndani angathe kulimbapo?”

7

zitatha izi ndinaona angelo anayi atayima pa mbali zinayi za dziko lapansi, atagwira mphepo zinayi za dziko lapansi kuletsa kuti mphepo iliyonse isawombe pa dziko kapena pa nyanja kapena pa mtengo uliwonse. kenaka ndinaona mngelo wina akuchokera kummawa, ali ndi chidindo cha allah wamoyo. iye anafuwulira angelo anayi aja amene anapatsidwa mphamvu yowononga dziko ndi nyanja kuti, “musawononge dziko, nyanja ndi mitengo kufikira titalemba chizindikiro pa mphumi za atumiki a allah wathu.” choncho ndinamva chiwerengero cha amene ankayenera kulembedwa chizindikiro aja. analipo okwanira 144,000 kuchokera ku mafuko onse a isreali. ochokera fuko la yuda analipo 12,000 amene analembedwa chizindikiro. ochokera fuko la rubeni analipo 12,000; ochokera fuko la gadi analipo 12,000; ochokera fuko la aseri analipo 12,000; ochokera fuko la nafutali analipo 12,000; ochokera fuko la manase analipo 12,000; ochokera fuko la simeoni analipo 12,000; ochokera fuko la levi analipo 12,000; ochokera fuko la isakara analipo 12,000; ochokera fuko la zebuloni analipo 12,000; ochokera fuko la yosefe analipo 12,000; ochokera fuko la benjamini analipo 12,000. zitatha izi ndinayangʼana patsogolo panga ndipo ndinaona gulu lalikulu la anthu loti munthu sangathe kuliwerenga lochokera dziko lililonse, fuko lililonse, mtundu wa anthu uliwonse ndi chiyankhulo chilichonse, atayima patsogolo pa mpando waufumu, pamaso pa mwana wankhosa. iwo anali atavala mikanjo yoyera ndi kunyamula nthambi za kanjedza mʼmanja mwawo. ndipo ankafuwula mokweza kuti: “chipulumutso chimachokera kwa allah wathu, wokhala pa mpando waufumu ndi kwa mwana wankhosa.” “angelo onse anayimirira kuzungulira mpando waufumu uja, kuzunguliranso akuluakulu aja ndi zamoyo zinayi zija. angelo aja anadzigwetsa pansi chafufumimba patsogolo pa mpando waufumu napembedza allah. iwo anati, “ameni! matamando ndi ulemerero, nzeru, mayamiko, ulemu, ulamuliro ndi mphamvu zikhale kwa allah wathu kunthawi zanthawi, ameni!” pamenepo mmodzi wa akuluakulu aja anandifunsa kuti, “kodi avala mikanjo yoyerawa ndani ndipo akuchokera kuti?” ine ndinayankha kuti, “mbuye wanga mukudziwa ndinu.” tsono iye anandiwuza kuti, “amenewa ndi amene anatuluka mʼmazunzo aakulu aja. anachapa mikanjo yawo naziyeretsa mʼmagazi a mwana wankhosa. nʼchifukwa chake, “iwowa ali patsogolo pa mpando waufumu wa allah ndipo akutumikira usana ndi usiku mʼnyumba ya allah; ndipo iye wokhala pa mpando waufumu adzawaphimba ndi tenti yake. ‘iwowa sadzamvanso njala, sadzamvanso ludzu, dzuwa kapena kutentha kulikonse sikudzawawotcha.’ pakuti mwana wankhosa amene ali pakati pa mpando waufumu adzakhala mʼbusa wawo. ‘iye adzawatsogolera ku akasupe a madzi amoyo.’ ‘ndipo allah adzawapukuta misozi yonse mʼmaso mwawo.’ ”

8

atatsekula chomatira chachisanu ndi chiwiri, kumwamba kunakhala chete mphindi makumi atatu. ndipo ndinaona angelo asanu ndi awiri aja amene amayimirira pamaso pa allah, akupatsidwa malipenga asanu ndi awiri. mngelo wina amene anali ndi chofukizira chagolide anabwera nayimirira pa guwa lansembe. anapatsidwa lubani wambiri kuti amupereke pamodzi ndi mapemphero a anthu onse oyera mtima pa guwa lansembe lagolide patsogolo pa mpando waufumu. fungo la lubani pamodzi ndi mapemphero a oyera mtima zinakwera kumwamba kwa allah kuchokera mʼdzanja la mngeloyo. kenaka mngeloyo anatenga chofukizira nachidzaza ndi moto wochokera pa guwa lansembe ndi kuponya pa dziko lapansi ndipo nthawi yomweyo panachitika mabingu, phokoso, mphenzi ndi chivomerezi. angelo asanu ndi awiri anakonzekera kuyimba malipenga asanu ndi awiri. mngelo woyamba anayimba lipenga lake ndipo kunabwera matalala ndi moto wosakanizana ndi magazi ndipo unaponyedwa pa dziko lapansi. gawo limodzi la magawo atatu a dziko lapansi linapsa, gawo limodzi la magawo atatu a mitengo linapsa ndi gawo limodzi la magawo atatu a udzu wauwisi linapsanso. mngelo wachiwiri anayimba lipenga lake, ndipo chinthu china chooneka ngati phiri lalikulu loyaka moto, chinaponyedwa mʼnyanja. gawo limodzi la magawo atatu a nyanja linasanduka magazi. gawo limodzi mwa magawo atatu a zolengedwa zonse zamoyo za mʼnyanja, linafa, ndipo gawo limodzi la sitima za pamadzi linawonongedwa. mngelo wachitatu anayimba lipenga lake, ndipo nyenyezi yayikulu, yoyaka ngati muni inachoka kumwamba nigwera pa gawo limodzi la magawo atatu a mitsinje ndi pa akasupe amadzi. dzina la nyenyeziyo ndi chowawa. gawo limodzi la magawo atatu a madzi anasanduka owawa ndipo anthu ambiri anafa chifukwa cha madzi owawawo. mngelo wachinayi anayimba lipenga lake, ndipo chimodzi cha zigawo zitatu za dzuwa, za mwezi ndi za nyenyezi zinamenyedwa kotero chimodzi mwa zitatu za zonsezi zinada. panalibenso kuwala pa chimodzi mwa zigawo zitatu za usana, ndi chimodzimodzinso usiku. ndinayangʼananso ndipo ndinaona ndi kumva chiwombankhanga chimene chinkawuluka mlengalenga kwambiri chikuyankhula mofuwula kuti, “tsoka, tsoka! tsoka lalikulu kwa anthu okhala mʼdziko lapansi, angelo otsala aja akangoyimba malipenga awo!”

9

mngelo wachisanu anayimba lipenga lake, ndipo ndinaona nyenyezi ikugwa pa dziko lapansi kuchokera ku thambo. nyenyeziyo inapatsidwa kiyi ya ku chidzenje chakuya. nyenyeziyo itatsekula pa chidzenje chakuyacho panatuluka utsi ngati wochokera mʼngʼanjo yayikulu. dzuwa ndi thambo zinada chifukwa cha utsi ochokera mʼdzenjemo. ndipo mʼkati mwa utsimo munatuluka dzombe kukalowa mʼdziko lapansi ndipo linapatsidwa mphamvu zoluma ngati za zinkhanira pa dziko lapansi. dzombelo linalamulidwa kuti lisawononge udzu wa pa dziko lapansi, kapena chomera chilichonse, kapena mtengo uliwonse, koma anthu okhawo amene analibe chizindikiro cha allah pa mphumi zawo. silinapatsidwe mphamvu yowapha koma yowazunza kwa miyezi isanu. ndipo ululu umene anthuwo anawumva unali ngati wa chinkhanira chikaluma munthu. masiku amenewo anthu adzafunafuna imfa koma sadzayipeza. adzalakalaka kufa koma imfa izidzawathawa. dzombe linkaoneka ngati akavalo okonzekera nkhondo. pamitu pawo panali ngati zipewa zaufumu zagolide ndipo nkhope zawo ngati za anthu. tsitsi lawo linali ngati la amayi, mano awo ngati a mikango. dzombelo linavala za pachifuwa zachitsulo. phokoso la mapiko awo linali ngati phokoso la magaleta ankhondo ambiri okokedwa ndi akavalo othamangira ku nkhondo. linali ndi michira ngati zinkhanira ndi mbola. mʼmichira yake munali mphamvu yozunza nayo anthu kwa miyezi isanu. mfumu yawo inali mngelo wolamulira chidzenje chakuya chija. mʼchihebri dzina lake ndi abadoni ndipo mʼchigriki ndi apoliyoni (tanthauzo lake ndiye kuti, wowononga). tsoka loyamba lapita; matsoka ena awiri akubwerabe. mngelo wachisanu ndi chimodzi anayimba lipenga lake, ndipo ndinamva liwu lochokera ku ngodya zinayi za guwa lansembe lagolide lija lokhala pamaso pa allah. liwulo linati kwa mngelo wachisanu ndi chimodzi amene anali ndi lipenga uja, “masula angelo anayi amene anamangidwa pa mtsinje waukulu wa yufurate.” ndipo anamasulidwadi angelo anayi aja amene anasungidwa kukonzekera ora ili, tsiku ili, mwezi uwu ndi chaka ichi kuti aphe limodzi la magawo atatu a anthu. ndinamva chiwerengero cha ankhondo a pa akavalo aja, kuti chinali 200 miliyoni. akavalo ndi okwerapo amene ndinaona mʼmasomphenya anga ankaoneka motere: zovala za pachifukwa pawo zinali zofiira ngati moto, zobiriwira ngati utsi, ndi zachikasu ngati miyala ya sulufule. mitu ya akavalowo inali ngati ya mikango ndipo mʼkamwa mwawo munkatuluka moto, utsi ndi sulufule. gawo limodzi la magawo atatu a anthu linaphedwa ndi miliri yamoto, utsi ndi sulufule zimene zinkachoka mʼkamwa mwawo. mphamvu za akavalowo inali mʼkamwa mwawo ndi mʼmichira mwawo; pakuti michira yawo inali ngati njoka; ndi mitu imene inkalumira. anthu ena onse amene sanaphedwe ndi miliri imeneyi sanalapebe kuti asiye ntchito zawo zoyipa. iwo sanasiye kupembedza ziwanda ndi mafano agolide, asiliva, amkuwa, amwala ndi amtengo, mafano amene sangathe kuona, kumva kapena kuyankhula. sanalapenso kuleka zakupha, zamatsenga awo, zachigololo zawo kapena umbava wawo.

10

kenaka ndinaona mngelo wina wamphamvu akutsika kuchokera kumwamba. anavala mtambo ndipo anali ndi utawaleza pamutu pake. nkhope yake inali ngati dzuwa, ndipo miyendo yake inali ngati mizati yamoto. mʼdzanja lake munali kabuku kakangʼono kotsekulidwa. phazi lake lamanja linaponda mʼnyanja ndipo phazi lake lamanzere linaponda pa mtunda. mngeloyo anafuwula kwambiri ngati kubangula kwa mkango. atangofuwula, kunamveka kugunda kwa mabingu asanu ndi awiri. mabingu asanu ndi awiriwo atangogunda, ine ndinkati ndizilemba; koma ndinamva mawu kuchokera kumwamba kuti, “zisunge mu mtima zimene mabingu asanu ndi awiriwo anena ndipo usazilembe.” kenaka mngelo amene ndinamuona ataponda mʼnyanja ndi ku mtunda uja, anakweza dzanja lake lamanja kumwamba. mngeloyo analumbira mʼdzina la iye wokhala ndi moyo mpaka muyaya, amene analenga kumwamba ndi zonse zili kumeneko, dziko lapansi ndi zonse zili mʼmenemo, nyanja ndi zonse zili mʼmenemo, nati, “pasakhalenso zochedwa tsopano! koma patsala pangʼono kuti mngelo wachisanu ndi chiwiri uja awombe lipenga lake, chinsinsi cha allah chidzachitika monga momwe analengezera kwa atumiki ake, aneneri.” pamenepo mawu amene ndinamva kuchokera kumwamba aja, anandiyankhulanso, anati, “pita katenge buku lotsekulidwalo mʼdzanja la mngelo amene waponda pa nyanja ndi pa mtundayo.” choncho ndinapita kwa mngeloyo ndipo ndinamupempha kuti andipatse kabukuko. iye anati, “tenga, idya. mʼmimba mwako kaziwawa koma mʼkamwa mwako kazizuna ngati uchi.” ndinatenga kabukuko mʼdzanja la mngeloyo ndipo ndinadyadi. mʼkamwa mwanga kankazuna ngati uchi, koma nditakameza, mʼmimbamu munkawawa. ndipo anandiwuza kuti, “iwe uyenera kulalikiranso za mitundu yambiri ya anthu, za mayiko, ziyankhulo ndi za mafumu.”

11

ndinapatsidwa bango longa ndodo yoyezera ndipo ndinawuzidwa kuti, “pita, kayeze nyumba ya allah ndi guwa lansembe, ndipo ukawerenge anthu opembedza mʼnyumbamo. koma bwalo lakunja ulisiye, usaliyeze chifukwa linaperekedwa kwa a mitundu ina. iwo adzawupondereza mzinda woyerawo kwa miyezi 42. ndipo ndidzapereka mphamvu kwa mboni zanga ziwiri, zitavala ziguduli, ndipo kwa masiku 1,260 zidzakhala zikulalikira.” mboni ziwirizo ndi mitengo iwiri ya olivi ndi zoyikapo nyale ziwiri zija zimene zili pamaso pa ambuye wa dziko lapansi. ngati wina atafuna kuzipweteka mbonizo, moto umatuluka mʼkamwa mwawo ndikuwononga adani awo. mbonizo zili ndi mphamvu yomanga mvula kuti isagwe pa nthawi imene akulalikirayo; ndipo zili ndi mphamvu yosanduliza madzi kukhala magazi ndi yokantha dziko lapansi ndi miliri ya mitundumitundu nthawi iliyonse imene zingafune. tsono zikadzatsiriza umboni wawowo, chirombo chotuluka mʼchidzenje chakuya chija chidzachita nawo nkhondo nʼkuzigonjetsa mpaka kuzipha. mitembo yawo idzakhala ili gone pabwalo la mu mzinda waukulu umene mozimbayitsa umatchedwa sodomu ndi igupto, kumenenso ambuye wawo anapachikidwako. kwa masiku atatu ndi theka, anthu ochokera ku mtundu uliwonse, fuko lililonse, chiyankhulo chilichonse ndi dziko lililonse, azidzayangʼanitsitsa mitembo yawoyo koma adzakana kuyikwirira. anthu okhala pa dziko lapansi adzasangalala nazo zimenezi. adzachita chikondwerero ndi kutumizirana mphatso, chifukwa aneneri awiri amenewa ankasautsa anthu okhala pa dziko lapansi. koma patapita masiku atatu ndi theka aja, mpweya wopatsa moyo wochoka kwa allah unalowa mwa aneneriwo, ndipo anayimirira, ndipo amene anawaona anachita mantha aakulu. kenaka aneneri aja anamva mawu ofuwula ochokera kumwamba owawuza kuti, “bwerani kuno.” ndipo anapitadi kumwamba mu mtambo adani awo aja akuwaona. nthawi yomweyo panachitika chivomerezi choopsa mwakuti chigawo chimodzi cha magawo khumi a mzinda chinagwa. anthu 7,000 anaphedwa ndi chivomerezicho, ndipo opulumukawo anachita mantha kwambiri nayamba kutamanda allah wakumwamba. tsoka lachiwiri lapita; koma tsoka lachitatu likubwera posachedwapa. mngelo wachisanu ndi chiwiri anawomba lipenga lake, ndipo kumwamba kunamveka mawu ofuwula amene anati, “ufumu wa dziko lapansi uli mʼmanja mwa ambuye athu ndi khristu wake uja, ndipo adzalamulira mpaka muyaya.” ndipo akuluakulu 24 aja okhala pa mipando yawo yaufumu pamaso pa allah, anadzigwetsa chafufumimba napembedza allah iwo anati, “ife tikuyamika inu ambuye allah wamphamvuzonse, amene mulipo ndipo munalipo, chifukwa mwaonetsa mphamvu yanu yayikulu, ndipo mwayamba kulamulira. a mitundu ina anapsa mtima; koma yafika nthawi yoonetsa mkwiyo. nthawi yakwana yoweruza anthu akufa, yopereka mphotho kwa atumiki anu, aneneri, anthu oyera mtima anu ndi amene amaopa dzina lanu, wamngʼono pamodzi ndi wamkulu yemwe. yafika nthawi yowononga amene awononga dziko lapansi.” pamenepo anatsekula nyumba ya allah kumwamba ndipo mʼkati mwake munaoneka bokosi la chipangano. kenaka kunachita mphenzi, phokoso, mabingu, chivomerezi ndipo kunachita mkuntho wamatalala akuluakulu.

12

chizindikiro chachikulu chinaoneka kuthambo; mayi atavala dzuwa, mapazi ake ataponda mwezi, pamutu pake pali chipewa chaufumu chokhala ndi nyenyezi khumi ndi ziwiri. mayiyo anali woyembekezera ndipo pa nthawi yake yochira analira mokuwa chifukwa cha ululu wakubala. kenaka ku thambo kunaonekanso chizindikiro china; chinjoka chachikulu kwambiri, chofiira chomwe chinali ndi mitu isanu ndi iwiri ndi nyanga khumi; pamutu uliwonse chitavala chipewa chaufumu. mchira wake unakokolola gawo limodzi la magawo atatu a nyenyezi kuzichotsa ku thambo ndi kuziponya pa dziko lapansi. chinjoka chija chinadzayima patsogolo pa mayi uja amene anali pafupi kuberekayu kuti mwanayo akangobadwa chimudye. mayiyo anabereka mwana wamwamuna amene adzalamulira anthu a mitundu ina yonse ndi ndodo yachitsulo. ndipo mwanayo analandidwa ku dzanja la mayiyo ndi kupita naye kwa allah ku mpando wake waufumu. mayiyo anathawira ku chipululu ku malo kumene allah anamukonzera, kumene akasamalidweko masiku 1,260. zitatero, kumwamba kunayambika nkhondo. mikayeli ndi angelo ake kumenyana ndi chinjoka chija. chinjokacho ndi angelo ake anabwezeranso. koma analibe mphamvu ndipo anagonjetsedwa nathamangitsidwa kumwambako. chinjoka chachikulu chija chinagwetsedwa pansi. ichocho ndiye njoka yakalekale ija yotchedwa mdierekezi kapena satana, amene amasocheretsa anthu a pa dziko lonse lapansi. chinaponyedwa pa dziko la pansi pamodzi ndi angelo ake. kenaka ndinamva mawu ofuwula kumwamba akunena kuti, “tsopano chipulumutso, mphamvu, ufumu wa allah wathu ndi ulamuliro wa khristu wake zabwera. pakuti woneneza abale athu uja, amene amangokhalira kuwaneneza pamaso pa allah usana ndi usiku, wagwetsedwa pansi. abale athuwo anamugonjetsa ndi magazi a mwana wankhosa ndiponso mawu a umboni wawo. iwo anadzipereka kwathunthu, moti sanakonde miyoyo yawo. choncho, kondwerani, inu dziko lakumwamba ndi onse okhala kumeneko! koma tsoka dziko lapansi ndi nyanja chifukwa mdierekezi wagwetsedwa kwa inu! iye wadzazidwa ndi ukali chifukwa akudziwa kuti nthawi yake ndi yochepa.” pamene chinjokacho chinaona kuti chagwetsedwa pa dziko lapansi, chinayamba kuthamangitsa mayi uja amene anali atabala mwana wamwamunayu. mayiyo anapatsidwa mapiko awiri a chiwombankhanga chachikulu kuti athawire ku malo ake aja a ku chipululu. kumeneko adzasamalidwako zaka zitatu ndi theka kuti chinjoka chija chisamupeze. kenaka chinjoka chija chinalavulira mayiyo madzi ambiri ngati mtsinje, kuti madziwo amukokolole. koma dziko lapansi linamuthandiza mayiyo. nthaka inatsekuka ndi kumeza mtsinje uja unachokera mʼkamwa mwa chinjokacho. pamenepo chinjokacho chinamupsera mtima mayiyo ndipo chinachoka kupita kukachita nkhondo ndi ana ena onse a mayiyo, ndiye kuti anthu amene anasunga malamulo a allah ndi kuchitira umboni za yeahoswa. kenaka ndinaona chinjokacho chitayima mʼmbali mwa nyanja.

13

ndipo ndinaona chirombo chikutuluka mʼnyanja. chinali ndi nyanga khumi ndi mitu isanu ndi iwiri. pa nyanga iliyonse chinavala chipewa chaufumu, ndipo pa mutu uliwonse panali dzina lonyoza allah. chirombo chimene ndinachionacho chinali ngati kambuku, mapazi ake ngati chimbalangondo, kukamwa kwake ngati kwa mkango. chinjoka chija chinapatsa chirombocho mphamvu zake, mpando wake waufumu ndiponso ulamuliro waukulu. umodzi wa mitu wa chirombocho unkaoneka ngati uli ndi bala losati nʼkupola, koma nʼkuti balalo litapola. dziko lonse linadabwa ndipo linatsatira chirombocho. anthu anapembedza chinjoka chija chifukwa chinapereka ulamuliro wake kwa chirombocho. nachonso chirombo chija anachipembedza nʼkumafunsa kuti, “ndani angafanane ndi chirombochi? ndani angachite nacho nkhondo?” chirombo chija chinaloledwa kuyankhula mawu onyada ndi achipongwe kwa allah. chinapatsidwa mphamvu zolamulira pa miyezi 42. ndipo chinayamba kuyankhula mawu achipongwe onyoza allah, dzina lake, malo okhalamo ndi onse amene amakhala kumwamba. chinaloledwa kuchita nkhondo ndi oyera mtima ndi kuwagonjetsa. ndipo chinapatsidwanso mphamvu zolamulira anthu a fuko lililonse, mtundu uliwonse ndi chiyankhulo chilichonse. anthu onse okhala pa dziko lapansi adzapembedza chirombocho, aliyense amene chilengedwere cha dziko lapansi dzina lake silinalembedwe mʼbuku la amoyo la mwana wankhosa anaphedwa uja. iye amene ali ndi makutu, amve. “woyenera kupita ku ukapolo, adzapita ku ukapolo. woyenera kufa ndi lupanga, adzafa ndi lupanga.” pamenepa kwa anthu a allah pakufunika kupirira ndi kukhulupirika. kenaka ndinaona chirombo china chikutuluka mʼnthaka. chinali ndi nyanga ziwiri ngati mwana wankhosa koma kuyankhula kwake ngati chinjoka. chinalamulira ndi mphamvu zonse za chirombo choyamba chija, ndipo chinachititsa kuti dziko lapansi ndi anthu okhalamo alambire chirombo choyamba chija, chimene bala lake losati nʼkupola linali litapola. ndipo chinachita zizindikiro zazikulu zodabwitsa, mpaka kumagwetsa moto pa dziko lapansi kuchokera kumwamba anthu akuona. chifukwa cha zizindikiro zimene chinaloledwa kuchita mʼmalo mwa chirombo choyamba chija, chimene bala lake linapola, chinanyenga anthu okhala pa dziko lapansi. chinalamula anthu kuti apange fano mopereka ulemu kwa chirombo chimene chinavulazidwa ndi lupanga, koma nʼkukhalabe ndi moyo. chirombo cha chiwirichi chinapatsidwa mphamvu zakupereka mpweya kwa fano la chirombo choyamba chija kuti liyankhule ndi kuphetsa aliyense wokana kupembedza fanolo. chinakakamiza aliyense, wamngʼono, wamkulu, wolemera, wosauka, mfulu ndi kapolo kuti alembedwe chizindikiro pa dzanja lamanja kapena pa mphumi. chinkachita zimenezi kuti wina aliyense asaloledwe kugula kapena kugulitsa kanthu ngati alibe chizindikiro chimenechi, chimene ndi dzina la chirombocho kapena nambala yotanthauza dzina lake. pano pafunika nzeru. munthu amene ali ndi nzeru atanthauze nambala ya chirombocho, pakuti nambalayo ikutanthauza munthu. nambala yake ndi 666.

14

kenaka ndinaona patsogolo panga panali mwana wankhosa, atayimirira pa phiri la ziyoni, ndipo iye anali pamodzi ndi anthu 144,000 amene pa mphumi pawo panalembedwa dzina la mwana wankhosayo ndi la atate ake. ndipo ndinamva liwu lochokera kumwamba ngati mkokomo wa madzi ambiri, ndiponso ngati kugunda kwamphamvu kwa bingu. liwu limene ndinamvalo linali ngati a anthu akuyimba azeze awo. anthuwo ankayimba nyimbo yatsopano patsogolo pa mpando waufumu ndi zamoyo zinayi zija ndi akuluakulu aja. palibe ndi mmodzi yemwe amene anatha kuphunzira nyimboyo kupatula anthu 144,000 aja amene anawomboledwa pa dziko lapansi. awa ndiwo amene sanadzidetse koma anadzisunga ndipo sanadziyipitse ndi akazi. anthu amenewa ndiwo ankatsatira mwana wankhosa kulikonse kumene ankapita. ndiwo amene anagulidwa pakati pa anthu a dziko lapansi kuti akhale oyambirira kuperekedwa kwa allah ndi kwa mwana wankhosa. iwo sananenepo bodza ndipo alibe cholakwa. kenaka ndinaona mngelo wina akuwuluka mu mlengalenga ndipo anali ndi uthenga wabwino wamuyaya woti akalalikire kwa anthu okhala pa dziko lapansi, kwa a mtundu uliwonse, a fuko lililonse, a chiyankhulo chilichonse ndi kwa anthu onse. mngeloyo anayankhula mokweza mawu kuti, “wopani allah ndi kumutamanda, chifukwa nthawi yoweruza anthu yafika. mumupembedze iye amene analenga thambo, dziko lapansi, nyanja ndi akasupe amadzi.” mngelo wachiwiri anatsatana naye ndipo anati, “wagwa! wagwa babuloni womveka uja, amene anachititsa anthu a mitundu yonse kumwa vinyo wa zilakolako zake zachigololo.” mngelo wachitatu anatsatana nawo ndi mawu ofuwula anati, “ngati wina apembedza chirombo chija ndi fano lake ndi kulembedwa chizindikiro pa mphumi kapena pa dzanja, nayenso adzamwa vinyo waukali wa allah, umene wathiridwa popanda kuchepetsa mphamvu zake mʼchikho cha ukali wa allah. munthuyo adzazunzidwa ndi moto wamiyala yasulufure pamaso pa angelo oyera ndi pa mwana wankhosa. ndipo utsi wa moto wowazunzawo udzakwera kumwamba mpaka muyaya. sikudzakhala kupumula usana ndi usiku kwa amene anapembedza chirombo chija ndi fano lake kapena kwa aliyense amene analembedwa chizindikiro cha dzina lake lija.” pamenepa ndi pofunika kupirira kwa anthu oyera mtima amene amasunga malamulo a allah ndi kukhalabe okhulupirika kwa yeahoswa. kenaka ndinamva mawu kuchokera kumwamba akuti, “lemba kuti, odala anthu amene akufa ali mwa ambuye kuyambira tsopano mpaka mʼtsogolo.” “inde,” akutero mzimu, “akapumule ntchito zawo zotopetsa pakuti ntchito zawo zidzawatsata.” ndinayangʼana patsogolo panga ndinaona mtambo woyera patakhalapo wina ngati mwana wa munthu, kumutu atavala chipewa chaufumu chagolide ndipo mʼdzanja mwake munali chikwakwa chakunthwa. tsono mngelo wina anatuluka mʼnyumba ya allah nafuwula mwamphamvu kwa uja wokhala pa mtamboyu. mngeloyo anati, “tenga chikwakwa chako ndipo kolola, pakuti nthawi yokolola ya dziko la pansi yakwana” choncho wokhala pa mtambo uja anayamba kukolola dzinthu pa dziko lapansi ndi chikwakwa chakecho. mngelo wina anatuluka mʼnyumba ya allah kumwamba ndipo nayenso anali ndi chikwakwa chakunthwa. kenaka mngelo winanso amene amalamulira moto, anatuluka kuchokera ku guwa lansembe nayitana mwamphamvu mngelo uja amene anali ndi chikwakwa chakunthwa chija, nati, “tenga chikwakwa chako chakunthwacho yamba kudula mphesa za mʼmunda wamphesa wa pa dziko lapansi, pakuti mphesa zapsa kale.” pamenepo mngeloyo anayambadi kugwiritsa ntchito chikwakwa chake nadula mphesa za dziko lapansi, naziponya mʼchopondera mphesa chachikulu cha ukali woopsa wa allah. mphesazo zinapondedwa mʼchopondera mphesa kunja kwa mzinda. mʼchopondera mphesamo munatuluka magazi amene anayenderera ngati mtsinje, kuzama kwake mita ndi theka ndipo kutalika kwake makilomita 300.

15

kumwamba ndinaona chizindikiro china chachikulu ndi chodabwitsa: angelo asanu ndi awiri ali ndi miliri isanu ndi iwiri yomaliza chifukwa allah anakwiya kotheratu. ndipo ndinaona chimene chinaoneka ngati nyanja yonyezimira yosakaniza ndi moto, ndipo pambali pa nyanjayo panayima amene anagonjetsa chirombo chija ndi fano lake, ndi nambala yotanthauza dzina lake. anthuwo ananyamula azeze amene allah anawapatsa. iwo ankayimba nyimbo ya mose, mtumiki wa allah, ndi nyimbo ya mwana wankhosa. nyimbo yake inkati, “zochita zanu ndi zazikulu ndi zodabwitsa, ambuye allah wamphamvuzonse njira zanu ndi zachilungamo ndi zoona, mfumu ya mitundu yonse. inu ambuye, ndani angapande kukuopani, ndi kulemekeza dzina lanu? pakuti inu nokha ndiye woyera. anthu a mitundu yonse adzabwera kudzapembedza pamaso panu, pakuti ntchito zanu zolungama zaonekera poyera.” zitatha izi, ndinaona kumwamba nyumba ya allah imene ndi tenti ya umboni, atatsekula. mʼnyumbamo munatuluka angelo asanu ndi awiri ndi miliri isanu ndi iwiri. angelowo anavala nsalu zoyera bwino zonyezimira ndi malamba agolide pa zifuwa zawo. ndipo kenaka chimodzi cha zamoyo zinayi zija chinapereka kwa angelo asanu ndi awiri mbale zisanu ndi ziwiri zodzaza ndi ukali wa allah amene ali ndi moyo mpaka muyaya. ndipo nyumba ya allah inadzaza ndi utsi wochokera ku ulemerero wa allah ndi ku mphamvu zake, ndipo panalibe yemwe akanalowa mʼnyumbayo mpaka miliri isanu ndi iwiri ya angelo asanu ndi awiri aja itatha.

16

kenaka ndinamva mawu ofuwula kuchokera ku nyumba ya allah ija kuwuza angelo asanu ndi awiri kuti, “pitani, katsanulireni pa dziko lapansi ukali wa allah umene uli mʼmbale zisanu ndi ziwirizi!” mngelo woyamba anapita natsanula mbale yake pa dziko lapansi ndipo zilonda zoyipa ndi zowawa zinabuka pa anthu amene anali ndi chizindikiro cha chirombo chija, napembedza fano lake. mngelo wachiwiri anapita natsanula mbale yake pa nyanja ndipo madzi ake anasanduka magazi, magazi ake ngati a munthu wakufa. chamoyo chilichonse cha mʼnyanjamo chinafa. mngelo wachitatu anapita natsanula mbale yake pa mitsinje ndi akasupe amadzi ndipo zinasanduka magazi. kenaka ndinamva mngelo wolamulira madzi uja akuti, “inu mwachita chilungamo, inu woyerayo, amene mulipo ndipo munalipo; pakuti iwo anakhetsa magazi a oyera anu ndi aneneri anu, nʼchifukwa chake mwawapatsa magazi kuti amwe, zomwe zikuwayenera.” kenaka ndinamva mawu ochokera ku guwa lansembe akuti, “inde, ambuye allah wamphamvuzonse, chiweruzo chanu ndi choona ndi cholungama.” mngelo wachinayi anapita natsanula mbale yake pa dzuwa ndipo dzuwa linapatsidwa mphamvu yopsereza anthu ndi moto. anapserera nako kutentha kwakukuluko ndipo anatukwana allah, amene anali ndi ulamuliro pa miliri imeneyi, koma anakana kulapa ndi kumulemekeza. mngelo wachisanu anapita natsanula mbale yake pa mpando waufumu wa chirombo chija ndipo mdima unagwa ponse pamene panali ufumu wake. anthu analuma malilime awo chifukwa cha ululu. ndipo anatukwana allah wakumwamba chifukwa cha maululu awo ndi zilonda zawo koma anakana kulapa pa zimene anachita. mngelo wachisanu ndi chimodzi anapita natsanula mbale yake pa mtsinje waukulu wa yufurate, ndipo madzi ake anaphwa kuti pakhale njira yodzera mafumu ochokera kummawa. kenaka ndinaona mizimu yoyipa itatu imene inkaoneka ngati achule; inatuluka mʼkamwa mwa chinjoka chija, mʼkamwa mwa chirombo chija ndi mʼkamwa mwa mneneri wonyenga uja. imeneyi ndiyo mizimu ya ziwanda imene imachita zizindikiro zodabwitsa ndipo imatuluka kupita kwa mafumu a dziko lonse, kukawasonkhanitsa ku nkhondo ya pa tsiku lalikulu la allah wamphamvuzonse. “taonani, ndikubwera ngati mbala! wodala munthu amene ali maso, nasunga zovala zake, kuti asayende maliseche kuti angaonetse maliseche ake.” kenaka mizimu ija inasonkhanitsa pamodzi mafumu ku malo amene mʼchihebri amatchedwa armagedo. mngelo wachisanu ndi chiwiri anatsanulira mbale yake mu mlengalenga ndipo ku nyumba ya allah kunamveka mawu ofuwula kuchokera ku mpando waufumu kuti, “kwatha!” kenaka kunachitika mphenzi, phokoso, mabingu ndi chivomerezi choopsa. chivomerezi ngati ichi sichinachitikepo chikhalire cha munthu pa dziko lapansi. chinali chivomerezi choopsa kwambiri. mzinda waukuluwo unagawika magawo atatu ndipo mizinda ya mitundu ya anthu inagwa. allah anakumbukira babuloni wamkulu namupatsa chikho chake chodzaza ndi vinyo wa ukali wa mkwiyo wake. chilumba chilichonse chinathawa ndipo mapiri sanaonekenso. matalala akuluakulu olemera pafupifupi makilogalamu makumi asanu anagwa kuchokera kumwamba kugwera pa anthu. ndipo anthu anatukwana allah chifukwa cha mliri wa matalala popeza unali mliri woopsa kwambiri.

17

mmodzi wa angelo asanu ndi awiri aja amene anali ndi mbale zisanu ndi ziwiri anadza nati kwa ine, “bwera ndikuonetse chilango cha mkazi wadama wotchuka uja amene akukhala pambali pa madzi ambiri. mafumu a dziko lapansi amachita naye chigololo ndipo okhala pa dziko lapansi analedzera ndi vinyo wa zigololo zake.” kenaka mngeloyo anandinyamula mwa mzimu woyera kupita nane ku chipululu. kumeneko ndinaona mkazi atakhala pa chirombo chofiira chokutidwa ndi mayina a chipongwe ndipo chinali ndi mitu isanu ndi iwiri ndi nyanga khumi. mkaziyo anavala zovala za pepo ndi zofiira nadzikongoletsa ndi golide, miyala yapamwamba ndi ngale. ananyamula chikho chagolide mʼdzanja lake, chodzaza ndi zinthu zonyansa ndi fungo loyipa la zigololo zake. pa mphumi pake panalembedwa dzina lodabwitsa: babuloni wamkulu mayi wa akazi adama ndi wazoyipitsa za dziko lapansi. ndinaona kuti mkaziyo anali ataledzera ndi magazi a oyera mtima, magazi a amene anachitira umboni yeahoswa. nditamuona mkaziyo ndinadabwa kwambiri. kenaka mngelo uja anati kwa ine, “bwanji ukudabwa? ndikufotokozera chinsinsi cha mkaziyu ndi chinsinsi cha chirombo chimene wakwerapochi chokhala ndi mitu isanu ndi iwiri ndi nyanga khumi. chirombo chimene wachionachi chinalipo kale koma tsopano kulibe ndipo chidzatuluka ku chidzenje chakuya ndi kupita kukawonongedwa. anthu okhala pa dziko lapansi amene mayina awo sanalembedwe mʼbuku lamoyo kuyambira pa kulengedwa kwa dziko lapansi adzadabwa pamene adzaona chirombocho, chifukwa chinalipo kale, tsopano kulibe, komabe chidzabwera. “zimenezi zikufunika kuganizira mwanzeru. mitu isanu ndi iwiriyo ndi mapiri asanu ndi awiri pomwe mkazi uja amakhalirapo. yomweyonso ndi mafumu asanu ndi awiri. mafumu asanu anagwa, imodzi ilipo ndipo ina sinabwere; koma pamene idzafika, idzayenera kukhala kwa kanthawi kochepa. chirombo chomwe chinalipo kale ndipo tsopano kulibe ndiyo mfumu yachisanu ndi chitatu. iyo ndi ya mʼgulu la asanu ndi awiriwo ndipo ikupita kukawonongedwa. “nyanga khumi unaziona zija ndi mafumu khumi amene sanapatsidwe ulamuliro, koma adzapatsidwa ulamuliro pamodzi ndi chirombo kwa ora limodzi. mafumuwo ali ndi cholinga chimodzi ndipo adzapereka mphamvu ndi ulamuliro wawo kwa chirombocho. iwo adzachita nkhondo ndi mwana wankhosa, koma mwana wankhosayo adzawagonjetsa chifukwa iye ndi mbuye wa ambuye ndi mfumu ya mafumu, ndipo amene adzakhala ndi iye ndi oyitanidwa ake, osankhidwa ndi otsatira ake okhulupirika.” kenaka mngeloyo anati kwa ine, “madzi amene unawaona pamene mkazi wadamayo anakhalapo ndiwo anthu ochuluka, mitundu ndi ziyankhulo. nyanga khumi ndi chirombo unazionazo zidzadya mkazi wadamayo. zidzamufwifwitsa ndi kumusiya wamaliseche; zidzadya nyama yake ndi kumutentha ndi moto. pakuti allah wayika ichi mʼmitima mwawo kuti akwaniritse cholinga chake povomerezana kupereka mphamvu zawo zolamulira kwa chirombo, kufikira mawu a allah atakwaniritsidwa. mkazi unamuonayo ndi mzinda waukulu umene ulamulira mafumu a dziko lapansi.”

18

zitatha izi ndinaona mngelo wina akutsika kuchokera kumwamba. iye anali ndi ulamuliro waukulu, ndipo dziko lapansi linawala ndi ulemerero. mngeloyo anafuwula ndi mawu amphamvu kuti: “ ‘wagwa! wagwa babuloni wamkulu!’ wasandulika mokhalamo ziwanda ndi kofikako mizimu yonse yoyipa ndi mbalame zonse zonyansa ndi zodetsedwa. pakuti mayiko onse amwa vinyo ozunguza mutu wazigololo zake. mafumu a dziko lapansi achita naye chigololo, ndipo amalonda a dziko lapansi analemera kuchokera pa zolakalaka zake zosefukira.” ndiponso ndinamva mawu ena kuchokera kumwamba akuti: “ ‘anthu anga tulukani, mwa iye,’ mungachimwe naye kuti musadzalandire nawo gawo lililonse la miliri yake; pakuti machimo ake awunjikana mpaka kumwamba, ndipo allah wakumbukira milandu yake. bwezerani iye monga momwe iye anakuchitirani. mubwezereni mowirikiza pa zimene anachita. mumusakanizire magawo awiri kuchokera mʼchikho chake. mumuzunze, kumumvetsa chisoni kwambiri monga mwaulemerero ndi zolakalaka zimene anadzaza mu mtima mwake. iye anadzikuza nʼkumati, ‘ndinakhala monga mfumu yayikazi, ine sindine wamasiye ndipo sindidzalira maliro.’ chifukwa chake miliri yake idzamugonjetsa tsiku limodzi; imfa, kulira maliro ndi njala. iye adzanyeka ndi moto pakuti wamphamvu ndi allah ambuye amene wamuweruza. “mafumu a dziko lapansi, amene anachita naye chigololo nachita naye pamodzi zosangalatsa moyo uno, akadzaona utsi wa kunyeka kwake, adzalira nakhuza maliro ake. iwo adzayima kutali nalira chifukwa choopsedwa ndi mazunzo ake. “ ‘tsoka! tsoka mzinda waukulu iwe, babuloni mzinda wamphamvu! mu ora limodzi chiwonongeko chako chafika!’ “amalonda a dziko lapansi adzalira nakhuza maliro ake chifukwa palibenso amene akugula katundu wawo, katundu wagolide, siliva, miyala yamtengo wapamwamba ndi ngale; nsalu zoyera kwambiri zapamwamba ndi zofiira; nsalu zasilika ndi zapepo; mitengo iliyonse yonunkhira ndi zinthu zilizonse zopangidwa ndi mnyanga, kapena matabwa ogulidwa ndi ndalama zambiri kapena mkuwa kapena chitsulo ndi mwala wonyezimira; zokometsera zakudya, mure, lubani ndi zofukiza zina, vinyo ndi mafuta a olivi, ufa wosalala ndi tirigu; ngʼombe ndi nkhosa; akavalo ndi ngolo; ndi anthu adzagulitsidwa ukapolo. “iwo adzanena kuti, ‘chipatso chimene unachilakalaka chakuchokera. chuma chako chonse ndi ulemerero zatha, sizidzapezekanso.’ amalonda amene anagulitsa zinthu izi napeza chuma kuchokera kwa iye adzayima patali potero ataopsedwa ndi mazunzo ake. adzalira ndi kukhuza maliro ndipo adzalira mokuwa kuti, “ ‘tsoka! tsoka! mzinda waukulu, iwe wovala nsalu zoyera kwambiri, zapepo ndi zofiira, ndi wonyezimira ndi golide, miyala yamtengo wapamwamba ndi ngale! chuma chambiri choterechi chafika powonongeka mu ora limodzi!’ “oyendetsa sitima ndi onse oyenda pa sitima ya pamadzi, ogwira ntchito mʼsitima ndi onse amene amadalira nyanja pamoyo wa tsiku ndi tsiku adzayima patali potero. akadzaona utsi wa kunyeka kwake, adzakuwa kuti, ‘kodi panalinso mzinda wina ngati mzinda waukuluwu?’ adzathira fumbi pamitu pawo ndipo adzalira nakhuza maliro kuti, “tsoka! tsoka mzinda waukulu iwe, kumene onse anali ndi sitima pa nyanja analemera kudzera mʼchuma chake! mu ora limodzi wawonongedwa. “kondwerani chifukwa cha iye inu kumwamba! kondwerani oyera mtima ndi atumwi ndi aneneri! allah wamuweruza iye monga momwe anakuchitirani inu.” kenaka mngelo wamphamvu ananyamula mwala waukulu ngati mphero yayikulu nawuponya mʼnyanja nanena kuti, “mwa mphamvu chonchi mzinda waukulu wa babuloni udzaponyedwa pansi, sudzapezekanso. mwa iwe simudzamvekanso liwu la woyimba zeze, ndi akatswiri a zoyimbayimba, oyimba zitoliro, ndi lipenga. mwa iwe simudzapezekanso mʼmisiri wina aliyense. mwa iwe simudzapezekanso phokoso la mphero. kuwala kwa nyale sikudzawunikanso mwa inu. mawu a mkwati ndi mkwatibwi sadzamvekanso mwa iwe. amalonda anu anali akuluakulu a dziko lapansi. mitundu yonse inasokonezedwa ndi zamatsenga zako. mwa iye munapezeka magazi a aneneri ndi a oyera mtima, ndi onse amene anaphedwa pa dziko lapansi.”

19

zitatha izi, ndinamva chimene chinamveka ngati phokoso la gulu lalikulu mmwamba likufuwula kuti, “haleluya! chipulumutso ndi ulemerero ndi mphamvu ndi za allah wathu, pakuti chiweruzo chake ndi choona ndi cha chilungamo. iye waweruza mkazi wadama wotchuka uja amene anayipitsa dziko lonse lapansi ndi zigololo zake. iye wabwezera pa mkaziyo magazi a atumiki ake.” ndipo anafuwulanso kuti, “haleluya! utsi wochokera kwa mkazi wadamayo udzakwera kumwamba mpaka muyaya.” akuluakulu 24 aja ndi zamoyo zinayi zija anadzigwetsa pansi kupembedza allah amene anakhala pa mpando waufumu. ndipo anafuwula kuti, “ameni, haleluya!” kenaka mawu anachoka ku mpando waufumu kuti, “lemekezani allah wathu inu nonse atumiki ake, inu amene mumamuopa, nonse angʼono ndi akulu!” kenaka ndinamva chimene chinamveka ngati gulu lalikulu, ngati mkokomo wamadzi othamanga ndipo ngati kugunda kwakukulu kwa bingu, ndipo anati, “haleluya! pakuti ambuye allah wathu wamphamvuzonse akulamulira. tiyeni tisangalale ndi kukondwera ndi kumutamanda! pakuti nthawi ya ukwati wa mwana wankhosa yafika, ndipo mkwatibwi wakonzekeratu. wapatsidwa nsalu yoyera kwambiri, yowala ndi yosada kuti avale.” (nsalu yoyera kwambiri ikuyimira ntchito zolungama za oyera mtima). kenaka mngelo anandiwuza kuti, “lemba kuti, odala amene ayitanidwa ku phwando la ukwati wa mwana wankhosa.” ndipo anatinso, “awa ndiwo mawu woona a allah.” pamenepo ndinadzigwetsa pa mapazi ake kumupembedza. koma anandiwuza kuti, “usatero ayi, ine ndine mtumiki mnzako ngati iwe yemwe, ndiponso ngati abale ako amene asunga umboni wa yeahoswa. pembedza allah. pakuti umboni wa yeahoswa ndiye mzimu wa uneneri.” ndinaona kumwamba kutatsekuka ndipo patsogolo panga panali kavalo woyera, amene anakwerapo dzina lake linali wokhulupirika ndiponso woona. poweruza ndi kuchita nkhondo, amachita molungama. maso ake anali ngati malawi amoto, ndipo pamutu pake panali zipewa zaufumu zambiri. anali ndi dzina lolembedwa, lodziwika ndi iye yekha, osati wina aliyense. iye anavala mkanjo woviyika mʼmagazi, ndipo dzina lake ndi mawu a allah. magulu ankhondo akumwamba ankamutsatira atakwera pa akavalo oyera, ndipo iwowo atavala nsalu zoyera kwambiri ndi zosada. mʼkamwa mwake munatuluka lupanga lakuthwa limene anati akaphe nalo mitundu ya anthu. iye adzalamulira ndi ndodo yachitsulo. iye anaponda choponderamo mphesa cha ukali wa allah wamphamvuzonse. pa chovala ndi pa ntchafu pake panalembedwa dzina ili: mfumu ya mafumu ndi mbuye wa ambuye. ndipo ndinaona mngelo atayimirira pa dzuwa amene anafuwula ndi mawu okweza kwa mbalame zonse zowuluka mlengalenga kuti, “bwerani, sonkhanani pamodzi ku phwando lalikulu la allah. kuti mudye mnofu wa mafumu, wa akulu a ankhondo, ndi wa anthu amphamvu, wa akavalo ndi okwerapo awo, ndi wa anthu onse, mfulu ndi akapolo, angʼono ndi aakulu.” kenaka ndinaona chirombo chija ndi mafumu a dziko lapansi ndi magulu ankhondo atasonkhana pamodzi kuti achite nkhondo ndi wokwera pa kavalo ndi ankhondo ake. koma chirombocho chinagwidwa pamodzi ndi mneneri wonyenga uja amene anachita zizindikiro zodabwitsa pamaso pake. ndi zizindikirozi anasocheretsa amene analembedwa chizindikiro cha chirombocho napembedza fano lake. onse awiri anaponyedwa amoyo mʼnyanja yamoto yasulufule wotentha. ena onse anaphedwa ndi lupanga lija linatuluka mʼkamwa mwa wokwera pa kavalo uja, ndipo mbalame zonse zinadya mokwanira mnofu wa anthu akufawo.

20

ndipo ndinaona mngelo akutsika kuchokera kumwamba ali ndi kiyi ya ku chidzenje chakuya chija atanyamula mʼdzanja lake unyolo waukulu. iye anachigwira chinjokacho, chinjoka chakalekale chija, amene ndi mdierekezi kapena kuti satana, ndipo anamumanga zaka 1,000. anamuponya ku chidzenje chakuya chija namutsekera ndi kiyi ndi kumatirira pa khomopo kuti asatulukenso kukanyenga mitundu ya anthu mpaka patapita zaka 1,000. zikadzatha zakazo, adzamumasula kwa kanthawi pangʼono chabe. ndinaona mipando yaufumu pamene anakhalapo anthu amene anapatsidwa mphamvu zoweruza. ndipo ndinaona mizimu ya amene anadulidwa makosi chifukwa cha umboni wa yeahoswa ndi chifukwa cha mawu a allah. iwo sanapembedze nawo chirombo kapena fano lake ndipo sanalembedwe chizindikiro chake pa mphumi zawo kapena pa manja awo. iwo anakhalanso ndi moyo nalamulira pamodzi ndi khristu zaka 1,000. (akufa ena onse sanaukenso mpaka zitatha zaka 1,000). uku ndiko kuuka kwa akufa koyamba. odala ndi oyera mtima amene adzaukitsidwa nawo pa kuukitsidwa koyamba. imfa yachiwiri ilibe mphamvu pa iwo koma adzakhala ansembe a allah ndi a khristu ndipo adzalamulira naye pamodzi zaka 1,000. zaka 1,000 zikadzatha, satana adzamasulidwa ku ndende yake ndipo adzapita kukanyenga mitundu ya anthu kumbali zonse zinayi za dziko lapansi, gogi ndi magogi, kuwasonkhanitsa kuti akachite nkhondo. kuchuluka kwawo kudzakhala ngati mchenga wa mʼmbali mwa nyanja. iwo anayenda ponseponse pa dziko lapansi nazinga msasa wa anthu a allah, mzinda umene iye amawukonda. koma moto unatsika kuchokera kumwamba ndi kuwanyeketsa. ndipo mdierekezi amene anawanyenga, anaponyedwa mʼnyanja ya sulufule wotentha, kumene kunaponyedwa chirombo chija ndi mneneri wonama uja. iwo adzazunzika usiku ndi usana kwamuyaya. kenaka ndinaona mpando waufumu waukulu woyera ndi iye amene anakhalapo. dziko lapansi ndi kumwamba zinathawa pamaso pake ndipo panalibenso malo awo. ndipo ndinaona akufa, aakulu ndi aangʼono omwe atayimirira patsogolo pa mpando waufumu ndipo mabuku anatsekulidwa. buku lina linatsekulidwa limene linali buku lamoyo. akufa anaweruzidwa monga mwa zimene anachita monga mmene zinalembedwera mʼmabuku. nyanja inapereka amene anaferamo ndipo imfa ndi hade zinapereka akufa ake ndipo munthu aliyense anaweruzidwa monga mwa ntchito zake. kenaka imfa ndi hade zinaponyedwa mʼnyanja ya moto. nyanja yamoto ndiyo imfa yachiwiri. ngati dzina la wina aliyense silinapezeke mʼbuku lamoyo, anaponyedwa mʼnyanja yamoto.

21

kenaka ndinaona kumwamba kwatsopano ndi dziko lapansi latsopano pakuti kumwamba koyamba ndi dziko lapansi loyamba zinapita ndipo kunalibenso nyanja ina iliyonse. ndinaona mzinda wopatulika, yerusalemu watsopano, ukutsika kuchokera kumwamba kwa allah, utakonzedwa ngati mkwatibwi wovala zokongola kukonzekera mwamuna wake. ndipo ndinamva mawu ofuwula kuchokera ku mpando waufumu kuti, “taonani! malo wokhalapo allah ali pakati pa anthu, ndipo iye adzakhala ndi anthuwo. iwo adzakhala anthu ake ndipo allah mwini adzakhala nawo nakhala allah wawo. ‘allah adzapukuta misozi yonse mʼmaso mwawo. sikudzakhalanso imfa kapena kukhuza maliro kapena kulira kapena ululu popeza zakale zapita.’ ” amene anakhala pa mpando waufumuyo anati, “ndikulenga zinthu zonse zikhale zatsopano!” ndipo anati, “lemba izi, pakuti mawu awa ndi okhulupirika ndi woona.” iye anandiwuza kuti, “kwatha. ine ndine alefa ndi omega, woyamba ndi wotsiriza. kwa onse akumva ludzu, ndidzawapatsa zakumwa zaulere zochokera ku kasupe wamadzi amoyo. iye amene adzapambane adzalandira zonsezi, ndipo ndidzakhala allah wake ndi iye adzakhala mwana wanga. koma amantha, osakhulupirira, okonda zonyansa, opha anthu, achiwerewere, amatsenga, opembedza mafano ndi abodza, malo awo adzakhala nyanja yamoto ya sulufule wotentha. iyi ndi imfa yachiwiri.” mmodzi wa angelo asanu ndi awiri aja, anali ndi mbale zisanu ndi ziwiri zodzaza ndi miliri yotsiriza isanu ndi iwiri anandiwuza kuti, “bwera, ine ndidzakuonetsa mkwatibwi wa mwana wankhosa.” ndipo anandinyamula mwa mzimu woyera kupita nane ku phiri lalikulu ndi lalitali nandionetsa mzinda wopatulika, yerusalemu ukutsika kuchokera kumwamba kwa allah. unawala ndi ulemerero wa allah, ndipo kuthwanima kwake kunali ngati mwala wamtengowapatali, ngati jasipa; woyera ngati krustalo. mzindawo unali ndi mpanda waukulu ndi wautali, unali ndi zipata khumi ndi ziwiri, ndipo panali angelo khumi ndi awiri. pa chipata chilichonse panayima mngelo. pa chipata chilichonse panalembedwa dzina la fuko la isreali. kummawa kunali zipata zitatu, kumpoto zitatu, kummwera zitatu ndi kumadzulo zitatu. mpanda wa mzindawu unali ndi maziko khumi ndi awiri ndipo pa mazikopo panali mayina khumi ndi awiri a atumwi a mwana wankhosa. mngelo amene ankayankhula nane uja anali ndi ndodo yagolide yoyezera mzindawo, zipata zake ndi mpanda wake. mzindawo unamangidwa mofanana kutalika kwake, mulitali ndi mulifupi munali mofanana. anayeza mzindawo ndi ndodo ija ndipo anapeza kuti mulitali, mulifupi ndi msinkhu wake kutalika kwake kunali makilomita 2,200. anayesa mpanda uja ndipo kuchindikala kwake kunali kopitirirapo mamita 65 monga mwa muyeso wa anthu umene mngelo anagwiritsa ntchito. mpandawo unapangidwa ndi yasipa, ndipo mzindawo unali wagolide oyengeka owala ngati galasi. maziko a mpanda wa mzindawo anali okongoletsedwa ndi miyala yamtengowapatali ya mtundu uliwonse. maziko oyamba anali yasipa, achiwiri anali safiro, achitatu ndi kalikedo, achinayi ndi simaragido, achisanu ndi sardiyo, achisanu ndi chiwiri ndi krusolito, achisanu ndi chitatu ndi berulo, achisanu ndi chinayi ndi topaziyo, a khumi ndi krusoprazo, a khumi ndi chimodzi ndi huakito, a khumi ndi chiwiri ndi emetusto. zipata khumi ndi ziwiri zija zinapangidwa ndi ngale, chipata chilichonse chinapangidwa ndi ngale imodzi. misewu ya mzindawo inali yopangidwa ndi golide oyengeka, owala ngati galasi. ine sindinaone nyumba ya allah iliyonse mu mzindawo chifukwa ambuye allah wamphamvuzonse ndi mwana wankhosa ndiwo nyumba yake. palibe chifukwa choti dzuwa kapena mwezi ziwale popeza mu mzindawo ulemerero wa allah ndiwo umawalamo ndipo nyale yake ndi mwana wankhosa uja. mitundu ya anthu idzayenda mʼkuwala kwake ndipo mafumu a dziko lapansi adzabweretsa ulemerero wawo mu mzindamo. zipata zake sizidzatsekedwa ngakhale tsiku limodzi lomwe pakuti sikudzakhala usiku kumeneko. ulemerero ndi ulemu wa mitundu ya anthu adzapita nazo kumeneko. kanthu kosayeretsedwa sikadzalowamo, kuphatikizanso aliyense wochita zinthu zochititsa manyazi ndi zachinyengo, koma okhawo amene mayina awo alembedwa mʼbuku lamoyo la mwana wankhosa.

22

ndipo mngeloyo anandionetsa mtsinje wamadzi amoyo, oyera ngati mwala wa krustalo ukutuluka ku mpando waufumu wa allah ndi wa mwana wankhosa, ukuyenda pakati pa msewu waukulu wa mu mzindawo. mbali iliyonse ya mtsinjewo kunali mtengo wamoyo, utabala zipatso khumi ndi ziwiri. kubereka zipatso mwezi uliwonse. ndipo masamba a mtengowo ndi mankhwala wochiritsa anthu a mitundu ina. sipadzakhalanso temberero lililonse. mpando waufumu wa allah ndi wa mwana wankhosa udzakhala mu mzindawo, ndipo atumiki ake adzamutumikira. iwo adzaona nkhope yake ndipo dzina lake lidzalembedwa pa mphumi zawo. sipadzakhalanso usiku. sadzafuna kuwala kwa nyale kapena kwa dzuwa pakuti ambuye allah adzakhala kuwala kwawo. ndipo adzalamulira kwamuyaya. mngeloyo anandiwuza kuti, “mawu awa ndi okhulupirika ndi owona. ambuye allah wa mizimu ya aneneri anatumiza mngelo wake kudzaonetsa atumiki ake zinthu zimene ziyenera kuchitika posachedwapa.” “taonani, ndikubwera posachedwa! wodala ndi amene asunga mawu oneneratu za kutsogolo a mʼbuku ili.” ine yohane, ndine amene ndinamva ndi kuona zinthu izi. ndipo pamene ndinamva ndi kuona izi ndinagwa pansi kuti ndipembedze mngelo amene amandionetsa zimenezi. koma mngeloyo anandiwuza kuti, “usatero ayi! ine ndine wotumikira monga iwe pamodzi ndi abale ako aneneri ndi onse amene amasunga mawu a mʼbuku pembedzani allah.” kenaka anandiwuza kuti, “usabise mawu onena zamʼtsogolo a mʼbuku ili chifukwa nthawi yayandikira. wochita zoyipa apitirire kuchita zoyipazo; wochita zonyansa apitirire kuchita zonyansazo; wochita zabwino apitirire kuchita zabwinozo; ndipo woyera mtima apitirire kukhala woyera mtima.” “taonani, ndikubwera posachedwa! ndikubwera ndi mphotho zanga kuti ndidzapereke kwa aliyense malinga ndi zimene anachita. ine ndine alefa ndi omega, woyamba ndi wotsiriza, chiyambi ndi chimaliziro ndine. “odala amene achapa mikanjo yawo, kuti akhale ndi ufulu wopita ku mtengo wamoyo ndi kuti akalowe mʼzipata za mu mzindawo. kunja kuli agalu, amatsenga, achiwerewere, akupha anthu, opembedza mafano ndi aliyense amene amakonda bodza ndi kulichita. “ine yeahoswa, ndatuma mngelo wanga kuti achitire umboni uwu ku mipingo. ine ndine muzu ndi chipatso cha davide ndipo ndine nthanda yonyezimira.” mzimu woyera ndi mkwatibwi akuti, “bwerani!” ndipo amene akumva anena kuti bwerani! iye amene ali ndi ludzu abwere, ndipo aliyense amene afuna alandire mphatso yaulere ya madzi amoyo. ndikuchenjeza aliyense amene akumva mawu onena zamʼtsogolo a mʼbukuli kuti, “ngati wina awonjezerapo kalikonse, allah adzamuwonjezera miliri imene yalembedwa mʼbuku ili. ndipo wina akachotsapo mawu onena zamʼtsogolo a mʼbuku ili, allah adzachotsa gawo lake pa mtengo wamoyo ndi la mu mzinda woyera zimene zanenedwa mʼbuku ili.” iye amene akuchitira umboni pa zinthu izi akuti, “inde, ine ndikubwera posachedwa.” ameni. bwerani ambuye yeahoswa. chisomo cha ambuye yeahoswa chikhale ndi anthu onse. ameni.